Criteria

Commentaren

Transcriptie

Criteria
Algemene Bijlage
Behorende bij de
handleidingen Green Key
2011 - 2012
Januari 2011
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Inhoud
Green Key als keurmerk ......................................................................................... 5
Leeswijzer 6
1. Milieumanagement ............................................................................................. 7
1.1.
Duurzaamheidsarchief (V) ............................................................................ 7
1.2
Wet- en regelgeving (V) ............................................................................... 7
1.3
De MVO-verklaring (V) ................................................................................. 7
1.4
Startdocument Green Key (V) ....................................................................... 7
1.5
Duurzaamheidsprogramma (V) ..................................................................... 7
1.6
Coördinator Green Key (V) ........................................................................... 7
1.7
Registratiesysteem (V) ................................................................................. 7
1.8
Green Team (O) .......................................................................................... 8
2. Management en staf ........................................................................................... 9
2.1
Management overleg Duurzaamheidscoördinator (V) ...................................... 9
2.2
Geïnformeerd personeel (V) ......................................................................... 9
2.3
Bewustwording personeel (O)....................................................................... 9
2.4
Klimaatneutraal (O) ..................................................................................... 9
3. Communicatie met gasten ................................................................................ 10
3.1
Green Key schild en certificaat (V) .............................................................. 10
3.2
Informatie bezoekers-1 (V) ........................................................................ 10
3.3
Informatie bezoekers-2 (O) ........................................................................ 10
3.4
Communicatie Green Key logo (O) .............................................................. 10
3.5
Handdoeken (V) ........................................................................................ 10
3.6
Linnengoed (O) ......................................................................................... 10
4. Water................................................................................................................ 11
4 1.
Waterbesparing kranen, douches en wc’s (V) ............................................... 11
4.2.
Zwembad en/of Sauna – Spa faciliteit (V) .................................................... 11
4.3.
Waterbesparing douches en wastafels-1 (O) ................................................ 11
4.4
Waterbesparing douches en wastafels-2 (O) ................................................ 11
4.5
Extra waterbesparing-1 (O) ........................................................................ 11
4.6
Extra waterbesparing-2 (O) ........................................................................ 11
5. Schoonmaak ..................................................................................................... 12
5.1
Milieuverantwoorde schoonmaak (V) ........................................................... 12
5.2
Dosering schoonmaakmiddelen (V) ............................................................. 12
5.3
Microvezel doekjes (O)............................................................................... 12
5.4
Kengetallen verbruik schoonmaakmiddelen (O) ............................................ 12
5.5
Gebruik dispensers-1 (O) ........................................................................... 12
5.6
Gebruik dispensers-2 (O) ........................................................................... 12
5.7
Gebruik duurzame hotelcosmetica (O) ......................................................... 12
6 Afval ................................................................................................................. 13
6.1
Afvalinzameling (V).................................................................................... 13
6.2
Scheiding aardappel-, groente- en fruitafval (AGF) en/of swill afval (O)......... 13
6.3
Extra afvalfractie-1 (O) .............................................................................. 13
6.4
Extra afvalfractie-2 (O) ............................................................................. 13
6.5
Afval publieksruimten (O).......................................................................... 13
7. Energie ............................................................................................................. 14
7.1
Verlichting (V) ........................................................................................... 14
7.2
Lichtpunteninventarisatie (O) ..................................................................... 14
2
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
7.3
Daglichtsystemen (O) ................................................................................ 14
7.4
Verlichtingssensoren (O) ............................................................................ 14
7.5
Extra rendementsslag verlichting (O) .......................................................... 14
7.6
Energie-efficiënte apparatuur (V) ................................................................ 14
7.7
Koeling (V) ............................................................................................... 14
7.8
Klimaatbeheersing (O) ............................................................................... 14
7.9
Anti-tocht maatregelen (V) ......................................................................... 14
7.10
Centrale koeling (O) .................................................................................. 15
7.11
Warmte terugwinning (O) .......................................................................... 15
7.12
Duurzame stroom (O) ................................................................................ 15
7.13
Groen Gas (O)........................................................................................... 15
7.14
Duurzame energieopwekking (O) ................................................................ 15
7.15
Duurzame technieken (O) .......................................................................... 15
7.16.
Gebouwbeheersing (O) .............................................................................. 15
7.17
Energieonderzoek (O) ................................................................................ 15
7.18
Extra energiebesparing-1 (O) ..................................................................... 15
7.19
Extra energiebesparing-2 (O) ..................................................................... 15
8. Voedsel en drank .............................................................................................. 16
8.1
Food en beverage-1 (V) ............................................................................. 16
8.2
Food en beverage-2 (O)............................................................................. 16
8.3
Food en beverage-3 (O)............................................................................. 16
8.4
Monoverpakkingen-1 (V) ............................................................................ 16
8.5
Monoverpakkingen-2 (O) ........................................................................... 16
8.6
Monoverpakkingen-3 (O) ........................................................................... 16
8.7
Duurzaam servies en bestek (V) ................................................................. 16
8.8
Tapwater en/of postmix (O) ....................................................................... 16
9. Groen en ruimte ............................................................................................... 18
9.1
Groenbeheer (O) ....................................................................................... 18
10. Milieubewust vervoer ..................................................................................... 18
10.1
Vervoermanagement-1 (V) ......................................................................... 18
10.2
Vervoermanagement-2 (O)......................................................................... 18
10.3
Vervoermanagement-3 (O)......................................................................... 18
11 Bedrijfsgebouw en leveranciers ..................................................................... 19
11.1
Minder milieubelastend papier-1 (V) ............................................................ 19
11.2
Minder milieubelastend papier-2 (O) ........................................................... 19
11.3
Minder milieubelastend papier-3 (O) ........................................................... 19
11.4
Minder papier en inkt (O) ........................................................................... 19
11.5
Duurzaam bouwen tijdens nieuwbouw, verbouw of renovatie 1 (V) .............. 19
11.6
Duurzaam bouwen tijdens nieuwbouw, verbouw of renovatie 2 (O) ............... 19
11.7
Milieuvriendelijk schilderwerk (O)................................................................ 19
11.8
Milieuvriendelijke brandblussers (O) ............................................................ 19
12. Maatschappelijke betrokkenheid ................................................................... 20
12.1
Directe omgeving (O) ................................................................................ 20
12.2
Maatschappelijke betrokkenheid (O) ........................................................... 20
12.3
Duurzaam inkoopbeleid (O) ........................................................................ 20
12.4
Ketenverantwoordelijkheid (O) ................................................................... 20
12.5
MVO verslag (O)........................................................................................ 20
EXTRA’S ................................................................................................................ 21
Extra 1: standaard verklaringen en tabellen te downloaden ......................................... 21
Extra 2: Wet- en regelgeving ..................................................................................... 21
Factsheets & branchebladen ................................................................................... 25
Wet bodembescherming ......................................................................................... 25
3
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Wet verontreiniging oppervlaktewater (WVO) ........................................................... 26
Waterleidingwet..................................................................................................... 26
Legionellapreventie in leidingwater (Waterleidingbesluit) ........................................... 26
Zwemgelegenheden ............................................................................................... 28
Overige relevante milieuwetgeving, rechtstreeks werkende besluiten en richtlijnen ...... 28
Extra 3: Voorbeeld MVO verklaring ............................................................................. 31
Extra 4: Voorbeeld duurzaamheidsprogramma............................................................ 32
Extra 5: Voorbeeld functieomschrijving Green Key coördinator. ..................................... 34
Extra 6 : Registratiesysteem....................................................................................... 35
Extra 7: informatie ‘informeren personeel’: .................................................................. 36
Extra 8: informatie met betrekking tot de inhoud van de Green Key dag / cursus ........... 38
Extra 9: info klimaatneutraal ...................................................................................... 40
Extra 10: Communicatie voorbeelden zijn beschikbaar in deze bijlage ............................ 41
Extra 11: Het Green Key logo en andere communicatie uitingen zijn beschikbaar ........... 42
Extra 12 behorende hoofdstuk 4. Water ...................................................................... 43
Extra 13: Gebruik schoonmaakmiddelen en doseersystemen ........................................ 46
Extra 14: Microvezeldoekjes ...................................................................................... 51
Extra 15: Gebruik dispensers...................................................................................... 52
Extra 16: Gebruik hotelcosmetica ............................................................................... 52
Extra 17 behorende bij hoofdstuk 6. Afval ................................................................... 54
Extra 18: Verlichting .................................................................................................. 57
Extra 19: Energie-efficiënte apparatuur ...................................................................... 62
Extra 20: Duurzame stroom en groen gas .................................................................. 66
Extra 21: Duurzame energieopwekking en –technieken ............................................... 68
Extra 22 behorende bij Hoofdstuk 8. Voedsel en drank ................................................. 72
Extra 23 behorende bij hoofdstuk 9. Groenbeheer ....................................................... 77
Extra 24 behorende bij hoofdstuk 10 Vervoersmanagement .......................................... 78
Extra 25 : Minder milieubelastend papier..................................................................... 81
Extra 26: Duurzaam bouwen ...................................................................................... 84
Extra 27 : People, Planet en Profit .............................................................................. 89
Extra 28 : ketenverantwoordelijkheid. ......................................................................... 91
4
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Green Key als keurmerk
Het keurmerk Green Key is vrijwillig en zegt iets over de mate van duurzaamheid, milieu en
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) van de deelnemende bedrijven. Een centraal
uitgangspunt daarbij is dat het bij Green Key voornamelijk gaat om bovenwettelijk inspanningen.
Voldoen aan geldende wet & regelgeving is vertrekpunt. Dit betekent dat Green Key alles wat
wettelijk verplicht is in beginsel niet inspecteert. Dat is namelijk een taak van de overheid en op die
stoel gaat Green Key dan ook niet zitten. Om er zeker van te zijn dat dit in orde is moet bij de Green
Key controle de ondernemer/ duurzaamheids-coördinator verklaren dat hij/zij aan alle wettelijke
verplichtingen voldoet.
Pas daarna begint het werkterrein van Green key. Het keurmerk kent verplichte en optionele ( door
de ondernemer zelf te kiezen ) maatregelen. De mate waarin de onderneming optionele maatregelen
heeft ingevoerd bepaalt het niveau: brons, zilver en goud. Bij goud zijn meer punten gehaald dan bij
brons.
De ondernemer kiest zelf het niveau dat hij bij zijn bedrijf vindt passen. Dat betekent dan ook dat de
bedrijven onderling zullen verschillen in de mate waarin duurzaamheid meetbaar en
controleerbaar is toegepast. Bij de ene ondernemer is het water dat uit de douche komt maximaal 6
liter en bij de andere 9. Als u verder in de maatregelen in de handleiding en deze bijlage duikt zult u
ontdekken dat de eerste ondernemer daarmee 2 optionele punten kan krijgen en de tweede
ondernemer geen.
De Green Key groeit mee met de ontwikkelingen op het gebied van MVO en Duurzaamheid. Het wil
ondernemers stimuleren verder te gaan op het pad van duurzaamheid. Om de twee jaar worden de
normen herzien, hierbij worden de ondernemers betrokken. Zo komen bij elke herziening vragen aan
de orde: is de wet veranderd, zijn er nieuwe ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid of is
wat wij als optioneel punt toekenden nu algemeen ingeburgerd, zodat er geen stimulus meer van uit
gaat. Zo ziet u dat de Green Key permanent in beweging is net als de bedrijven die het keurmerk
halen.
In deze bijlage worden veel Green Key criteria per hoofdstuk nader toegelicht en wordt u van
achtergrondinformatie voorzien. De bijlage verklaart en legt uit. Daar waar mogelijk zijn voorbeelden
van standaarddocumenten opgenomen, bijvoorbeeld van verklaringen van de ondernemer,
functieomschrijvingen of werkinstructies. Deze standaard documenten staan ook nog afzonderlijk in
een Word-bestand op de interne pagina’s (Mijn Green Key), zodat u direct kunt “kopiëren en
plakken”. Dit bespaart tijd.
Er is getracht aan te sluiten bij voor deelgebieden al bestaande keurmerken en bij de Criteria
Duurzaam Inkopen van Agentschap NL (voorheen Senter Novem).
Een bijlage is echter nooit af, steeds weer zijn er nieuwe ontwikkelingen en nieuwe inzichten. Heeft u
nog suggesties ter verbetering van deze bijlage of heeft u informatie die kan worden toegevoegd
neem dan contact op met de Green Key organisatie of mailt u dit aan [email protected]
Wilt u meer weten over de procedure, de werkwijze en de ontwikkelingen kijk dan eens onder vraag
en antwoord (FAQ) op de website www.greenkey.nl
5
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Leeswijzer
In deze bijlage vindt u voor veel normen een nadere toelichting en wordt u van
achtergrondinformatie voorzien. Soms wordt er melding gemaakt van nog meer informatie door een
verwijzing naar relevante websites.
De bijlage volgt de hoofdstukindeling van de handleidingen. Hierdoor zoekt het voor u gemakkelijk:
heeft u een vraag met betrekking tot een bepaalde norm, kijk dan bij welk hoofdstuk deze norm
hoort en zoek de achtergrondinformatie in het zelfde hoofdstuk in de bijlage. Daar vindt u dan,
indien aanwezig, verdere informatie.
Soms is er extra informatie toegevoegd. Dat kunt u ook gemakkelijk zien: in de inleiding van ieder
hoofdstuk staan normen op een rij. Als er wat meer over te vinden is in deze bijlage dan dat
aangegeven als : EXTRA met een nummer, bijvoorbeeld extra 12. Onder dat nummer vindt u dan de
informatie.
De extra’s zijn duidelijk aangegeven:
Extra 2: Er is achtergrond informatie en een voorbeeld standaard verklaring
Totaaloverzicht extra’s
Extra’s 1 t/m 6
Extra’s 7 t/m 9
Extra’s 10 t/m 11
Extra 12
Extra’s 13 t/m 16
Extra’s 17
Extra’s 18 t/m 21
Extra 22
Extra 23
Extra 24
Extra 25 t/m 26
Extra 27 t/m 28
hoofdstuk 1 Milieumanagement
hoofdstuk 2 Management en Staf
hoofdstuk 3 Communicatie met gasten
hoofdstuk 4 Water
hoofdstuk 5 Schoonmaak
hoofdstuk 6 Afval
hoofdstuk 7 Energie
hoofdstuk 8 Food and Beverage
hoofdstuk 9 Groenbeheer
hoofdstuk 10
hoofdstuk 11 Bedrijfsgebouw en leveranciers
hoofdstuk 12 Maatschappelijke betrokkenheid
6
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
1. Milieumanagement
1.1.
Duurzaamheidsarchief (V)
Alle relevante duurzaamheids informatie wordt opgeborgen in het (digitale) duurzaamheids archief.
Er is één persoon verantwoordelijk voor de archivering van die informatie.
Extra 1: standaard verklaringen en tabellen te downloaden via www.greenkey.nl/algemenebijlage
1.2
Wet- en regelgeving (V)
Het bedrijf is op de hoogte van de voor haar geldende wet- & regelgeving en voldoet hieraan.
Extra 2: Er is achtergrond informatie en een voorbeeld standaard verklaring
1.3
De MVO-verklaring (V)
Het bedrijf heeft een MVO-verklaring opgesteld waarin zij haar doelstelling(en) rondom
duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen heeft vastgelegd. De verklaring is
geplaatst op de website en is zichtbaar opgehangen voor de gast.
Extra 3: Er is een voorbeeld MVO verklaring in deze bijlage beschikbaar.
1.4
Startdocument Green Key (V)
Het bedrijf heeft éénmalig een doorlichting uitgevoerd (of laten uitvoeren) om de nul situatie vast te
stellen.
Bij de Stichting KMVK is beschikbaar:
- een lijst van bureaus beschikbaar die voor u het startdocument Green Key kunnen
opstellen
- een format voor het zelf opstellen van het startdocument (controle hierop door een van
de bureaus op bovenstaande lijst is aanbevolen)
1.5
Duurzaamheidsprogramma (V)
Het bedrijf heeft een duurzaamheidsprogramma voor de komende drie jaar opgesteld en stelt dit
jaarlijks bij.
Extra 4: Er is een voorbeeld duurzaamheidsprogramma in deze bijlage beschikbaar.
1.6
Coördinator Green Key (V)
Op het bedrijf is één persoon aangewezen als Green Key coördinator.
Extra 5: Er is een voorbeeld functieomschrijving in deze bijlage beschikbaar.
1.7
Registratiesysteem (V)
Het bedrijf registreert jaarlijks de verbruiksgegevens van gas, water, elektriciteit, afval en linnengoed,
en (optioneel) schoonmaakmiddelen. Deze gegevens worden omgerekend naar kengetallen.
Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de formats van de Stichting KMVK. De gegevens worden
jaarlijks aan de stichting KMVK ter beschikking gesteld.
Extra 6: Op www.greenkey.nl is een voorbeeld van het registratiesysteem te downloaden. De
7
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
gegevens kunnen ingevoerd worden in “mijn Green Key”, de interne pagina van de onderneming op
www.greenkey.nl.
1.8
Green Team (O)
Op het bedrijf is er een Green Team aangesteld dat uit minimaal 3 personen bestaat.
In ieder geval nemen deel:
- een directielid (op vestigingsniveau)
- de Green Key coördinator
8
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
2. Management en staf
2.1
Management overleg Duurzaamheidscoördinator (V)
Ten minste één maal per kwartaal heeft het management overleg met de Green Key coördinator
over de duurzaamheidsprestaties van het bedrijf.
2.2
Geïnformeerd personeel (V)
Alle medewerkers zijn geïnformeerd over het MVO/duurzaamheidsbeleid van het hotel.
Extra 7: informatie ‘informeren personeel’
2.3
Bewustwording personeel (O)
Alle vaste stafmedewerkers op de loonlijst hebben een MVO/duurzaamheidscursus of interne
opleiding gevolgd in het kader van het voldoen aan de eisen van de Green Key.
Extra 8: informatie met betrekking tot de inhoud van de Green Key dag / cursus
2.4
Klimaatneutraal (O)
Het bedrijf heeft voor (een deel van) haar activiteiten een studie gedaan (bijv. de CO2 footprint vast
laten stellen) naar de mogelijkheden om klimaatneutraal te werken en voert (een deel) van de
geadviseerde maatregelen daadwerkelijk uit. De maatregelen zijn opgenomen in het
duurzaamheidsprogramma.
Extra 9: info klimaatneutraal (www.hierisklimaatneutraal.nl, www.klimaatneutraal.nl, zie ook
klimaatneutraal via wikipedia)
9
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
3. Communicatie met gasten
3.1
Green Key schild en certificaat (V)
Het Green Key schild en certificaat zijn voor bezoekers het gehele jaar rond zichtbaar opgehangen.
Het logo van Green Key is op de website geplaatst, er is een link naar de website van Green Key.
3.2
Informatie bezoekers-1 (V)
De communicatie naar gasten over het milieu gebeurt aantoonbaar op minimaal drie manieren.
Extra 10: Communicatie voorbeelden zijn beschikbaar in deze bijlage
3.3
Informatie bezoekers-2 (O)
De communicatie naar gasten over het milieu gebeurt aantoonbaar op minimaal vijf manieren.
3.4
Communicatie Green Key logo (O)
Het Green Key logo wordt consequent door het gehele bedrijf in beeld gebracht.
Extra 11: Het Green Key logo is beschikbaar als u bent ingelogd op Mijn Green Key of aan te vragen
via [email protected]
3.5
Handdoeken (V)
In de badkamers worden de gasten geïnformeerd over de mogelijkheid dezelfde handdoek meer
dagen te gebruiken, in plaats van deze na eenmalig gebruik ter wassing aan te bieden. Het
kamerpersoneel krijgt duidelijke instructies hierover en handelt hier ook naar.
3.6
Linnengoed (O)
In de hotelkamers worden de gasten geïnformeerd over de mogelijkheid hetzelfde bedlinnen meer
dagen te gebruiken, in plaats van deze om de dag te verschonen. Er is een duidelijk
signaleringssysteem en het kamerpersoneel krijgt duidelijke instructies hierover.
10
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
4. Water
4 1.
Waterbesparing kranen, douches en wc’s (V)
Het bedrijf past waterbesparende maatregelen toe bij kranen, douches en wc’s.
Extra 12: In deze bijlage is informatie met betrekking tot waterbesparingssystemen beschikbaar
4.2.
Zwembad en/of Sauna – Spa faciliteit (V)
Voor het zwembad en/of sauna / spa faciliteit zijn minimaal twee water- en/of energiebesparende
maatregelen getroffen.
4.3.
Waterbesparing douches en wastafels-1 (O)
Het bedrijf past extra waterbesparende maatregelen toe bij kranen en douches.
De doorstroming van tappunten bij wastafels is maximaal 5 liter per minuut. De doorstroming van
douches is maximaal 8 liter per minuut.
4.4
Waterbesparing douches en wastafels-2 (O)
Het bedrijf past extra waterbesparende maatregelen toe bij kranen en douches.
De doorstroming van tappunten bij wastafels is maximaal 5 liter per minuut. De doorstroming van
douches is maximaal 6 liter per minuut.
4.5
Extra waterbesparing-1 (O)
Het bedrijf past extra waterbesparende maatregelen toe.
4.6
Extra waterbesparing-2 (O)
Het bedrijf past extra waterbesparende maatregelen toe.
11
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
5. Schoonmaak
5.1
Milieuverantwoorde schoonmaak (V)
Voor de gehele schoonmaak wordt gebruik gemaakt van minder milieubelastende
schoonmaakmiddelen.
Extra 13: In deze bijlage is achtergrondinformatie beschikbaar
5.2
Dosering schoonmaakmiddelen (V)
De onderneming past voor de schoonmaakactiviteiten een optimale dosering toe. Dit kan alleen
geschieden door systematische toepassing van doseerapparatuur. Dit kan zijn, een doseringssysteem
op de fles(knijpreservoir), een systeem waarbij patronen worden toegepast, automatische
doseeruitgifte,/doseerstation
Extra 13: In deze bijlage is achtergrondinformatie beschikbaar
5.3
Microvezel doekjes (O)
Voor de dagelijkse schoonmaakactiviteiten maakt het bedrijf gebruik van microvezel doekjes.
Extra 14: : In deze bijlage is achtergrondinformatie beschikbaar
5.4
Kengetallen verbruik schoonmaakmiddelen (O)
Het bedrijf houdt bij hoeveel schoonmaakmiddelen er op jaarbasis verbruikt worden (hoeveelheid en
kosten).
Zie Extra 6: Op www.greenkey.nl is een voorbeeld van het registratiesysteem te downloaden. De
gegevens kunnen ingevoerd worden via “Mijn Green Key”, de interne pagina die van de onderneming
op www.greenkey.nl.
5.5
Gebruik dispensers-1 (O)
De onderneming heeft in alle gastentoiletruimtes en personeelsruimtes uitsluitend zeep-, foam- of
shampoo-dispensers geïnstalleerd.
Extra 15: : In deze bijlage is achtergrondinformatie beschikbaar
5.6
Gebruik dispensers-2 (O)
De onderneming heeft in alle hotelkamers zeep-, foam- of shampoodispensers geïnstalleerd.
5.7
Gebruik duurzame hotelcosmetica (O)
De onderneming verschaft aan de gasten milieuvriendelijke cosmeticaproducten in duurzame
verpakking. Dit betreft vooral handzeepjes en shampoo's,
Extra 16: : In deze bijlage is achtergrondinformatie beschikbaar
12
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
6 Afval
6.1
Afvalinzameling (V)
Op het bedrijf zijn voorzieningen aanwezig voor het gescheiden inzamelen van bedrijfsafval:
papier/karton, glas, KGA en restafval.
Extra 17 : Er is achtergrond informatie met betrekking tot afvalscheiding in deze bijlage opgenomen.
6.2
Scheiding aardappel-, groente- en fruitafval (AGF) en/of swill afval (O)
De onderneming houdt het aardappel-, groente- en fruitafval (AGF) en/of het swill afval gescheiden
van het overige afval en zorgt voor gescheiden afvoer van deze afvalfracties.
6.3
Extra afvalfractie-1 (O)
De onderneming houdt aanvullende op norm 6.1 één extra fractie gescheiden van het overige afval
en zorgt voor gescheiden afvoer hiervan.
6.4
Extra afvalfractie-2 (O)
De onderneming houdt aanvullende op norm 6.1 en 6.3 en boven de wettelijke verplichting nog één
extra fractie gescheiden van het overige afval en zorgt voor gescheiden afvoer hiervan.
6.5
Afval publieksruimten (O)
De onderneming biedt afval inzamelingsmogelijkheden aan voor gescheiden afval in publieksruimten
en in kantoren.
13
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
7. Energie
7.1
Verlichting (V)
Binnen uiterlijk één jaar na de keuring heeft het bedrijf uitsluitend energie-efficiënte verlichting
toegepast in en rond (=buitenverlichting) de hoofdgebouwen, de bijgebouwen en verhuurobjecten.
Gloeilampen voldoen niet vanaf heden. Het bedrijf levert op basis van norm 7.2 een vervangingsplan
in.
Extra 18: In deze bijlage is achtergrondinformatie over verlichting beschikbaar
7.2
Lichtpunteninventarisatie (O)
In het archief is een lichtpunteninventarisatie opgenomen. Deze inventarisatie omvat minimaal het
aantal lichtpunten per ruimte, per lichtpunt het lamptype en lumen/Watt. Indien niet aan de eis van
40 lumen/Watt per lichtpunt wordt voldaan is er een plan opgesteld waarin de vervanging is
geregeld. Realisatietermijnen die de termijn van herstel overschrijden dienen aan de KMVK te
worden voorgelegd. Per 1 januari 2011 is de lichtpunteninventarisatie een verplicht onderdeel van
het Green Key startdocument voor nieuwe deelnemers.
7.3
Daglichtsystemen (O)
In en rond het hotel wordt substantieel gebruik gemaakt van daglicht voor ruimteverlichting. Er mag
in de betrokken ruimtes dan geen ruimteverlichting branden, indien nodig is puntverlichting
toegestaan.
7.4
Verlichtingssensoren (O)
In en rond het hotel wordt substantieel gebruik gemaakt van verlichtingssensoren om te voorkomen
dat verlichting onnodig brandt.
7.5
Extra rendementsslag verlichting (O)
Het bedrijf heeft in een of meer gebouwen een extra substantiële slag gemaakt in de verhoging van
het rendement van de spaarverlichting ( > 40 lumen/watt).
7.6
Energie-efficiënte apparatuur (V)
In het archief (of startdocument Green Key) is een (update van de ) apparatuurinventarisatie
aanwezig van de op het bedrijf aanwezige apparaten. Bij vervanging worden energiezuinige
apparaattypes aangeschaft.
Extra 19: In deze bijlage is extra achtergrondinformatie beschikbaar
7.7
Koeling (V)
Het energieverbruik van de koel- en vriesmeubelen wordt geminimaliseerd door middel van
structureel onderhoud en optimaal beheer.
7.8
Klimaatbeheersing (O)
Het bedrijf past door het gehele bedrijf aansturings-systemen toe om de temperatuursregeling in
ruimten optimaal te laten zijn. Hierbij wordt voorkomen dat koel- en verwarmingssystemen
tegelijkertijd in bedrijf kunnen zijn.
7.9
Anti-tocht maatregelen (V)
Bij buitendeuren wordt warmteverlies voorkomen .
14
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
7.10 Centrale koeling (O)
Het bedrijf maakt aantoonbaar gebruik van een groepskoelingsinstallatie voor de koeling van
meerdere apparaten (minimaal vermogen 250 Watt).
7.11 Warmte terugwinning (O)
Het bedrijf wint warmte terug uit de lucht en/of water, met behulp van een technische installatie.
7.12 Duurzame stroom (O)
100 % van de totale hoeveelheid afgenomen elektriciteit is duurzaam opgewekt.
7.13 Groen Gas (O)
De totale hoeveelheid afgenomen gas is duurzaam opgewekt.
Extra 20 : informatie met betrekking tot duurzame stroom en groen gas is in deze bijlage aanwezig
7.14 Duurzame energieopwekking (O)
Op het bedrijf wordt voor de bedrijfsvoering gebruik gemaakt van duurzame energiebronnen.
Het bedrijf communiceert hierover.
7.15 Duurzame technieken (O)
Op het bedrijf wordt voor de bedrijfsvoering gebruik gemaakt van duurzame technieken.
Het bedrijf communiceert hierover.
Extra 21 : informatie met betrekking tot duurzame energieopwekking en -technieken is in deze
bijlage aanwezig
7.16. Gebouwbeheersing (O)
Het bedrijf maakt gebruik van centraal/per gebouwgedeelte aan te sturen regelingen ten behoeve
van de beheersing van luchtkwaliteit en gebouw temperatuur, bijvoorbeeld een energieschakelsysteem:
a. dat automatisch de ventilatie/verwarming in ruimtes terug- of uitschakelt als deze niet in gebruik
is,
b. een tijd instelbare regeling, bijv. voor de thermostaat,
c. wordt gekoppeld aan planning verhuur zalen en kamers en wordt handmatig bediend vanuit TD
of receptie.
7.17 Energieonderzoek (O)
Het bedrijf heeft een verdergaande energiestudie (ten opzicht van het Green Key startdocument)
laten verrichten en voert (een deel) van de geadviseerde maatregelen daadwerkelijk uit. De
maatregelen zijn opgenomen in het duurzaamheidsprogramma.
Hieronder kan ook vallen het hebben laten vaststellen van het energielabel voor het gebouw.
7.18 Extra energiebesparing-1 (O)
Het bedrijf past extra energiebesparende maatregelen toe.
7.19 Extra energiebesparing-2 (O)
Het bedrijf past extra energiebesparende maatregelen toe.
15
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
8. Voedsel en drank
8.1
Food en beverage-1 (V)
De inkoop van food en beverage bestaat deels uit minder milieubelastende producten of sociaal
verantwoorde producten uit minimaal 6 productgroepen.(voor overzicht productgroepen zie
hieronder en algemene bijlage).
De onderneming is tevens in staat om op verzoek van de klant 100% f&b van het aanbod uit minder
milieubelastende producten of sociaal verantwoorde producten te leveren.
8.2
Food en beverage-2 (O)
De inkoop van food en beverage bestaat ten minste uit minder milieubelastende producten of
sociaal verantwoorde producten uit minimaal 9 productgroepen.
De onderneming is tevens in staat om op verzoek van de klant 100% f&b van het aanbod uit minder
milieubelastende producten of sociaal verantwoorde producten te leveren.
8.3
Food en beverage-3 (O)
De inkoop van food en beverage bestaat ten minste uit minder milieubelastende producten of
sociaal verantwoorde producten uit minimaal 12 productgroepen.
De onderneming is tevens in staat om op verzoek van de klant 100% f&b van het aanbod uit minder
milieubelastende producten of sociaal verantwoorde producten te leveren.
Extra 22: In deze bijlage is achtergrondinformatie met betrekking tot food en beverage en
keurmerken aanwezig
8.4
Monoverpakkingen-1 (V)
De onderneming voorkomt de verstrekking van monoverpakkingen.
8.5
Monoverpakkingen-2 (O)
De onderneming minimaliseert de verstrekking van monoverpakkingen.
8.6
Monoverpakkingen-3 (O)
De resterende monoverpakkingen zijn van gerecycled of biologisch afbreekbaar materiaal gemaakt.
8.7
Duurzaam servies en bestek (V)
De onderneming maakt zoveel mogelijk gebruik van duurzaam servies en bestek.
8.8
Tapwater en/of postmix (O)
De onderneming verstrekt leidingwater en/of postmix.
16
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
17
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
9. Groen en ruimte
9.1
Groenbeheer (O)
Het bedrijf heeft een plan voor het terrein- en groenbeheer opgesteld en/of maakt gebruik van een
milieugecertificeerd (hoveniers-)bedrijf.
Indien het hotel in een stedelijke omgeving ligt zonder groen/terrein vervalt deze optie.
Extra 23 : Informatie met betrekking tot groenbeheer is in deze bijlage aanwezig
10. Milieubewust vervoer
10.1 Vervoermanagement-1 (V)
Het hotel/conferentiecentrum heeft vijf maatregelen genomen uit onderstaand overzicht om de
milieubelasting van het verkeer van, naar en op het bedrijf te reduceren en andere manieren van
vervoer te stimuleren.
10.2 Vervoermanagement-2 (O)
Het hotel/conferentiecentrum heeft ten minste zeven maatregelen genomen het overzicht om de
milieubelasting van het verkeer van, naar en op het bedrijf te reduceren.
10.3 Vervoermanagement-3 (O)
Het hotel/conferentiecentrum heeft ten minste negen maatregelen genomen het overzicht om de
milieubelasting van het verkeer van, naar en op het bedrijf te reduceren.
Extra 24: In deze bijlage is achtergrondinformatie met betrekking tot vervoermanagement aanwezig.
18
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
11 Bedrijfsgebouw en leveranciers
11.1 Minder milieubelastend papier-1 (V)
Alle op het bedrijf gebruikte papier is minder milieubelastend ECF of TCF geproduceerd.
11.2 Minder milieubelastend papier-2 (O)
Het printer- en kopieerpapier is minder milieubelastend geproduceerd. Het papier heeft een
keurmerk.
11.3 Minder milieubelastend papier-3 (O)
De brochures, prijslijsten en ander drukwerk zijn gedrukt op minder milieubelastend papier mét een
keurmerk.
Extra 25: In deze bijlage is achtergrondinformatie met betrekking tot minder milieubelastend papier
en minder papiergebruik aanwezig.
11.4 Minder papier en inkt (O)
Het bedrijf neemt maatregelen om te komen tot reductie van het papierverbruik.
11.5 Duurzaam bouwen tijdens nieuwbouw, verbouw of renovatie 1 (V)
Tijdens nieuwbouw, verbouw of renovatie is het bedrijf verplicht in het offerte traject naar duurzame
materialen te informeren of bouwmaterialen die een duurzaamheidskeurmerk hebben.
11.6 Duurzaam bouwen tijdens nieuwbouw, verbouw of renovatie 2 (O)
Tijdens nieuwbouw, verbouw of renovatie op het bedrijf wordt rekening gehouden met het milieu
door ten minste 4 bouwmaterialen toe te passen.
Extra 26: In deze bijlage is achtergrond informatie met betrekking tot duurzaam bouwen aanwezig.
11.7 Milieuvriendelijk schilderwerk (O)
Voor schilderwerkzaamheden wordt gebruik gemaakt van minder milieubelastende verven met een
keurmerk.
11.8 Milieuvriendelijke brandblussers (O)
De geplaatste schuimbrandblussers zijn gevuld met Eco-foam en hebben Milieukeur.
19
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
12. Maatschappelijke betrokkenheid
12.1 Directe omgeving (O)
De onderneming heeft aantoonbaar tenminste één maatregel genomen om duurzame relaties in de
directe (woon) omgeving te stimuleren en hierdoor op sociaal- maatschappelijk gebied beter te
presteren.
Extra 27: In deze bijlage is achtergrond informatie met betrekking tot people, planet and profit
aanwezig.
12.2 Maatschappelijke betrokkenheid (O)
De onderneming heeft aantoonbaar tenminste één maatregel genomen om haar maatschappelijke
betrokkenheid in te vullen en hierdoor op sociaal-maatschappelijk gebied beter te presteren.
12.3 Duurzaam inkoopbeleid (O)
Het bedrijf hanteert een duurzaam inkoopbeleid dat zich richt op het bevorderen van duurzaamheid
in een goede balans met kwaliteit en kostenefficiency. Dit beleid is uitgeschreven en binnen de
organisatie bij de relevantie personen bekend. Het document over het duurzaam inkoopbeleid is
eenvoudig terug te vinden op de internetsite van de organisatie.
Bijvoorbeeld, de onderneming :
 Stimuleert duurzame toeleveranciers/ onderzoekt of leveranciers duurzame goederen
leveren.
 Koopt alleen duurzame bedrijfskleding in
 Richt kamers in met fairtrade meubels, gordijnen, vloerbedekking
12.4 Ketenverantwoordelijkheid (O)
Het bedrijf heeft aantoonbaar ten minste één maatregel genomen ter versterking van een duurzame
(meerjarige) relatie met zijn commerciële relaties (leveranciers). De voorkeur gaat uit naar het laten
ondertekenen van een duurzaamheidsverklaring door de leveranciers.
Extra 28 : Voorbeeld borgen ketenverantwoordelijkheid
12.5 MVO verslag (O)
Het bedrijf brengt een MVO jaarverslag uit of heeft een hoofdstuk duurzaamheid in haar jaarverslag.
Er is aandacht voor duurzaamheidbeleid, het programma en de effecten.
*****************************
20
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
EXTRA’S
Extra’s 1 t/m 6
Extra’s 7 t/m 9
Extra’s 10 t/m 11
Extra 12
Extra’s 13 t/m 16
Extra’s 17
Extra’s 18 t/m 21
Extra 22
Extra 23
Extra 24
Extra 25 t/m 26
Extra 27 t/m 28
hoofdstuk 1 Milieumanagement
hoofdstuk 2 Management en Staf
hoofdstuk 3 Communicatie met gasten
hoofdstuk 4 Water
hoofdstuk 5 Schoonmaak
hoofdstuk 6 Afval
hoofdstuk 7 Energie
hoofdstuk 8 Food and Beverage
hoofdstuk 9 Groenbeheer
hoofdstuk 10
hoofdstuk 11 Bedrijfsgebouw en leveranciers
hoofdstuk 12 Maatschappelijke betrokkenheid
Extra 1: standaard verklaringen en tabellen te downloaden
Er is voor deelnemers een basisopzet met verklaringen en standaard tabellen te downloaden (in
WORD formaat) via de website met de link www.greenkey.nl/algemenebijlage
Extra 2: Wet- en regelgeving
Inleiding:
Van deelnemers aan de Green Key wordt verwacht dat zijn voldoen aan geldende wet & regelgeving.
Dit geldt niet alleen voor milieu gerelateerde zaken maar ook op andere vlakken zoals bijvoorbeeld
de APV of in geval van (ver)bouwen de bouwvergunning.
De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) regelt per 1 oktober 2010 de
omgevingsvergunning. De omgevingsvergunning is één geïntegreerde vergunning voor bouwen,
wonen, monumenten, ruimte, natuur en milieu, die moet leiden tot:




