Gemeente ALVERINGEM Parochiekerk Sint-Audomarus

Commentaren

Transcriptie

Gemeente ALVERINGEM Parochiekerk Sint-Audomarus
VLAAMSE OVERHEID
inventarisatie van het onroerend erfgoed : ORGELS
Provincie West-Vlaanderen
Arrondissement Veurne
Administratieve entiteit ALVERINGEM
Gemeente ALVERINGEM
Parochiekerk Sint-Audomarus
KERK
Het gebouw, voornamelijk de toren, werd in 1658 zwaar beschadigd door
brand, aangestoken door de troepen van de Prins de Condé (Frans-Spaanse
oorlogen). Met integratie van het 16de-eeuws koor werd in de 2de helft van de
17de eeuw een imposante bakstenen driebeukige hallenkerk opgetrokken in
laat-gotische stijl; de toren werd in 1760 herbouwd.
De kerk is beschermd als monument, KB 8 IX 1971.
ORGEL
Auteur oorspronkelijk instrument :
Pieter van Peteghem & zoon Lambert-Benoît (Gent)
Bouwjaar : te situeren tussen 1769 en 1786
- Verbouwingswerken vonden plaats in 1897, door Frederik
Loncke, die toen in Alveringem woonde.
- Tijdens de oorlog van 1914-18 werd, als preventieve
maatregel, het pijpwerk gedemonteerd door de orgelbouwers
Frans Vos (Zichem) en Emile Mezière (Herstal); het werd
geborgen in Frankrijk en na de oorlog teruggebracht.
- In 1922 vraagt de pastoor aan orgelbouwer E. Kerkhoff
(Brussel) of hij het gedemonteerde pijpwerk wil
terugplaatsen. Het is niet bekend of Kerkhoff dit werk
effectief uitgevoerd heeft.
- Totale transformatie in 1957-58, door Jos. Loncke & Zonen
(Esen).
- Laatste revisie : Loncke Orgelbouw bvba (Zarren), 1989.
INSTRUMENT
Dispositie
P
Gedektbas 16
Oktaafbas 8
Gedekt 8
Koraalbas 4
Voetw. + I
Voetw. + II
I
Gedekt 16
Prestant 8
Viool 8
Holpijp 8
Oktaaf 4
Fluit 4
Zwegel 2
Vulwerk 3 k
Norm.kopp. I+II
Okt.kopp. I+II(16)
II
Wilgenpijp 8
Gedektfluit 8
Roerfluit 4
Nazaard 2 2/3
Veldfluit 2
Terts 1 3/5
Cimbelstem 3 k
Trompet 8
Okt.kopp. II+II(16)
- druktoetsen onder het klavier : P - MF - Tutti │ Af │ Reg.
- afsteller Trompet 8
- tremulant
voetbediend :
- \ (zweltrede; gradueel)
- gen. tutti
manuaalomvang : C - g3
pedaalomvang : C - f1
Klaviatuur
- moderne vrijstaande speeltafel
- registerbediening = tuimelschakelaars
Pijpwerk
* front
Hoofdwerk : nieuw van Loncke, tin
Positief : Van Peteghem, bijna integraal bestaand uit
sprekende pijpen (van een Prestant 4'); in origine bekleed
met tinfolie (bladdert thans af), en later met
aluminiumbronsverf overschilderd
* Gr.Org. *
Prestant 8 : de bas (front) is nieuw; 12 + 13 pijpen op de
lade, het binnenpijpwerk bestaat uit Van Peteghem-pijpwerk
(Montre 8); corpora thans licht ingekort en van expressions
voorzien; opsneden werden verlaagd, kernsteken uitgewreven
en baarden aangebracht; dit alles geschiedde op een vrij
slordige manier
[Cornet] : in origine stond op de tweede pijpstok een verhoogd
geplaatste Cornet; thans niet meer aanwezig
Gedekt 16 : Bourdon 16' van Van Peteghem, tamelijk enge
mensuur (smaller dan Bourdon 8'); de twee grootste octaven
in eik, de opsneden zijn min of meer intact, vernieuwingen
zijn geschied aan de voeten en aan de stoppen;
verder 14 + 14 metalen gedekten op de lade; licht ingekort,
kernprikken uitgewreven, opsneden verlaagd etc.; onhandig
herstel-soldeerwerk
Viool 8 : 20ste-eeuws serie-pijpwerk; ingeperste labia,
expressions, rolbaarden etc.
Holpijp 8 : Van Peteghem-pijpwerk; het groot octaaf is in eik,
door Loncke voorzien van nieuwe ronde gedraaide voeten en
sporadisch gewijzigd;
verder 21 + 21 metalen gedekten op de lade; ingekort,
opsneden verlaagd, van nieuwe baarden voorzien; de
kernprikjes zijn meestal origineel
