deze hier - Nationaal Comité 4 en 5 mei

Commentaren

Transcriptie

deze hier - Nationaal Comité 4 en 5 mei
Ooggetuigen
Onderzoek naar gebruik van gefilmde interviews met
gebruik van gefilmde interviews
ooggetuigen van WOII in de klas
n van WOII
in de klas
1
Inhoud
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
COLOFON
© Nationaal Comité 4 en 5 mei
Amsterdam, februari 2015
Tekst: Marieke Spee & Marian Venemans
Eindredactie: dr. Esther Captain
Vormgeving: Martijn Luns – www.bureauluns.nl
Rutger van Krieken
Copyright van de artikelen berust bij het Nationaal Comité 4 en 5 mei en bij de betreffende
auteurs. Overname van (delen van) artikelen is
toegestaan voor niet-commercieel gebruik, mits
met bronvermelding en toezending van een
bewijsexemplaar. Op foto’s en illustraties rust
copyright. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei heeft
getracht rechthebbenden van het fotomateriaal
op te sporen en hun toestemming te vragen voor
publicatie. Wie desondanks klachten of bezwaren
heeft in verband met auteursrecht, portretrecht,
andere rechten, persoonsgegevens of privacy,
wordt verzocht contact op te nemen met het
Nationaal Comité 4 en 5 mei.
www.4en5mei.nl
Inleiding
2
Inventarisatie
3
Gesprekken met deskundigen
5
Enquête
8
Bijeenkomsten met docenten
11
Conclusie
16
Aanbevelingen
18
Bijlagen
21
Uitkomsten inventarisatie
35
Over de auteurs
48
V
eel leraren nodigen gastsprekers/gastdocenten
uit in de klas als zij lesgeven over de Tweede
Wereldoorlog. (bron: onderzoek ‘Oorlog in de
klas’ 2014). Deze gastsprekers/gastdocenten
zijn meestal mensen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt en daarover vertellen in de klas. Nu
steeds minder ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog
onder ons zijn is de vraag of, en zo ja, hoe, gefilmde interviews met ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog
gebruikt kunnen worden om deze lacune op te vangen.
Gedurende het onderzoek maakten we kennis met verschillende disciplines die zich bezighouden met gefilmde ooggetuigeninterviews. Zo is er ‘Oral History’ waarbij
interviews vooral dienen als historische bron, gericht op
wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast zijn er organisaties die getuigenissen vastleggen, al dan niet geillustreerd met archiefmateriaal.
Er wordt wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de
manier waarop het materiaal op een goede manier vastgelegd, bewaard en toegankelijk kan worden gemaakt.
Wat is technisch de beste manier om projecten openbaar en doorzoekbaar Wte maken? En voor welke doelgroep?
Het onderwijs kijkt breder; er zijn naast het gebruik van
gefilmde interviews met ooggetuigen van de Tweede
Wereldoorlog meer manieren om les te geven over oorlog. Als alternatief voor ooggetuigen van de Tweede
Wereldoorlog in de klas zou je ook nabestaanden of veteranen van andere oorlogen kunnen uitnodigen. Welke
manier brengt de boodschap het beste over? Die vragen
hebben we voor dit onderzoek terzijde gelaten. Onze
focus ligt op bestaand beeldmateriaal van ooggetuigen
van de Tweede Wereldoorlog en de vraag hoe dat beeldmateriaal ingezet kan worden voor het onderwijs.
Werkwijze | Het onderzoek bestond uit de volgende
onderdelen:
» Inventarisatie van projecten waarbij interviews met
ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog zijn gefilmd;
» Interviews met deskundigen die zich bezighouden
met ‘Oral History’ en/of het duurzaam opslaan en
toegankelijk maken van beeldmateriaal;
» Enquête onder leraren over het gebruik van gefilmde
interviews in de les;
» Bijeenkomsten met leraren Primair Onderwijs en
Voortgezet Onderwijs.
Inleiding
2
Onderzoek naar gefilmde interviews
Dit onderzoek bestaat uit twee delen:
1. Inventarisatie van bestaande interviews op beeld, gemaakt of ontsloten na 2010;
2. Onderzoek naar de vraag of het onderwijs de weg
weet te vinden naar deze bronnen en of het materiaal
geschikt voor in de klas?
