Les 01

Commentaren

Transcriptie

Les 01
Les 01A – Het Hebreeuwse alfabet
Hebreeuws maakt deel uit van de Semitische talen, genoemd naar Sem, één van de zonen van
Noach. Andere semitische talen zijn Arabisch, Ethiopisch, Kanaänitisch, dat in Mozes’ dagen
werd gesproken door de volken in Kanaän, en Aramees, dat in de tijd van de ballingschap
(rond 600 v. Chr) het Hebreeuws verdrong en in Jezus’ dagen de omgangstaal was. Ook het
oud-Hebreeuwse letterschrift werd geleidelijk verdrongen door het Aramese kwadraatschrift, de
vierkante letters waarin de Hebreeuwse Bijbel is geschreven.
Het Hebreeuwse alfabet telt 22 letters, in principe allemaal medeklinkers (of keelklanken).
Welke klinkers er bij een woord behoren wist men deels door ervaring, deels doordat een aantal
letters een aanwijzing geven. Zo behoort bij de alef (‫ )א‬meestal een a- of e-klank, soms een i of
o; bij de waw (‫ )ו‬een o- of oe-klank, bij de ayin (‫ )ע‬meestal een o-klank, bij de yod (‫ )י‬een ie- of eklank en bij een he (‫ )ה‬aan het eind van een woord een a-klank.
Zulke letters, die helpen een klinker uit te spreken, noemt men 'leesmoeders' of 'matres lexionis'.
De letters van het Hebreeuwse alfabet komen niet compleet overeen met ons Latijnse alfabet. Zo
vind je tweemaal een letter T, tweemaal een letter S, twee letters voor de K-klank, en een letter
die wij niet kennen, de tsade (‫)צ‬, een scherpe ts- of tz klank, die de bijbelvertalers afwisselend
met een s of met een z weergaven in het woord Sion of Zion.
Hebreeuws wordt (evenals Arabisch) van rechts naar links geschreven.
Een aantal letters worden aan het einde van een woord anders geschreven, naar beneden
verlengd, we noemen deze de 'sofiet' of slotletters. Zoals onze letters op een lijn eronder worden
geschreven, zo 'hangen' Hebreeuwse letters aan een lijn erboven.
Het Hebreeuws kent oorspronkelijk geen cijfers. In het moderne Hebreeuws worden de normale
cijfers wel gebruikt. Aan de letters werd een waarde toegekend, oplopend van 1 tot 400.
Soms wordt aan de slotletters een aparte waarde toegekend. Die vind je tussen haakjes in de
tabel op de volgende bladzijde. Een hoge komma (geresh) links van een letter vermenigvuldigt
de waarde met 1000.
De Universiteit van Texas en Foundationstone willen u de letters graag voorlezen.
Voor het typen van Hebreeuwse teksten op de computer wordt veelal het lettertype Bwhebl
gedownload, vanaf de website http://www.ffonts.net/Bwhebl.font.download Het vraagt een tabel
om de toetsen van het toetsenbord 'om te denken' naar Hebreeuwse letters.
Ik geef zelf de voorkeur aan 'invoegen' van 'speciale tekens' in mijn tekstverwerker.
Opdracht 1: Noteer de bijbehorende Latijnse of Hebreeuwse letters
‫א‬
‫ה‬
‫ח‬
‫ג‬
‫נ‬
‫ן‬
‫ק‬
‫ב‬
‫כ‬
‫פ‬
‫ס‬
‫ם‬
‫מ‬
‫י‬
‫ע‬
‫צ‬
h
k
q
f
p
w
v
s
d
r
t
oe
z
g
o
l
Opdracht 2: Beluister de alfabet-video
https://www.youtube.com/watch?v=klkSdZ_g5jI
Het Hebreeuwse alfabet
Waarde Drukletter
1
‫א‬
Klank
Naam
Opmerkingen
'
Alef
Stille h, een keelklank. De letter dient vooral als
'leesmoeder' voor de a, e en soms ook o klank.
Met punt een 'harde' klank, b.
Zonder punt een 'zachte' klank, v (soms w).
Zachte g, zoals in het Franse woord garçon.