Oktaaf 4 : eind 19de e. (Fr. Loncke?) of recenter; ronde
ingeperste labia; de grootste staan in het front
Fluit 4 : in het groot octaaf metalen gedekten in hoog
tingehalte, niet van Van Peteghem; vervolgens Van Peteghempijpwerk, licht gewijzigd (opsneden verlaagd, baarden
veranderd etc.); 7 + 6 metalen gedekten met verschuifbare
hoed; 1 hoed was in origine voorzien van een roer; verder 19
+ 19 roergedekten, de roeren lijken niet origineel; de 4
kleinste zijn nieuw
Zwegel 2 : zelfde factuur als Oktaaf 4; expressions en
stemrollen
Vulwerk 3 k : zelfde factuur als Oktaaf 4
* Reciet *
Gedektfluit 8 : eiken gedekten in het groot octaaf, Van
Peteghem; verder metalen gedekten van Van Peteghem (Bourdon
8?); op dezelfde manier behandeld en gewijzigd als het
pijpwerk van het Hoofdwerk
Wilgenpijp 8 : van Fr. Loncke of iets recenter
Roerfluit 4 : nieuw van J. Loncke; bas gedekt, verder
roergedekten en in het hoogste octaaf conische open fluiten
Nazaard 2 2/3 : Van Peteghem; enkele gedekten met hoed, verder
roergedekten (roeren zijn nieuw); opsneden en baarden
gewijzigd, de kernen zijn minder aangetast; in de discant
open fluiten die niet van Van Peteghem zijn
Veldfluit 2 : Van Peteghem-pijpwerk (Quarte de Nasard?) dat
grondig aangepast werd; de grootste pijp is een aanvulling
Terts 1 3/5 : Van Peteghem-pijpwerk (Tierce?); thans corpora
ingekort, stemsleuven etc.
Cimbelstem 3 k : nieuw van 1958; in spotted metaal; stemrollen
Trompet 8 : nieuw van 1958; het groot octaaf in zink, verder
in spotted metaal
* Pedaal *
- de 16' bevat pijpen die van Fr. Loncke zijn of recenter, en
in 1958 gerenoveerd zijn
- het metalen pijpwerk bevat nog een dozijn gedekten in Van
Peteghem-factuur, aangepast en gewijzigd (het waren in
origine niet allen gedekten)
Windladen
* Gr.Org. *
- gedeelde lade, die nog van Van Peteghem is; was voorzien op
plaatsing van zowel een Bourdon 16' als een Bombarde 16'
(vergelijkbaar met het nog intacte Van Peteghem-orgel in
Poperinge-Haringe, zie aldaar); restanten van brillen voor
een Bombarde 16' zijn nog zichtbaar;
- nieuwe pijpstokken in mahonie, 1958
- de front-pijpstokken in de torens zijn nieuw, evenals de
brillen
- nieuwe ventielkassen
- nieuwe pijproosters
- de conducten zijn flexible alu-buizen
* Reciet & Ped. *
- integraal nieuw
Tractuur
- electro-pneumatisch
- de slepen van de oude Hoofdwerklade worden getrokken door
electro-pneumatische motors
Windvoorziening
- magazijnbalg in de voet van de kast
- de balg is van 19de-eeuwse factuur (Fr. Loncke? of recenter)
en in 1958 gerenoveerd
ORGELKAST
- origineel meubel van ca. 1780, voorzien op een 8-voets
Hoofdwerk en een 4-voets Onderwerk (in de voet van het meubel)
- kast in vurenhout, dak in populierenhout; aangetast door
houtworm (niettegenstaande het ooit reeds behandeld werd); het
meubel was in origine vermoedelijk met eik-imitatie
beschilderd; thans in donkerbruin (chocoladekleurig) geverfd
- het Hoofdwerkmeubel werd achteruitgeschoven, waarbij echter
het Onderwerk-front in de doksaalbalustrade achterbleef; deze
ingreep dateert van vóór 1944 (- reeds in 1897? of na de
oorlog? -), cfr. de foto in 1944 genomen door het Koninklijk
Instituut voor het Kunstpatrimonium;
de afschaduwing van de torens van het Positief is nog goed
zichtbaar op de voet van het Hoofdwerkmeubel
- van de originele rugwand van het Hoofdwerk resten alleen de
hoofdregel en stijlen
- daarachter (tussen het oude meubel en het venster) is een
grote kist gebouwd die het Reciet (Zwelwerk) bevat;
vóór 1958 was er ook reeds een zwelwerk, dat aan weerszijden