minder administratieve lasten voor bedrijven en burgers
betere dienstverlening door de overheid aan bedrijven en burgers
kortere procedures
geen tegenstrijdige voorschriften
Het is vooral het verbeteren van de service verlening naar de bedrijven. Die kunnen dan via één loket
(voor de meeste Green Key deelnemers is dat de gemeente) voor alles één vergunning aanvragen en
eventuele meldingen doen. Intern wordt dan alles weer verdeelt en worden de deelhoofdstukken
gemaakt binnen een vastgestelde termijn.
Resultaat is dan dat na die termijn één vergunning kan worden af gegeven (in theorie).
De in de vergunning opgenomen milieuvoorschriften vloeien voort uit geldende wetgeving voor
milieu evenals voorschriften voor het realiseren van gebouwen.
Relevante wetgeving
Als ondernemer krijgt u te maken met een groot aantal soorten wetgeving die allemaal of deels in
meer of mindere mate voor uw bedrijf van kracht zijn. Voor sommige zaken dient u vergunning aan
te vragen voor andere zaken is een melding voldoende en in weer andere gevallen zijn er besluiten
21
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
die rechtstreeks geldig zijn en waaraan u moet voldoen.
In geval van een vergunning krijgt u als reactie op uw vergunning aanvraag wel of niet de vergunning.
Als u deze krijgt staan daarin voorschriften waaraan u zich moet houden.
Bij een melding (bijvoorbeeld in het kader van het activiteitenbesluit) dient u aan een vaste set
voorschriften te voldoen.
Soms moet apparatuur direct aan een besluit voldoen. Zo moet bijvoorbeeld koelapparatuur aan het
CFK besluit voldoen.
(info CFK: http://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaat-lucht/koudemiddelen-en/(h)cfk's-r22)
De beste manier om een goed overzicht te krijgen van wat voor u aan wet & regelgeving geldt is u te
laten informeren door specialisten op dit vlak. Deze vindt u bij de overheid maar ook bij de kamers
van koophandel, brancheorganisaties en adviesbureau’s.
Om u (voor zo ver u e.e.a. nog niet inzichtelijk heeft) wat op weg te helpen hebben we de meest van
toepassing zijnde wetten en besluiten voor u op een rijtje gezet. Hierbij merken we echter op dat dit
slechts een hulpmiddel is en dat deze lijst niet uitputtend is.
Beknopte inventarisatie wet- en regelgeving (zie ook document tabellen en standaarddocument
Green Key (word).
Naam Wet- en Regelgeving Van toepassing
op bedrijf?
Wet
Ja/Nee
milieubeheer/activiteitenbesluit
Gebruiksvergunning
Ja/Nee
Wet Bodembescherming
Ja/Nee
Algemeen Plaatselijke
Ja/Nee
Verordening (APV)
Wet verontreiniging
Ja/Nee
oppervlaktewater (WVO) of
lozingenbesluit
CFK besluit
Ja/Nee
Bouwbesluit
Ja/Nee
Waterleidingwet incl
Ja/Nee
Legionellapreventie
Wet Hygiëne, Veiligheid
Ja/Nee
Zwembaden
Drank en horeca
Ja/Nee
vergunning
Bedrijf voldoet
hieraan?
Ja/Nee
Te ondernemen acties
Ja/Nee
Ja/Nee
Ja/Nee
Ja/Nee
Ja/Nee
Ja/Nee
Ja/Nee
Ja/Nee
Ja/Nee
Toelichting relevante milieuwetgeving:
Wet milieubeheer
Met de Wet milieubeheer (Wm) is een integratie van de milieuwetgeving tot stand gebracht. De
Hinderwet, de Afvalstoffenwet en de Wet geluidshinder zijn in 1994 volledig in de Wm opgegaan.
Deze vergunning dient te worden aangevraagd, wanneer het bedrijf in werking treedt, als het wordt
opgericht of wanneer de werking van het bedrijf verandert.
22
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
De vergunning wordt veelal onderdeel van de omgevingsvergunning en moet in het kader van de
Wabo vrijwel altijd worden aangevraagd via de gemeente.
Bij de Wet milieubeheer hoort het activiteitenbesluit. De tekst met voorschriften is via www.vrom.nl
en www.infomil.nl te downloaden.
Het Activiteitenbesluit bevat algemene milieuregels voor bedrijven. Bedrijven die vallen onder het
regime van het activiteitenbesluit hebben vaak geen vergunning voor het oprichten of veranderen
van een milieu-inrichting nodig. Het Activiteitenbesluit heet officieel het 'Besluit algemene regels
voor inrichtingen milieubeheer' en vervangt tien 8.40 amvb's, het Besluit voorzieningen en
installaties en het besluit opslaan in ondergrondse tanks. In de nieuwe systematiek vallen alle Wet
milieubeheer bedrijven onder de algemene regels uit het Activiteitenbesluit, tenzij ze zijn
uitgezonderd.
In het Activiteitenbesluit worden bedrijven op gedeeld in drie categorieën:



Type A
Bedrijven waarvan de activiteiten weinig invloed hebben op het milieu vallen onder het licht
regime. Bedrijven die onder deze categorie vallen zijn onder andere kantoren, banken,
diverse zorginstellingen, huisartsen en peuterspeelzalen. (Geen melding nodig). De
voorschriften van het activiteitenbesluit zijn direct van kracht.
Type B
Onder meer bedrijven die onder de oude 8.40 amvb’s vallen (zoals de meeste horeca, sport
en recreatiebedrijven) en bedrijven uit onder andere de metaalelektro-industrie,
tandheelkundige laboratoria, zeefdrukkerijen en een deel van de afvalverwerkende bedrijven
(Wel melding nodig, soms aangevuld met een geluidonderzoek en eventueel ook
bodemonderzoek. Bedrijven die al een melding tbv een oude 8.40 amvb hebben gedaan
hoeven niet opnieuw een melding te doen). Voorschriften vanuit het activiteitenbesluit zijn
direct van kracht en het opstellen van aanvullende voorschriften is ter beoordeling van
bevoegd gezag.
Type C
Bedrijven waarvoor de vergunningplicht blijft gelden (opzoeken in de bijlage bij het
activiteiten besluit) of waarop een landbouw amvb van toepassing is. Een uitzondering zijn
de IPPC-bedrijven (de hele grote jongens); zij vallen niet onder het Activiteitenbesluit.
NB: Horeca- en Recreatiebedrijven die een houtgestookte CV-ketel aanschaffen vallen onder Type C!
Activiteitenbesluit Internetmodule
VROM heeft een systeem ontwikkeld om te bepalen onder welk regiem een bedrijf valt. Tevens
wordt zo nodig een eventuele melding in gang gezet. De bedrijven kunnen aan de hand van een
aantal vragen kunnen aangeven welke activiteiten. Het systeem geeft dan aan onder welk regiem het
valt en welke actie gevraagd wordt. De activiteitenbesluit internet module (AIM) geeft het bedrijf
direct een advies op maat. De AIM staat op http://aim.vrom.nl/.
Belangrijke punten van het activiteitenbesluit op een rij
De basis wordt gelegd in hoofdstuk 2: Zorgplicht. In dit hoofdstuk wordt vastgelegd dat ieder bedrijf
alles moet doen wat redelijkerwijs van haar gevraagd kan worden om milieubelasting te voorkomen
c.q. te beperken!!
Dit wordt in Hoofdstuk 2, afdeling 2.1, artikel 2.1 in de punten a t/m q nader toegelicht.
23
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Het gaat dan over :
Doelmatig energieverbruik (!), het voorkomen van emissie van verontreinigende stoffen naar water,
bodem, lucht, het voorkomen van hinder (licht, geluid, geur, stof, verkeer, trillingen), het voorkomen
van ongevallen risico’s, het hebben van doelmatige voorzieningen voor afvalstoffen en het in goede
staat van onderhoud houden van de inrichting!
Vervolgens zijn er voorschriften met betrekking tot:
1 Lozingen
2 Emissiemetingen
3 Lucht
4 Bodem
5 Afval
6 Energiebesparing
7 Verkeer en vervoer
8 Geluid
9 Trillingen
Ad 5 Afval
a. Binnen het activiteitenbesluit is er geen verplichting meer tot afvalpreventie! Wel kan er in een
maatwerkvoorschrift iets afgedwongen worden in relatie met de aard van het bedrijf.
b. Er is een algemene verplichting tot afvalscheiding voor zover dit redelijkerwijze gevergd kan
worden (conform LAP). Er wordt dus meer overgelaten aan de markt (financiële sturing).
c. De ondernemer wordt geacht zwerfaval tot een straal van 25 meter rond de inrichting op te
ruimen.
Ad 6 Energiebesparing
Vanuit de zorgplicht is er het voorschrift tot doelmatig energieverbruik.
Daarbovenop komt de verplichting maatregelen te nemen met een TVT < 5 jaar voor bedrijven met
een verbruik van meer dan 50.000 kWh/jr en 25.000 m3 gas/jr.
Het gebruik van best beschikbare techniek (BBT) is hiervoor maatgevend.
Kan een bedrijf waarvoor dit geldt niet aantonen dat ze deze investeringen doet dan kan bevoegd
gezag een Energie Onderzoek eisen en de daaruit voortvloeiende maatregelen verplicht stellen voor
bedrijven met verbruiken van meer dan 200.000 kWh/jr en 75.000 m3 gas/jr.
Ad 7 Verkeer en vervoer
Een belangrijk item. Zie de informatie onder vervoersmanagement
Ad 8 Geluid
Hierin staan tabellen met geluidbelastingswaarden naar de omgeving. Een belangrijke parameter
waarop de overheid handhavend kan optreden.
Tot slot zijn er hoofdstukken met voorschriften ten aanzien van specifieke voorzieningen en/of
activiteiten
Enkele relevante voorschriften:
Artikel 3.4 en 3.5 zeggen iets over het lozen van huishoudelijk afvalwater, artikel 3.2.1 die iets zegt
over het hebben van een WKK, art 3.2.3. over een windturbine en art 3.3.4. over de opslag van
propaan.
Afdeling opslag gassen. Artikel 4.2.1 Stookinstallaties, Artikel 4.2.2 Koelinstallatie
Paragraaf 4.6.2 het bieden van parkeergelegenheid in een parkeergarage
Paragraaf 4.8.2. Het bieden van gelegenheid tot het afmeren van pleziervaartuigen
Paragraaf 4.8.3. Het bereiden van voedingsmiddelen
24
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Factsheets & branchebladen
Door het ministerie van VROM en InfoMil zijn voor het bevoegd gezag diverse factsheets opgesteld.
De factsheets gaan verder in op de thema's die in het Activiteitenbesluit worden behandeld.
Naast de factsheets zijn tevens branchebladen voor het bedrijfsleven opgesteld. Deze branchebladen
gaan verder in op de verschillen tussen de voormalige 8.40 amvb's en het Activiteitenbesluit. InfoMil
beantwoordt zelf geen vragen van het bedrijfsleven over de branchebladen. Bedrijven kunnen
hiervoor terecht bij Antwoord voor bedrijven.
In het onderstaande overzicht zijn zowel de factsheets als branchebladen vermeld.
Factsheet
Versie
De Activiteitenbesluit Internet Module November 2007
Het Activiteitenbesluit
Januari 2008
Bodem
Januari 2008
Geluid
Januari 2008
Lozingen
Februari 2008
Overgangsbepalingen
Februari 2008
Lucht
Maart 2008
Gebruiksbesluit
December 2008
Opslag stoffen
Mei 2008
Brancheblad
Versie
Zeefdrukkerijen
Februari 2008
Horeca
Januari 2008
Woon- en verblijfsgebouwen Januari 2008
Automotive
November 2008
Alle factsheets en branchebladen zijn te downloaden op www.vrom.nl
Wet bodembescherming
Toelichting op wet
De Wet bodembescherming komt voor de belangen van onze bodem op. De doelstellingen van deze
wet zijn enerzijds het voorkomen van verontreiniging van de bodem en anderzijds het saneren van
verontreinigde grond. De wet vertelt u niet precies wat u in een concreet geval wel en niet mag,
maar geeft een aantal globale algemene regels. Deze zijn voor de praktijk uitgewerkt in verschillende
besluiten. Het bekendste voorbeeld daarvan is het Lozingenbesluit. De belangrijkste regels uit de Wet
bodembescherming zijn:
- de wet legt iedere Nederlander een zorgplicht voor de bodem op, d.w.z. dat iedereen verplicht is
om bodembedreigende activiteiten zo veel mogelijk te voorkomen;
- hij geeft een regeling voor ongewone voorvallen als brand of blikseminslag. De
bodemverontreiniging die ontstaat ten gevolge van deze ongewone voorvallen moet zoveel
mogelijk beperkt en ongedaan gemaakt worden. U bent verplicht het ongeval onmiddellijk te
melden bij de gemeente;
- als uw bedrijf in een bodembeschermingsgebied is gelegen kan de provincie strengere regels
25
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
-
opstellen dan de landelijk geldende voorschriften;
de sancties die kunnen worden genomen wanneer u de regels overtreedt staan in de wet
genoemd, zoals het opleggen van een dwangsom, sluiting van het bedrijf en strafrechtelijke
vervolging.
Wet verontreiniging oppervlaktewater (WVO)
Toelichting op wet
De Wet verontreiniging oppervlaktewateren (WVO) regelt de lozingen op het oppervlaktewater en
stelt daar regels voor. De WVO kent het uitgangspunt dat niets op het oppervlaktewater geloosd mag
worden zonder vergunning van de waterkwaliteitsbeheerder, veelal het waterschap. Omdat er
zoveel lozingen waren waarvoor eigenlijk een vergunning afgegeven behoefde te worden en dat niet
gebeurde, werden te veel lozingen gedoogd. Het Lozingenbesluit WVO biedt voor deze situatie een
oplossing. Hierin worden algemene regels gesteld voor bepaalde categorieën lozingen van
huishoudelijk afvalwater, waardoor voor deze categorieën geen vergunning meer nodig is.
Actueel is onder meer het van kracht worden van de Waterwet (2009) waardoor veel meer
afvalwaterlozingen (de indirecte lozingen) via de vergunning Wet milieubeheer en het
activiteitenbesluit geregeld worden. De overheid die de vergunning afgeeft wordt hiervoor dan ook
bevoegd gezag. Wel blijft er adviesrecht en –plicht van het waterschap.
Waterleidingwet
Toelichting op wet
De Waterleidingwet regelt het toezicht op de waterleidingbedrijven en de organisatie van de
openbare drinkwatervoorziening. In deze wet is bepaald, dat de eigenaar van een waterleidingbedrijf
zorg draagt voor de levering van deugdelijk drinkwater aan de verbruikers. De wet stelt verder dat de
eigenaar voorkomt dat verontreiniging van het water plaatsvindt. Indien de eigenaar weet (of
redelijkerwijs kan vermoeden) dat het leidingwater hier niet aan voldoet, moet hij
herstelmaatregelen nemen en de VROM-inspectie en verbruikers informeren. Bij gebleken
ondeugdelijkheid kan de VROM-inspectie maatregelen voorschrijven en waar nodig de levering
verbieden. De voorschriften uit de Waterleidingwet worden uitgewerkt in het Waterleidingbesluit.
Legionellapreventie in leidingwater (Waterleidingbesluit)
Toelichting op regeling
De regels m.b.t. legionellapreventie zijn momenteel opgenomen in Hoofdstuk III C van het
Waterleidingbesluit. De verplichtingen die dit m.b.t. leidingwater met zich meebrengt zijn afhankelijk
van de soort inrichting en installatie. Dit is in onderstaand schema weergegeven:
26
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Soort inrichting/installatie
Collectieve installatie waarop geen
aërosolvormende tappunten zijn aangesloten
Collectieve drinkwaterinstallatie waarop 10 of
minder woningen zijn aangesloten
Bedrijf waar 4 of minder mensen arbeid verrichten
en waar geen derden aan aërosolen
worden blootgesteld
Zorginstelling
Verblijfsaccommodatie
Badinrichting
Kampeerterrein
Jachthaven
Evenement
Mengwatersysteem
Nieuwbouw
Overige collectieve leidingwaterinstallaties
Verplichting op grond van
Waterleidingbesluit
- kwaliteitseis, meldings- en herstelplicht
gelden niet
- géén risicoanalyse/beheersplan vereist
- kwaliteitseis, meldings- en herstelplicht
gelden wel
- géén risicoanalyse/beheersplan vereist
- kwaliteitseis, meldings- en herstelplicht
gelden wel
- direct risicoanalyse/beheersplan vereist
- kwaliteitseis, meldings- en herstelplicht
gelden wel
- per 15 oktober 2012 risicoanalyse /
beheersplan vereist
Wanneer is sprake van collectieve leidingwaterinstallaties?
Collectieve leidingwaterinstallaties zijn installaties die leidingwater (water bestemd voor drinken,
(af)wassen, douchen en andere huishoudelijke doeleinden) aan derden leveren of beschikbaar
stellen. Die installaties zijn meestal aangesloten op het net van een waterleidingbedrijf (bijvoorbeeld
in een sauna, kantoorgebouw, (sport)school, zwembad), maar kunnen ook gebruik maken van een
eigen bron (bijvoorbeeld op sommige kampeerterreinen). De wetgeving spreekt over ‘collectieve
watervoorziening’ en ‘collectief leidingnet’. Voor het gemak worden deze begrippen samengevat
onder de noemer ‘collectieve leidingwaterinstallaties’.
Wel of geen aërosolvormende tappunten
Als aërosolvormende tappunten worden in het ontwerpbesluit aangemerkt: tappunten waarmee
water kan worden gesproeid of verneveld. Daarop zijn (al dan niet tijdelijk) douches, andere
appendage of toestellen aangesloten. Brandslangen, nooddouches worden niet als aërosolvormend
beschouwd, mits door een bijschrift en jaarlijks te controleren verzegeling is gewaarborgd dat deze
niet worden gebruikt voor andere doeleinden
Voorschriften over risicoanalyse, beheersplan en logboek
De kern van de Tijdelijke regeling wordt gevormd door voorschriften over risicoanalyse,
beheersplan en logboek. Deze zijn in het ontwerpbesluit nauwelijks gewijzigd. De
risicoanalyse houdt in dat aan de hand van een aantal richtlijnen bekeken moet worden of in de
installatie legionellabacteriën kunnen groeien. Belangrijke groeifactoren zijn temperaturen tussen 25
en 50 graden Celsius én langdurig stilstaand water. Als er groeifactoren worden ontdekt, is er vaak de
keuze tussen a) een eenmalige ingreep en b) het uitvoeren van periodieke maatregelen zoals
doorspoelen met water van meer dan 60 graden. In het laatste geval moet er een beheersplan
worden opgesteld en een logboek worden bijgehouden.
Aanvullende informatie
27
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer heeft een informatieblad
uitgegeven onder de titel “legionellapreventie in leidingwater”. Dit informatieblad kunt u bestellen
bij het Distributiecentrum VROM (tel.: 0900 - 80 52). Nadere informatie over de regeling kunt u
opvragen bij de afdeling publieksvoorlichting van het ministerie van VROM, tel.: 070 – 339 50 50. Ook
geeft de website www.minvrom.nl handige informatie.
Zwemgelegenheden
Wet hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden (Whvbz) en Besluit hygiëne en
veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden (Bhvbz).
Toelichting
De Wet hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden (Whvbz) en het Besluit hygiëne
en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden geven regels voor de waterkwaliteit, de
veiligheid en de hygiëne van zwembaden. De Whvbz geldt voor alle openbare zwembaden en voor
baden die slechts toegankelijk zijn voor bepaalde categorieën van personen (de niet-openbaar
toegankelijke of semi-openbare zwembaden). Hieronder vallen ook zwembaden in hotels en op
campings, die alleen voor de hotelgasten en kampeerders toegankelijk zijn. Eind 2000 zijn de
voorschriften aangepast, zodat sindsdien de werkingsfeer uitgebreid is tot badinrichtingen in de
medische sfeer.
De Whvbz kent een onderverdeling naar categorieën:
1 inrichtingen voor het zwemmen of baden, anders dan in oppervlaktewater, waarbij één of
meerdere bassins een oppervlakte heeft/hebben van meer dan m² en dieper zijn dan 0.50
meter;
2 inrichtingen voor het zwemmen of baden met een diepte van minder dan 0.50 meter die buiten
de inrichting van een gewoon zwembad is gelegen;
3 oppervlaktewater, dat speciaal is ingericht om er in te zwemmen;
4 oppervlaktewater, dat niet speciaal is ingericht voor zwemmen.
In de wet zijn slechts de voorschriften uitgewerkt die uit veiligheidsoogpunt strikt noodzakelijk zijn.
Er dient een onderscheid gemaakt te worden tussen “droge” en “natte” veiligheidsaspecten. “Droge”
veiligheidsaspecten omvatten zaken buiten het bad, terwijl het bij “natte” veiligheidsaspecten zaken
in het bad zelf betreft. De niet openbare hotel- en campingbaden dienden uiterlijk in het jaar 2000 al
volledig aan de eisen van de wet te voldoen.
Aanvullende informatie
In het RECRON vakboek wordt de Whvbz nader toegelicht. Indien u meer informatie over deze wet
wenst, kunt u kijken op www.infomil.nl onder het item zwemwater of contact opnemen met InfoMil
(070-3735575) [email protected] of RECRON (0343 - 52 47 00), E-mail: [email protected],
website: www.recron.nl.
Overige relevante milieuwetgeving, rechtstreeks werkende besluiten en richtlijnen
Overige wetgeving
Naast de milieuwetgeving is er ook nog wetgeving die raakt aan milieuaspecten. Hierbij valt te
denken aan wetgeving rondom Legionella, de gebruiksvergunning (gebruiksbesluit), ARBOwetgeving, exploitatievergunning, drank en horeca wetgeving (vergunning op naam) etc. Uitvloeisels
zijn o.a het hebben van een RI en beheersplan Legionella, een bedrijfsnoodplan, controle op de
brandblusmiddelen e.d.
28
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Besluiten
Verder zijn er ook besluiten die rechtstreeks gelden: Hierbij valt te denken aan regelgeving over cfk’s
(koude middelen), het BEES (luchtemissies stookinstallaties),
Richtlijnen en normen
Tot slot zijn er richtlijnen en normeringen die raken aan of direct gaan over milieuaspecten.
Bijvoorbeeld de PGS 15 die over de opslag van chemicaliën in emballage gaat en de NEN
normeringen (o.a. voor onderhoud aan elektrische apparatuur).
Maar ook PGS 23, 28 of 30.
Voor bodem is uitgangspunt de NRB en voor afval het LAP. Voor lucht de NER
Aanvullende informatie
Een uitgebreidere toelichting op de Wet milieubeheer, de Wet bodembescherming en veel andere
relevante wetgeving treft u aan op www.vrom.nl en www.infomil.nl . Als u wilt weten wat precies
voor uw bedrijf nodig is dan kunt u het beste contact opnemen met uw gemeente, de KvK of een
adviseur.
29
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Standaardverklaring
De onderstaande tekst dient als voorbeeldmateriaal. Deze tekst mag gebruikt worden voor een
officiële standaardverklaring (zie ook document “tabellen en standaarddocumenten ” waarin
onderstaand voorbeeld in word is opgenomen).
Voldoen aan geldende wet- en regelgeving
Geen aanschrijving door enige overheidsinstantie
Bedrijfsnaam
:
Contactpersoon
:
Functie
:
In verband met de keuring voor de Green Key verklaart ondergetekende, dat:
- het hierboven genoemde bedrijf/organisatie heeft zich op de hoogte gesteld van en voldoet aan de
voor het bedrijf/ de organisatie relevante wet- en regelgeving. Zo nodig zijn vergunningen, risico
inventarisatie(s), beheersplannen, actuele logboeken en dergelijke aanwezig.
- van geen enkele overheidsinstantie een aanschrijven is ontvangen waaraan geen gevolg is/wordt
gegeven.
Handtekening
:
Datum
:
Plaats
:
30
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 3: Voorbeeld MVO verklaring
Inleiding
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in de horeca/recreatie betekent dat een
Horeca/recreatieondernemer naast het streven naar winst (Profit) ook rekening houdt met het effect van de
activiteiten op het milieu (Planet) en dat hij oog heeft voor menselijke aspecten binnen en buiten het bedrijf
(People).
People, Planet en Profit moeten met elkaar in balans zijn en de ondernemer is hier over open naar zijn
stakeholders (relaties, afnemers, gasten, overheden, omwonenden) Bron: Koninklijke Horeca Nederland
Green Key eis
Tot dusver kende Green Key alleen een Milieubeleidsverklaring. Die verklaring ging voornamelijk over
Milieuaspecten (Planet).
Een MVO verklaring besteedt ook aandacht aan de twee andere aspecten Profit en People. De verklaring
besteedt aandacht aan:

algemene MVO doelstellingen/ duurzaamheidsbeleid op hoofdlijnen,

zorg voor people/planet/profit als structureel onderdeel van bedrijfsdoelstellingen,

dat uitvoering werkzaamheden in overeenstemming is met ondernemingsbeleid en vastgestelde
procedures,

algemene regels t.a.v. de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid van de onderneming met
betrekking tot het voldoen aan wettelijke voorschriften, scholing van medewerkers en
registratie/monitoren van milieuprestaties van de onderneming
Tenslotte een voorbeeld. Het is de bedoeling dat onderstaande tekst of woorden van gelijke strekking op papier
met eigen logo en met plaatsing van het logo van Green Key wordt opgesteld en opgehangen op een voor het
publiek goed toegankelijke plaats:
=================================================================================
[NAAM BEDRIJF ] voldoet of wil gaan voldoen aan de volgende afspraken:
■ Wij leveren een actieve bijdrage aan de ontwikkeling van ons vakgebied en de overdracht van onze kennis
aan anderen die het vak willen leren.
■ Wij informeren onze werkrelaties (klant/opdrachtgever, vak genoten en leveranciers) dat we maatschappelijk
verantwoord ondernemen.
■ Wij maken transparante afspraken met de klant/opdrachtgever en-of leveranciers over de kwaliteit van onze
diensten en bewaken de kwaliteit die we leveren.
■ Wij bepalen de sociale impact van onze diensten en beperken deze zo veel als mogelijk voor zover het een
negatieve impact, zoals frauduleus handelen, intimidatie uitbuiting en kinderarbeid.
■ Wij bewaken zowel de continuïteit van onze onderneming als die van de werknemer en wij dragen zorg voor
voorzieningen mochten we te maken krijgen met verlies van inkomsten.
■ Wij leveren vrijwillig een bijdrage aan maatschappelijke doelen door giften en sponsoring en of door
vrijwilligerswerk.
■ Wij werken continu aan het verminderen van de milieubelasting van ons bedrijf.
■ Wij werken continu aan het verbeteren van ons eigen inkoopproces als het gaat over inkoop van
(kantoor)materialen en diensten met een milieu- en/of sociaal keurmerk.
DATUM
PLAATS
HANDTEKENING eigenaar/directeur
================================================================================
31
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 4: Voorbeeld duurzaamheidsprogramma
Inleiding
In het duurzaamheidsprogramma staan de maatregelen genoteerd, die het bedrijf de komende 3 jaar
zal nemen op het gebied van duurzaamheid.
Toepassing
Daarbij is er onderscheid tussen het eerst komend jaar en de daarop volgende jaren.
De maatregelen in het eerst komend jaar zijn concreet. De maatregelen zijn door de
duurzaamheidscoördinator of het Green team voorbereid. In een vergadering met het management
is besloten om budget voor de uitvoering er van beschikbaar te stellen.
De geformuleerde maatregelen in de twee er op volgende jaren zijn in het algemeen minder
concreet. Dat hoeft ook niet, want er is dan nog sprake van een ideeënfase. Probeer echter zoveel
mogelijk ideeën te formuleren. Het is handig om die met de keurmeester bespreken en zo ook
nieuwe informatie/ideeën opdoen. De keurmeester komt immers bij veel bedrijven, hij kan vaak
aangeven waar er al ervaring is met een bepaalde toepassing.
Het is beslist niet zo, dat de keurmeester u verplicht om alle maatregelen uit te voeren. Wel gaat
de keurmeester er van uit dat maatregelen die met de Green Key te maken hebben uitgevoerd
worden. De uiteindelijke controle zit in het voldoen aan de normen voor de Green Key
Voorbeeld van een duurzaamheidsprogramma
Nr Maatregel
Actie
Wie verantwoordelijk?
Jaar 2011
1
2
3
4
Jaar 2012
1
2
3
4
Jaar 2013
1
2
Termijn
Verplichte eis
Green Key Ja/Nee
Opm?
32
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Voorbeeld (ingevuld) duurzaamheidsprogramma 2011-2013
Nr
Maatregel
Actie
Wie verantwoordelijk ?
Termijn
Verplichte eis
Green
Key?Ja/Nee
Opm?
100% Duurzaam maken
Verslag maken van
beslissingen en
vaststellen budget voor
duurzaamheid
Systematische controle
condensors, rubbers,
ijsvrij-houden
Alle leveranciers een
brief sturen met onze
voorwaarden
minimaal 6 productgroepen en uit elke
categorie 3 soorten!
Tammy
Inge
April
Jan
Ja
Ja
Led of PL/TL
Paraaf directie
Rob
maart
ja
Karel
maart
Nee
Peter
april
ja
Afstemmen
met grosssier
Zonnepaneel bouwen
Sanitaire voorzieningen
René
Iris
aprilt
Okt
nee
nee
Ecologische voetafdruk
en Co2 compensatie
Plastics inzamelen
Uit laten rekenen Co2
uitstoot
Grote zakken bestellen,
overleg met inzamelaar
Jan
dec
nee
geen
Met
watermeter
geen
Karel
maart
Nee
Milieuvriendelijke
aggregaten
Mobiliteit
Onderzoek naar kosten
en capaciteit
Aanschaf laadpunten/
parkeerplaatsen voor
hybride auto’s
Jan
dec
Nee
Rob
Feb.
nee
Opstellen i.s.m.
Landschapsbeheer
Beschikbaar stellen zaal
voor vergadering buurt
Annemieke
Dec-Feb
nee
geen
Peter
febr
nee
Minder inkt
Uitzoeken voorwaarden
Nienke
Nienke
Maart
Februari
Nee
Nee
Overleg met
voorzitter
buurt
Geen
Uitzoeken kosten en
fiscale aspecten
Boekhouder
oktober
Nee
Uitzoeken voorbeelden
elders
Nienke
mei
Nee
Jaar 2011
1
Verlichting
2
Management overleg
duurzaamheids
coördinator
3
Structureel onderhoud
koeling
4
Duurzaam inkoopbeleid
5
Duurzaam voedsel
Jaar 2012
1
Duurzame energie
2
Grijswater
3
4
5
6
Jaar 2013
1
Bedrijfsnatuurplan
2
5
Maatschappelijke
betrokkenheid directe
omgeving
Invoering Ecofont letter
Invoering fietsplan
medewerkers
Duurzame energie
6
MVO verslag
3
4
Transport
moet
gezamenlijk
met andere
afvalstroom
moet
Milieulijst
categorie F
1002!
33
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 5: Voorbeeld functieomschrijving Green Key coördinator.
Op het bedrijf is één persoon aangewezen als Green Key coördinator. De specifieke taken van de
Green Key coördinator zijn in zijn/haar functieomschrijving aanwezig en worden ook daadwerkelijk
door de Green Key coördinator uitgevoerd.
Voorbeeld Taakomschrijving van de Green Key coördinator (Een WORD-versie hiervan is te vinden
in de ‘Tabellen en standaarddocumenten bijlage)
De volgende taken maken deel uit van de functie “Green Key coördinator”, zoals wij die kennen op
[naam bedrijf]:
Hij/zij is het centrale aanspreekpunt aangaande MVO op het bedrijf. Hieronder valt ook het
organiseren van de activiteiten die nodig zijn voor het behalen en behouden van de Green Key. Hij/zij
ziet ook toe op de juiste uitvoering van het MVO-beleid, zoals dat op het bedrijf is vastgesteld en
verwoord in de MVO-verklaring.
De Green Key coördinator instrueert de medewerkers met betrekking tot de algemene MVO zaken
en verzorgd of geeft specifieke instructies op het gebied van schoonmaak, afval en efficiënt gebruik
van gas, water en elektra. Tevens ziet hij/zij toe op de juiste uitvoering van de instructies.
De Green Key coördinator stelt het duurzaamheids archief op en zorgt ervoor dat het actueel blijft.
De Green Key coördinator heeft goede kennis van de Green Key en houdt de voor de functie
relevante vakliteratuur bij.
Tijdens de audits in het kader van de Green Key zorgt de Green Key coördinator voor ontvangst en
begeleiding van de Green Key keurmeester.
Op [naam bedrijf] heeft de heer/mevrouw ___________________ de functie van Green Key
coördinator op zich genomen. Hij/zij zal zorgdragen voor het naar behoren uitvoeren van de
bovengenoemde taken.
[naam functie]
[handtekening]
[datum en plaats]
34
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 6 : Registratiesysteem
Een Green Key bedrijf gebruikt een systeem voor de registratie van de milieugegevens van het bedrijf
en voor het berekenen van kengetallen. Met het registratiesysteem worden ieder jaar de eigen
kengetallen berekend. Deze kengetallen dienen in het kader van het Green Key startdocument te
zijn bepaald vanaf de periode van 3 jaar voorafgaand aan de aanmelding
Onderstaande registratietabel is een voorbeeld.
De tabellen staan per bedrijfsgroep in excel op de site www.greenkey.nl/criteria
Aspect
Aantal bezoekers/gasten
Gas
3
Verbruik (m )
Kosten (euro)
Elektra
Verbruik (kWh)
Kosten (euro)
Water
3
Verbruik (m )
Kosten (euro)
Afval
Productie (kg)
Kosten (euro)
Linnengoed
Verbruik (kg)
Kosten (euro)
Schoonmaakmiddelen
Verbruik (liter)
Kosten (euro)
Jaar 1
Jaar 2
Jaar 3
Jaar 4
Kengetallen
Gas
3
Verbruik (m /bezoeker)
3
Kostprijs (euro/m )
Kosten gas (euro/bezoeker)
1
Elektra
Verbruik (kWh/bezoeker)
Kostprijs (euro/kWh)
Kosten elektra (euro/bezoeker)
2
Water
3
Verbruik (m /bezoeker)
3
Kostprijs (euro/m )
Kosten water (euro/bezoeker)
3
Afval
Productie (kg/bezoeker)
Kostprijs (euro/kg)
Kosten afval (euro/bezoeker)
4
Linnengoed
Verbruik (kg/bezoeker)
Kostprijs (euro/kg)
Kosten (euro/bezoeker)
35
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Schoonmaakmiddelen
3
Verbruik (m )
Kostprijs (euro/liter)
Kosten schoonmaakmiddelen (euro/bezoeker)
Milieukosten totaal per bezoeker
(= 1+2+3+4)(euro/klantdag)
Extra 7: informatie ‘informeren personeel’:
Alle vaste medewerkers zijn geïnstrueerd over Green Key.
Naast een algemene instructie heeft iedere medewerker een specifieke instructie, die verband houdt
met zijn/haar taak in relatie tot Green Key. De instructie is gespecificeerd naar de voor de
betreffende medewerker relevante werkgebieden (onder meer afval, schoonmaak, registratie
nutsverbruiken / water- en energiebesparing, organisatie duurzaamheidsactiviteiten, communicatie
met gasten). Elke vaste medewerker heeft de voor hem/haar van toepassing zijnde instructie
ondertekend dan wel de parafenlijst van de bijeenkomst waarop zijn/haar specifieke taken zijn
toegelicht. Deze ondertekende instructies c.q. parafenlijsten zijn opgenomen in het
duurzaamheidsarchief.
Voorbeeld algemene duurzaamheids-informatie voor personeel
Duurzaamheids-informatie voor personeel










Probeer te carpoolen of kom te voet, met de fiets of met het openbaar vervoer
Afval scheiden en in de juiste bakken deponeren
Raap zwerfafval op en doe het in de juiste afvalbak
Wees zuinig met (warm)water en energie
Schakel verlichting en computer(s) (en eventueel andere apparatuur) uit indien u een ruimte
waar niemand meer aanwezig is verlaat
Schakel een half uur voor u uw werkplek verlaat de verwarming en de airco uit of maak hier
met collega’s goede afspraken over. Gebruik indien mogelijk timers op thermostaten
Open (buiten)deuren en ramen alleen als het echt nodig is en laat ze niet open staan
Spring zuinig om met gebruiks-/kantoorartikelen
Print alleen als het nodig is en dan zo veel mogelijk dubbelzijdig
Gebruik de achterkant van mislukte printjes als kladpapier
Ideeën of suggesties kunt u richten aan de Green Key coördinator
36
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Werkinstructie personeel
Naast een algemene Green Key instructie heeft iedere medewerker een specifieke Green Keyinstructie, die verband houdt met zijn/haar taak. De instructie is gespecificeerd naar de voor de
betreffende medewerker relevante werkgebieden (te weten afval, schoonmaak, registratie
nutsverbruiken / water- en energiebesparing, organisatie duurzaamheidsactiviteiten, communicatie
met gasten). Elke vaste medewerker heeft de voor hem/haar van toepassing zijnde instructie
ondertekend. Deze ondertekende instructies zijn opgenomen in het duurzaamheidsarchief.
Voorbeeld model werkinstructie personeel (is als word-document opgenomen in document
“Tabellen en standaard documenten”).
Naam medewerker:……………………………………
Ondergetekende heeft instructie gehad over de volgende zaken:
Algemeen:
wel/niet van toepassing
De medewerker kent de betekenis van de Green Key , het niveau waarvoor het
bedrijf is geslaagd en aan welke normen het bedrijf voldoet om voor dit niveau
Ja/Nee
te kunnen slagen
De medewerker is op de hoogte van de manier waarop de toetsing van de Green
Ja/Nee
Key plaatsvindt
De medewerker weet dat relevante zaken die betrekking hebben op de Green
Key in het duurzaamheidsarchief worden bewaart, en weet waar dit archief te
Ja/Nee
vinden is.
Afval:
wel/niet van toepassing
De medewerker is op de hoogte van de soort fracties waarin het afval door het
personeel gescheiden dient te worden (papier, glas, KGA, groenafval,
Ja/Nee
bouw/sloopafval, en restafval)
De medewerker weet waar op het bedrijf de voorzieningen getroffen zijn voor
Ja/Nee
het gescheiden inzamelen van de diverse afvalfracties
De medewerker is op de hoogte van de naam van de afvaltransporteur
Ja/Nee
Hij/zij is belast met de registratie van de diverse gegevens die in het
duurzaamheidsarchief verzameld dienen te worden. Deze registratie bestaat uit Ja/Nee
de hoeveelheid afval die periodiek verwijderd wordt
De medewerker weet hoe hij de gescheiden inzameling onder de aandacht van
Ja/Nee
de gasten moet brengen
Schoonmaak:
wel/niet van toepassing
De medewerker weet welke reinigingsproducten gebruikt mogen worden
Ja/Nee
volgens de normen van de Green Key
Weet dat er met een doseersysteem gewerkt dient te worden en hoe dit
Ja/Nee
systeem werkt
Is op de hoogte van de juiste manier van toepassing van de microvezeldoekjes
Ja/Nee
en past deze toe (zonder reinigingsmiddel en met weinig water)
Is belast met de registratie van de hoeveelheid ingekochte en verbruikte
Ja/Nee
reinigingsmiddel, en bewaart deze gegevens in het duurzaamheidsarchief
37
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Registratie nutsverbruiken:
wel/niet van toepassing
Is op de hoogte, dat de nutsverbruiken binnen het bedrijf geregistreerd worden
Ja/Nee
voor gas, water en elektra
De medewerker is belast met de registratie van de standen van deze
tussenmeters. Dit geschied minimaal één maal per jaar en wordt bewaard in het Ja/Nee
duurzaamheidsarchief
Duurzaamheidsinformatie medewerkers:
toepassing
De medewerker is op de hoogte van het feit, dat er diverse duurzaamheidscommunicatiemiddelen worden gebruikt om de medewerkers te informeren.
Hij/zij weet dat deze informatie is gericht op het verhogen van het
duurzaamheidsbewustzijn van de medewerkers.
wel/niet van
Ja/Nee
Ja/Nee
Duurzaamheidsinformatie gasten:
wel/niet van toepassing
De medewerker weet op welke manier er op het bedrijf wordt gecommuniceerd
over duurzaamheidszaken met de gasten, en levert daar een actieve bijdrage
Ja/Nee
aan.
De medewerker is belast met het vormgeven de verschillende manieren
Ja/Nee
waarmee deze communicatie plaats dient te vinden
Deze instructies zijn door de medewerker voor akkoord verklaard en ondertekend. Dit ondertekende
formulier dient bewaard te worden in het duurzaamheidsarchief.
Naam medewerker:
Handtekening:
Datum:
38
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 8: informatie met betrekking tot de inhoud van de Green Key dag / cursus
U krijgt een optioneel punt als u uw personeel een cursus laat volgen waarbij hun duurzaam
presteren verbeterd.
U mag hier zelf een opleiding voor uitkiezen of deze zelf (laten) maken. Het is van belang de cursus
van te voren goed te laten keuren door Green Key
Green Key stelt hieraan de volgende eisen aan;
1. Tot de leerdoelen behoren de Green Key normen en specifiek de normen die betrekking
hebben op de verantwoordelijkheden van de medewerker
2. De cursus bevat diverse elementen van duurzaamheid en MVO in de onderneming
3. De cursus bevat motiveringsdoelstellingen zodat de medewerker ook beter presteert op het
gebied van duurzaamheid
4. De cursus gaat in op het borgen van de uitvoeringsmaatregelen voor uw medewerkers (zie de
verplichte norm ‘Geïnformeerd personeel’
5. De cursus bevat handreikingen waarmee uw medewerkers uw gasten over Green Key kunnen
informeren
6. De minimale tijdsbesteding van de cursus is een halve dag
7. De cursus is vervolgens standaard onderdeel van het inwerkprogramma voor nieuwe
medewerkers.
39
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 9: info klimaatneutraal
Klimaatneutraal
Klimaatneutraal of CO2-neutraal zijn termen die aangeven dat een proces niet bijdraagt aan
klimaatverandering. Klimaatcompensatie en CO2-compensatie zijn termen die aangeven dat voor een
organisatie, een (productie)proces of een product, de uitstoot van broeikasgassen, zoals CO2, wordt
gecompenseerd. De termen worden door elkaar heen gebruikt.
Achtergrond
Klimaatverandering is een mondiaal milieuprobleem. Het is nauw verweven met de Westerse
energie-intensieve economie. Twee derde van het versterkte broeikaseffect wordt veroorzaakt door
CO2-emissies die samenhangen met gebruik van fossiele brandstoffen: kolen, aardolie en aardgas.
Naast CO2 zijn er andere gassen die het broeikaseffect veroorzaken. Deze worden vaak omgerekend
naar hun CO2-equivalent. Deze broeikasemissies stijgen nog steeds en de economie groeit, vooral in
ontwikkelingslanden, dus het probleem wordt steeds groter.
Klimaat neutrale energie
Met klimaat neutrale energie wordt hernieuwbare energie bedoeld. Wanneer klimaatneutraal
energie wordt opgewekt, wil dat niet zeggen dat er geen CO2 wordt uitgestoten. Uit de schoorsteen
van een biomassa-elektriciteitscentrale komt bijvoorbeeld ook CO2. Deze maakt echter nog deel uit
van de koolstofkringloop; de samenstelling van de atmosfeer verandert dus niet. Dit in tegenstelling
tot processen waarbij fossiele brandstoffen worden gebruikt: de CO2 (of eigenlijk alleen de koolstof,
door verbranding wordt de koolstof omgezet in CO2) die bij verbranding van fossiele brandstof
vrijkomt is miljoenen jaren geleden vastgelegd in aardolie, gas, kolen en turf. Door die brandstoffen
te verbranden komt de koolstof weer terug in de atmosfeer, waardoor de balans wordt veranderd.
Klimaatcompensatie
Klimaatcompensatie is het compenseren van de uitstoot van broeikasgassen die worden veroorzaakt
door een organisatie, productie of consumptie. Voor het milieu maakt het niet uit waar de CO2
wordt uitgestoten, of waar de CO2 uit de atmosfeer gehaald wordt. Soms lukt het nog niet om de
CO2-emissies van een bepaald bedrijf zelf terug te dringen, bijvoorbeeld omdat dat te duur is. Het is
dan mogelijk om een gelijke hoeveelheid CO2 elders te voorkomen of om die hoeveelheid vast te
leggen in de natuur. In principe lenen alle producten en bedrijven zich ervoor om klimaatneutraal of
CO2-vrij te worden. Klimaatcompensatie levert snel emissiereducties die in bestaande technische
systemen een veel langere termijn vergen.
Niet alle vormen van klimaatcompensatie zijn gelijkwaardig. In 1996 is door de Novem het begrip
Trias Energetica bedacht, een driestappenplan bedoeld voor bedrijven, huishoudens, overheden, om
stap voor stap klimaatneutraal te worden. Het zijn opeenvolgende stappen en geen keuze tussen drie
methoden. De stappen zijn:
De eerste stap is het voorkomen van uitstoot, door bepaalde dingen niet te doen. Dit vergt een
gedragsverandering. Voorbeelden zijn: niet gaan vliegen, minder auto rijden, dichter bij het werk
gaan wonen, minder vlees eten. Daarnaast kun je ook uitstoot voorkomen door energie te besparen,
bijvoorbeeld door goede isolatie, zuinig transport, gebruik te maken van spaarlampen, een zuinige
wasmachine of koelkast of regenwater op te vangen voor de toiletten.
De tweede stap geldt voor de resterende behoefte (dus wat je werkelijk nodig hebt aan energie)
zoveel mogelijk duurzame energie inzetten, bijvoorbeeld biomassa, wind en zon. Door zelf energie op
te wekken, bijvoorbeeld via zonnecollectoren voor heet water of zonnepanelen of een (kleine)
windmolen voor de elektriciteit. Een andere mogelijkheid is energie groen in te kopen.
40
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)

De derde stap is het gebruiken van apparatuur met een zo hoog mogelijke efficiëntie. Door
bijvoorbeeld ter vervanging van je oude koelkast een superzuinige koelkast aan te schaffen
of bij vervanging van je oude CV-ketel er een aan te schaffen met de meest zuinige techniek.
Als je al het mogelijke hebt gedaan, rest nog compensatie, bijvoorbeeld door het aanplanten van
bomen, mits dat aanvullend is. Bomen hebben voor hun groei CO2 nodig die ze uit de lucht halen.
Bij voorkeur met een verzekering op die boom, want eens wordt ie gekapt. Die verzekering keert
dan uit en wordt gebruikt voor aankoop op de emissiebeurs (bijvoorbeeld). Compensatie wordt
wel gebruikt als tijdelijke maatregel, in afwachting van een échte oplossing door energie te
besparen of zelf op te wekken.
Wat betekent klimaatneutraal
Er zijn veel labels op de markt en steeds meer producten en bedrijven claimen klimaatneutraal te
zijn. De geloofwaardigheid van deze claims laat soms te wensen over, terwijl het wel vaak goed
bedoelde initiatieven zijn. Let daarom goed op wat er klimaatneutraal gemaakt is:
- klimaatneutraal product (bijv. een brochure)
- klimaatneutrale dienst (bijv. een vakantiereis of een congres)
- klimaatneutraal gebouw (bestaand of nieuwbouw)
- klimaatneutrale organisatie (bijv. een bedrijf of gemeente)
- klimaatneutraal grondgebied (bijv. een gemeente of regio)
Voor elk initiatief gelden andere eisen wil dit 'geloofwaardig' zijn.
Handleidingen en werkbladen vindt u via www.stimular.nl/klimaatneutraal
Meer info op : www.hierisklimaatneutraal.nl en www.klimaatneutraal.nl
Extra 10: Communicatie voorbeelden zijn beschikbaar in deze bijlage
Inleiding
Als bedrijf communiceert u met uw gasten. Natuurlijk ook over uw duurzaamheidsbeleid (MVO
verklaring) en uw acties op het gebied van duurzaamheid.
Deze communicatie uitingen kunt u via vele kanalen vorm geven:
- Op uw website (met doorlink naar Green Key)
- Posters
- Informatieteksten in uw guest directories
- Teksten op uw infokanaal op TV
- Digitale informatieborden
- Stickers
- Displays
- Tentoonstelling
- Nieuwsbrieven
- Twittert u al? Green Key wel
- Informatie bij of over speciale voorzieningen die u heeft getroffen zoals bijvoorbeeld
zonneboilers, WKK’s, PV-cellen, warmtepompsystemen etc.
- Etc.
De inhoud, stijl (educatief, ludiek, uitdagend, uitnodigend e.d.) en vormgeving kunt u volledig zelf
bepalen als het maar duurzaamheid gerelateerd is.
41
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Praktijkvoorbeeld : Sticker bij de douchecel van Conscious hotel Vondelpark te Amsterdam
Met dank aan Sam Cohen voor het ter beschikking stellen
Copy Right : Conscious hotel Vondelpark
Extra 11: Het Green Key logo en andere communicatie uitingen zijn beschikbaar
Het secretariaat van Green Key helpt ondernemers met communicatie en uitingen.
Daartoe zijn onder andere op aanvraag beschikbaar:
- format persbericht
- logo's van Green Key in jpg en eps (mét en zonder tekst “The Green Key”)
- brochure Green Key
- factsheet Green Key
- pictogrammen voor maatregelen die het bedrijf genomen heeft
- foto's
- Green Key vlag formaat 150x225
- Green Key vlag formaat 100x150
- Green Key tafelvlaggetje
- Green Key revèr pin
Bestellen kan via Mijn Green Key , maar u kunt uiteraard ook bellen of mailen.
42
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 12 behorende hoofdstuk 4. Water
Inleiding
Waterbesparing is voor iedere ondernemer in de recreatie- of hotelsector een “hot”-item. Minder
waterverbruik betekent in de eerste plaats dat u minder geld kwijt bent aan het waterleidingbedrijf.
U neemt immers minder m³ water af. In de tweede plaats bespaart u op de verontreinigingsheffing.
Deze door het waterschap geheven belasting wordt immers berekend op grond van de hoeveelheid
door u afgenomen water.
In de derde plaats betekent minder water gebruik ook minder gasverbruik als het om het warm
water gaat. In dit hoofdstuk worden de mogelijkheden voor waterbesparing behandeld.
Technieken
Er zijn een aantal mogelijkheden om het waterverbruik te verminderen. Er zijn er een aantal
technieken waardoor minder verbruik niet tot comfortverlies leidt. Bedenk echter wel dat uw gast dit
niet als storend mag ervaren. Minder waterverbruik mag er niet toe leiden dat uw gasten gaan
klagen. Hieronder behandelen wij de belangrijkste besparingsmogelijkheden:
Minder uitstroom. De diameter van de waterleiding wordt op een bepaalde plaats buis
verkleind (vernauwing). Dit kan bijvoorbeeld door een zogenaamd reduceerventiel. Dit wordt vaak
toegepast bij wastafels, waar vaak weinig water nodig is.. Reduceerventielen besparen tot 70%.