2
2
3
4
5
6
‫ב‬
‫ב‬
‫גג‬
‫דד‬
‫ה‬
‫ו‬
b
v (bh)
g*
d
h
w (of v)
Beth
Veth
Gimel
Daleth
He
Wau, waw
6
6
7
8
9
10
20
20
(500)
30
40
(600)
50
(700)
60
70
‫ו‬
‫ו‬
‫ז‬
‫ח‬
‫ט‬
‫י‬
‫כ‬
‫כ‬
‫ך‬
‫ל‬
‫מ‬
‫ם‬
‫נ‬
‫ן‬
‫ס‬
‫ע‬
oe
o
z*
ch
t
j
k
ch (kh)
ch (kh)
l
m
m
n
n
s
'
Zajin
Cheth
Teth
Yod of jod
Kaf
Chaf
Chaf sofiet
Lamed
Mem
Mem sofiet
Noen
Noen sofiet
Samech
Ayin
(Gayin)
80
80
(800)
90
(900)
100
200
300
300
400
‫פ‬
‫פ‬
‫ף‬
‫צ‬
‫ץ‬
‫ק‬
‫ר‬
‫ש‬
‫ש‬
‫ת‬
p
f (ph)
f (ph)
tz, ts *
tz, ts
q (k)
r
s
sh, sj
t
Fungeert ook als 'leesmoeder' voor a, e en soms o.
Fungeert tevens als 'leesmoeder' voor o en oe.
Als w-klank veelal verdubbeld in modern Hebreeuws.
'Harde' t.
Fungeert ook als 'leesmoeder' voor ie en e.
De zachte vorm van de kaf
Slot-chaf, aan het einde van een woord.
Slot-mem, aan het einde van een woord.
Slot-noen, aan het einde van een woord.
Een doffe s-klank.
Keelklank, een soort adempauze tussen twee klanken;
Fungeert als 'leesmoeder' voor o en andere klanken.
In sommige woorden (zoals 'Gaza') uitgesproken als
een zachte g.
Pe
Fe
Fe sofiet
Slot-fe, aan het einde van een woord.
Tsade
Tsade sofiet Slot-tsade, aan het einde van een woord.
Qof, qoef
Resh
Sien of sin
Shien of shin
Taw, tau
'Zachte' t, vooral gebruikt aan het einde van een woord.
Soms weergegeven als 'th'.
‫ ׳‬is geen jod, maar een hoge komma (geresh), gebruikt bij afkortingen en andere klanken.
* Met een geresh spreek je ‫ צ׳‬uit als tsj of tsh, ‫ ג׳‬als dzj, en ‫ ז׳‬als zj.
Les 01B – Meer over het Hebreeuwse alfabet
Deze pagina's bevatten extra informatie, leuk om door te lezen maar niet noodzakelijk voor de
cursus.
De oorsprong
Aanvankelijk werd het proto-Sinaïtische alfabet gebruikt, dat ontstaan was uit een beeldschrift.
De eerste letter, alef, komt van het woord voor os enzovoorts. Met wat fantasie kun je in de
oorspronkelijke vorm wel een koeienkop herkennen. De Grieken namen het alfabet over en
vulden het aan met klinkers.
Aanvankelijk werd door hen boustrophedon (letterlijk: zoals een os ploegt) geschreven, dat wil
zeggen: zigzag, afwisselend van rechts naar links en van links naar rechts.
Uiteindelijk schreven de Grieken alleen nog maar van links naar rechts, dat is handiger
wanneer je met pen en inkt schrijft, dat weten rechtshandigen wel. Dat geldt ook voor talen die
geschreven worden in de alfabetten die aan het Griekse ontleend zijn: het Latijnse en het
Cyrillische (Russische) alfabet.
Hebreeuws wordt echter nog steeds van rechts naar links geschreven, waarschijnlijk omdat dit
gemakkelijker was voor steenhouwers, die letters in steen beitelen.
Het eerste alfabet waarmee Hebreeuws werd geschreven verscheen rond 1000 BCE, het was
nauw verwant aan het Phoenicische alfabet. Het moderne Hebreeuwse alfabet heeft zich
ontwikkeld uit een alfabet dat bekend is als proto-Hebreeuws/vroeg Aramees.
'Dialecten'
Het Hebreeuws kent belangrijke verschillen in uitspraak, met name tussen het Hebreeuws dat
de Ashkinazische Joden in Midden- en Oost-Europa spreken, en het Hebreeuws van de
Sefardische Joden, die zich vanuit Spanje en Portugal over Europa en het Midden Oosten
hebben verspreid. Hun uitspraak is nu het standaard-Hebreeuws van Israël geworden.
Terwijl de kinderen in Sefardische en de huidige Israëlische scholen 'Alef Beet Gimmel Dalet
Hé' leren, krijgen de Ashkenazische kinderen les in 'Ollef Beis Gimmel Dollet Hé Wau Zajin
Chet'.
De belangrijkste verschillen zijn: de lange 'a' wordt vaak als 'o' uitgesproken, de lange 'e' klinkt
als 'ei', de tav zonder puntje klinkt als een 's', en ik meen dat de ayin soms een lichte 'ng' klank
krijgt.