van de kast uitstak, tegen de achtermuur gehangen (cfr. foto
van 1944)
- binnenin de oude kast is een nieuwe stelling gemaakt in
grenenhout waarop de windladen en toebehoren rusten
huidige toestand : normaal bespeelbaar
datum onderzoek : maart 1989
* * *
ARCHIVALIA
1) Binnenin het orgel (op orgelpijpen) zijn bepaalde
inscripties, door orgelbouwers genoteerd, aan te treffen :
>
Deze orgel werd hersteld en van nieuwe spelen en clavieren en
mechanisatie voorzien door F. Loncke Alveringhem 1897.
Mevrouw De Smedt de Borman betaalde gansch dit werk ad M.D.G.
Den Heer de Meulemeester was pastoor
M. Louis Vandenweghe organist.
In 1918 vanwege de oorlog werd het orgel afgebroken door Frans
Devos van Zichem en Emiel Meziere van Herstal, beide
orgelmakers gelast voor het grote karwei het in veiligheid te
brengen.
Wij zijn beiden voldaan in de 4 jaar en hopen het orgel in
deze vrede te mogen terug herstellen.
(tekst geschreven op een pijp die thans fungeert als G van de
Koraalbas)
NOTA
Orgelbouwer Frans Vos (Zichem), die naar verluidt in militaire dienst tijdens de oorlog 1914-18 achter de IJzer
verbleef, heeft meerdere orgels in de frontstreek gedemonteerd om ze voor vernieling te behoeden (dit geschiedde
wellicht in opdracht van de zogeheten "Mission Dhuicque").
Of bovenstaande tekst door hemzelf geschreven is valt te
betwijfelen, aangezien hij in andere bekende documenten zijn
naam (correct) spelt "Frans Vos-Huybrechts", en niet
"Devos". Misschien zijn bovenstaande citaten door iemand
anders (onnauwkeurig) overgeschreven.
>
Deze orgel werd gebouwd door Van Peteghem, orgelbouwer te Gent
in de jaren 1750-80.
het werd omgebouwd en vergroot door Frederik Loncke in 't jaar
1897 (zie de G 4v. van de Koraalbas 4v.) woonachtig te
Alveringem.
Onder het herderschap van Z.E.H. Baelden werd het hersteld
door Jos Loncke en Zonen uit Esen - Jozef Loncke was uit
Alveringhem geboortig doch kon het werk dat hij aanvaardde op
zijn geboortedorp niet voleinden. Hij stierf in 't jaar 1958,
den 23 november daags na H. Cecilia feest. De zonen van Jozef
en diens broeder voltooiden het werk in september van 't jaar
1959.
Frans - Gerard - Gabriel - Pieter Loncke.
Het gemeentebestuur bekostigde het werk ad M.D.G.
Burgemeester M. De Gheele.
Secretaris Mr. Verschaeve Roger.
Organist Jer. Van Torhout.
De inspeling werd gedaan door Mr. Albert Van Haute, organist
aan de Sint-Maartenskerk te Kortrijk, eveneens Alveringhemnaar
van geboorte.
Hielpen mee : Van Alme Camiel, eveneens van Alveringem
geboortig op de Burgmolen, Debruyne Walter, Vansteenkiste
Willy, Rentmeester G.
(volgens een persoonlijke mededeling zou deze tekst
neergeschreven zijn door Gabriël Loncke, die thans als
orgeldeskundige-ontwerper gevestigd is in Overmere)
2) Bijkomende mededeling door de pastoor van Alveringem
(13.3.1989) :
- werken door Jos. Loncke & zonen, Esen, in 1957-58, kostten
250.000 Bfr.
- "grote kuisbeurt" in 1989 door de firma Loncke; 400.000 Bfr.
3) Programmablaadje van de inwijding van het gerenoveerde
orgel, 15 november 1959 :
BIBLIOGRAFIE
a. Aangaande een voormalig orgel:
'Het Wekelijks Nieuws' [regionaal weekblad],
[er stond ons enkel een niet-gedateerd knipsel ter
beschikking], te situeren ca. 1990 :
Vóór 425 jaar te Hondschoote - Alveringemse "beeldenstormers"
terechtgesteld
[...] Een nieuw plakkaat, gepubliceerd op 5 april 1567 verbood
alle calvinistische aktiviteiten [...]
Op 7 september 1568 hoorde Pieter Loyssone, "gheboren van
Alveringhem, oudt 46 jaeren, temmerman van uwen style" zich