I
n het overzicht staan projecten van ontsloten, dat wil
zeggen door particulieren te bekijken, gefilmde interviews met ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog.
De interviews zijn gemaakt door zowel organisaties
als particulieren. Het overzicht richt zich op materiaal
dat na 2010 gemaakt of ontsloten is. Projecten van voor
2010 zijn veelal al opgenomen in het project ‘Erfgoed
van de oorlog’ op de website www.getuigenverhalen.nl.
3
Inventarisatie
Het is een inventarisatie op basis van contact met oorlogsmusea, lokale 4 en 5 mei comités en online onderzoek. Het geeft een algemeen beeld van wat er is en waar
de beelden zijn opgeslagen. Het overzicht pretendeert
niet volledig te zijn: diepgravender onderzoek is nodig
om eventueel ouder, en/of nog niet ontsloten beeld uit
archieven en bureaulades op te duiken.
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Ook televisieprogramma’s of afleveringen van een
serie met als thema Tweede Wereldoorlog zijn op een
rijtje gezet. Dat is een zijstap: het zijn geregisseerde en
gemonteerde programma’s waar soms ooggetuigen aan
het woord komen gelardeerd met archiefmateriaal, dus
niet puur de gefilmde interviews met ooggetuigen.
De inventarisatie is de eerste stap die leidde naar de
tweede stap: zijn deze gefilmde getuigenissen geschikt,
of kunnen ze geschikt worden gemaakt, voor gebruik in
het onderwijs? Hieronder volgen enkele voorbeelden.
Erfgoed van de oorlog | Landelijk vond het programma ‘Erfgoed van de oorlog’ plaats. Tussen 2007 en
2010 hebben 221 projecten subsidie ontvangen van het
ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. In
het kader van dit project zijn archieven gedigitaliseerd,
verhalen van ooggetuigen vastgelegd en historische
bronnen digitaal openbaar gemaakt voor het brede
publiek. Naast aandacht voor landelijk bekende thema’s
is ook aandacht besteed aan regionale en lokale gebeurtenissen. Er worden nog steeds nieuwe projecten aan
toegevoegd. De resultaten zijn verzameld en toegankelijk gemaakt via de website.
»
www.getuigenverhalen.nl
Herinneringscentra/ organisaties | De herinneringscentra hebben diverse projecten waarin ooggetuigen aan
het woord komen. Zo heeft kamp Amersfoort 24 volledige interviews online staan met mensen die in het
kamp hebben gezeten.
»
www.kampamersfoort.nl/p/interviews
Verzetsmuseum Amsterdam heeft een youtubekanaal
met korte fragmenten uit interviews met ooggetuigen.
»
www.youtube.com/user/verzetsmuseum/videos
Regionale en lokale projecten | De gemeente Ede heeft
een aantal interviews over de bevrijding gemaakt die
april 2015 online komen. In Zaanstad wordt momenteel gewerkt aan het project ‘Monumenten spreken’.
De stichting maakt sinds 2011 mini-documentaires bij
28 oorlogsmonumenten in de gemeenten Zaanstad,
Wormerland en Oostzaan. Voor iedere documentaire
zijn 2-5 getuigen geïnterviewd.
»
www.monumentenspreken.nl
Televisieprogramma’s en documentaires | In het basisonderwijs wordt de NTR serie ‘13 in de oorlog’ vaak gebruikt. De serie hoort bij de 9- delige serie ‘De oorlog’
die in 2009 werd gemaakt.
Er zijn veel meer voorbeelden te noemen van programma’s waarIn ooggetuigen aan het woord komen, in het
KRO-programma ‘De Wandeling’ werd bijvoorbeeld
Mirjam Krieg, overlevende van Bergen Belsen geinterviewd in 2011.
Voorlopige conclusie inventarisatie | Uit onze rondgang
langs musea en websites en uit mailwisselingen met
lokale 4 en 5 mei comités blijkt dat er ontzettend veel
materiaal is opgenomen de laatste jaren. De manier
waarop het wordt aangeboden en ontsloten verschilt
nogal. Ook de beeldkwaliteit, de lengte en de inhoud
varieren per project. We hebben een korte beschrijving
hiervan meegenomen in de inventarisatie.
