PIER PAOLO PASOLINI

Commentaren

Transcriptie

PIER PAOLO PASOLINI
R i n a l d oR i n a l d i
P I E RP A O L OP A S O L I N I
Q u e s t os a g g i oe s a m i n an e l s u o c o m p l e s s oI ' o p e r ad i P i e r P a o l o
P a s o l i n ci o n s i d e r a n d o nteu t t i g l i a s p e t t i ,s i a q u e l l ip i ó
s t r e t t a m e n t el e t t e r a r is, i a q u e l l ic i n e m a t o g r ai cf i e g i o r n a l i s t i c si ,i a
q u e l l ia p p a r e n t e m e n tpei u p e r i Í e r i cci o m e l a g r a Í i c a ,l a
s c e n e g g i a t u r al a, t e o r i ad e l m e z z oa u d i o v i s i v oN. e l l os t e s s ot e m p o
v o r r e b b eÍ o r n i r eu n t e n t a t i v od i r i n n o v a m e n t cor i t i c o :r i fi u t a n d o s i
d i a c c e t t a r ep a s s i v a m e n t et u t t a u n a s e r i e d i c a t e g o r i e
i n t e r p r e t a t i v eo r m a i c r i s t a l l i z z a t ee, n o n d e l t u t t o s c o m p a r s e
n e p p u r ed o p o i l f e r v o r ed i s t u d i s e g u i t oa l l a t r a g i c am o r t ed e l l o
s c r i t t o r eC
. o s í ,p e r e s e m p i o v, i e n eq u i r i c o s t r u i t ol ' a g g r o v i g l i a t o
d e c e n n i of r i u l a n oÍ i n o a i n d i v i d u a r e
u n g r a n d ep r o g e t t od i
a u t o b i o g r a Í i an,e l s e n s oc h e i l g r a n d et e m a r e s t ai l r a c c o n t oc h e
P a s o l i n fi a d i s é , d e l l a p r o p r i ac o n q u i s t ad e l l a p a r o l al e t t e r a r i aS. i
l e g g o n op o i i r o m a n z ir o m a n id i P a s o l i r rei l a s u a p o e s i ad e g l iA n n i
' 4 9( q u a n d o
C i n q u a n t ad, o p o i a d e l u s i o n ep o l i t i c ae u m a n ad e l
il
p o e t a ,s c o p e r t a l a s u a d i v e r s i t à ,v i e n e e s p u l s od a l P C I ) .E a n c o r a ,
l a p o e s i ad e g l i A n n i S e s s a n t a( m a a n c h ei l c i n e m a ,c o n l ' a m b i g u o
n e s s oÍ r a s c r i t t u r ae Í i l m c o s t i t u i t od a l l e s c e n e g g i a t u r ev )i e n eq u i
interpretata
n o n c o m e u n a s e m p l i c er i n u n z i aa g l i a f Í a n n id e l l a
s t o r i a ,b e n s í c o m e q u a d r o q u a s i Í o t o g r a f i c od e l l a n u o v as o c i e t à
c a p i t a l i s t i c aI:' i l l u m i n i s m o
d e l s i s t e m av i e n ed o p p i a t oe
s m a s c h e r a t oi n t e r n a m e n t d
e a l l ' i l l u m i n i s mcoh e l a s t e s s ap o e s i a
p a s o l i n i a n a d o t t ac o m e m e t o d o .I n Í i n e ,d o p o I ' a n a l i s di e l l ' o p e r a
t e a t r a l ec o m e m o m e n t od i t r a n s i z i o n ei ,l s a g g i od e d i c ap a r e c c h i e
p a g i n ea l l e e s t r e m ep o e s i ed e l l o s c r i t t o r e m
, o l t o t r a s c u r a t ed a l l a
c r i t i c a ,e p o i a f Í r o n t ai l p r o b l e m as p i n o s od e l l a a t t i v i t à
giornalistica
p a s o l i n i a n ac: e r c a n d od i l e g g e r en, e l l ec o n v u l s ee