Minder uitstroom. Bij of in de kraanuitloop wordt een plaatje of rubber geplaatst. Dit wordt
ook wel een doorstroom begrenzer genoemd. In dit plaatje zitten een aantal openingen. Hoe meer
openingen hoe meer uitstroom van water. Doorstroombegrenzers besparen tot 50%
www.handigbesparen.nl/waterbespaarder.

Minder uitstroom. Bij hotels met meer verdiepingen wordt vaak een hydrofoor toegepast. Dit
betekent nog al eens dat de druk te hoog wordt ingesteld, waardoor de uitstroom groter is. Het is
dan handig om per verdieping de druk te kunnen instellen (reduceren), zodat op elk punt evenveel
water uit de kraan komt. Zorg wel dat de druk op de leiding minimaal 3 bar blijft om niet aan
comfort in te boeten.

Minder uitstroom. Sommige stortbakken zijn ingesteld op 7,8, of 9 liter per spoeling. Men
kan deze terugbrengen naar de verplichte 6 liter door de vlotter bij te stellen. Een ouderwetse doch
eenvoudig toe te passen methode is het plaatsen van een of meer stenen in het waterreservoir

Zie ook : www.infomil.nl/organisatie/milieumaatregelen/maatregelen-per/maatregelen/water-besparen

Toevoeging van lucht. Dit wordt vaak toegepast bij douches. Door toevoeging van lucht
wordt de druppel groter in omvang. Dit geeft de ervaring van een ruime douchestraal terwijl er toch
minder water wordt verbruikt. Zo’n toepassing wordt ook wel mousseur genoemd
Thermostatische mengkranen. Het water wordt in de kraan direct op de ingestelde
temperatuur gebracht, waardoor er geen insteltijd nodig is om de juiste temperatuur te bereiken.

Beperking in tijd. Door zogenaamde drukknoppen stroomt het water een beperkte tijd,
waarna de kraan zich zelf sluit. Andere toepassingen zijn infraroodsensoren op de kranen, waardoor
de kraan nadat er niet meer wordt bewogen zich zelf sluit. Een milieu-nadeel kan optreden als deze
kranen door batterijen gestuurd worden, hetgeen vaak het geval is.

43
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Keurmerk. Kranen met bijvoorbeeld KIWA-keur zijn waterbesparend. Let wel op de
kwalificaties. Bij de Green Key is een kraan pas vanaf 9 liter per minuut besparend, dit is een
verplichte maximum eis. Als een kraan meer water afgeeft voldoet u niet aan de eis. Is de uitstroom
minder dan kunt u ook nog optionele punten verdienen

Afrekenen op gebruik. Vooral bij campings worden zogenaamde sleutelkaarten of
betaalkaarten toegepast . Op de receptie wordt zo’n kaart of sleutel geladen met een aantal
minuten dat u warm water gaat gebruiken U betaalt die minuten dus van te voren. Naarmate u
meer onder de douche gaat wordt de kaart of sleutel meer afgewaardeerd.

Ander water. Door ander water toe te passen kunt u het drinkwaterverbruik terug brengen.
Vaak toegepast worden zogenaamde grijswaterinstallaties: hierbij wordt bijvoorbeeld het
spoelwater van het zwembad of opgevangen regenwater voor de toiletspoeling gebruikt

Gebruikt water . In een aantal gevallen is het ook mogelijk om oppervlakte water te
gebruiken voor de toiletspoeling

NB: het zelf via een eigen bron oppompen van water uit de bodem (diepere bodemlagen) is geen
Green Key maatregel. Hierbij gaat het om het gebruik van eeuwenoude watervoorraden die in de
bodem zijn opgeslagen. Veel nutsbedrijven die water leveren aan u, doen hetzelfde. Het zelf
oppompen van water heeft dan ook niets met waterbesparing te maken.
Afvalwater
In Nederland zijn bedrijven verplicht hun afvalwater te lozen op de gemeentelijke riolering. Waar dat
niet mogelijk is (op enkele plaatsen in het buitengebied mag soms in de bodem of op het
oppervlaktewater worden geloosd. Het spreekt vanzelf dat er eisen worden gesteld aan dat
afvalwater.
Zo zijn de bedrijven die hun water lozen op het oppervlakte water verplicht daarvoor vergunning te
vragen bij het lokale waterschap. Dat waterschap stelt bepaalde eisen aan de (voor)zuivering die
moet geschieden voordat het water wordt geloosd.
Zo is in veel gevallen een septictank, een IBA of een soms zelfs een voor zuiveringsinstallatie (al of
niet met helyofytenfilter) verplicht.
Waar dit niet wettelijk is verplicht en waar de ondernemer zelf een helyofytenfilter heeft aangeschaft
beloont Green Key dit met een optioneel punt.
“De planten in helofytenfilters leveren zelf niet de grootste bijdrage aan de zuivering, dit gebeurt
eigenlijk voornamelijk door de bacteriën die in de bodem leven. De planten zorgen wel in hoge mate
voor een goed leefklimaat voor die bacteriën. Rondom de wortels van de planten leven talloze
bacteriën die zuurstof nodig hebben. De planten werken als een soort zuurstofpomp die via de
wortels zuurstof het water en de bodem inpompt. De bacteriën zetten afvalstoffen uit het water
hierdoor versneld om in voedingsstoffen voor zichzelf en voor de planten. Verder zijn er ook grote
kolonies bacteriën die zonder zuurstof leven (anaerobe bacteriën), die weer leven van de afvalstoffen
van de zuurstofminnende (aerobe) bacteriën. Zo wordt het water dus op een natuurlijke manier
gezuiverd, zonder dat verder stoffen behoeven te worden toegevoegd. Het zuiveringsrendement van
helofytenfilters is zeer hoog. Het energiegebruik is daarentegen weer bijzonder laag, hooguit wordt
het water eenmalig opgepompt, om goed over het helofytenfilter verdeeld te worden” (bron:
Wikipedia)
Riolering op het campingterrein bij watertappunten
Campings liggen vaak in natuurgebieden. Vandaar dat voorkomen moet worden dat er door gasten
afvalwater op andere plaatsen dan in het riool wordt geloosd. Door bij elk watertappunt ( op de
44
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
velden) ook een afvoerputje te maken en dit aan te sluiten op het riool wordt in de praktijk illegale
lozing voorkomen. Dit beloont Green Key met een optioneel punt.
Riolering op alle plaatsen
Als men op de camping dusdanige voorzieningen heeft dat op alle plaatsen zowel water als
rioolaansluiting aanwezig is beloont Green Key dit met een extra optioneel punt.
45
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 13: Gebruik schoonmaakmiddelen en doseersystemen
Inleiding: sanitair- en interieurreinigers
Green key stelt alleen eisen aan de dagelijkse sanitair- en interieurreinigers. Dit omdat de grote bulk
van de schoonmaak wordt gedaan met deze middelen.
Green Key eist overigens voor alle schoonmaakmiddelen dat er geen chloor(bestanddelen) in mogen
zitten (uitgezonderd het wettelijk verplichte hypochloriet dat gebruikt wordt voor zuivering van
zwemwater).
Het principe van reinigen met schoonmaakmiddelen
Het belangrijkste bestanddeel van schoonmaakmiddelen zijn de wasactieve stoffen. Ze worden ook
oppervlakte-actieve stoffen, detergenten of tensiden genoemd.
Wasactieve stoffen worden toegepast om het vuil op te lossen en te verwijderen. Ze worden meestal
voorgesteld als bestaande uit een bolvormige olieminnende (lipofiele) kop, die vuiloplossend en
waterafstotend is, én een lange, waterminnende (hydrofiele) staart, die oplosbaar is in water. De
wasactieve stoffen verlagen de oppervlaktespanning van het water, zodat het vuil wordt losgeweekt
en opgelost blijft in het sop om samen met het afvalwater te verdwijnen.
An ionogene was actieve stoffen dienen voornamelijk om vuil te verwijderen en om schuim te
vormen. Deze zijn in het algemeen niet toxisch. Daarnaast zijn er niet-ionogene wasactieve stoffen
die vettige verontreinigingen verwijderen en voorkomen dat het schuim weer inzakt. Deze stoffen
zijn wel toxisch met name voor het waterleven.
Zeep wordt in de meest gangbare middelen toegevoegd als schuimremmer, niet als vuilverwijderaar.
Alleen in schoonmaakmiddelen op basis van zeep is zeep de belangrijkste vuilverwijderaar.
Milieu impact
Veel wasactieve stoffen hebben negatieve effecten op het milieu en het waterleven. Ze zijn giftig
doordat ze de beschermende laag van waterorganismen aantasten. Onderzoek toont aan dat een
concentratie van slechts 1 deeltje per miljoen van sommige wasactieve stoffen een dodelijk effect
kan hebben op kikkereitjes. Verder zijn sommigen persistent van aard of worden in
waterzuiveringsinstallaties niet afgebroken. Hoge concentraties van detergenten kunnen de werking
van een waterzuiveringsinstallatie negatief beïnvloeden doordat ze bacteriën immobiliseren en hun
werkzaamheden beletten.
De aard van de wasactieve stoffen is bepalend voor de milieu-impact. Zowel de winning en het
transport van aardolie als de grootschalige productie van kokos- en palmolie met veel kunstmest en
bestrijdingsmiddelen zijn bezwaarlijk voor het milieu. Beter zijn tensiden van plantaardige
grondstoffen die zonder kunstmest of bestrijdingsmiddelen (biologisch) zijn geteeld. Deze worden
echter zeer weinig toegepast.
Wasactieve stoffen worden gemaakt van plantaardige of petrochemische grondstoffen.
Petrochemische tensiden vormen de basis van de meeste reinigingsmiddelen (meer dan 80%).
Shampoos, cosmetica en sommige was- en schoonmaakproducten bevatten detergenten op
plantaardige basis
Wat betreft de samenstelling van de schoonmaakmiddelen is gekeken naar de milieueffecten van de
(voor milieu en mens) belangrijkste componenten in het schoonmaakmiddel. Dit zijn tensiden,
ontharders, zuren, basen, en oplosmiddelen.
Hierbij telt het oordeel over de tensiden het zwaarst om redenen zoals boven uiteengezet.
Ontharders worden ook zwaar beoordeeld, zij het iets minder zwaar dan tensiden. De milieueffecten
46
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
van zuren en basen zijn beduidend minder groot dan die van tensiden en ontharders. Daarom tellen
zuren en basen minder zwaar.
Zie voor meer info: www.milieukoopwijzer.be/schoonmaak/wasactief.php
Eisen Green key aan sanitair- en interieurreinigers
Voor de reiniging van het interieur, het sanitair en de toiletten wordt gebruik gemaakt van
schoonmaakmiddelen die (a) minder dan 5% niet ionische (ook wel genoemd: niet ionogene) stoffen
bevatten. (b)Geen chloor, ammonia, fosfaten of sulfaten bevatten
Toelichting (a)
Oppervlakte actieve stoffen zijn ook bekend onder de benaming: wasactieve stoffen, detergenten
of tensiden. De Engelse naam is surfactants. Voor het wasproces zijn negatief geladen deeltes
(kationen), positief geladen deeltjes (anionen) en neutrale deeltjes (niet ionogeen) nodig. Die laatste
categorie heeft de meeste milieurisico’s
Vele niet-ionogene oppervlakte actieve stoffen toxisch (giftig) tot zeer toxisch voor waterorganismen.
Daarom is de afbreekbaarheid van die stoffen van belang: de werkzame stof moet (snel) vervallen in
kleinere deeltjes, die niet meer werkzaam en schadelijk zijn.
Niet ionogene verbindingen als amine oxides en alcohol-ethoxy/propoxylaten zijn matig tot slecht
afbreekbaar en daardoor minder gewenst. .
Vanwege de soms matige afbreekbaarheid in combinatie met de toxiciteit kunnen sommige nietionogene oppervlakteactieve stoffen dus milieubezwaarlijker zijn dan andere wasactieve stoffen.
Daarom is er een limiet gesteld aan de concentratie er van in het reinigingsmiddel.
Meer info www.isditproductveilig.nl/was_en_reinigingsmiddelen
Alle gebruikte schoonmaakmiddelen (inclusief zeep) zijn in meer of mindere mate toxisch voor
waterorganismen. Om deze reden strekt het tot aanbeveling om nooit onverdund was- of
reinigingsmiddel in het oppervlaktewater te gooien.
Toelichting (b)
chloor (chloorbleekloog): Chloorbleekmiddelen bestaan voor 1 tot 5% uit actief chloor. Hypochloriet
of bleekwater is het meest bekende bleekmiddel dat vooral wordt toegepast als ontsmettingsmiddel
voor
het sanitair. Chloorbleekmiddelen ontkalken niet, maar bleken wel en reinigen enigszins, door de
wasactieve stoffen die deze producten meestal eveneens bevatten (1-3%). De hygiënische werking is
maar zeer beperkt en zeer vaak van korte duur. Bovendien is het product slecht voor het milieu. In
het riool of de waterzuiveringsinstallatie kan hypochloriet chemische verbindingen vormen met
andere organische stoffen zodat zeer giftige metabolieten (omzettingsproducten) ontstaan. Gebruik
van chloorbleekmiddelen vormt bovendien een ernstige belasting voor de ademhalingswegen. In
combinatie met andere schoonmaakmiddelen kan het giftige chloorgas gevormd worden. Dit is een
bijtend gas dat onmiddellijk op de ademhaling slaat.
Daarenboven kost de productie van chloor, dat nodig is voor de productie van bleekwater, veel
energie en worden milieubelastende productieprocessen gebruikt zoals de kwikcellen. De
milieueffecten van kwik zijn een gevolg van bioaccumulatie. Voor de meeste organismen is kwik al
giftig bij een relatief lage concentratie in het milieu. Bovendien is kwik is zeer moeilijk afbreekbaar.
Het beïnvloedt de luchten waterkwaliteit nog jarenlang nadat het in het milieu is terechtgekomen.
Daarom zijn chloorhoudende middelen niet toegestaan bij Green key.
Alternatieven zijn middelen met perboraten, waterstofperoxide en perazijnzuur. Sterk in opkomst zijn
wasmiddelen met bacteriën en enzymen.
47
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Ammonia: Ook wel ammoniumhydroxide is een oplossing van ammoniak in water. Deze stof is
schadelijk voor waterleven en kan brandwonden of ernstige irritatie veroorzaken aan huid ogen en
ademhalingsorganen. Het vormt met in reactie met andere stoffen kankerverwekkende
verbindingen. Alternatieven zijn soda of silicaten
Fosfaten : In de jaren zestig van de twintigste eeuw bevatten wasmiddelen fosfaten, die echter een
grote milieuverontreiniging veroorzaakten. Door de fosfaten ontstaat groei van algen en
eendenkroos. De algengroei zorgt weer voor het afsterven van andere organismen zoals vissen,
doordat het veel zuurstof aan het water onttrekt. Het eendenkroos houdt het zonlicht tegen.
Alternatieven: Er komen steeds meer biologische en ecologisch verantwoorde wasmiddelen op de
markt. Ook zijn er wasnoten (van de zeepnotenboom) die na gebruik op de composthoop kunnen,
maar minder goed werken bij vetvlekken.
Sulfaten: Natriumsulfaat wordt in poedervormige was- en reinigingsmiddelen ingezet om te
voorkomen dat deze producten water aantrekken en daardoor gaan samenklonteren. Daarnaast
wordt sulfaat gebruikt als een hulpmiddel om tot een goede gelijkmatige verdeling van de
poedervormige producten te komen.
Grote hoeveelheden natriumsulfaat kunnen als zodanig een bijdrage leveren aan de zoutbelasting
van het oppervlaktewater. Sulfaten (of sulphates) kom je vaak tegen in shampoo's, maar ook in
bijvoorbeeld gezichtsreinigers. De meeste sulfaten zorgen ervoor dat het product schuimt en reinigt
en ze hebben een emulsifierend effect. Ze kunnen echter ook irriterend zijn
Alternatieven: middelen op basis van suikertensiden, niet geethoxyleerde vetzuuresthers,
plantaardige zepen
Bewijsvoering voldoen aan Green Key eisen
Bewijsvoering. u op de volgende manieren bewijzen dat uw sanitair- en interieur reinigers voldoen:
1. u voegt een veiligheidsinformatieblad aan het archief toe, waarbij u aangeeft op welke wijze
het product voldoet. U laat ook aankoopbonnen zien
2. u laat de fabrikant verklaren dat het product voldoet ( deze moet dan aangeven op welke
wijze het product voldoet)
3. Middelen met de volgende keurmerken voldoen ook: Blauwe Engel, Europees Ecolabel,
Nordic Swan .
Andre vormen van milieuwinst bij gebruik van schoonmaakmiddelen
Hervulbare verpakking Schoonmaakmiddelen moeten worden vervoerd. Het gebruik van
concentraten, en een goed doseersysteem en een hervulbare verpakking weegt bij gebruik het
zwaarst. Dit omdat de milieuwinst hiervan groot is (veel minder transport en verpakkingen). Het
gebruik van een statiegeld/retoursysteem telt (nog) minder zwaar, omdat het opzetten hiervan nog
steeds in een ontwikkelfase verkeert.
Doseersystemen voor schoonmaakmiddelen
Men kan gerust stellen dat er meestal veel te veel schoonmaakmiddel wordt gebruikt.
Wetenschappelijk is dit ook vastgesteld. Volgens een onderzoek van de Fachhochschule München
wordt met de 'scheutmethode' minstens 40% over gedoseerd.
Het idee "twee keer zoveel schoonmaakmiddel betekent twee keer zo schoon" is volkomen
onjuist. Overdosering leidt tot:
 een grotere belasting van het milieu,
 streepvorming en plakkerigheid: dit moet weer opnieuw gereinigd worden,
48
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)



mogelijke schade aan de te reinigen oppervlakken,
een grotere kans op gevaren voor de gezondheid,
verspilling van materiaal en geld.
Overdosering kan in principe voorkomen worden met een doseermethode. Een doseermethode
wordt meestal uitsluitend gebruikt bij producten voor dagelijks gebruik. Hieronder volgt een
overzicht van verschillende doseermethodes.
Doseermethodes
Green Key stelt eisen aan de doseermethode. De redenen waarom zijn hieraan voorafgaand
genoemd. We maken het volgende onderscheid:
Handmatige dosering: Een scheut uit de fles komt nog steeds voor. Uiteraard is deze
methode erg onnauwkeurig en leidt tot overdosering. Hetzelfde geldt voor gebruik van kopjes
of maatbekertjes: de kans op overdosering is groot. Tegenwoordig worden maatbekers meestal
niet meer gebruikt voor dagelijkse middelen. Deze methode past niet binnen de Green Key
eisen
 Doseersystemen op de fles; Voor middelen voor dagelijks gebruik worden meestal
doseerflessen toegepast. Deze bevatten een doseerkamer.
Een doseerkamer is een compartiment dat door knijpen tot de gewenste hoeveelheid (b.v. 25 ml)
gevuld kan worden. Er bestaan verschillende uitvoeringen (o.a. doseerbollen) maar ze komen alle
op ditzelfde systeem neer. Overdosering is met dit systeem echter nog wel mogelijk door de
doseerkamer tot b.v. 30 ml te vullen. Bij geïntegreerde doseerkamers is die manier van
overdoseren niet mogelijk. Hierbij zit de doseerunit namelijk in de dop. De doseerunit vult zich de
eerste keer door de fles op de kop te houden en weer rechtop te plaatsen. Vervolgens kan de
doseerkamer leeggegoten worden. Overdosering kan alleen door twee keer te doseren, dit zal
minder snel gebeuren. Er zijn hervulbare en niet hervulbare doseerflessen leverbaar. Een nadeel
van een hervulbare doseerfles is dat de doseerunit eraf geschroefd kan worden en de dosering
met een scheut uit de fles gedaan kan worden. Goede instructie, voorlichting en controle kan dit

oneigenlijk gebruik voorkomen of beperken. Uit milieuoogpunt is een hervulbare doseerfles
uiteraard aan te bevelen, dit scheelt immers behoorlijk op de hoeveelheid verpakkingsafval.
Doseersystemen voor sproeiflacon: bepaalde merken kennen de patroon (ook wel inmiddels
clean caps geheten). Het is een kleine plastic capsule met geconcentreerd middel, die in de hals
van de sproeiflacon wordt geplaatst. Bij vastdraaien van de kop stroomt het schoonmaakmiddel
in de met water gevulde flacon, even schudden en je hebt altijd de juiste dosering. Een
milieusparende vondst, want het betekent altijd de juiste overdosering Een ander voordeel van
dit soort systemen is dat het schoonmaakmiddel eventueel per post verstuurd kan worden. Dit
scheelt natuurlijk een heleboel transport en logistiek: de middelen hoeven niet meer door het
schoonmaakbedrijf langs de panden gebracht te worden.

Doseerstation
Een doseerstation (of doseercentrum) is een apparaat, dat met een slang op de waterleiding is
aangesloten. In het apparaat staan flacons met geconcentreerd schoonmaakmiddel. Met een
druk op de knop wordt een vooraf ingestelde hoeveelheid reinigingsmiddel uit de flacon
gepompt en verdund met de juiste hoeveelheid water tot de gewenste verdunning. Alle
verdunningsverhoudingen zijn van te voren in de fabriek bepaald. Afvullen kan in emmers,
flacons of sproeiflacons, dit kan men eenvoudig instellen.

49
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Voordeel is dat de gebruiker niet meer in aanraking komt met chemicaliën. Verkeerd gebruik of
morsen is bijna uitgesloten. Voor het geval dit toch gebeurt, bevatten diverse apparaten een
spatscherm en lekbak.
Een doseerstation moet zodanig beveiligd zijn dat er geen terugstroom in de waterleiding plaats
kan vinden. Als doseerapparatuur voldoet aan het Kiwa reglement kan een Verklaring
Watertechnische Veiligheid aangevraagd worden. Dergelijke doseerstations zijn te herkennen
aan de tekst: 'Kiwa waterleidingtechnisch veilig'. Er bestaan nog twee methoden om te voldoen
aan het reglement Waterleidingtechnische Veiligheidsaspecten. Indien het apparaat zelf niet
goedgekeurd is kunnen extra beveiligingen er voor zorgen dat toch met het apparaat gewerkt
mag worden. Het gaat dan om zware en dus dure beveiligingen. Met een lichtere beveiliging kan
volstaan worden indien de leverancier van de reinigingsmiddelen een verklaring kan overleggen
met betrekking tot de veiligheid van de te doseren middelen.
Bij uitbesteding van de schoonmaakactiviteiten dient binnen 2 jaar na de eerste beoordeling voor
de Green Key het contract te worden herzien met bovenstaande voorwaarden. Raadpleeg voor de
meest recente informatie daarover de handleiding voor Duurzaam inkopen
www.senternovem.nl/mmfiles/Criteriadocument%20Schoonmaak%20v1.5_tcm24-284439.pdf
Kengetallen schoonmaak (zie extra 6)
Om het proces te kunnen beheersen kunnen kengetallen worden opgesteld
Agentschap NL zegt hierover het volgende:
Registreer verbruik en kosten en controleer dit. Blijf elk jaar (als onderdeel van uw
interne milieuzorgsysteem) bijhouden hoeveel schoonmaakmiddelen, water en materialen zijn
verbruikt en maak een analyse van deze cijfers. Stel kengetallen op (zoals verbruik per m²
vloeroppervlak en vergelijk dit met voorgaande jaren). Op basis hiervan kunt u doelstellingen
(her)formuleren of eventuele aanvullende maatregelen treffen om zodoende tot permanente
verbeteringen te komen. Er is een mogelijkheid dat u het verbruik van schoonmaakmiddelen en/
of andere opdrachtgerelateerde verbruikcijfers (kilometers, afvaltonnage etc.) laat bijhouden
door de opdrachtnemer. Dit geldt ook voor mogelijke verbeterdoelstellingen die door de
opdrachtnemer worden ingevuld. In dit geval kunt u een contractbepaling opstellen.
Hierbij moet worden meegenomen dat toiletgebouwen en kamers intensiever worden
schoongemaakt dan bijvoorbeeld centrumgebouwen.
50
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 14: Microvezeldoekjes
Voor het toepassen van Microvezeldoekjes bij de dagelijkse schoonmaak kent Green key 1
optioneel punt toe.
In het huishoudelijk circuit vormen ze al jaren een opvallende verschijning: schoonmaakdoekjes
en schoonmaakhandschoenen die reinigen zonder schoonmaakmiddel. Inmiddels hebben de
doekjes ook in de professionele reiniging volop hun toepassing gevonden. De doekjes werken
vooral goed op gladde oppervlakken, zoals deuren, tafels, tegels, kasten, glas en beeldschermen.
Een microvezel wordt zo genoemd als deze minder weegt dan 1 gram per 10 kilometer lengte.
Dat is ongelooflijk licht. De meeste microvezels hebben een diameter kleiner dan 0,012 mm, zo'n
tien keer dunner dan een menselijk haar.
Het typische gedrag van microvezels in reinigingsdoeken is als volgt te verklaren:

Microvezeldoekjes reinigen snel doordat ze een enorm oppervlak hebben, vele malen groter
dan de zichtbare afmetingen. Daar zijn de ontelbare driehoekvormige polyestervezeltjes
verantwoordelijk voor. Een groot oppervlak betekent een hoog opzuigend vermogen.

Met hun scherpe hoeken dringen microvezels diep door in het vuil, veel verder dan een
ronde vezel dat kan.

Eén van de polymeren van de microvezel is lipofiel oftewel olieminnend. Vet en olie hechten
daardoor rechtstreeks aan de vezels en hoeven niet eerst met een reinigingsmiddel
losgemaakt te worden. Een reinigingsmiddel is daarom niet nodig. Dit is ook de reden dat
microvezeldoeken slecht uit te spoelen zijn en daarom, na verzadiging met vuil, gewassen
moeten worden.

De poriën in het microvezeltextiel zijn veel kleiner. Bij het reinigen met een voldoende droge
doek blijven daardoor kleine druppeltjes achter op het te reinigen oppervlak die snel
verdampen. Hierdoor blijft een schoner oppervlak achter en wordt streepvorming
voorkomen.

De vezels zitten dicht opeengepakt. De tussenliggende kieren trekken door de capillaire
werking het water met de daarin aanwezige vuildeeltjes omhoog. Capillaire werking noemen
we het verschijnsel dat vloeistof wanneer het zich in een nauwe ruimte bevindt, tegen de
wanden omhoog kruipt. Dat is mooi te zien bij een glas limonade met een rietje. In het rietje
staat de vloeistof hoger dan in de rest van het glas. Gewone doeken hebben ook een
zuigende werking, maar die is veel minder omdat de poriën groot zijn.

Droog heeft de vezel weer andere voordelen. Dan laadt de doek statische elektriciteit op
door de wrijvende beweging over een oppervlak. De positief geladen doek trekt stofdeeltjes
naar zich toe.
Hoe moeten microvezeldoeken gebruikt worden?
De doekjes zijn vooral bedoeld voor het dagelijks interieuronderhoud. Een schoonmaakster gaat
met twee boxen op pad, één voor de schone en één voor de vuile doeken. Een schoonmaakster
die twee uur werkt heeft ongeveer zes doekjes nodig.

Maak de doek klam vochtig door natmaken en goed uitwringen.

Vouw de handdoek 3 maal dubbel zodat er 16 vlakken ontstaan.

Neem de doek in de hand en maak onder uitoefening van normale druk schoon, liefst met
een draaiende beweging.

Zodra de werking minder wordt een nieuw vlak gebruiken. Na gebruik van alle vlakken niet
uitspoelen maar een schone doek nemen. Tussentijds uitspoelen heeft geen zin,
schoonmaken moet in de wasmachine. Gemiddeld worden drie doeken per uur gebruikt.

Na gebruik nooit nat in de emmer laten liggen (anders kunnen ze broos worden of rotten)
51
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)

Het materiaal trekt vuil zo goed aan dat met de hand uitspoelen nauwelijks helpt. Alleen een
machinale wasbeurt kan een vies doekje weer bruikbaar maken.

Wassen moet:zonder wasverzachter en chloorbleekmiddelen (dat schaadt de werking van
de vezels) en met 1/3 van de normale hoeveelheid wasmiddel.

Sommige doekjes mogen niet in de droogtrommel of centrifuge (hang ze te drogen). Anderen
worden dan best weer gebruikt na centrifugeren in de wasmachine (800-1000 toeren).
Proeven in Zweden hebben aangetoond dat de doek 400 tot 600 maal gewassen kan worden
en tenminste twee jaar meegaat.