veroordelen om "gheëxcuteerd te wordene [...]
Volgende beschuldigingen werden tegen hem weerhouden:
1. [...]
3. In de reeds beschadigde "Kercke 't Alveringhem hebt
afgheworpen den blaesbalck van den orghele" en gepoogd heeft
"omme de vonte ter aerden ende in sticx te smytene".
b. Aangaande het huidige orgel:
1) E.G.J. Gregoir : Historique de la facture et des facteurs
d'orgue, Antwerpen, 1865;
blz. 198 :
[...], beaucoup d'orgues ont été placées sous la firme Lamb. Van
Peteghem et père. Nous les faisons suivre:
[...]
Alveringen [sic], 2 clav. et 28 reg., fl. 2500;
Ces orgues ont été placées de 1769 à 1786.
[...]
2) tijdschrift Musica Sacra, jg. LXI, Mechelen, 1959;
blz. 170:
[1959] ALVERINGEM. Parochiale kerk Sint-Audomarus. - Plechtige
wijding van het vernieuwd orgel (Firma Jos Loncke en Zonen,
Esen) en orgelrecital door Albert Van Haute, [...] (15
november) :
[+ programma van het concert]
3a) tijdschrift De Praestant, jg. IX/1, 1960, rubriek
'Orgelinhuldigingen', blz. 25 :
15 nov. 1959
Orgelbouwer : Fa. Jos. Loncke & Zn., Esen
systeem : electro-pneumatisch
[volgt dispositie]
gastorganist : A. Van Haute
3b) id. tijdschrift De Praestant, jg. IX/2, 1960, blz. 52 :
verbeterde versie [op blz. 25 was de dispositie onvolledig
weergegeven]
4) J.P. Felix : Inventaire descriptif des archives des
facteurs d'orgues Kerkhoff, uitg. door de auteur, Brussel,
1987 (tweede, herwerkte uitgave); blz. 45:
ALVERINGEM (Eglise Paroissiale)
- Accord pour restaurer les orgues (25/1/1922)
I 1
- Le curé manifeste son désir pour une visite. On apprend
qu'au cours de la guerre 1914/18 des soldats ont mis en
caisse les tuyaux de l'orgue qu'ils ont conduits en France.
On les a ramenés ensuite à Alveringem après la guerre. Le
moment est revenu de les replacer (24/7/1922)
I 4 / 1922 / A-Z: A*
- Rappel d'une demande de visite, aussi pour évaluer les
dommages (26/9/1922)
I 4 / 1922 / A-Z: A*
5) L. Lannoo : West-Vlaanderen, een boeiend orgellandschap, in
LANNOO, L. & D'HOOGHE, K. : West-Vlaamse Orgelklanken, uitg.
Marc Van de Wiele, Brugge, 1997;
blz. 37 : Van dezelfde Pieter Van Peteghem was het orgel in de
Sint-Audomarus te Alveringem, gebouwd met medewerking van zijn
zoon Lambert tussen 1776 en 1787. Het instrument is dit maal
te situeren in het voormalig bisdom Ieper. Het werd in 1897
grondig getransformeerd door orgelmaker Frederik Loncke uit
Hoogstade en hersteld door diens zoon Jos in 1959.
ICONOGRAFIE
1) Fotografische opname(n) beschikbaar bij het Koninklijk
Instituut voor het Kunstpatrimonium / Brussel :
Zie tevens : De Vos-Stockman, A. & Roose-Meier, B. &
Verschraegen, H.: Fotorepertorium van het meubilair van de
Belgische bedehuizen, provincie West-Vlaanderen, kanton
Veurne; uitg. Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium,
Brussel, 1975;
blz. 14-15, ALVERINGEM, kerk Sint-Audomarus
- Interieur / Alg. gezicht naar het doksaal, cliché's B59962
(1944) [nota: orgel zeer klein en donker] en B59953 (1944):
©KIK-IRPA, Brussel
- Klank / Orgel, orgelkast bekroond met beelden van de H.
Cecilia en musicerende engelen, XVIIIe, eik, cliché M33419
(1968).
©KIK-IRPA, Brussel
2) foto's Afdeling Monumenten & Landschappen, 2002
(K. Vandevorst)

Vergelijkbare documenten

Gemeente BOVEKERKE Parochiekerk Sint-Gertrudis

Gemeente BOVEKERKE Parochiekerk Sint-Gertrudis zoon Lambert tussen 1776 en 1787. Het instrument is dit maal te situeren in het voormalig bisdom Ieper. Het werd in 1897 grondig getransformeerd door orgelmaker Frederik Loncke uit Hoogstade en her...

Nadere informatie