d i s c u s s ep a g i n ed e g l i A n n i S e t t a n t a n
, o n u n i m p e g n ot o t a l m e n t e
p a r t e c i p a t om a p i u t t o s t o u n d i s t a c c o a u t o i r o n i c o ,u n a s o t t e r r a n e a
i n c r e d u l i t àc h e a v v o l g el e p a r o l e .l l s a g g i os i c o n c l u d ec o n u n a
d i s c u s s i o n ed e l l a s t o r i ad e l l a c r i t i c as u P a s o l i n ie, c o n u n a
b i b l i o g r a Í i ad e l l eo p e r ed e l l o s c r i t t o r ec h e è l a p i u c o m p l e t a
o u b b l i c a t af i n o a d o r a
RINALDO
R I N A L DèI n a t on e l 1 9 5 1a T o r i n od, o v es i è l a u r e a t oe
perfezionato
pressoI'lstitutodi ltalianisticadellaFacoltàdi Lettere.Dal
1978è docentee svolgeattivitàdi ricercain qualitàdi collaboratore
ltalianadell'Università
scientiticopressoI'lstitutodi Linguae Letteratura
(Olanda).
Ha pubblicatoil volumeLa paralisie lo
di Groningen
spostamento
L .e t t u r ad e l l au C o g n i z i o ndee l D o l o r e(, L i v o r n o1,9 7 7e) a l c u n i
saggie contributidedicatiad autoridel Novecento,
dell'Ottocento
e del
Ha partecipatoad alcunilavoricollettividi storiae teoria
Cinquecento.
letterana.
i i A l v a r oB
I n q u e s t ac o l l a n as o n oa p p a r sii p r o Í i l d
i , a l d i n iB, a n t i ,
, a c c h e l lB
Betocchi,Boine,Bontempelli,
Brancati,Calvino,Campana,
Comisso,
Deledda,
Corazzini,
C.E.Gadda,Govoni,Gozzano,
Jahier,Jovine,Luzi,
Michelstaedter,
Montale,Moravia,OnoÍri,Palazzeschi,
Panzini,Pasolini,
Pavese,
Pratolini,Quasimodo,
Rebora,Saba,Savinio,Sbarbaro,
Sereni,
Serra,Slataper,Svevo,Tozzi,Ungaretli,Viani.
SAMENVATTING
In dit {in het Italiaans geschreven)boek stellen wij ons
tot doel het werk van Pier Paolo Pasolini, voor de eerste
maal in zijn geheel, te onderzoeken. Alle aspecten ervan
worden in de beschouwing betrokken: de stÍict litteraire
lpoëzie, Íomans, theater en essays), de cinematografische
en de journalistieke, als ook de ogenschijnlijk bijkomstige
(grafisch werk, scenario's en theorieën omtrent de audiovisuele middelenl.
De indeling in hoofdstukken volgt in principe deze verschillende "genres" in Pasolini's oeuvre, maar tegelijkertiid
wordt ook een chronologische volgorde aangehouden.Wij
hopen met dit boek tevens een aarLzette geven tot een
vernieuwing van de kritiek, door niet een reeks stereotiepe
interpretaties te aanvaarden, die nog steeds bestaan, ook
al zljn er na de tragische dood van de schrifver enorm veel
nieuwe studies gepubliceerd.
Eerst worden de warrige tien faren die de schrijver in
Friuli doorbracht geanalyseerd; waarbii wii proberen
teksten en ervaringen niet af te doen met een algemene
opmerking over de hartstocht van de schrijver voor het
dialect, maar hen onder te verdelen naar fases en gedichtenbundels. En uiteindelijk wordt de nadruk gelegd op het
bestaan in deze periode van een alles omvattende "arttobiograÍische" structuur, waarin de schrijvet zijn overwinning op de litteratuur in beeld brengt [verg. hoofdstuk IJ.