Zie ook www.milieukoopwijzer.be/faq.php/49/
Extra 15: Gebruik dispensers
Het gebruik van dispensers om handen te wassen wordt steeds vaker toegepast. Het is niet alleen
een hygiënische manier, maar het spaart ook het milieu, omdat “gastenzeepjes” na gebruik vaak
worden weggegooid. Ook wordt bespaard op de flaconnetjes waarin die zeepjes en shampoo’s zijn
verpakt. Met name bij hotels in het hoogste segment werden als vorm van luxe dit soort zeepjes en
shampoo’s volop toegepast. Het blijkt dat er een enorme kosten besparing te bereiken is bij
vervanging door dispensers. Het is verstandig goed te communiceren over het feit dat er is gekozen
voor dispensers oom milieuredenen. Sommige hotels bieden hun gasten aan dat mochten zij die
gastenzeepjes en shampoos zeer op prijsstellen dat die dan apart verkrijgbaar is bij de receptie.
Overigens blijken gasten in de praktijk vaak hun eigen zeep en shampoo mee te nemen.
Extra 16: Gebruik hotelcosmetica
Green Key eisen voor milieuvriendelijke handzepen en shampoos: Bijna alle cosmeticaproducten
komen na gebruik via het afvalwater in het milieu. Bad- en doucheproducten, tandpasta en shampoo
komen voor 99 procent terecht in de rioolwaterzuiveringsinstallatie; een procent stroomt direct het
oppervlaktewater in. Waterzuiveringsinstallaties verwijderen verreweg de meeste stoffen uit het
rioolwater, zodat ze niet in het oppervlaktewater komen. Het goed doseren van cosmeticaproducten
beperkt de watervervuiling.
Sommige slecht afbreekbare stoffen komen wel in het oppervlaktewater. Giftige stoffen hebben dan
mogelijk effecten voor het watermilieu. Deze stoffen zitten vooral in shampoos met ‘ingebouwde’
conditioner. Voor het milieu is het dus een goed idee om dit soort shampoos spaarzaam te gebruiken
(zie www.milieucentraal.nl )
Het Europees Ecolabel is het label van de Europese Unie. Zeep en shampoo met dit label geven
minder watervervuiling, onder andere doordat ze minder schadelijke ingrediënten bevatten en
minder verpakkingsmateriaal hebben. BDIH is een Duits keurmerk voor natuurlijke en
diervriendelijke cosmetica en verzorgingsproducten. Het staat op enkele merken in de
natuurvoedingswinkel. Lees verder over Europees Ecolabel en BDIH op Algemene keurmerken.
Bra Miljöval is een Zweedse milieukeurmerk dat in Nederland voorkomt op natuurlijke producten
voor persoonlijke verzorging, zoals shampoo. Meer informatie daarover staat op
Milieukeurmerken.
52
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
NaTrue is een label voor milieuvriendelijke natuurcosmetica. Het kent drie sterren: één ster
betekent natuurcosmetica, de ingrediënten zijn dan natuurlijk en zo min mogelijk bewerkt. Twee
sterren betekent dat 70 procent van de grondstoffen biologisch is geteeld. Bij drie sterren is dat
percentage 95. Zie voor meer informatie over NaTrue www.natrue.de (in Engels, Duits of Frans).
Ecocert betekent dat een product is gemaakt van natuurlijke
grondstoffen: plantaardige olie, vetten en wassen, kruidenextracten of
etherische oliën, en aroma’s uit gecontroleerde biologische verbouw of
wildernis volgens de eigen richtlijnen. De producten zijn milieuvriendelijk en
biologisch afbreekbaar. Meer informatie: www.ecocert.com (in Engels, Frans of
Spaans).
Cosmebio staat op cosmetica die voor 95 procent
bestaan uit natuurlijke ingrediënten, en minimaal vijf
procent (Eco label) of tien procent (Bio label)
ingrediënten bevatten uit de biologische landbouw.
Het productieproces mag niet vervuilend zijn. Meer
informatie: www.cosmebio.org (in Engels of Frans).
53
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 17 behorende bij hoofdstuk 6. Afval
Gescheiden afvalinzameling
Door middel van het scheiden en gescheiden inzamelen van afvalstromen, zoals papier/karton, glas,
tuinafval en KGA, wordt voldaan aan de regelgeving die is vastgelegd in de vergunning of
activiteitenbesluit (oud: AMvB) voor horeca-, sport- en recreatiebedrijven.
Daarnaast biedt de gescheiden inzameling kansen voor een interessante kostenbesparing op de
totale afvalkosten van het bedrijf. Om de afvalscheiding te kunnen optimaliseren dienen voldoende
voorzieningen op het terrein te worden aan gebracht. Met een verbeterde afvalscheiding wordt ook
een schoner bedrijf en dus een betere uitstalling gerealiseerd. Voor de plaatsing van
inzamelmiddelen dient bij het ontwerp van het terrein reeds ruimte te worden gereserveerd.
Dit geldt zeker voor de zogenaamde milieustraten en voor eventuele ondergrondse inzameling van
afvalstoffen. Deze laatste manier van inzamelen wordt in toenemende mate toegepast op
recreatiebedrijven in verband met de positieve uitstraling en de mindere mate van geluidsoverlast.
Bovendien gaat afval minder snel stinken als het ondergronds wordt ingezameld, vanwege de
verkoelende werking van de bodem. Ondergrondse inzameling brengt daarentegen wel de nodige
investeringen met zich mee. Deze investeringen dienen afgewogen te worden tegen het alternatief
van het huren of aanschaffen van bovengrondse containers, maar vooral tegen de meerwaarde die
de ondergrondse inzameling biedt voor de totale kwaliteit en uitstraling van het bedrijf. Naast de
inzamelmiddelen op het terrein, dient ook in de inrichting zelf ruimte voor de (gescheiden)
Toelichting norm:
Het bedrijf zamelt diverse afvalfracties apart in.
a. Op het terrein van de onderneming zijn voorzieningen aanwezig voor het gescheiden
inzamelen van de afvalfracties papier, glas, KGA (Klein Gevaarlijk Afval) en restafval. De
fracties dienen gescheiden ingezameld en afgevoerd.
54
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
b.
Het bedrijf houdt een registratie bij van het aantal ledigingen plus (een schatting van) de
hoeveelheid en kosten van het afgevoerde restafval (gewicht in kg). Deze gegevens worden
opgenomen in het milieuarchief.
c.
De voorzieningen voor het gescheiden inzamelen van afval worden op een duidelijke manier
onder de aandacht van de gasten gebracht.
Tabel herleiding afvalscheiding
Afvalstof
Richtlijn afvalscheiding (Maximale herbruikbare
hoeveelheid per week in het restafval.)
Papier en karton
Elektr(on)ische apparatuur
Folie
EPS (piepschuim)
Kunststof bekertjes
Overige kunststoffen
Autobanden
GFT/Swill
Groenafval
Houten pallets
Overig houtafval
Glazen verpakkingen
Metalen
Steenachtig materiaal / puin
Textiel
Glas- en steenwol
0 kg
0 kg
0 kg
1 rolcontainer van 240 liter (± 3 kg)
± 500 bekertjes
25 kg
5 banden
200 kg
200 kg
2 pallets (± 40 kg)
40 kg
½ rolcontainer van 240 liter (± 30 kg)
40 kg
0 kg; bij incidentele hoeveelheiden 1 m³
40 kg
25 kg
Bedrijfsspecifieke afvalstoffen, zoals productuitval
(broodafval bij de broodindustrie, visafval bij de
visindustrie), bouw- en sloopafval, procesafval van
industriële sectoren, enz.
Dit zijn vaak relatief homogene en schone
afvalstoffen, die in grotere hoeveelheden en
geconcentreerd vrijkomen. In die gevallen is
afvalscheiding redelijk.
Hergebruik en recycling
Hergebruik en recycling van materialen en producten scheelt veel afval en het scheelt veel nieuwe
grondstoffen en (schadelijke) productieprocessen om materialen en producten opnieuw te
produceren. Dat geldt voor meubels, maar ook voor bouwmaterialen. Tegenwoordig worden
woningen gelukkig steeds vaker duurzaam gesloopt. Dit levert vaak nog prima bruikbare bouwdelen
op zoals keukenblokken, wastafels, kozijnen en zelfs hele puien. Deze zijn bijvoorbeeld te gebruiken
voor het bouwen van volkstuinhuisjes, jeugdhonken, stallen, bergingen en zelfs voor tijdelijke
voorzieningen zoals een bouwkeet of noodlokaal. Ideeën en inspirerende voorbeelden vindt u op
www.puingaaf.nl. Adressen voor secundaire bouwmaterialen vindt u via
www.kringloopbouwmaterialen.nl of via Bouwcarrousel, www.bouwcarrousel.nl.
Overige informatie:
 Informatie over regelgeving en de stand van zaken van afvalscheiding bij gemeenten:
www.afvalscheiding.info,
55
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
 Informatie voor bedrijven over afval- en emissiepreventie www.milieuwinst.nl en
www.afvalgids.nl of www.aoo.nl .
 Postbus 51 brochure 'Van het één komt 't ander. Recycling: de stand van zaken.' Te bestellen
via Postbus 51 infolijn (tel: 0800 - 80 51) of via de website: www.postbus51.nl.
 De meeste kurken belanden vervolgens in de afvalbak, maar voor hen die het milieu een
warm hart toedragen is er nu een alternatief: Kurkrecycling Recycling Nederland. Informatie
hierover op www.kurkrecycling.nl
 Cartridge Eco Plan heeft als doelstelling alle bruikbare machinesupplies ui thet circuit van
chemische afvalverwerking te nemen. Zij geven hoge vergoedingen voor uw lege printerafval
en halen het gratis bij u op. Informatie: Cartridge Eco Plan BV, Pampuslaan 151, 1382 JN,
Weesp, tel. 0294-255666, E-mail: [email protected] , Internet: www.cartridgeecoplan.nl.
 Op deze website kunt u zien hoe bijna 80% van de metalen verpakkingen in de kringloop
komt en wordt hergebruikt.: www.kringloopblik.nl .
 Het Milieuloket is bestemd voor iedereen die over het milieu geпnformeerd wil worden. Het
richt zich vooral op burgers, scholieren en bedrijven, en kan gezien worden als een
eerstelijnsvoorziening die gebruikers op hoofdlijnen informeert. Zo kunt u als burger lezen
hoe u zelf een bijdrage kunt leveren aan een beter milieu: www.milieuloket.nl.
 Op deze site vindt u veel informatie over lege batterijen; wat er gebeurt nadat u ze heeft
ingeleverd en wat u ermee kunt winnen: www.stibat.nl.
56
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 18: Verlichting
Inleiding
Licht is van levensbelang voor de mens. In gebouwen is de hoeveelheid licht die van buiten komt en
nodig is om te kunnen wonen en werken vaak te beperkt. Om dat probleem op te lossen gebruiken
we onder meer kunstlicht.
Hoe meer daglicht binnenkomt, hoe minder verlichting nodig is. Voldoende daglicht levert een
prettiger werk- en verblijfsklimaat en bespaart op verlichtingskosten. Om die reden is verlichting een
belangrijk duurzaamheidsthema (mens en milieu).
De volgorde van aanpak in het kader van duurzaamheid is:

Zoveel mogelijk daglicht

Zo kort mogelijk gebruik van kunstlicht

Zo efficiënt mogelijk gebruik van kunstlicht: rendement, levensduur, lichtkleur,
toepassing
In deze bijlage komt dat allemaal aan de orde. We beginnen met daglicht (toepassingen) en eindigen
bij kunstlicht. Tenslotte worden aan het eind van dit hoofdstuk nog enkele opmerkingen geplaatst
over (bijverschijnselen) van kunstlicht
Toepassingen van daglicht in een gebouw
Van belang is natuurlijk het ontwerp van een gebouw oftewel: komt er in ruime mate daglicht
binnen? Een kas of een gebouw met veel glas kan voldoen aan die eisen. Vele gebouwen kennen
echter ruimtes zijn zonder glas, zoals gangen, magazijnen, of souterrains. Bijzondere inspanningen
om toch daglicht binnen te krijgen verdienen dan ook beloning. De meest eenvoudige maatregel om
toch licht in een ruimte te krijgen is een dakkoepel of venster. Er zijn ook systemen om daglicht te
transporteren. Het principe achter het daglichtsysteem is eenvoudig: door één of meer koepels op
het dak wordt daglicht via buizen getransporteerd naar een lichtverdeler in de gewenste ruimte(s).
Dit kan een kelder zijn, een gang zonder ramen, een keuken, een vergaderruimte of zelfs een
toiletgebouw.
Het bouwbesluit kent wettelijke voorschriften ,die bepalen hoeveel buitenlicht in een bepaalde
ruimte binnen moet komen. De Green Key kent een optioneel punt toe aan toepassingen die
bovenwettelijk zijn.
Kunstlicht: niet onnodig laten branden
Door op bepaalde plaatsen een bewegingssensor, timer of schakelklok voor de verlichting aan te
brengen voorkomt u dat lampen onnodig (lang) blijven branden. Waar veiligheid in het geding is, bij
voorbeeld in gangen, kan een deel van de verlichting permanent branden (achtergrond/oriëntatie
verlichting) en een deel via sensoren.
We kennen allemaal de schakelklokken, die afhankelijk van het tijdstip (meestal bij donkering
wordt het licht permanent aangeschakeld. Dit wordt vaak toegepast bij die plekken waar ook ‘s
nachts verlichting noodzakelijk is , uit oogpunt van veiligheid.
Daarnaast zijn er bewegingsmelders en infraroodsensoren die reageren op beweging. Met name in
gangen bij hotels en conferentiecentra of in toiletgebouwen worden deze steeds meer toegepast.
Er zijn ook volautomatische toepassingen waar door de elektronische daglichtregeling de verlichting
in de buurt van ramen wordt gedimd als er veel daglicht binnenkomt. Wanneer er een wolk voor de
zon komt wordt het verlichtingsniveau automatisch aangepast .
Kunstlicht: rendement
Kunstlicht ontstaat doordat elektriciteit omgezet wordt in licht. Echter lang niet alle elektriciteit
57
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
wordt omgezet in licht. Een (aanzienlijk) deel wordt omgezet in warmte. Een gloeilamp zet bijna 95
procent van de energie om in warmte, het resterende deel in licht. Voor dezelfde lichtintensiteit
verbruikt een spaarlamp ongeveer 80 procent minder energie dan een gloeilamp. Het rendement
van een spaarlamp is dan ook vijf maal zo hoog als van een gloeilamp. De lichtopbrengst van een
gloeilamp van bijvoorbeeld 75 Watt is vergelijkbaar met die van een spaarlamp van 15 Watt.
Vooral zomers pakt de warmteproductie van gloei- en halogeenlampen nog slechter uit omdat
daardoor gebouwen extra gekoeld worden. De overtollige warmte moet dan worden afgevoerd met
ventilatoren en koelsystemen waardoor er een extra hoog energiegebruik ontstaat .
Lichtopbrengst van lampen wordt uitgedrukt in lumen per Watt. Voor Green Key betekent duurzame
verlichting: verlichting minstens 40 lumen per Watt levert
Daaraan voldoen PL, TL en SL-lampen.
Lichtopbrengst per lamptype vergeleken :
-buizen:
17 lumen per watt
20 lumen per watt
51 lumen per watt.
55-60 lumen per watt
75 lumen per watt
120-200 lumen per watt.
Zie ook : www.milieucentraal.nl, www.energiecentrumnederland.nl, www.handigbesparen.nl
Kunstlicht : wat is het beste en waarom?
Welke lampen passen het beste in uw bedrijf? Op de ene plek wilt u alles goed kunnen zien, ergens
anders wilt u vooral sfeer creëren: met de juiste verlichting op de juiste plek maakt u optimaal
gebruik van de eigenschappen van licht. Waar moet u op letten?
Niet te veel, niet te weinig
De belangrijkste factor bij de keuze van de juiste verlichting is de gewenste hoeveelheid licht. Een
lamp die te weinig (of te veel) licht geeft, is niet op zijn plek. Er zijn Arbo-regels die bepalen wat de
minimale hoeveelheid licht moet zijn in een bepaalde situatie, bijvoorbeeld op de werkplek. Maar u
kunt ook slim spelen met de hoeveelheid licht: met donkere en lichtere plekken brengt u
verrassende of verleidelijke accenten aan in uw ruimte. Het maken van een lichtplan helpt structuur
te brengen. Op de verpakking van een lamp wordt de totale hoeveelheid licht vaak aangegeven,
uitgedrukt in Lumen (lm)

Van warmwit tot koelwit
Vervolgens kiest u een passende lichtkleur: lampen zijn er immers van koelwit tot warmwit. In een
restaurant gebruikt u op de tafels warmwit licht voor de juiste sfeer, terwijl in het magazijn koelwit
voldoet. Ook de lichtkleur wordt vaak op de verpakking aangegeven, uitgedrukt in een getal. 2700K
staat bijvoorbeeld voor warmwit, 4000K voor wit.

Levensduur/kwaliteit en temperatuur
Dit wordt uitgedrukt in uren. In de lichtbranche definieert men levensduur als gemiddelde

levensduur van een lamp waarbij 50% van de lampen na X uren nog branden. Er is ook een andere
maat: het 10% uitvalspunt: 90 % van de lampen brandt na X uur nog. Soms is ook nog het
lumenbehoud relevant: hoeveel licht geeft de lamp nog na X uur brandtijd. De levensduur is ook in
economisch opzicht een belangrijk aspect. Immers voor elke lamp die stuk gaat is om deze te
vervangen een hoeveelheid arbeidstijd nodig (standaardrekeneenheid: 15 minuten per lamp).
58
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Daarmee kan een goedkope lamp uiteindelijk duur blijken te zijn.
Overigens moet daarbij worden opgemerkt dat een hoge temperatuur de levensduur verkort. Te
veel warmte ontwikkeling, met name bij LED lampen ook nog eens voor kortere levensduur.
Kleurtemperatuur
Hoe kouder de kleur hoe hoger het getal uitgedrukt in K(elvin). Warm licht is ongeveer 2700K Koud
licht 6500K. Voor een hotelkamer is ongeveer 3000K nodig . Voor badkamers 3200K, voor gangen
3300K en kantoren 3500K.

Kleurweergave . Dit geeft aan in hoeverre het licht van een lamp in staat is kleuren
natuurgetrouw weer te geven. Des te hoger dit getal, des te beter de kleuren natuurgetrouw
weergegeven worden. 100 is maximaal. Het wordt uitgedrukt in Ra. Beneden de 60 is dit slecht ,
boven de 80 is dit goed tot uitstekend Een waarde van 80 wordt gehanteerd voor gewoon gebruik
(boek lezen, alledaags gebruik binnenshuis). Voor specifieke werkomgevingen als in magazijnen of
buitenverlichting mag deze waarde best lager zijn

Dimbaarheid. Ook eigenschappen als de dimbaarheid en het aantal keer dat de lamp aan- en
uitgeschakeld kan worden, zijn van belang. Door de snelle technische ontwikkelingen zijn er veel
verschillen in kwaliteit en zuinigheid; niet alleen tussen lampsoorten (spaarlamp versus led-lamp
bijvoorbeeld) maar ook tussen soortgelijke lampen onderling.
Lampen die u steevast dimt, kunt u beter vervangen door een (spaar- of led-)lamp die minder licht
geeft. Een gloei- of halogeenlamp altijd dimmen is niet slim, omdat het stroomverbruik van een
gedimde halogeen- of gloeilamp minder omlaag gaat, dan het licht afneemt. Dimt u tot de helft
minder licht, dan daalt het stroomverbruik maar tot 75 procent. Bij dimbare spaar- en led-lampen
neemt het elektriciteitsgebruik wel nagenoeg evenveel af als de lichtsterkte. Sterk gedimde spaaren ledlampen worden echter minder efficiënt.

Startsnelheid. Veel spaarlampen hebben tijd nodig om op te starten. Zij branden de eerste 15
seconden niet op vol vermogen. Ledverlichting daarentegen start direct. Leds zijn ook beter bestand
tegen trillingen.