Video
Een paar video's helpen om die Hebreeuwse letters te leren:
https://www.youtube.com/watch?v=UiCzoTs1AdE Alef-Bet Song
https://www.youtube.com/watch?v=3S3UatuN7f4 Aleph Bet Song (idem)
https://www.youtube.com/watch?v=LzIxfKndY5A Aleph Bet Song (een andere)
Bekijk ook eens dit gezongen Hebreeuwse alfabeth: The Alef Bet song by Debbie Friedman with
Hebrew letters modeled by students at Tribeca Hebrew in New York City.
https://www.youtube.com/watch?v=MD2AGCXqpr4
(Waarom vier video's? Wel, af en toe verdwijnt een video...)
Prof. dr Piet van Midden van de Universiteit Tilburg legt de beginselen van het Hebreeuws uit in
een serie colleges:
https://webapp.fkt.uvt.nl/bho/plugin_wiki/page/hebreeuws
00 De herkomst van de Hebreeuwse, Griekse en Latijnse letters,
01 De moderne en klassieke vorm en uitspraak van alle Hebreeuwse letters
02 De eindletters
03 Letters die op elkaar lijken
04 Letters met een verhaal
Bronnen: nl.wikipedia.org, http://ancient-hebrew.org/alphabet_chart.html; NHC 3 jan 1970.
Les 01C – Hebreeuwse schrijfletters
Evenals in het Nederlands gebruiken we in het Hebreeuws verschillende letters voor drukwerk
en voor handschrift. Terwijl in het Nederlandse handschrift de letters gewoonlijk met elkaar
verbonden zijn, kent het Hebreeuws alleen losse letters.
Opdracht 3: De volgende pagina is een oefenblad met de Hebreeuwse schrijfletters. De
schrijfrichting is aangegeven met een pijltje. Veel plezier!
Of laat het u voordoen door een lieve dame:
http://www.youtube.com/watch?feature=endscreen&NR=1&v=ROhIDr_Tjnc
Bij de Universiteit van Texas vind je een fraaie cursieve vorm van de schrijfletters.
http://www.laits.utexas.edu/hebrew/drupal/themes/hebrewgrid/tutorials/b1tutor/new/consonant.html
Herkomst van de naam Ivriet of Hebreeuws
Hierover schreef Kees de Vreugd in Israël Aktueel van maart 2015:
Heber is een nazaat van Sem, een
van de zonen van Noach, om
precies te zijn een achterkleinzoon. Toch wordt hij in Genesis
10:21 in een adem met Sem
genoemd, nog voordat het
geslachtsregister van Sem wordt
opgenoemd.
'Hij [Sem] is de voorvader van alle
zonen van Heber'. Heber of eber is
de weergave van het Hebreeuwse
èver …. Dat betekent 'oever' (van
een rivier) of kant. Het woord
hangt samen met het werkwoord
‫ עע בבר‬avar, dat o.a. met voorbijgaan,
oversteken en doorkruisen kan
worden vertaald. Van heber zijn
ook de woorden ‫רבררי‬
‫ ע ב‬ivri,
Hebreeër, en ‫ רע בבררית‬ivriet,
Hebreeuws afgeleid.
De geboorte van Heber wordt in
Genesis 10:24 vermeld. Hij is de
Haran getrokken, en vandaar door God
zoon van Selah, en de vader van Peleg en
geroepen om het 'huis van zijn vader' te
Joktan. De vermelding hier geeft aanleiding om verlaten (Genesis 12:2) en verder te reizen
in vers 21 te denken aan een andere
naar Kanaän. In Kanaän aangekomen
(vertaal)mogelijkheid, namelijk dat Sem de
doorkruiste (het werkwoord ‫ עע בבר‬avar) hij het
voorvader is van alle 'zonen van de oever'. Het hele land (Genesis 12:6). En in Kanaän was hij
gaat dan om de oever van de Eufraat. De
bekend als de Hebreeër, 'de man van de oever
volken waarvan Sem de stamvader is leefden van de Eufraat, die Hebreeuws sprak', zoals
in het stroomgebied van deze rivier.
een rabbijnse verklaring zegt. Een andere
Abraham is de eerste in de Bijbel die ‫עה רע בבררי‬
rabbijnse verklaring ziet er nog een diepere
{ha'ivrie} De Hebreeër wordt genoemd, in
betekenis in: 'de hele wereld stond aan de ene
Genesis 14:13. Hij was immers ook uit dat
kant (diende afgoden), maar hij aan de andere
gebied afkomstig. Met zijn vader was hij uit Ur kant, hij diende de ene God.'
(of Oer) aan de oever van de Eufraat naar
Bronnen: Israël Aktueel maart 2015; YouTube; Universiteit van Texas (afbeelding).