Vervolgens wordt aandacht besteed aan de Romeinse
romans van Pasolini en aan zíjn poëzie uit de iaren viiftig,
geschreven na de politieke en persoonlijke teleurstelling
van L949 (de dichter werd toen, vanwege zijn homoseksualiteit, geroyeerd door de P.C.I.).
Zijn schrijven wordt dan een vlucht in het denkbeeldige,
in een wereld van fantasma's, en heeÍt niets te maken met
de neorealistische geëngageerdheid, noch met een te
gemakkeliike, algemeen aanvaarde/ tegenstelling tussen
"passie" en "ideologie" (tegenstelling die Pasolini zelÍ heeft
gehanteerd, als het waïe om de globale zin van zijn werk
te vatten en te beheersenf [verg. hoofdstukken II, III, IV].
Hierna komt de poëzíe uit de iaren zestig aan de orde
{maar ook de film en het dubbelzinnige genre van het
scenario). Zij worden hier niet uitgelegd als een poging van
Pasolini zich los te maken van de geschiedenis en zich
terug te trekken in zljn privé leven - met alle existentiële
angsten van dien -, maaÍ getrterpreteerd als een biina
fotograÍisch beeld van de nieuwe kapitalistische maatschappij. De Aufkltirung v^n. het sociale systeem (in de
betekenis die Adorno en Hockheimer eraan geven) wordt
weerspiegeld en tegelijkertijd ontmaskerd in de pcËzie
van Pasolini, die deze zelfde Aufkltirung in zijn werk toepast. Hier wordt, aan de hand van de essaysen de theoretische geschriften, de polemiek besproken, die tussen
Pasolini en de "Neoavanguardia" bestond [verg. hoofdstukken V, VI, VII, IX].
Na ziin toneelstukken te hebben gedefinieerd als het
werk uit een overgangsperiode [verg. hooÍdstuk VIII],
besteden we veel aandachi aan de laatste gedichten van de
schrijver, die door de kritiek veelal zijn verwaarloosd, en
snijden we het netelige probleem van zljn activiteiten als
joumalist aan. Wii zien in deze provocerende geschriften
der zeventiger jaren niet zozeer een emotionele betrokkenheid van cle schriiver, maaï meer een onverschillige
houdiirg vol zelfspot en scepsis.Als gevolg van dit dubbelspel beeindigt de schrijver zíjn canlère ontdaan van iedere
identiteit.
hoofdstukken X, XIl.
Zoals wel blijkt uit deze schematische opsomming,
houdt onze monograÍie rekening met de ingewikkelde
relatie tussen het werk van Pasolini en de naoorlogse
culturele ontwikkelingen in ltalië. Wij zijn hierbij uitgegaan van een veelzijdige benadering van de teksten, van
het werk van een schrijver die juist door zijn tegenstriidige
karakter en door zijn gebruik van meedere media zo
provocerend en stimulerend bliift.
\Mii hebben vooral gebruik gemaakt van de psychanalyse
{Lacan}, maar ook van bepaalde marxistische interpretaties
en ml
en tc
recen
medie
H
bespr
tot n
[verg.
elÍ heeft
ijn werk
I, IV].
de orde
van het
Sing van
en zich
stentiële
:n biina
e maatr (in de
r) wordt
: poëzie
rerk toe] theoÍe) tussen
rofdstukI als het
k vrnl,
r van de
oosd, en
eiten als
lchriften
trokken'schillige
: dubbel.n iedere
el [verg.
rmming,
vikkelde
.oorlogse
rij uitgelen/ van
Lstrijdige
.edia zo
ranalyse
pÍetaties
en meer nog van die der FrankÍurter Schule, terwijl we af
en toe ook rekening hebben gehouden met de meest
Íecente theorieën op het gebied van de film en de massa
media.
Het boek wordt besloten met een overzicht en een
bespreking van de kritiek [verg. hoofdstuk XII] en met de
tot nu toe meest complete bibliografie van de schrijver
fvery. Appendixl en IIl.