LED verlichting
Alles afwegend beschouwen we LED verlichting in beginsel als duurzaam en wordt daarom
goedgekeurd voor Green Key.
Toch zijn enkele kanttekeningen hierbij op zijn plaats: Een moderne spaarlamp is dus efficiënter dan
de modernste led. Een led verslaat wel de ouderwetse gloeilamp en ook de halogeenspot, maar niet
de moderne spaarlampen. Ook in prijs is een led (nog) niet concurrerend. In levensduur wel; een led
gaat gemakkelijk 50 000 uur mee, en zelfs de modernste TL-buizen en natrium- of kwiklampen halen
nooit meer dan 18 000 uur. Ledverlichting is een alternatief voor spaarlampen en halogeenlampen
maar niet voor TL of natriumlampen, omdat deze een hoger rendement kennen. Ook in prijs is een
led (nog) niet concurrerend. In levensduur wel; een led gaat gemakkelijk 50 000 uur mee, en zelfs de
modernste TL-buizen en natrium- of kwiklampen halen nooit meer dan 18 000 uur
Leds met een hoog vermogen zijn minder efficiënt qua lichtopbrengst per watt . Een kleinere led is
wel heel efficiënt in lichtopbrengst per watt, maar geeft maar weinig licht (3 à 5 lumen) doordat de
maximale elektrische stroom door de led niet groot mag zijn.
Er is een belangrijk verschil in het rendement voor gekleurde, monochromatische leds aan de ene
kant, en witte leds aan de andere kant. Een monochromatische led, vooral een rode, kan bijzonder
efficiënt zijn (tot wel 50% van de elektrische energie wordt omgezet in licht). Het loont heel duidelijk
59
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
om zulke leds te gebruiken om gloeilampen in rode verkeerslichten te vervangen: de gloeilamp heeft
een totaal rendement van wit licht van zo'n 5 procent, en zelfs daarvan wordt maar een klein deel
gebruikt (het grootste deel wordt tegengehouden door het rode glasfilter). Ook de beperkte
openingshoek van een led komt hier van pas. Het rendement van een witte led is veel kleiner dan dat
van een rode led: een witte led is opgebouwd uit een blauwe led (rendement daarvan is al lager dan
voor een rode) waarvan een gedeelte van het licht wordt opgevangen door een fosfor die het, met
een belangrijk energieverlies, omzet in geel licht. Het geel in combinatie met blauw geeft een witte
indruk. Witte leds zijn door dit principe niet of nauwelijks efficiënter dan grote gloeilampen (van zo'n
100 watt). Echter, omdat kleine gloeilampen zoals in zaklampen een nog lager rendement kennen, en
omdat het licht van de felle leds sterk gebundeld is, zijn er nog wel toepassingen waar vervanging
nuttig kan zijn. Bron: Wikipedia
Ledverlichting is soms duur en betekent soms een grote investering . Er zijn echter ook bedrijven
waar je deze kunt huren / leasen. Zoek op google.
Theaterverlichting .
Theater zijn grootverbruikers van elektriciteit op het toneel
Ook bij theaters wordt led steeds meer toegepast Er zijn ook cursussen waarbij verlichting en
lichtontwerp met als doel het toepassen van besparende technieken aan de orde komt. Deze
worden gegeven door de vereniging voor podiumtechnologie (www.vpt.nl). Zo is er een project”/
experiment “ duurzaamheid on stage” waarbij men probeert om theatervoorstellingen minder
milieubelastend te maken door gebruik te maken van duurzame (led)verlichting.
Kunstlicht : afval
Een spaarlamp gaat ongeveer tien keer langer mee dan een gloeilamp. Voor iedere tien gloeilampen
hoeft dus maar één spaarlamp te worden gemaakt.
Kapotte spaarlampen en TL-buizen horen bij het Klein Gevaarlijk Afval (KGA), vanwege het kwik en
het gebruikte luminiscentiepoeder. Daarom staat op (de verpakking van) een spaarlamp het KGA(klein gevaarlijk afval) logo.
Gloeilampen en halogeenlampen mogen gewoon bij het huisvuil. Alle andere lampen moet u apart
inleveren. Spaarlampen en tl-lampen horen thuis bij het klein chemisch afval, omdat er kwik in zit. U
kunt tl-buizen, spaarlampen en led-lampen gratis inleveren bij de winkelier bij aankoop van een
nieuw exemplaar, of ze inleveren in de milieustraat van uw gemeente. Hergebruik verlaagt de
milieubelasting. Onderdelen van kapotte armaturen, dimmers en andere lampen met een stekker
zijn opnieuw te gebruiken. Lever ze daarom apart in.
Lichtpunteninventarisatie
Om te kunnen zien waar er bespaard kan worden op de verlichting en welke alternatieven er zijn om
de gloei- en halogeenlampen te vervangen is een lichtpunteninventarisatie nodig. De eisen die Green
Key daaraan stelt staan goed in de norm aangegeven.
Via www.energiecentrum.nl/app/verlichtingscan/sector kunt u een handig programmaatje
downloaden. Voor nieuwe Green key bedrijven (vanaf 2011) is een inventarisatie verplicht. Aan
bestaande bedrijven wordt een lichtpunteninventarisatie zeer aanbevolen en dient dan als goed
praatstuk voor een eventueel vervangingsplan.
Extra maatregelen
Green key vereist duurzame verlichting en hanteert daarbij de ondergrens 40 lumen /watt. Soms is
60
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
het echter mogelijk om nog een hoger rendement in een bedrijf te genereren, naast een langere
levensduur van de verlichting. Die omzetting van energiezuinige verlichting nar extra energiezuinige
verlichting noemen wij een extra verlichtingsslag. Vervanging van traditionele spaarverlichting door
LED verlichting leidt tot verdere verlaging van het energieverbruik, maar ook het vervangen van
traditionele TL-verlichting door bijvoorbeeld T5 verlichting (ook wel “long life Tl” genoemd.. T5
heeft een zeer lange levensduur ( 20.000- 50.000 uren) en een rendement van minimaal
100lumen/watt. In de meeste gevallen kan men volstaan met de inbouw van voorschakelapparatuur
in de bestaande TL armatuur. Ook zijn er zogenaamde LED TL’s waarbij er helemaal geen
voorschakelapparatuur meer nodig is
Blindstroom
Blindstroom, en harmonische vervuiling worden vaak niet vermeld.
Toch mag u er vanuit gaan dat u hiermee te maken krijgt, bijvoorbeeld via de toename van
energiekosten. Zowel led als spaarverlichting met slechte voorschakel apparatuur leveren blind en
harmonische stromen.
Alle led-lampen en veel spaarlampen hebben ” last” van blindstroom. Een gloeilamp heeft dat niet,
die gebruikt alle energie. Blindstroom betekent dat er meer stroom door de lamp loopt dan dat er
wordt gebruikt (een deel kan gaan naar warmteontwikkeling zoals bij de gloeilamp). De
energiemaatschappij moet deze energie opwekken en leveren, maar de energie wordt vervolgens
niet gebruikt. Blindstroom blijft voor de consument/gebruiker onopgemerkt, maar bedrijven kunnen
er problemen door krijgen doordat ze hoger afgezekerd moeten worden en er moet natuurlijk ook
voor betaalt worden. Er is de laatste jaren veel onderzoek naar LED verlichting gedaan: Onderzoeker
Ties Koning van TÜV Rheinland EPS zegt hierover: “In bijna alle gevallen vroegen de geteste ledlampen twee keer zoveel stroom dan dat ze opnemen. Bij de lamp van Calex is dit echter bijna vijf
keer zo hoog. In de media duiken nu allerlei verhalen op over storingen op het energienet door
blindstroom. Eén led-lamp zal geen verstoring opleveren. Maar er zal meer onderzoek moeten
komen wat er gebeurt als hele steden vol hangen met led-verlichting en als ‘s avonds iedereen
tegelijkertijd het licht aandoet.”
( met dank aan Eugene Centen, Td de Paalberg, Ermelo)
Spanningsverlaging
Spanningsverlaging is vooral interessant wanneer uw verlichtingsinstallatie de eerste paar jaar nog
niet aan vervanging toe is.
Op het moment dat de verlichting wel moet worden vervangen, dan moet u kiezen voor de Best
Beschikbare Techniek (energiezuinige verlichting). Een spanningsregelaar verlaagt de spanning op de
verlichting. Daarmee vermindert het energieverbruik. Door verlichtingsgroepen in uw gebouw te
voorzien van een spanningsregelaar, bespaart u zonder uw verlichting verder aan te passen 20% tot
35% op uw elektriciteitsverbruik. Een spanningsregelaar is geschikt voor gasontladingslampen met
een conventioneel voorschakelapparaat (VSA) en niet voor gasontladingslampen met een
elektronisch voorschakelapparaat (EVSA). Dit is al interessant voor conventionele
verlichtingsgroepen van 10 TL-buizen en meer. Met de spanningsverlagingapparatuur maakt u op
efficiënte manier gebruik van al jaren beschikbare technologie. De apparatuur ontsteekt de lampen
met de volledig beschikbare netspanning (gelijk aan de huidige situatie). Nadat de lampen volledig
zijn ontbrand, wordt de spanning (voltage) teruggebracht. Hierbij wordt binnen de bandbreedtes
gebleven van de energiebedrijven. Lager dan 207 volt wordt in principe niet gegaan. Dit is gelijk aan
het niveau, dat gegarandeerd geleverd wordt door de netbeheerders als Essent, ENECO en Nuon. De
lichtinstallatie zal blijven functioneren binnen de normen. Echter het energieverbruik zal afnemen
met ongeveer 18% tot 28%. Zie ook www.milieudienst-ijmond.nl/ondernemers/energieefficiency/hoe_bespaar_ik_op_1/#Spanningsverlaging.
61
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 19: Energie-efficiënte apparatuur
In het milieuarchief is een actuele inventarisatie aanwezig van de op het bedrijf aanwezige
apparaten. De apparatuurinventarisatie geeft een overzicht van de aanwezige apparatuur (gas en
elektra). Kleinere handapparatuur hoeft niet meegenomen te worden. Bij voorkeur wordt
aangesloten bij de lijsten die nodig zijn voor de NEN norm voor onderhoud aan apparatuur.
De lijst wordt jaarlijst geupdated om vervanging in beeld te houden.
Bij aanschaf of vervanging van apparatuur (indien aanwezig) geldt de eis dat er aantoonbaar een
energiezuinige variant aangeschaft is. Vaatwassers en wasmachines worden voorzien van hot-fill.
Hotfill
Algemeen
Energie is een kostbaar goed. Helaas gaat bij het wassen veel kostbare energie verloren omdat koud
water elektrisch wordt opgewarmd. Het opwarmen van het koude water kan wel 80% van de totale
energiekosten van een wasbeurt uitmaken.
Met de hotfill kunt u fors besparen op deze energiekosten. Deze besparing wordt verkregen door de
wasmachine te vullen met warm water afkomstig van uw boiler of combiketel. Hierdoor hoeft de
wasmachine nauwelijks nog te verwarmen.
Werking
Bij de wasmachine moeten twee waterleidingen zitten. Een voor warm water en een voor koud
water. Deze twee leidingen worden op elkaar aangesloten middels een koppelstuk. Dit koppelstuk is
voorzien van een temperatuursensor. Beide leidingen zijn voorzien van een magneetventiel. De
besturing van de hotfill vergelijkt de ingestelde temperatuur met de temperatuur in het koppelstuk
en zal afhankelijk van het verschil hiertussen de magneetventielen verder openen of sluiten.
Eenvoudige aansluiting
De aansluiting van de hotfill is zeer eenvoudig en vereist geen enkele ingreep in u bestaande
wasmachine. De stroomvoorziening van uw wasmachine loopt via een tussenstekker van de hotfill.
Een extra stopcontact is dus niet nodig.
Timer
Doordat de begintijd middels een timer is in te stellen kunt u eenvoudig gebruik (blijven) maken van
het nachtstroom tarief.
Momenteel is er één, hotfill wasmachine op de markt: de Miele W455 WPS. Deze kost ongeveer €
1300,-. In tegenstelling tot een afwasmachine kan een gewone wasmachine niet zomaar op de
warmwaterkraan aangesloten worden, omdat deze maar één waterinlaat
voor koud water heeft. De wasmachine kan geschikt gemaakt worden voor hotfill
door een voorschakelapparaat tussen de warmwater kraan en de wasmachine te
zetten. Voorschakelapparaten zijn verkrijgbaar bij verschillende installatiebedrijven. Op internet te
vinden door te zoeken op ‘voorschakelapparaat’. Ze kosten € 180,- tot € 240,Er zijn drie voorwaarden voor het plaatsen van een hotfillmachine:
1. Een thermostatische kraan of regelaar, zodat de temperatuur niet boven de 60 ºC kan
komen. De regelaar moet voor de waterinlaat van de machine geplaatst worden. Hij is
verkrijgbaar bij bouwmarkten, loodgieters en installateurs.
2. Een aparte warmwaterleiding vanuit de ketel of boiler of vanaf de warmwaterkraan in
keuken of badkamer. Let er op dat de leidingen van de warmwaterbron naar de wasmachine
niet langer dan 10 meter zijn, anders gaat teveel warmte verloren.
3. Een koudwater aansluiting. Wasautomaten moeten naast een warmwateraansluiting ook
een aansluiting te hebben voor koud water, voor spoelen en wolwas. Met een hotfill
wasmachine wordt 10 tot 35 % energie bespaard. Dit komt overeen met ongeveer € 4,- tot €
62
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
14,- per jaar. Als het warme water afkomstig is van een zonneboiler of warmtepomp kan de
besparing op de energiekosten oplopen tot zo’n 40%.
Kosten
Prijzen voor wasmachines variëren erg. Gemiddeld kosten ze ongeveer € 400,- tot € 900,-. De Miele
hotfillmachine kost € 1300,-. Bij aankoop betaalt u een verwijderingsbijdrage van € 5,-.Een zuinig
apparaat is vaak duurder. Over het algemeen verdient dit zich terug door een lager energiegebruik
en omdat zo’n apparaat vaak langer mee gaat. De gemiddelde levensduur van een wasmachine is 15
jaar.
Informatie:
•
Op de website www.kieskeurig.nl kunnen consumenten prijzen vergelijken
van allerlei apparaten.
•
Consumentenbond, www.consumentenbond.nl, telefoon (070) 445 45 45.
•
Voor vragen over de Verwijderingsbijdrage: 0800 – 024 20 02 of kijken op de
internetsite: www.nvmp.nl
•
De wijze van inzameling van de desbetreffende gemeente kan nagevraagd
worden bij de plaatselijke gemeentereiniging en op de website:
www.inleveradressen.nl.
•
SenterNovem, voorheen de Nederlandse onderneming voor energie en milieu (Novem) heeft
veel informatie
over onderwerpen die met milieu en energie te maken hebben:
www.senternovem.nl .
63
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Voorbeeldlijst Inventarisatie apparatuur
(zie voor een WORD-versie de bijlage “tabellen en standdaarddocumenten”)
Apparaat*
Aantal Jaar van
aanschaf
Vermogen
(kW)
Waar aanwezig
Besparend ?
Ja / Nee
1
2
3
4
5
*) Vul hier bijvoorbeeld in: C.V. ketel, wasmachine, wasdroger, boiler etc.
Toelichting energielabel:
Green Key is zich bewust van het feit dat er voor professionele apparatuur geen energielabels
bestaan. Toch komt u waarschijnlijk bij het aanschaffen van kleinere units voor gasten vaak wel
energielabels tegen. Vandaar dat er hier ook een toelichting op energielabels gegeven wordt.
Energielabel A/B
Koel- en vriesmeubelen, wasmachines en droogtrommels voor huishoudelijk gebruik moeten sedert
enkele jaren voorzien zijn van het energielabel.
Deze wettelijke verplichting is een gevolg van de maatregelen die de
Europese Unie heeft genomen om het energiegebruik te beperken. De
labels zijn ontwikkeld om het bewust omgaan met energie verder te
stimuleren. Zuinig omgaan met energie is immers niet alleen
kostenbesparend, het is ook belangrijk voor het behoud van ons
milieu. Bovendien is de voorraad fossiele brandstof, waaruit energie
wordt opgewekt, beperkt. Wie aan de hand van het label kiest voor
een apparaat met klasse A, weet dat hij of zij kosten bespaart en
tegelijkertijd een bijdrage levert aan het behoud van het milieu.
Op wasmachines vindt u een Energielabel met de klassen A tot en met G. Wasmachines met een
Energielabel-A verbruiken de minste energie. Een A-label apparaat verbruikt maximaal 0,95 kWh
voor een gemiddelde wasbeurt van 5 kg. De elektriciteitskosten zijn dan € 0,16 (energieprijs € 0,17
per kWh). Ter vergelijking; een C-label apparaat gebruikt voor dezelfde was 1,25 kWh, of € 0,21.
Inmiddels zijn er wasmachines met energielabel Triple A. Deze hebben een A-label voor zowel
energiegebruik, als voor was- en centrifugeerresultaat. De was komt droger uit de machine zodat er
minder energie nodig is voor de wasdroger of voor extra verwarming. Als u binnenshuis droogt, koelt
64
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
de lucht door het drogen af. ‘s Winters moet u dan iets meer stoken.
Lage temperaturen
Er bestaan EU-energielabels voor de volgende apparaten:
Airconditioners
Lichtbronnen
Koel / vriesapparaten
Ovens
Wasmachines
Wasdrogers
Wasdroogcombinaties
Vaatwassers
Informatiebronnen:
De nationale website voor energie-efficiënte consumentenapparaten : www.energielabel.nl.
Milieu Centraal, Pausdam 2, 3512 HN Utrecht, informatielijn: 0900-1719,
telefoon kantoor: 030 2305070, www.milieucentraal.nl, e-mail: [email protected]
65
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 20: Duurzame stroom en groen gas
Inleiding
Groene stroom is elektriciteit die duurzaam is opgewekt uit duurzame energiebronnen als wind,
water, zon en aardwarmte. Groene energie wordt opgewekt uit die bronnenonuitputtelijke bronnen
dus niet uit fossiele brandstoffen. Groene stroom zal ook voor de komende generaties beschikbaar
zijn en omdat fossiele brandstoffen steeds schaarser worden zal groene stroom een grotere rol gaan
spelen. Tot groene stroom wordt ook gerekend stroom uit biovergisting of uit biomassa.
Toch zijn hierbij vanuit duurzaamheidsoogpunt ook kanttekeningen te plaatsen. Energie uit biomassa
is bijvoorbeeld vaak niet volledig klimaatneutraal, omdat er fossiele brandstoffen nodig zijn voor de
teelt van gewassen voor biobrandstoffen en concurrentie kan ontstaan met de teelt van
voedselgewassen en de natuur. Voor- en tegenstanders van wind- en waterkracht botsen over
onderwerpen als horizonvervuiling en vissterfte. Sommige energieleveranciers compenseren de
vrijgekomen CO2 voor dat deel .
Grijze stroom
De tegenhanger van groene stroom is grijze stroom . Grijze stroom is stroom die opgewekt is uit
fossiele brandstoffen: olie, aardgas en kolen. Kenmerkend van deze fossiele brandstoffen is dat de
voorraden van deze brandstoffen uitputbaar zijn (het raakt een keer op). Daarnaast wordt tijdens de
productie van elektriciteit uit grijze energiebronnen veel Co2 uitgestoten, hetgeen bijdraagt aan de
wereldwijde klimaatverandering.
Kernenergie valt ook onder grijze energie. Net als olie, aardgas en kolen is de grondstof van
kernenergie - uranium - eindig. Daarnaast blijft er gevaarlijk radioactief afval achter na de opwekking
van kernenergie. Ook worden vraagtekens gezet bij de veiligheid van kernenergie
www.vergelijkgroenestroom.nl/groene-stroom
Groen Certificaat
Naast het feit dat duurzame energiebronnen niet "uitgeput" kunnen raken, wordt bij de productie
van duurzame/groene elektriciteit veel minder - (en soms helemaal geen) CO2 uitgestoten. Dat is
afhankelijk van de energiebron. Bij de productie van groene stroom komen dus veel stoffen in de
atmosfeer die bijdragen aan het broeikaseffect.
De namen groene en grijze stroom suggereren dat de ene stroom anders is dan de andere. Dit is
echter niet het geval. De elektriciteit uit het stopcontact is bij groene stroom en grijze stroom
hetzelfde, alleen de bronnen waarmee groene en grijze stroom wordt opgewekt verschillen. (Bron:
Milieucentraal). Als u kiest voor groene energie, ontvangt u thuis dus “fysiek” geen andere
elektriciteit of gas. Wel levert u een belangrijke bijdrage aan de productie van duurzame energie. Dit
werkt als volgt. Een producent van elektriciteit of gas die voldoet aan de eisen van het opwekken van
duurzame energie ontvangt hiervoor een groencertificaat (ook wel “Garantie van Oorsprong”
genoemd). Dit is een certificaat dat de overheid heeft ontwikkeld. Een energieleverancier koopt deze
groencertificaten van energie producenten. Op een certificaat staat een bepaalde hoeveelheid
elektriciteit of gas die de leverancier als groene energie mag verkopen. Is de hoeveelheid groene
energie verkocht/verbruikt, dan moet de energieleverancier weer nieuwe groencertificaten kopen.
Als u kiest voor groene energie, draagt u door dit systeem bij aan de uitbreiding van de productie van
duurzame energie. Door de certificering is gegarandeerd dat uw energie ook daadwerkelijk groen is.
Onafhankelijke instanties controleren de productiemiddelen. De certificatenbank houdt bij hoeveel
groencertificaten een energieleverancier heeft. (Bron: Milieucentraal).
66
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Bewijsvoering: groene stroom uit Scandinavie of Nederland
U dient bij Green Key om voor een optioneel punt in aanmerking te komen zelf een bewijsstuk van
uw energieleverancier te hebben, dat de door u ingekochte stroom groen is. Sommige groene
stroom leveranciers compenseren de CO2 uitstoot die eventueel gemaakt is bij de productie van die
groene stroom. U kunt bij uw energieleverancier navragen waar uw groene stroom vandaan komt!
De ene soort groene stroom is vooral gebaseerd op waterkrachtcentrales in Scandinavië, de andere
vooral op windenergie en biomassa in Nederland. De Scandinavische waterkrachtcentrales staan er al
tientallen jaren. Hun bouw heeft niets te maken gehad met de vraag naar groene stroomcontracten.
Wilt u met het afnemen van groene stroom binnen afzienbare tijd bijdragen aan de bouw van
extra installaties voor groene stroom, kies dan voor een contract met Nederlandse windenergie of
biomassa. In Nederland is weinig van dit soort groene stroom beschikbaar. Daardoor is de kans
groter dat door nieuwe groene stroomcontracten deze stroom schaars wordt en er nieuwe
installaties nodig zijn.
Stroometiket
U ontdekt welke groene stroom een leverancier verkoopt, door te kijken op het stroometiket. Elke
leverancier moet jaarlijks zo’n stroometiket opstellen. Daarop staat hoe de verkochte stroom is
geproduceerd (uit duurzame bronnen, gas, steenkool of kernenergie). Het stroometiket staat op de
website van elke aanbieder, al is het even zoeken. Op www.energieprijsvergelijkers.nl/stroometiket
staat een overzicht van stroometiketten van de meeste energieleveranciers.
Groene stroom met het HIER-logo
Het HIER-logo geeft aan dat de groene stroom van een leverancier (of een bepaald
product voor groene stroom) voor minimaal tachtig procent uit Nederland komt
(gemiddeld per jaar). Het HIER-logo is geen officieel keurmerk.
Groene stroom met het Milieukeur
Milieukeur stelt extra kwaliteitseisen aan de opwekking van groene stroom. Met name
voor bio-energie zijn aanvullende milieueisen geformuleerd, gericht op de
verbrandingsinstallaties (niet op de biomassaproductie). Ook verwacht Milieukeur dat
producenten die waterkracht gebruiken, maatregelen nemen om de mogelijke schade
die de turbines kunnen toebrengen aan vispopulaties, zoveel mogelijk terug te brengen.
Milieukeur biedt geen houvast voor de vraag of een groene stroomcontract binnen afzienbare tijd
kan bijdragen aan nieuwe duurzame installaties. ( bron :Milieucentraal)
Groen gas
Door biomassa te vergisten of te vergassen kan men gas van aardgaskwaliteit maken. Het gas kan
gebruikt worden om op te koken of als brandstof voor auto’s . Het is nog niet mogelijk om veel gas
op een milieuvriendelijke manier te maken. Als energiebedrijven zeggen dat ze groen gas leveren, is
dat meestal 'gewoon' aardgas, Het energiebedrijf laat vervolgens bomen planten om de schade aan
het milieu te compenseren. Op een paar plaatsen in Nederland wordt groen gas in het aardgasnet
gebracht. Dat is vergelijkbaar met de manier waarop groene stroom in het elektriciteitsnet wordt
gebracht. Groen gas is daarmee een goede vervanger van aardgas. Ook zijn er al speciale
tankstations voor bijvoorbeeld bussen of vuilniswagens op groen gas (zie www.consuwijzer.nl en
www.rova.nl). Bij sommige energiebedrijven kan groen gas worden ingekocht. Green key kent een
optioneel punt toe aan 100% groen gas. Dit dient te worden aangetoond door middel van
certificaten.
67
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 21: Duurzame energieopwekking en –technieken
Op het bedrijf wordt voor de bedrijfsvoering of voor levering aan het net gebruik gemaakt van
duurzame energiebronnen. Duurzame energiebronnen zoals wind, zon en water, door middel van
een zonneboiler, windmolens, photovoltaïsche zonnecellen (opwekking elektriciteit) of vergelijkbare
duurzame energiebronnen, alsmede tyleenslangen voor de (voor)verwarming van het
zwembadwater. Tevens wordt er op het bedrijf voor de bedrijfsvoering gebruik gemaakt van
duurzame technieken. Onder duurzame technieken wordt verstaan een warmtekracht-installatie,
opslag van warmte en koude in de bodem, warmtepompen en verbranding of vergisting van
biomassa.
Enkele vormen van duurzame energie:
Zonneboilers
Zonneboilers of vergelijkbare grotere systemen, gebruiken (zon)licht om water te verwarmen. Een
zonneboiler bestaat uit een zonnecollector, die op het dak wordt geplaatst, een voorraadvat, een
regelsysteem, leidingwerk (een gesloten circuit) en een klein pompje om het water rond te pompen
tussen collector en opslagvat. De capaciteit van het opslagvat varieert van 90 tot 160 liter bij
standaard zonneboilers. Het water wordt voorverwarmd door de collector; voor de na verwarming is
een cv-ketel of combiketel geschikt.
Sommige systemen werken volgens het thermosyphon principe: het in de collector verwarmde water
stijgt automatisch naar het hoger gelegen opslagvat. Een pompje is dan niet nodig. Het opslagvat kan
dan zowel binnen (in de nok) als buiten worden geplaatst.
Er zijn ook systemen waarbij de zonnecollector op het dak geïntegreerd is met het opslagvat, de
compacte zonneboilers. Ook hier wordt uiteraard geen pomp gebruikt.
Bovendien zijn in Nederland twee merken zonneboilers op de markt die ook een deel van de
ruimteverwarming voor hun rekening nemen. Deze zogeheten zonneboilerscombi’s hebben een
opslagvat van minimaal 200 liter, met daarin een gasbrander. De zonneboilercombi is in feite een cvketel die z’n warmte voor een deel uit zonnecollectoren ontvangt. De collector op het dak is groter
dan die bij een normale zonneboiler: minimaal mІ in plaats van 3 tot 4,5 mІ . Net als warmtepompen
zijn zonneboilerscombi’s bij uitstek geschikt voor vloer-, wand- of luchtverwarming.
Voor woningbouwcomplexen, utiliteitsgebouwen en (binnen)zwembaden zijn grote
zonneboilersystemen een optie. Deze bestaan uit standaardcomponenten, die op maat worden
samengesteld. De werking is volledig vergelijkbaar met die van de zonneboiler. Ze verzorgen
eveneens de warmtapwatervoorziening. Voor met name buitenzwembaden zijn er eenvoudiger
zonne-energiesystemen. Hierbij is de collector niet afgedekt met een isolerende glasplaat. Dat is ook
niet nodig, omdat de collectoren niet buiten het zonnige seizoen worden gebruikt. De collectoren
verwarmen het zwembadwater, en vaak ook de douches.
Kosten van zonneboilers
Aanschaf en installatie van een standaard zonneboiler kost tussen de €1.400 en €1.800. De
zonneboilercombi is duurder: circa €3200.
Tyleenslangen
Het opvangen van zonne-energie is ook mogelijk met behulp van tyleenbuizen. Hierbij wordt het
water door collectoren van kunststof slangen geleid, waarbij het water opwarmt. Het warme water
kan vervolgens uitstekend gebruikt worden als zwembadwater of voor een
68
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
andere toepassing. De besparingen op de energiekosten voor de warmtevoorziening kunnen
aanzienlijk zijn. Zo hoeft bij het gebruik van voldoende lengte aan tyleenslangen het water van het
buitenzwembad veelal in zijn geheel niet meer bijverwarmd te worden.
PV-systemen
Fotovoltaische zonnecellen, ook wel PV-cellen genoemd, zetten (zon)licht in om in elektriciteit. PVsystemen die in nieuwbouwprojecten worden geplaatst, worden gekoppeld aan het elektriciteitsnet.
Hierdoor is het mogelijk -in geval van overproductie- de elektriciteit aan het elektriciteitsnet terug te
leveren. PV-systemen kunnen slechts in een deel van de elektriciteitsbehoefte van een woning of
bedrijfsgebouw voorzien. Vaak zal elektriciteit aan het net moeten worden ontrokken om in de totale
behoefte te kunnen voorzien.
PV-systemen genieten tegenwoordig een grote populariteit: ze passen goed in de toenemende
belangstelling van duurzame energie. PV-systemen zijn schoon, stil en duurzaam.
Voor netgekoppelde systemen bedragen de investeringskosten ongeveer 450 tot 700 Euro per
vierkante meter paneeloppervlak. Als wordt gekeken naar de kosten per opgewekte kilowattuur zijn
zonnecelsystemen relatief duur in vergelijking met andere duurzame-energiesystemen. De
verwachting is dat PV in de toekomst beduidend goedkoper zal worden.
PV-verenigingen
Een PV-vereniging zet zich op regionaal niveau in voor meer zonnestroom door gemeenschappelijke
systemen met zonnepanelen te plaatsen. Deze systemen (ook PV-systemen genoemd) kunnen vervolgens
gebruikt worden om zonnestroom te promoten. Zo kunnen belangstellenden worden geworven om medeinvesteerder te worden of tegen kostprijs PV-stroom af te nemen, waardoor het systeem kan worden
uitgebreid. Ook kunnen plaatselijke promotie-acties gevoerd worden om bijvoorbeeld schonestroomprojecten of andere zonnestroom-acties onder de aandacht te brengen van de bevolking en
bedrijven.
Er zijn al PV-verenigingen in Rijswijk (Sunergy), Eindhoven (Zonlichtstad), Breda (Watt!), Leiden (Zon
& Licht), Gouda (Zonnestroomvereniging Midden Holland) en in Utrecht (Zonlicht Centraal).
Daarnaast zijn ook enkele windcoöperaties actief op PV-gebied, zoals bijvoorbeeld Deltawind en
Zeeuwwind.
Windenergie
Al eeuwenlang proberen mensen de energie van windkracht te vangen. Waar zou Nederland zijn
zonder windmolens? Werd vroeger water verpompt en graan gemalen, met de moderne
windturbines worden grote hoeveelheden energie opgewekt. Windenergie is schone en duurzame
energie.
Het gebruiken van de wind dateert al van ver voor onze jaartelling. Er waren perioden van verval,
maar telkens weer waren er mensen die beseften dat met wind veel mogelijk moest zijn. In vroegere
tijden werd met windmolens energie uit de wind gebruikt om graan te malen, hout te zagen of water
omhoog te pompen. In de moderne variant van windenergie wordt wind omgezet in elektrische
energie.
In Nederland kwam de moderne windenergie in de beginjaren '80 van de grond. Er was meteen
belangstelling bij particulieren die vanwege zorg om het milieu interesse hadden in windenergie of in
die tijdgeest zelfvoorziening nastreefden.
Om onderscheid te maken tussen de oude en nieuwe windmolens, worden de moderne machines
windturbines genoemd.
69
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Techniek
foto: kop Enercon
Een windturbine bestaat uit een mast, een molenhuis ofwel de gondel en wiekenstel ofwel de rotor.
Het rotorblad is het belangrijkste onderdeel.
Door de vorm van het blad wordt de energie in de langsstromende lucht omgezet in een draaiende
beweging. Die draaiende beweging wordt via de hoofdas in de gondel versneld in een tandwielkast.
De as van de tandwielkast drijft op zijn beurt een generator aan die elektriciteit opwekt. Op de
gondel meet een windvaan de windrichting. Als de windrichting verandert dan zorgt een kruimotor
ervoor dat rotorbladen en gondel op de wind gehouden worden.
Windconversie tabel
Een windturbine kan stroom leveren wanneer het waait. Hoe sterker de wind hoe meer energie er
wordt geleverd per tijdseenheid. Het generatorvermogen geeft aan wat de turbine maximaal kan
produceren; meestal zal de productie daar onder zitten omdat het lang niet altijd stevig waait. Een
turbine begint stroom te leveren bij ongeveer 3 meter per seconde (windkracht Beaufort 2).
Naarmate het harder waait neemt het nominale vermogen toe. Bij een windkracht van 12 meter per
seconde bereikt de turbine doorgaans het maximale vermogen. Bij hogere windsnelheden blijft het
vermogen constant en de turbine wordt automatisch stilgezet bij 20 of 25 m/s (windkracht 9 of 10).
De productie van een windturbine wordt bepaald door met name de windsnelheid en het
rotoroppervlak. Een twee keer zo hoge windsnelheid geeft een acht keer zo hoge opbrengst.
Wanneer het rotoroppervlak twee keer zo groot wordt dan verviervoudigd dat de productie.
We kunnen zo langzamerhand wel spreken van een tamelijk volwassen product wanneer we het over
de windturbine hebben. Het gaat om een hoogwaardig technologisch product dat op het moment al
bijna vanaf de tekentafel gerealiseerd kan worden. Ongelukken als afvliegende wieken komen vrijwel
niet meer voor.
Aan de kust staan de meeste windturbines, aangezien het daar gemiddeld harder waait dan in het
binnenland.
Aan de kust zal de terugverdientijd van een windturbine veel korter zijn dan in het binnen land. De
netgekoppelde windturbines die nu op de markt zijn variëren van 600 kW tot 2.5 MW. Een 600 kW
windmolen kost een kleine miljoen Euro. Een 2,500 MW windmolen kost aanmerkelijk meer.
Maar turbines met gelijk vermogen kunnen desondanks toch sterk in prijs verschillen als de één een
groter rotoroppervlak heeft dan de ander. Met een groter rotoroppervlak wordt meer opbrengst
verkregen.
De prijs van een windproject hangt behalve van de turbine zelf ook af van de gekozen masthoogte,
de funderingskosten, kabels en transformator. Verder zijn er nog kosten voor netaansluiting,
toegangswegen, verhardingen, telefoonaansluiting en installatie. Jaarlijkse kosten betreffen
onderhoud en verzekering.
Kleine windmolen: Turby
Turby is een verticale as windturbine, speciaal ontworpen voor toepassing op daken van hoge
gebouwen. De Turby is klein, transparant, visueel aantrekkelijk, geluidsarm en trillingsvrij. Turby
vergt geen onderhoud en kan door e unieke vouwmast gemakkelijk zonder kraan worden geplaatst.
70
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
De Turby wordt aangesloten op het gebouwnet “achter de meter” waardoor de opgewekte energie
direct kan worden gebruikt voor eigen behoefte. De opbrengst van elke zelf benutte kWh is hierdoor
gelijk aan de “vermeden kosten van inkoop”van een kWh, beduidend meer dan de teruglever
vergoeding die wordt betaald.
Meer informatie op www.turby.nl, adres: Turby BV, Heuvelenweg 18, 7241 HZ Lochem, tel 0573
256358, E-mail: [email protected]
Bio-energie
Biomassa en afvalverbranding worden als duurzaam wordt aangemerkt. Het gaat dan vooral om de
vervanging van steenkool door andere brandstoffen in energiecentrales. Voor biomassa en andere
secundaire brandstoffen zijn een aantal Nederlandsche Technische Afspraken (NTA's) opgesteld die
van groot belang zijn voor de stimuleringsmaatregelen die de overheid neemt ter bevordering van
milieubewust opgewekte elektriciteit.
Warmtepompen
Warmtepompen maken het mogelijk om de warmte die in de omgeving aanwezig is, om te zetten in
nuttige warmte voor gebouwen. Er wordt warmte onttrokken aan de ene ruimte, en deze wordt
vervolgens afgegeven aan de andere ruimte. Vanuit dit principe is het logisch dat een warmtepomp
ook twee kanten kan opwerken. Praktisch gezien betekent dit dat een warmtepomp ’s zomers kan
functioneren als koelmachine.
Er zijn warmtepompsystemen op de markt waarmee de totale luchtbehandeling (verwarmen,
droegen, Koelen, bevochtigen e ventileren) van woningen en gebouwen dan worden geregeld. De
weggekoelde energie kan opgeslagen worden voor later gebruik bij de verwarming.
Zowel elektrische als gasabsorbtie-warmtepompen kunnen worden gebruikt voor de verwarming van
tapwater, en voor de verwarming en koeling van de ruimte.
Kosten van warmtepompen
De kosten van elektrische warmtepomp zijn sterk afhankelijk van het vermogen. Complete systemen
voor verwarmen, koelen, en warmtapwaterbereiding, inclusies bronsysteem, bedragen in de grootte
van €7.000.Hiervan komt een derde voor rekening van het bronsysteem. Elektrische
warmtepompboilers kosten tussen de € 1.600 en € 2.000. De hoogte van de investering is onder
meer afhankelijk van de boilerinhoud en de vraag of al dan niet een aansluiting op het
ventilatiesysteem moet worden gerealiseerd.
Informatie over duurzame energie en financiële stimuleringsregelingen:
www.duurzame-energie.nl
www.milieucentraal.nl
www.duurzame-energie.pagina.nl
www.agentschapnl.nl (voorheen senternovem.nl)
71
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 22 behorende bij Hoofdstuk 8. Voedsel en drank
Inleiding
Food and beverage, in beter Nederlands: eten en drinken. Ook hier is belangrijke
duurzaamheidswinst te behalen. We hebben het dan over zaken als minder milieubelastend en
sociaal verantwoord. Daarover gaat deze bijlage. Veel uit deze bijlage is afkomstig van de criteria
voor duurzaam inkopen voor catering van Agentschap NL.
Bron: http://www.senternovem.nl/mmfiles/Criteriadocument%20Catering%20v1.3_tcm24-306703.pdf
Productie dranken en voedsel
Bij dranken en voedselproducten zijn de belangrijkste duurzaamheidsaspecten:
. Natuur, milieu en biodiversiteit: is het product aantoonbaar geproduceerd met respect
voor het behoud en duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen?
. Milieu en klimaat: hoeveel afstand moet het product afleggen voordat het de consument
bereikt en via welk vervoermiddel? Hoeveel energie en water per producteenheid is nodig
om het gewenste product te leveren of te koelen tijdens transport?
. Dierenwelzijn: is dierenwelzijn een punt van aandacht bij de productie van de
levensmiddelen?
. Sociale aspecten: het gaat daarbij om eerlijke handel, mensenrechten en het bevorderen
van de toepassing van internationale arbeidsnormen, zoals kinderarbeid en dwangarbeid.
De bovengenoemde duurzaamheidsaspecten zijn nog niet allemaal vertaald naar algemeen
toepasbare en controleerbare richtlijnen of normen. Ook is niet eenduidig welke van de vele
initiatieven voor het verduurzamen van de voedselproductie de meest duurzame is. In eerste
instantie was voor het assortiment onderscheid gemaakt in de verschillende producten, zoals
aardappelen, groenten en fruit (AGF), brood, zuivel, vlees, etc. Per product is toen gekeken naar
mogelijke criteria voor duurzaamheid op al deze vlakken. Deze criteria zijn vervolgens getoetst
op meetbaarheid, herkenbaarheid en controleerbaarheid. Geconcludeerd is dat veel criteria lastig
meetbaar waren en dat sommige criteria te beperkend waren voor andere duurzame initiatieven.
Daarom is er voor gekozen om voor de producten uit het assortiment geen separate criteria te
formuleren. In plaats daarvan zijn er enkele algemeen geldende en ook goed meetbare criteria
benoemd voor het totale assortiment, waarmee een stap wordt gezet in verduurzaming van het
assortiment,
Gekozen is voor een eis van minimum 40% biologische producten of producten met andere
duurzaamheidskenmerken (gemeten op inkoopniveau in euro's). Omdat het niet nader
gespecificeerd is naar productgroepen kan de cateraar hier flexibel op inspelen. Daarnaast is een
gunningscriteria opgenomen. Via dit gunningscriterium kan de cateraar of groothandel een
hogere waardering krijgen als hij de resterende 60 % van het assortiment kan aanvullen met nog
meer biologische producten of met producten met andere duurzaamheidskenmerken.
Bron: http://www.senternovem.nl/mmfiles/Criteriadocument%20Catering%20v1.3_tcm24306703.pdf
Biologische landbouw
Er is gekozen voor producten afkomstig van biologische landbouw, omdat ze duidelijk
herkenbaar zijn en goed scoren op het gebied van milieu (o.a. geen gebruik van chemischsynthetisch
bestrijdingsmiddelen en kunstmest, daardoor minimale lucht- en watervervuiling) en
dierenwelzijn (o.a. vrije uitloop voor dieren). Het sluit ook aan bij het kabinetsbeleid voor
biologische landbouw (Ministerie van LNV, 2004 en 2007). Het convenant Marktontwikkeling
Biologische Landbouw - afgesloten tussen overheid, bedrijfsleven en banken - en een
deelconvenant met maatschappelijke organisaties om samen te werken aan de verdere
positionering van de biologische sector (www.biologischconvenant.nl), is hiervan een resultaat.
72
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
In Europa is in EU-verordening nr. 2092/91 en nr. 834/2007 (ingaand met 1 januari 2009)
omschreven wat onder biologische producten wordt verstaan en hoe dit kenbaar gemaakt
mag/moet worden op een product. De term ‘biologisch’ is in Nederland beschermd. Een product dat
volgens de biologische verordening is geproduceerd, mag alleen biologisch genoemd worden als het
ook gecertificeerd is.
Certificering
In Nederland is Skal door de overheid aangewezen voor de certificering. Deze producten zijn in
Nederland herkenbaar aan het EKO-keurmerk. Andere Europese landen hebben ook hun
keurmerk(en) (bijvoorbeeld BIO, Ekoland, Soil Association) die
aan de EU-verordening voldoen. Daarnaast bestaat er een algemeen Europees keurmerk..
Andere duurzaamheidskenmerken
Naast biologisch zijn zes andere duurzaamheidskenmerken benoemd die gaan over
dierenwelzijn, gewasbeschermingsmiddelengebruik, energiegebruik door productie en transport en
met biologische ingrediënten samengestelde producten. Hieronder vallen ook producten die nog niet
biologisch zijn, maar wel afkomstig van landbouw in omschakeling naar biologische landbouw. Een
integrale afweging op het gebied van duurzaamheid is moeilijk te maken, want duurzaamheid hangt
samen met vele aspecten bij productie, transport, verwerking en verkoop. Omdat het moeilijk is vast
te stellen of een tomaat uit Spanje duurzamer is dan een biologische kastomaat uit Nederland, wordt
uitgegaan van de afzonderlijke duurzaamheidskenmerken.
Gekozen is voor zes kenmerken waarvoor nu al of zeer binnenkort aantoonbaar bovenwettelijke
richtlijnen bestaan óf waar in de markt al initiatieven bestaan en waar duurzaamheidswinst
zichtbaar gemaakt kan worden. Het gaat om de volgende kenmerken:
1.
Het product wordt geproduceerd volgens een productieprotocol of productieplan, waarin
bovenwettelijke normen zijn opgenomen voor beperking van het gebruik van
chemische/synthetische
gewasbeschermingmiddelen. Het Gras keurmerk (www.graskeurmerk.nl) en Milieukeur
(www.smk.nl) hebben hiervoor bijvoorbeeld eisen gesteld.
2.
Dieren hebben vrije uitloop en/of kunnen scharrelen. Keurmerken die hieraan eisen
stellen zijn bijvoorbeeld het CPE-keurmerk (www.cpe.nl), Gras keurmerk en Demeter
(www.demeter-bd.nl).
3.
Vissen zijn op duurzame wijze gevangen of gekweekt. Hiervoor geven het Marine
Stewardship Council (MSC; www.msc.org) en de groene of gele kleur op WNF-viswijzer
(www.wnf.nl) handvatten.
4.
Producten zijn geteeld in kassen met minimaal energieverbruik, hierbij wordt gebruik
gemaakt van herkenbare en definieerbare methoden voor besparing van energie en/of opwekking
van duurzame energie. Er zijn vele initiatieven die niet altijd herkenbaar en controleerbaar zijn voor
de eindafnemer. Er bestaat bijvoorbeeld het ‘Groen Label Kas’ (www.smk.nl) met criteria gericht op
een energiebesparende kasinrichting, maar dit certificaat kan niet worden gebruikt voor de
producten die worden geteeld in de kas. In het Milieukeur voor agro/food producten wordt soms ook
aandacht besteed aan energie, zoals bij aardbeien die onder glas worden geteeld.
5.
Ingrediënten van producten hebben een zo kort mogelijke transportroute afgelegd
voorafgaand aan de totstandkoming van het product. De milieubelasting die door transport wordt
veroorzaakt is vaak niet af te lezen van het product. Hierbij zijn afstand en het vervoermiddel
(bijvoorbeeld koelwagen of type brandstof) van invloed. Omdat de vergelijking van producten op
afgelegde afstand in combinatie met het gebruikte vervoermiddel nog niet eenvoudig is te maken, is
het aspect transport nu beperkt tot de afstand die is afgelegd. Het keurmerk Erkend Streekproduct
(www.erkendstreekproduct.nl) geeft hiervoor een handvat. Daarnaast kunnen groothandels
bijvoorbeeld ook seizoengebonden producten in hun assortiment hebben.
6.
Samengestelde producten met een of meerdere ingrediënten van biologische landbouw of
73
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
in omschakeling naar biologische landbouw. Vanaf 2009 is het mogelijk om in de verplichte
ingrediëntenlijst van een product aan te geven dat er gecertificeerde biologische ingrediënten zijn
gebruikt. Producenten die willen omschakelen naar de biologische productiewijze zijn veelal
gebonden aan een wettelijke overgangstermijn van twee jaar voordat ze hun producten als
biologisch kunnen afzetten. De biologische regelgeving schept mogelijkheden om deze producten als
omschakelingsproducten te vermarkten. Het bedrijfsleven kan onderzoeken hoe de herkenbaarheid
van deze producten vorm kan krijgen.
Door Green Key erkende keurmerken
In elk geval worden de volgende keurmerken worden door Green Key erkend:
Als een product het EKO-keurmerk heeft, betekent dit dat het product biologisch is
en door Stichting Skal is gecontroleerd. De producten met het EKO-keurmerk
voldoen aan de wettelijke eisen en mogen dus biologisch heten.
Aan de biologische productie mogen geen chemische bestrijdingsmiddelen en
kunstmest te pas komen. Ook is dierenwelzijn gewaarborgd, onder andere
omdat de dieren naar buiten mogen, niet preventief antibiotica krijgen en er meer
dan voldoende stro in de stal aanwezig is.
Europees biologisch keurmerk. Om één herkenbaar biologisch keurmerk
te voeren is voor alle Ëuropese lidstatenhet Europees biologisch keurmerk
geintroduceerd. Producten met dit keurmerk voldoen aan dezelfde eisen als
het Nederlandse EKO-keurmerk en worden gecontroleerd door Control
Union Certifications. Dit is ook bekend onder de naam Organic farming.
Label rouge. Een label dat is ontstaan in Frankriik om het kwaliteisimago van
pluimveeveevlees te behouden. De wijze vanproductie van deze kip lijkt op
de biologische productiewijze. Inmiddels wordt het LabelRouge keurmerk
ook gebruikt voor rund- en varkensvleesproducten. Het Franse ministerie
van Landbouw is formeel eigenaar van het keurmerk, controle wordt gedaan
door gecertificeerde organisaties.
Fair Trade Original koopt de producten onder faire handelsvoorwaarden in bij haar
handelspartners en biedt hen ondersteuning op het gebied van productontwikkeling,
productietechnieken, logistiek en marketing. Vervolgens verkoopt Fair Trade Original
de producten door aan supermarkten, Wereldwinkels, WAAR-winkels, webwinkels en
andere winkels en ketens.
UTZ Certified is een keurmerk voor koffie, thee en cacao. Voorwaarde voor het
verkrijgen van dit keurmerk is dat boeren zich aan een aantal (gedrags)regels
houden als het gaat om bijvoorbeeld traceerbaarheid, gebruik van mest,
bestrijdingsmiddelen, veiligheid en werknemers. Op het keurmerk
wordt toegezien door onafhankelijke gecertificeerde partijen.
Rainforest Alliance is een milieuorganisatie uit de Verenigde Staten
die het beschermen van eco-systemen en mensen en dieren die daarvan
afhankelijk zijn als doel heeft. Om voor het logo in aanmerking te komen
74
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
moeten boeren aan vele eisen voldoen, variërend van een veilige leefomgeving en goede secundaire
arbeidsvoorwaarden voor werknemers tot aan natuurbehoud en bosbeheer. Het verschil met het
Max Havelaar keurmerk is dat er geen prijsgaranties worden afgegeven aan boeren. Controle vindt
plaats door onafhankelijke en geaccrediteerde organisaties.
Het Marine Stewardship Council (MSC) is een onafhankelijke, internationale
organisatie die als doel heeft de overbevissing van wild gevangen vis terug te
dringen. Het keurmerk staat garant voor duurzaam beheer van de visstanden en
zo min mogelijk schade aan het zeeleven. Bij enkele horecagrossiers zijn onder
meer toniin, zalm, heek, tong en haring met het MSC-keurmerk verkrijgbaar.
United States Department of Agriculture. Een keurmerk uit de VS betreffende de
instandhouding van de biodiversiteit, het bevorderen van het ecologisch
evenwicht en het produceren van natuurlijke producten. De National Organic
Program (NOP) ontwikkelt, implementeert en beheert de nationale productie,
behandeling, en de etikettering normen.
Soil Association is een Brits keurmerk voor producten uit de biologische landbouw.
De eisen voor dit keurmerk komen grotendeels overeen met die voor EKO-keur voor
biologische teelt. Net als EKO, Bio-Garantie en AB, hanteert ook Soil Association de
minimale eisen van de EU-verordening voor biologische productiemethoden
Krav is een Scandinavisch keurmerk voor duurzaam voedsel . Aranea is het
certificatie-instituut op het gebied van voedselkwaliteit en ecologische landbouw
in Zweden. Het verzorgt de certificering van een keurmerk dat verzekert dat
voedsel in Scandinavische winkels op een verantwoorde, duurzame manier is
geproduceerd en wordt aangeboden. In Nederland bestaat zo'n overkoepelend
keurmerk nog niet. Op de Nederlandse markt kunt u Zweedse kweekvis
terugvinden met Krav-keurmerk
Het Bio-garantielabel is een Belgisch keurmerk. Het is een label voor producten uit
de biologische landbouw. De eisen zijn veelal vergelijkbaar met die van het EKOkeurmerk, aangezien ook dit label de minimale eisen uit de EU-verordening voor
biologische productiemethoden hanteert.
Bio-Siegel is een Duits keurmerk voor biologische landbouw. De eisen zijn
vergelijkbaar met die van het Nederlandse EKO-keurmerk. Ze hanteren allebei de
eisen in de EU-verordening voor biologische productiemethoden. Het Bio-Siegel staat
incidenteel, en soms samen met het EKO-keurmerk, vermeld op biologische
producten in natuurvoedingswinkels.
75
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Demeter stelt eisen op gebied van biologisch-dynamische landbouw.
Het keurmerk is genoemd naar de Griekse godin van de landbouw en
komt voort uit de antroposofie, een levensbeschouwing die begin 20e
eeuw is ontwikkeld door Rudolf Steiner. Antroposofen gaan er vanuit
dat er samenhang bestaat tussen plant, dier, bodem en kosmos
Milieukeur kunt u tegenkomen op diverse producten, waaronder
gebruiksartikelen en voedingsmiddelen. Dit keurmerk geeft aan dat een product
minder belastend is voor het milieu in vergelijking met soortgelijke producten.
Hierbij wordt de hele cyclus, van grondstof tot eindproduct, meegenomen.
Biologique (AB) is een keurmerk van de Franse overheid. U kunt AB incidenteel (en
soms samen met het EKO-keurmerk) tegenkomen op biologische producten in
natuurvoedingswinkels. De eisen van de Franse overheid zijn op veel punten
vergelijkbaar met de eisen van het Nederlandse EKO-keurmerk. Beide labels
hanteren namelijk de minimale eisen uit de EU-verordening voor biologische
productiemethoden
Erkend Streekproduct is een geaccrediteerd en dus betrouwbaar keurmerk. Er is
ook duidelijke informatie over beschikbaar. Erkend Streekproduct ondersteunt
kleinschalige agrarische gezinsbedrijven die kwaliteitsproducten leveren.
Streekeigen producten kunnen ook het scharrel- of EKO-keurmerk dragen. Erkend
Streekproduct heeft aandacht voor milieu en dierenwelzijn, maar ook voor de
ontwikkeling van kleinschalige recreatie, regionale bedrijvigheid en
werkgelegenheid, en voor het behoud van karakteristieke agrarische cultuurlandschappen
76
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 23 behorende bij hoofdstuk 9. Groenbeheer
Inleiding
Biologisch Groenbeheer kent twee aspecten:

Inrichting: hoe richt je het buitengebied zo in dat het bijdraagt aan de verbetering van natuur
en landschap

Onderhoud : het zoveel voorkomen van schadelijke stoffen in het milieu ten gevolge van
bestrijdingsmiddelen
Bedrijfsnatuurplan/ Groenplan
Bedrijven met veel (eigen) buitengebied van minimaal 3 hectare (zoals campings, dierenparken en
bungalowparken) verdienen daarom een optioneel punt als zij met betrekking tot de inrichting van
hun buitengebied een Bedrijfsnatuurplan (BNP)of een vergelijkbaar plan hebben.
Zo’n BNP bestaat voor het belangrijkste deel uit:
a. een globale inventarisatie van de huidige planten en bomensoorten op en rond het bedrijf en een
beschrijving over aanwezige landschapselementen op en rond het bedrijf;
b. een beschrijving hoe momenteel met die natuur op en rond het bedrijf wordt omgegaan en hoe in
de toekomst (bijvoorbeeld op het gebied van snoeien, gras maaien, onkruid bestrijden);
c. uitwerking in een beheersplan voor de natuur op en rond het bedrijf. In dit plan wordt gekeken
naar de gewenste toekomstige ontwikkeling van de natuur.
Dit plan is opgesteld in samenwerking met een deskundige.
Milieuvriendelijk Onderhoud
Voor het onderhoud is het van belang dat het bedrijf bij vervanging inheemse, liefst besdragende
soorten struiken en bomen toepast. ( zie ook www.duurzamebomen.nl) Daarnaast is het gebruik van
bestrijdingsmiddelen minimaal en de toepassing gebeurt op deskundige wijze (spuitlicenties bij de
juiste personen). Daarvan dient het bedrijf bewijsstukken te tonen. Te denken valt verder aan
kwalificaties op het gebied van Duurzaam terrein beheer, DOB methode of gelijkwaardig.(zie ook
www.smk.nl of www.dob-verhardingen.nl
Uitbesteding
Indien het gehele onderhoud en beheer van het terrein is uitbesteed aan bijv. een hoveniers- of
groenvoorzieningenbedrijf dan telt deze norm mee als dit bedrijf een geldige milieucertificering heeft
die relevant is in dat kader. Hierin kunnen ISO 14001 en EKO een rol spelen. Een keurmerk met
betrekking tot kwaliteit van de dienstverlening alleen (zoals bijvoorbeeld Groenkeur van de VHG)
volstaat niet.
Zo ook onder
www.senternovem.nl/mmfiles/Criteriadocument%20Groenvoorzieningen%20v1.4_tcm24287593.pdf voor criteria voor duurzaam inkopen van groenvoorzieningen.
77
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 24 behorende bij hoofdstuk 10 Vervoersmanagement
VERVOERSMANAGEMENT
Binnen de Green Key wordt specifieke aandacht gegeven aan het vervoersmanagement van de
onderneming. Onder vervoermanagement wordt verstaan:
‘De zorg voor de beperking van de nadelige gevolgen van het verkeer van en naar de inrichting. Dit
wordt bereikt door een efficiënte organisatie van het verkeer en vervoer van bedrijven, waarbij de
gevolgen van het verkeer en vervoer van en naar de inrichting (van werknemers, bezoekers, zakelijke
klanten en goederen) zodanig worden beïnvloed dat de milieubelasting wordt teruggedrongen.’ Bron:
Infomil Informatieblad Vervoermanagement.
Vervoermanagement richt zich op het woon-werkverkeer, het bezoekersverkeer, het zakelijk verkeer
en het goederenvervoer en heeft verschillende milieuvoordelen:





Energiebesparing
verbetering van de luchtkwaliteit (o.a. minder uitstoot NOx en fijn stof)
minder CO2 uitstoot
vermindering van verkeerslawaai
Verbetering bereikbaarheid verbeterd.
In deze tekst beperken wij ons tot het woon-werk- en bezoekersverkeer. Dit vanuit de gedachte dat
dit voor Green Key deelnemers de meest voorkomende verkeersbewegingen omvat en tevens de
best beïnvloedbare categorieën zijn.
Vervoermanagement besteed aandacht aan 4 soorten van maatregelen.
1. Algemene maatregelen gericht op minder verplaatsingen
2. Maatregelen gericht op alternatieven:
a. lopen en fietsen
b. Openbaar vervoer en Collectief vervoer
3. Maatregelen gericht op een schoner en zuiniger wagenpark en rijgedrag
4. Maatregelen gericht op minder autokilometers door aanpassen van de organisatie en
het parkeren
Er wordt na een inleiding voor de aandachtspunten 1, 2a en 2b een aantal voorbeelden en
mogelijkheden uitgewerkt.
Noodzaak van vervoermanagement
Op een gemiddelde werkdag reizen ca. 5 miljoen mensen van en naar het werk. Hiervan gaat 50%
alleen in de auto, en 10 % reist samen (carpoolen), 25 % komt per fiets en 10% met het OV. Het
aantal wandelaars en brom- en snorfiets gebruikers bedraagt 6%.
Vervoersmanagement moet zich dus richten op het terugbrengen van de 50% van de mensen die
alleen in hun auto reizen. Welke maatregelen kunnen hiervoor ingezet worden?
78
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Maatregelen gericht op minder verplaatsingen in het algemeen
Woon-werkverkeer
Maatregelen die tot deze groep behoren zijn maatregelen die het reizen voorkomen, verminderen, of
de afstand verkorten:

telewerken – thuiswerken bespaart een aantal reisdagen;

4 dagen van 9 uur werken in plaats van 4,5 dagen van 8 uur bespaart een dag reizen
per week;

stimuleren van medewerkers om dichter bij het werk gaan wonen;

bij de locatiekeuze wanneer een inrichting verhuist, rekening houden met
mobiliteitseffecten.
Bezoekersverkeer
Maatregelen die tot deze groep behoren zijn maatregelen die het reizen onnodig maken,
verminderen, of de afstand verkorten:

optimaliseren van afspraken in de planning waardoor minder bezoeken nodig zijn
voor eenzelfde resultaat. Bijvoorbeeld ingeval van leveranciers: minder kleine
afleverbezoeken;

via website en/of e-mail communiceren met bezoekers wanneer openingstijden of
bezoekadressen zijn gewijzigd om niet-noodzakelijke (auto) verplaatsingen te voorkomen.
Het stimuleren van alternatieven: a. Lopen en fietsen
Woon-werkverkeer
Hoewel het gebruik van de fiets in het woonwerkverkeer weer langzaam toeneemt, valt er meer te
bereiken. De volgende maatregelen kun nen het fietsen naar het werk verder stimuleren:

Stel een werknemersregeling op waarbij werknemers voordelig een fiets-van-de-zaak
kunnen aanschaffen. Hierdoor beschikken zij over een goede fiets, waardoor het gebruik in
het woonwerkverkeer en wellicht ook in het dagelijks gebruik zal toenemen;

Zorg voor goede voorzieningen voor de fiets en de fietser, zoals een goede
(beveiligde) stalling, douches en kleedruimten, fietspomp en reparatiemogelijkheden;

Stel een fiets- en OV vriendelijke reiskostenregeling op.
Bezoekersverkeer
Als meer bezoekers per fiets naar de locatie komen bespaart dat ruimte die anders nodig zou zijn
voor parkeerplaatsen. Zowel het bedrijf als het milieu profiteren hiervan. Om meer bezoekers per
fiets naar de inrichting te laten komen kunnen de volgende maatregelen helpen:

Plaats een goede (bewaakte) fietsenstalling voor bezoekers, dicht bij de ingang met
tevens een goede bewegwijzering naar de stalling;

Communiceer op briefpapier en de website hoe men de inrichting kan bereiken per
fiets (in combinatie met het OV) aangevuld met een fietsroute kaartje;

Maak afspraken met de stations stalling om gratis fietsen aan “vaste” bezoekers van
de inrichting mee te geven.
79
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Het stimuleren van alternatieven: b. Openbaar Vervoer en Collectief vervoer:
Woon-werkverkeer
Dagelijks reizen ruim 500.000 Nederlanders met het openbaar vervoer om naar het werk te gaan. Dit
is een aandeel van 10% van het totale aantal reizigers in het woon-werkverkeer. Van de OV-reizigers
maakt 52% gebruik van de trein.
De volgende maatregelen verhogen het aandeel OV-gebruik in het woon-werkverkeer:
 Als werkgever het aanbieden van een OV-abonnement aan personeel of deze (deels)
vergoeden;
 Stimuleren van gebruik van een fiets in het voor- en natransport van het OV (huis-OV en OVwerk);
 Organiseer als werkgever zelf vervoer als uw bedrijf slecht met het OV te bereiken is. Een
voorbeeld hiervan is een vanpool; er wordt een kleine personenbus ingezet. Dit kan ook in
samenwerking met andere bedrijven.;
 Communiceer actief naar de medewerkers over de alternatieven en mogelijkheden, denk
mee en stimuleer.
Bezoekersverkeer
Bezoekers laten zich bij de keuze van het vervoermiddel vooral leiden door de vragen: hoe is de
locatie bereikbaar, zijn er alternatieven voor de auto en kan ik (gratis) parkeren? Hoe kunnen we
bezoekers de beste vervoerkeuze laten maken? De volgende maatregelen zijn mogelijk:

Communiceer goed op welke wijze bezoekers de inrichting per OV kunnen bereiken
en wat de parkeer(on)mogelijkheden zijn. Deze informatie kan de inrichting bijvoorbeeld
standaard op het

briefpapier of de website plaatsen;

Stel aanvullend pendelvervoer van en naar een OV-Knooppunt beschikbaar;

Stel een strikt parkeerbeleid in;

Biedt entree/bezoek arrangementen aan in combinatie met OV, bijvoorbeeld via een
deal met de NS waarbij de totale kosten van bezoek en OV dan lager zijn of korting op de
overnachtingskosten bij vertoon van OV vervoersbewijs etc.
In de praktijk
Om te beginnen draagt u al bij door een aantal maatregelen te kiezen en toe te passen. Voor de
Green Key moeten dat er verplicht een aantal zijn en als u er meer toepast dan heeft u recht op
optionele punten. Dit is een directe gestandaardiseerde aanpak en u doet gelijk mee maar geeft u
geen zicht op de effecten op bijvoorbeeld vermindering van de CO2 emissie en weinig creatieve
mogelijkheden.
U kunt echter ook de uitdaging aangaan door te proberen de meest duurzame variant voor uw
bedrijf uit te werken. In dat geval is een studie naar het vervoer verbonden aan uw bedrijf gewenst,
dit kan bijvoorbeeld in het kader van CO2 footprinting of klimaatneutraal studies.
Gestart wordt met het in beeld brengen van het aantal kilometers (personeel, gasten, leverancier, ..),
vervolgens kunt u creatieve maatregelen (laten) uitwerken en daar keuzes in maken. Het effect
wordt dan direct duidelijk in de zin van vermindering van CO2 uitstoot en bovendien krijgt u voor de
studie nog een optioneel punt van Green Key
80
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 25 : Minder milieubelastend papier
Al het op het bedrijf aanwezige kantoorpapier (waaronder briefpapier, kopieerpapier, schrijfblokken
en enveloppen) is minder milieubelastend. Hiertoe wordt papier gerekend met een erkend
milieukeurmerk.
Minder milieubelastend papier
Papier wordt gemaakt van hout of oud papier. Anders dan verwacht heeft het computertijdperk niet
geleid tot minder papierverbruik. In 1975 gebruikten we 124 kilo papier per persoon; in 1995 was dat
201 kilo (3,5 miljard kilo in totaal). Er zijn verschillende soorten schrijf- en kopieerpapier:
houthoudend, houtvrij, chloorvrij gebleekt en al dan niet ontinkt kringlooppapier.
Milieu-informatie
Productie
De productie van papier legt druk op de bossen in de wereld. Van al het hout dat wereldwijd gekapt
wordt, gaat 10 % naar de papierindustrie; 30 % naar de houtindustrie en de helft wordt als brandstof
gebruikt. Veel papierproducenten zijn druk bezig het bosbeheer in een meer duurzame richting te
sturen. In een aantal landen groeit de hoeveelheid goed beheerd productiebos. Dat is beter dan
kaalslag. Daar waar productiebos de plaats inneemt van oerbos, is echter sprake van achteruitgang,
omdat de diversiteit aan planten- en diersoorten sterk afneemt. 94 % van het hout dat gebruikt word
door de Europese papierindustrie is afkomstig uit Europese bossen. De overige 6 % is vooral
afkomstig uit Noord-Amerika. Het maken van papier uit hout kost water en energie en levert het
lucht- en watervervuiling op.
.
Besparing en recycling
Papierbesparing en -recycling leiden tot minder houtverbruik: duizend kilo kopieer- of schrijfpapier
minder spaart gemiddeld 15 bomen. Al het ingezamelde oud papier kan gerecycled worden tot
kringlooppapier. Oud papier kan niet oneindig vaak opnieuw gerecycled worden; omdat de vezels in
het papier 'slijten'. Vezels die 4 tot 6 keer opnieuw gerecycled zijn, zijn zo kort geworden dat ze niet
meer bruikbaar zijn. Er blijven daarom altijd bomen nodig, om de oude vezels te vervangen.
Kringlooppapier
Bij de productie van kringlooppapier wordt geen chloor gebruikt. Wel wordt het oude papier soms
ontinkt. Dit gebeurt met zeep of zeepachtige stoffen. Het afval dat bij het ontinkten vrijkomt
(papierstof, inkt en zeepresten) bevat schadelijke stoffen, hoewel het niet als chemisch afval wordt
beschouwd.
Praktische informatie
Niet alle soorten papier zijn even milieubelastend. Hieronder volgen de verschillende papiersoorten
van meest naar minst milieubelastend:
 Houtvrij papier: de naam houtvrij is misleidend. Van het hout wordt namelijk alleen het
bestanddeel cellulose gebruikt, de lignine (houtstof) wordt verwijderd. Hierdoor zijn er voor
de productie van dit papier meer bomen nodig. Het houtvrij maken van papier geeft
bovendien extra milieuvervuiling.
 Houthoudend papier: houthoudend papier bevat de beide hoofdbestanddelen van hout:
cellulose en lignine (houtstof). Om een kilo houthoudend papier te maken is dus minder
hout nodig dan voor de productie van een kilo houtvrij papier.
81
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
 Chloorvrij gebleekt papier: papier werd vroeger altijd met chloor gebleekt. Dit veroorzaakte
veel watervervuiling. Tegenwoordig is er steeds meer ‘chloorvrij gebleekt’ papier op de
markt. Daarvan zijn twee soorten: ECF (elemental chlorine free bleaching) en TCF (totally
chlorine free bleeching): ECF-papier wordt gebleekt met een minder schadelijke
chloorverbinding (chloordioxide); TCF-papier wordt geheel zonder chloorverbindingen
gebleekt.
 Kringlooppapier: voor de productie van kringlooppapier wordt geen hout, maar oud papier
gebruikt. Om het papier weer lichter te krijgen, wordt het eerst ontinkt.
‘Umweltschutzpapier’ is grijs kringlooppapier, dat niet ontinkt wordt.
Labels en keurmerken
Blaue Engel
De officiële naam is "Umweltzeigen" (Milieulabel). Dit is een Duits
milieukeurmerk voor verschillende producten, waaronder kringlooppapier. Om
dit label te krijgen moet men voldoen aan strenge eisen. Zo moet het papier
voor 100 procent uit post-consumer papierafval gemaakt zijn (resten en
snijafval uit papierfabrieken, het zogeheten pre-consumer afval, mag dus niet
voor dit doel gebruikt worden). Dit geldt zowel voor schrijfpapier als
kopieerpapier. Verder mogen bij de productie geen chloor, gehalogeneerde
bleekmiddelen of optische witmakers gebruikt worden.
Milieukeur
Schrijf- en kopieerpapier kunnen het Nederlandse Milieukeur krijgen als ze voldoen
aan bepaalde eisen. Die eisen zijn iets minder streng dan die van Der Blaue Engel.
Zo hoeft kopieerpapier met Milieukeur niet voor 100% oud papier te zijn gemaakt.
Wel worden er strenge milieueisen gesteld aan het bosbeheer en aan de
pulpproductie. Schrijfpapier moet voor 100 procent van oud papier gemaakt zijn.
Nordic Swan
Het label Nordic Swan wordt veel gebruikt in de skandinavische landen
(miljeumarkt is Zweeds voor ecolabel). De eisen van Nordic Swan zijn meestal
vergelijkbaar met die van het Nederlandse Milieukeur. Papier met dit keurmerk
moet chloorvrij gebleekt zijn en de uitstoot van milieubelastende stoffen bij de
productie moet laag zijn. Het papier hoeft niet noodzakelijkerwijs gemaakt te zijn
van kringlooppapier.
Milieubeweging
De milieubeweging vindt de eisen die gelden voor kopieerpapier met Milieukeur niet streng genoeg.
Zo vindt men het niet aanvaardbaar dat ook nieuw (dus niet gerecycled) kopieerpapier het keurmerk
kan krijgen. Daarnaast vindt de milieubeweging de eisen aan het bosbeheer te soepel. De
milieubeweging adviseert consumenten te letten op het Duitse keurmerk ‘Blaue Engel’; dat wel de
inzet van 100 procent oud papier voor kopieerpapier vereist, of Milieukeurpapier met 100 procent
oud papier als grondstof.
82
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Conclusie
Het maken van papier uit oud papier kost niet alleen minder hout, maar er is ook minder water voor
nodig en het levert minder lucht- en watervervuiling op. Er zijn diverse soorten kringlooppapier
verkrijgbaar, zowel schrijfpapier als kopieerpapier. Papier met het keurmerk Blaue Engel
("Umweltzeigen weil 100 % Altpapier") is het minst milieubelastend.
Ook de productie van kringlooppapier gaat gepaard met milieubelasting. Papierbesparing blijft
daarom nuttig.
Tips
 Vaak is het mogelijk dunner papier te gebruiken (aangegeven middels het gewicht in gram
per vierkante meter). Dat bespaart papier. Het meest gangbaar is papier van 80 g/m2, maar
lichter papier volstaat vaak ook.
 Print, kopieer en beschrijf papier zoveel mogelijk dubbelzijdig.
 Bewaar enkelzijdig bedrukt oud papier. De achterkant is goed bruikbaar als kladpapier
(bijvoorbeeld voor prints en kopieлn van voorlopige versies).
 Bewaar papier voor printers en kopieerapparaten droog, en zo lang mogelijk in de originele,
gesloten verpakking.
83
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 26: Duurzaam bouwen
Websites
www.ipdubo.nl
www.vibe.be
www.nibe.org
www.dubocentrum.nl
Informatiepunt Duurzaam bouwen
Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch Bouwen en Wonen
Nederlands instituut voor bouwbiologie en ecologie
Duurzaam bouwen
Tijdens nieuwbouw, verbouw of renovatie op het bedrijf wordt rekening gehouden met het milieu
door ten minste 4 duurzame bouwmaterialen uit klasse 1 toe te passen. Daarnaast zijn geen
maatregelen uit klasse 5 toegepast.
Hoe beoordelen we de duurzame bouwmaterialen?
Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Levens Cyclus Analyse. Bij deze methode wordt het product
beoordeeld over de totale levensloop. Waarbij gebruik gemaakt wordt van meetbare gegevens.
Aandachtspunten zijn: grondstoffen, verontreiniging, afval, hinder, aantasting en energie. Gaan we
nu bouwmaterialen op basis hiervan met elkaar vergelijken dan kunnen ze ingedeeld worden in 5
milieuklassen. In deze handleiding zijn slechts 2 milieuklassen genoemd: klasse 1 (bij voorkeur aan te
raden) en klasse 5 (af te raden). Als vier maatregelen uit klasse 1 zijn genomen en als op het
desbetreffende gebouw geen maatregelen zijn toegepast die staan in klasse 5, dan komt u in
aanmerking voor deze optionele norm.
Klasse 1 (bij voorkeur aan te raden)
1 houten balken met vloerdelen, niet verduurzaamd of met boorzout verduurzaamd
2 houten delen als dakbeschot, niet verduurzaamd of met boorzout verduurzaamd
3 houten funderingspaal, gematigd, onverduurzaamd
4 houten logs als buitenmuur of binnenmuur, (niet-)dragend, niet verduurzaamd of met
5 boorzout verduurzaamd
6 houten schoten, niet verduurzaamd of met boorzout verduurzaamd
7 isolatie: kokosvezel
8 isolatie: geëxpandeerde kurk
9 isolatie: schelpen
10 isolatie: stroleem
11 isolatie: stro
12 isolatie: zeegras
13 kurk, geëxpandeerd, als wandbekleding
14 leem (gestampt)
15 leem met stro vermengd
16 leemstenen
17 leemstucwerk
18 riet als dakbedekking
19 schelpen, terreinafwerking
20 dakgoten, regenpijpen van kunststof (bekleed met kunststof of gecoat)
21 vegetatiedak (Indien een vegetatiedak wordt toegepast: kies voor een onderhoudsarm
lichtgewicht vegetatiedak).
22 Lichtkoepel
23 Gebruik beplating voor wand- of plafondsystemen: gipsvezelplaat of gipskartonplaat
84
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Klasse 5 (af te raden)
1 asfalt
2 beton, gietbeton met PS-schuim
3 bitumen
4 buitenkozijnen: hout, tropisch, onverduurzaamd of verduurzaamd (VETO)
5 buitenkozijnen: PVC, staal gewapend
6 dakplaten, aluminium
7 dakplaten, kunststof
8 hout, multiplex, tropisch (VETO)
9 hout, tropisch (VETO, voor alle toepassingen)
10 houten doos, multiplex, tropisch, isolatie (VETO)
11 isolatie: aluminium/PE-folie
12 isolatie: PUR-schuim
13 isolatie: PS-schuim
14 metalen regelwerk, PE-folie, tweezijdig natuurgips
15 metalen regelwerk, kunststofplaat
16 stucwerk, kunststofbasis
17 vinyl
18 PE-folie, dakbedekking
19 PVC/PVC-folie
20 PVC: plinten en schroten
21 PMMA, perspex: beglazing
22 zink
Bron: 1994 Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie, Naarden
Informatie:
Kies de juiste materialen
Vermijd bij verbouwingen (aanbouw, serre, dakkapel, tuinhuisje) het gebruik van lood, koper en zink.
Wanneer deze materialen in aanraking komen met regenwater, treedt corrosie op en komen
metaaldeeltjes in het oppervlaktewater terecht. Dit is een groot probleem omdat op termijn
ophoping van schadelijke stoffen optreedt en het kostbare watersysteem niet meer functioneert. In
de tabel staat aangegeven welke alternatieven er te koop zijn.
Bouwmateriaal
Lood
Toepassing
Loodslabben bij dakramen en
dakkapellen
Koper
Drinkwater leidingen
Zink
Dakbedekking schuin dak (m.n. in
professionele circuit)
Dakbedekking plat dak
Alternatieven
Gewapend EPDM
gewapend aluminiumgaas met PIB
DPC folie
Gewapend bitumen
PE = polyethyleen
HDPE = verdicht PE = tyleen
PP = polypropyleen
PB = polybutheen = PPI
Dakpannen,
vezelcement leien,
vezelcement golfplaten
Bitumineuze leien,
kunststofplaten, golfplaten (PVC liever
vermijden)
Vegetatiedak (heeft ook nog waterdichte
85
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
laag en isolatie nodig!)
EPDM (kunstrubber)
gemodificeerd bitumen met APP of SBS
kunststof: PE-folie
kunststof: PVC-folie (PVC liever
vermijden)
geblazen bitumen
Waterkerende aansluiting bij
DPC-folie
dakranden, dakgoten, schoorstenen, gewapend aluminiumgaas met PIB
afvoerpijpen
EPDM
Dakgoot
Getimmerde goot met bekleding van
EPDM, bitumen of polyester,
zelfdragende constructie met polyester
gecoat staal
(of geen dakgoot! Maar bv afvoer van
regenwater langs een ketting)
Zinken gevelbekleding (m.n.
Divers
professionele circuit)
Tuinaccessoires en ornamenten
Divers
(gecoat zink geeft minder uitspoeling)
Isolatie
Een woning verliest warmte via de ramen, muren, het dak en de begane grondvloer. Isoleren
bespaart energie en dus geld. Er is een onderscheid te maken tussen verschillende
isolatiematerialen:
 Steenachtige isolatiematerialen, zoals steenwol, glaswol en perliet;
 Kunststof isolatiematerialen, zoals polystyreen en PUR;
 Natuurlijke ofwel vernieuwbare isolatiematerialen, zoals wol, katoen, kurk, houtvezel,
vlas en cellulose (= samengeperste oud papiersnippers)
In het algemeen zijn steenachtige isolatiematerialen en natuurlijke isolatiematerialen minder
schadelijk voor het milieu en de gezondheid dan kunststof isolatiematerialen. Wol bijvoorbeeld
isoleert warme en geluid, is vochtregulerend, brandveilig, non-allergeen, breekt schadelijke stoffen af
en heeft een lange levensduur.
Vezels van glas- en steenwol kunnen bij sommige mensen irritatie aan de huis en de slijmvliezen
veroorzaken.
Er bestaan twee soorten polystyreen: geiлtrudeerd (XPS) en geëxpandeerd polystyreen (EPS of
piepschuim). EPS is minder schadelijk dan XPS omdat de productie minder energie kost en er minder
schadelijke blaasmiddelen worden gebruikt. De steenachtige en kunststof isolatiematerialen zijn in
de reguliere bouwmarkten verkrijgbaar. De meest vernieuwbare isolatiematerialen zijn vooralsnog
alleen verkrijgbaar in speciaalzaken. Wollen isolatiemateriaal is onder andere verkrijgbaar bij Doscha
(zie verkoopadressen). Hier komt binnenkort nog meer tekst aan de hand van een onderzoek naar
duurzame bouwmaterialen
Hout
Hout is een vernieuwbare grondstof en heeft veel positieve eigenschappen. Als we willen nagaan hoe
milieuvriendelijk een houtsoort is, letten we op de manier waarop met het bos is omgegaan waaruit
het hout gekapt is, op de afstand waarover het vervoerd moet worden en op de levensduur; de
levensduur is echter wel afhankelijk van de toepassing.
86
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Europees hout
Hout wordt naar herkomst onderscheiden in drie categorieën: tropisch hout, niet-Europees hout en
Europees hout. Veel mensen denken dat hardhout alleen uit de tropen komt en dat tropisch
hardhout altijd een lange levensduur heeft. Dat klopt niet. De herkomst zegt niet veel over de
levensduur of hardheid. Europees hout heeft de voorkeur omdat de afstand waarover het vervoerd
moet worden het kortste is en het minste energie kost.
Hardhout en zachthout
De term hardhout geeft aan dat het hout afkomstig is van loofbomen. Zachthout is afkomstig van
naaldbomen. De term hardhout of zachthout zegt niets over de hardheid of levensduur van het hout.
Populierenhout is hardhout, maar wordt veel eerder aangetast dan bijvoorbeeld naaldhout zoals
lariks of red cedar.
Duurzaamheidsklassen
Hout wordt ingedeeld in 5 duurzaamheidsklassen. Veel mensen denken dat tropisch hout veel langer
meegaat dan Europees hout, maar dat is niet zo. Klassen 1, 2 en 3 gaan onbehandeld buiten 25 tot 50
jaar mee. Houtsoorten met zo'n lange levensduur zijn robinia, eiken, kastanje, lariks, kersen, douglas,
grenen (kern), red cedar en de tropische houtsoorten azobe, iroko, bangkirai, merbau en meranti.
Klasse 4 gaat onbehandeld buiten 12 tot 25 jaar mee. Voorbeelden zijn vuren, dennen, grenen
(spint), Caroline pine, hemlock en de tropische houtsoort okoume. Klasse 5 is het minst duurzaam en
gaat onbehandeld buiten 6 tot 12 jaar mee. Bijvoorbeeld beuken, populieren en het tropische ramin
behoren hiertoe.
FSC Keurmerk
Het grootste bezwaar tegen het gebruik van tropisch hardhout is dat het vaak afkomstig is uit nietduurzaam beheerde bossen, waardoor jaarlijks grote hoeveelheden tropisch regenwoud verdwijnen.
Het Forest Stewardship Council (FSC-keurmerk) garandeert dat u duurzaam geproduceerd tropisch
hout koopt. Er is nog steeds vrij weinig tropisch hout met FSC-keurmerk te koop, maar dit verbetert
gelukkig wel. Er is wel veel europees hout met FSC keurmerk verkrijgbaar.
Verduurzaamd hout
Voor gebruik buiten wordt veel verduurzaamd hout verkocht. Meestal is dit hout verduurzaamd met
creosootolie. Dit verduurzamingsmiddel bevat koperdeeltjes, die bij regen uitspoelen naar het
grondwater. Verduurzaamd hout is schadelijk voor het milieu, zeker in gebieden waar regenwater
niet naar het riool gaat maar bovengronds wordt afgevoerd en in het gebied blijft. Let wel op: FSChout is vaak ook verduurzaamd.
Plaat
Houtachtige plaatmaterialen bestaan uit houtvezels of houtfineerlagen, gecombineerd met een
bindmiddel, meestal een kunstharslijm.
Meubelplaat bestaat uit verlijmde stroken massief hout, meestal vuren of grenen. Triplex en
multiplex bestaan uit diverse fineerlagen. OSB bevat grotere spaanders. Spaanplaat, MDF en
hardboard zijn gemaakt van kleine houtspanen met lijm. Nieuw is kunstharsplaat die gemaakt is van
papiervezels.
Er is ook meubelplaat en triplex met tropisch hout te koop, meestal meranti. Indien u voor tropisch
hout kiest, let er dan op dat dit het FSC keurmerk draagt.
De meest gebruikte lijmsoort in houtachtige plaatmaterialen is formaldehyde: deze stof is giftig bij
inademing. Plaatmateriaal met zo min mogelijk formaldehyde is het minst schadelijk voor de
gezondheid en het milieu.
Spaanplaat en meubelplaat kunnen ook zijn voorzien van een kunststof toplaag van vinyl of
melamine. Vinyl is gemaakt op basis van pvc en is daarom schadelijker voor het milieu dan melamine.
Gipsplaten en houtwolcementplaten hebben gips of cement als bindmiddel. Rogipsplaat,
87
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
vlasspaanplaat, houtwolcementplaat en houtwolmagnesietplaat hebben vanuit milieuoogpunt de
voorkeur boven zachtboardplaat, fosfogipsplaat en EPS plaat.
Vochtregulerende wandafwerking: Leemstuc
In woningen die gebouwd zijn met materialen die weinig vocht reguleren, zoals beton en
kunststoffen en waar weinig ventilatie is vanwege goede kierdichting en beperkte ventilatie via de
ramen, is het effect van leemstuc goed merkbaar. Leemstuc is een natuurlijk materiaal, samengesteld
uit zand en klei, zonder chemische toevoegingen of pigmenten. Het is bruikbaar als wandafwerking.
Het is niet brandbaar en qua sterkte vergelijkbaar met kalkmortelstuc. Leemstuc is dampdoorlatend
en kan daardoor vocht en warmte reguleren, wat gunstig is voor het binnenmilieu. Een
leemstucwand heeft daarnaast een levendig karakter en heeft als gunstige eigenschap dat het koel
blijft in de zomer en warm in de winter
88
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 27 : People, Planet en Profit
Inleiding
Duurzaamheid en MVO worden nader omschreven als people planet en profit. Wikipedia definieert
dit als volgt:
People Planet Profit (ook wel: de drie P's) is een term uit de duurzame ontwikkeling. Het staat voor
de drie elementen, people (mensen), planet (planeet/milieu) en profit (opbrengst/winst), die in een
harmonieuze wijze gecombineerd dienen te worden..
Wanneer de combinatie niet harmonieus is zullen de andere elementen hieronder lijden. Wanneer
bijvoorbeeld winst te veel prioriteit krijgt, dan zullen mens en milieu hiervan de dupe worden,
bijvoorbeeld door slechte arbeidsomstandigheid of vernietiging van de natuur. Andersom ziet de
slogan ook het winstkenmerk als essentieel onderdeel van ontwikkeling dat niet verwaarloosd dient
te worden.
De drie P's worden door veel ondernemingen geadopteerd als richtlijn voor maatschappelijk
verantwoord ondernemen. Zo schrijft het Nederlandse Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit [
Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en duurzaamheid staan hoog op de agenda's van
bedrijven en overheid. MVO draagt bij aan een sterke en stabiele economie. Succesvolle Nederlandse
bedrijven weten dat maatschappelijk verantwoord ondernemen het vertrouwen van consumenten,
afnemers en investeerders wint en een waardevolle investering is in een goede bedrijfsstrategie.
Door het maken van bewuste keuzes en dialoog met de samenleving spelen bedrijven een
belangrijke rol in het maken van een betere wereld.
Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) betekent ondernemen met aandacht voor de drie
p’s, people, planet en profit:



people: mensen binnen en buiten de onderneming;
planet: de gevolgen voor het (leef)milieu;
profit: de voortbrenging en economische effecten van goederen en diensten.
Deze benadering levert langetermijn-winst op voor ondernemers en maatschappij.”
Voor de Wereldtop over duurzame ontwikkeling te Johannesburg (2002) werd de P van Profit
veranderd in 'Prosperity' (welvaart), om naast economische winst ook de maatschappelijke winst in
de afwegingen te betrekken
Planet
Planet (Milieu) is van oudsher vervlochten met Green key. People en Profit zijn nieuw. Dat is de
reden dat er voor beide items nog geen verplichte maatregelen zijn, en dat de te kiezen maatregelen
optioneel zijn.
People
89
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Alles wat het bedrijf doet en wat te maken heeft met omwonenden is gerelateerd aan people
(mensen). Zoals hierboven gedefinieerd als : mensen binnen en buiten de onderneming.
Zo behoort een bedrijf “goed” te zijn voor zijn werknemers, het behoort zijn leveranciers op tijd te
betalen, het behoort eventuele overlast tot een minimum te beperken. “Goed” zijn in MVO-opzicht
betekent meer doen dan wat de wetgever eist. Bijvoorbeeld door een betere arbeidsvoorwaarden
voor de werknemers, dan wat strikt volgens wetgever is verplicht.
Ook buiten de onderneming dient de factor people vorm gegeven te worden. Bijvoorbeeld bij
Evenementen waar er een verkeersplan is, zodat de omwonenden
Fatsoenlijk thuis kunnen komen en hun auto kunnen parkeren tijdens het festival. Of het zorgdragen
dat ’s avonds na een bepaald tijdstip het aantal decibel zodanig wordt teruggebracht dat iedere
omwonende rustig kan gaan slapen.
De omstandigheden waaronder mensen, zoals boeren in ontwikkelingslanden, werken horen goed en
menswaardig te zijn. Dit is helaas niet altijd het geval. Soms worden mensen gedwongen te werken
of krijgen zij slechts een hongerloon. Als een product voldoet aan de eisen van eerlijke handel is er
geen sprake van dwangarbeid of kinderarbeid. De sociale voorwaarden voor de arbeiders dienen te
voldoen aan bepaalde eisen. Mensenrechten en arbeidsnormen dienen te worden nageleefd
People betekent ook je verantwoordelijkheid weten met betrekking tot de inkoop van producten. Is
de koffie “”eerlijk” zodat de boer voldoende geld krijgt voor zijn product. Is er geen kinderarbeid aan
te pas gekomen? Zijn de arbeidsomstandigheden zodanig dat mensen ook gezond oud kunnen
worden? Zie ook www.fairtrade.nlen www.maxhavelaar.nl
Profit
Ook de 3e P, die van van profit (winst), is een belangrijk onderdeel van fair trade. Fair trade zorgt
voor betere handelsvoorwaarden, waardoor boeren in ontwikkelingslanden een betere en eerlijke
prijs voor hun producten krijgen. Hierdoor kunnen zij geleidelijk aan hun levensstandaard
verbeteren. Ze krijgen middelen in handen om te investeren in hun bedrijf en het milieuvriendelijker
maken van hun productie. Dit stelt boeren in staat om met vertrouwen te werken aan duurzame
ontwikkeling. Meer bij huis kan worden gedacht om werknemers voor 1 dag per jaar ter beschikking
te stellen aan een goed doel. Zie ook : Make a difference day (MADD) of www.nldoet.nl
Of om gratis ruimte beschikbaar te stellen aan een goed doel. Het kan ook zij n dat de ruimte van een
onderneming gratis ter beschikking wordt gesteld aan omwonenden,
Voor Green Key kunt u in hoofdstuk 12 uw keuzes maken op het gebied van Profit en People
90
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Extra 28 : ketenverantwoordelijkheid.
Duurzaamheidsverklaring leveranciers Green Key bedrijven.
Deze verklaring staat ook in de bijlage tabellen en standaarddocumenten (=Word-document)
Door ondertekening van deze verklaring geeft u aan de beginselen van verantwoord ondernemen
zoals verwoord in de Duurzaamheidsverklaring te onderschrijven. In deze verklaring zijn
uitgangspunten en doelstellingen vastgelegd.
De opdrachtnemer verbindt zich om met opdrachtgever de ambitie van haar duurzaamheidbeleid te
realiseren, namelijk ‘de maatschappelijke bedrijfsstrategie vertalen naar de praktijk door duurzaam
te denken en duurzaam te doen’. Daarnaast draagt deze verklaring bij tot de ontwikkeling en
uitbreiding van bewustwording en verantwoordelijkheid voor algehele duurzaamheid in de
productieketen bij bedrijven.
Uw voordeel is ons voordeel
De Duurzaamheidsverklaring heeft voor u als opdrachtnemer het voordeel, in dialoog met (naam
Green Key bedrijf) en andere ketenrelaties, stapsgewijs te groeien van een duurzaam opgelegde
verantwoordelijkheid van buiten uw organisatie naar een van binnenuit vrijwillig toegeëigende
verantwoordelijkheid. Dit zal leiden tot meerwaarde voor uw en onze onderneming. De
Duurzaamheidsverklaring voegt niet alleen financiële waarde maar ook waarde voor mens en
maatschappij toe en toont zich verantwoordelijk voor het milieu.
Bepalingen
Onderstaande bepalingen betreffen minimale gedragsregels voor de bedrijfsvoering op het gebied
van de drie fasen binnen de Duurzaamheidsverklaring voor de categorieën: onderneming, milieu en
mensen en samenleving.
De drie fasen van (………naam Green Key bedrijf………)
Voor de ontwikkeling van een duurzamer beleid verrichten zowel opdrachtgever als opdrachtnemer
inspanningen aan de hand van een ambitieus groeimodel dat drie fasen kent:
- Fase 1 - Participanten van de Duurzaamheidsverklaring hanteren de opgelegde
verantwoordelijkheid binnen dezelfde keten.
- Fase 2 - Participanten van de Duurzaamheidsverklaring hanteren vrijwillig toegeëigende
verantwoordelijkheid binnen dezelfde keten.
- Fase 3 - Participanten van de Duurzaamheidsverklaring hanteren vrijwillig toegeëigende
verantwoordelijkheid tussen meerdere ketens.
Onderneming
- Opdrachtnemer zet zich in voor verantwoord ondernemen en ziet erop toe dat haar
opdrachtnemers eenzelfde doelstelling hebben.
- Opdrachtnemer verlangt dat haar opdrachtnemers haar hierin ondersteunen en anticipeert
met advies bij activiteiten in het kader van verantwoord ondernemen.
- Opdrachtnemer heeft een commercieel gezonde bedrijfsvoering met het doel de continuïteit
van haar bedrijf ook voor haar medewerkers te realiseren. Opdrachtnemer ondersteunt
opdrachtgever hierin en zal dit toepassen in de eigen bedrijfsvoering.
- Opdrachtnemer publiceert jaarlijks de resultaten en voortgang van haar beleid rondom
verantwoord ondernemen.
91
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Milieu
- Opdrachtnemer heeft een milieumanagementsysteem of is bezig een
milieumanagementsysteem binnen de met opdrachtgever overeengekomen periode te
implementeren.
- Opdrachtnemer doet, aantoonbaar, al wat in zijn vermogen ligt om gebruik van materiaal en
materieel die schadelijk zijn voor de omgeving, terug te dringen en/of over te schakelen op
milieuvriendelijkere materiaal en materieel.
Mensen
- Opdrachtnemer hanteert in de bedrijfsvoering minimaal onderstaande fundamentele
uitgangspunten van de Internationale Arbeids Organisatie
- Opdrachtnemer tolereert geen enkele vorm van discriminatie of persoonlijke bedreiging.
- Opdrachtnemer accepteert het recht op organisatie.
- Opdrachtnemer ondersteunt het recht op ontplooiing.
- Opdrachtnemer staat geen enkele wijze van kinderarbeid toe.
- Opdrachtnemer draagt zorg voor een gezonde werkomgeving. Als onderdeel hiervan is
een Bedrijfshulpverleningsprogramma geïmplementeerd.
Samenleving
Opdrachtnemer investeert in de omgeving waar zij actief is en heeft aantoonbaar beleid op het
gebied van maatschappelijke sponsoring.
Opdrachtnemer wil haar medewerkers de mogelijkheid bieden zich maatschappelijk in te zetten.
Ondertekening
Met ondertekening van bovengenoemde Duurzaamheidsverklaring geeft u als opdrachtnemer van
(naam Green Key bedrijf) aan bovengenoemde bepalingen te onderschrijven en toe te passen in uw
bedrijfsvoering.
(naam Green Key organisatie)
naam opdrachtnemer/leverancier
Handtekening:
Handtekening:
Datum:
Datum:
Plaats:
Plaats:
Naam:
Naam:
Functie:
Functie:
92
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
Toelichting
De Duurzaamheidsverklaring beoogt de beginselen en ontwikkeling van verantwoord ondernemen
tussen opdrachtgever en opdrachtnemer te realiseren. Duurzaamheid geeft meerwaarde aan drie
dimensies: ‘People, Planet en Profit’.
Meerwaarde
De Duurzaamheidsverklaring biedt de Green Key onderneming en haar opdrachtnemers de
mogelijkheid gezamenlijk gefaseerd te groeien naar integrale en consistente duurzaamheid in het
inkoopproces.
Dit unieke samenwerkingsverband versterkt de relatie tussen opdrachtnemer en opdrachtgever in
belangrijke mate. Tevens vormt het een inspiratiebron voor relaties, om in samenwerking met hun
ketenpartners, innovaties en creativiteit in te zetten ten einde duurzaamheid een praktische vorm en
inhoud te geven. Door middel van de dialoog worden zowel onze opdrachtnemers als de Green Key
onderneming mede- ontwerper en eigenaar van het verduurzamingproces.
Deelname
De Green Key onderneming toetst deelnemende opdrachtnemers op de (pro-)actieve participatie ter
bevordering van duurzaamheid in het inkoopproces. Motivatie – ingegeven vanuit het bedrijfsbelang
en/of vanuit het gevoel van bedrijfsverantwoordelijkheid – en zichtbare inzet – inspanningen ter
realisering van een duurzamer resultaat – zijn toetsingscriteria.
Elke opdrachtnemer kan vervolgens vanuit zijn plaats en zijn keten zijn relaties hierop beoordelen.
Deze werkwijze draagt bij tot een snelle toename van het aantal deelnemers en dat het uiteindelijk
gezamenlijke doel eerder wordt bereikt.
Randvoorwaarden
Aan de deelname aan de Duurzaamheidsverklaring zijn de volgende voorwaarden verbonden:
- Transparantie: het verwachtingsmanagement dient helder en reëel te zijn, men moet
verantwoording kunnen afleggen over gemaakte keuzes en transparant zijn bij voorwaarden
van producten, diensten, beleid, structuren en samenwerkingsovereenkomsten.
- Keten overschrijdende verantwoordelijkheid: verantwoordelijkheid voor duurzaamheid
nemen en uitdragen in maar ook buiten de eigen productketen.
- Innovatie: de mate waarin de opbouw van het bestaande naar het toekomstige productenen dienstenassortiment is gekoppeld aan verantwoord ondernemen.
- Bedrijfsattitude: relaties begeven zich met de Duurzaamheidsverklaring veelal op onbekend
terrein. Terrein dat nog ontgonnen moet worden en waar een pioniersgeest niet mag
ontbreken. Deelnemers kenmerken zich door een moedige houding en stellen zich niet
afhankelijk op.
Kwaliteitsborging van het proces
De kwaliteit van het proces rondom verantwoord ondernemen binnen inkoop is gewaarborgd door
controle en bijsturing van processen die toegepast worden. Wanneer het resultaat niet voldoet aan
de vooraf gestelde eisen zal een zelfregulerend verbeteringsproces in werking treden.
1. Opdrachtnemer geeft inzicht in toegepaste wettelijke regelgeving op het gebied van
verantwoord ondernemen en hoe deze is geïmplementeerd binnen het bedrijf.
2. Binnen het bedrijf van de opdrachtnemer is sprake van een specifiek beleid rondom
verantwoord ondernemen dat door de directie goedgekeurd is en (uit)gedragen wordt.
3. De rol van verantwoord ondernemen zal duidelijk en eenduidig opgenomen dienen te zijn in
de bedrijfsstrategie van het bedrijf.
93
Algemene Bijlage (bij Green Key normen 2011-2012)
4. De Green Key onderneming en de opdrachtnemer zullen tijdens de periodieke
contractevaluatie de overeengekomen bepalingen op het gebied van verantwoord
ondernemen bespreken en waar mogelijk afspraken maken over het uitbreiden daarvan door
bijvoorbeeld:
- Certificering van bedrijven: algemeen erkende certificering maar ook beoordeling van de
fasestatus conform de Duurzaamheidsverklaring.
- Gebruik te maken van: sociale labels en milieulabels (producten die op een sociaal en
milieu verantwoordelijke manier zijn gemaakt).
********************
94