4
De inventarisatie zit als bijlage bij dit onderzoek.
Onderzoek naar gefilmde interviews
De VPRO/NTR serie ‘Andere tijden’ spitst zich in enkele
afleveringen toe op één aspect van de oorlog wat uitgediept wordt. Zo is er een aflevering met interviews met
zoons van NSB-ers.
www.getuigenverhalen.nl
www.kampamersfoort.nl/p/interviews
www.monumentenspreken.nl
www.youtube.com/user/verzetsmuseum/videos
V
oordat het onderwijs gefilmde interviews met
ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog op
een site kan zoeken en vinden, zal dat materiaal allereerst gedigitaliseerd moeten worden.
De rechten moeten geregeld zijn en de inhoud moet
doorzoekbaar worden gemaakt. Wat is het juiste formaat voor beeldmateriaal? Hoe ligt het veilig opgeslagen? Hoe moet het worden gearchiveerd? Waar liggen
de rechten? Op welke manier moet bijbehorende tekst
aangeleverd
worden?
5
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Gesprekken
met deskundigen
Verschillende organisaties houden zich bezig met het
duurzaam opslaan en toegankelijk maken van historische gegevens, waaronder Oral History projecten.
Wij spraken de volgende deskundigen over het verzamelen en toegankelijk maken van audiovisueel materiaal en
het gebruik daarvan in het onderwijs:
»
»
»
»
»
NIOD – Edwin Klijn
Oral History Today / CLARIN.nl - Arjan van Hessen
DANS - Paula Witkamp
Beeld en Geluid - Dalida van Dessel
Herinneringscentrum Kamp Westerbork - Gemma
Groot Koerkamp
Archiveren
NIOD instituut voor oorlogs-, holocausten genocidestudies | Edwin Klijn
Kennisinstituut - Het NIOD is in eerste plaats een kennisinstituut. De audiovisuele collectie van NIOD is ondergebracht bij Beeld en Geluid, de Oral History collectie
bij DANS. Zij merken echter dat het steeds belangrijker
wordt om ook iets met de omvangrijke collectie te doen
in plaats van alleen maar verzamelen. Zo zijn zij nu
bezig met het verbeteren van de doorzoekbaarheid van
de site getuigenverhalen.nl.
Getuigenverhalen - De door het NIOD en DANS-KNAW
ontwikkelde site Getuigenverhalen.nl wordt relatief
weinig gebruikt. Oral History is niet zo toegankelijk voor
het grote publiek, slechts weinigen nemen de moeite om
de interviews volledig te bekijken. De website Getuigenverhalen.nl beslaat een aantal Oral History collecties,
geordend op thema, die getranscribeerd en doorzoekbaar zijn, maar dan nog zijn het lange interviews. Om de
Oral History die het NIOD nu beheert te hergebruiken
in het onderwijs zouden de interviews moeten worden
ingekort en aangepast naar het onderwerp. Daarnaast
moet er meer context geboden worden door koppeling
met archiefmateriaal, beeldmateriaal, onderzoek etc.
Gastsprekers - Volgens Klijn kun je gastsprekers niet
vervangen door gefilmde interviews met ooggetuigen.
Je moet op zoek gaan naar nieuwe vormen om het ver-
haal over de Tweede Wereldoorlog te vertellen. Klijn ziet
mogelijkheden in het betrekken van ander bronnenmateriaal – foto’s, documenten, films, dagboeken, etc – bij
de oral history. Ervaring leert dat met name lokale en
persoonlijke verhalen het beste werken als middel om
een verhaal te vertellen.
DANS krijgt soms wel vragen uit het onderwijs maar dat
zijn dan leerlingen die “iets over de Tweede Wereldoorlog” willen weten. Die worden doorverwezen naar oorlogsbronnen.nl of getuigenverhalen.nl.
“Het Netwerk Oorlogsbronnen heeft als doel het gebruik van Tweede Wereldoorlog-collecties in Nederland
te stimuleren. Door één digitale zoekingang tot alle relevante collecties te ontwikkelen, biedt het Netwerk een
overzichtelijke en eenvoudige toegang aan professionele
onderzoekers en het brede publiek.”1
Getuigenverhalen.nl - De bij DANS opgeslagen interviews over de Tweede Wereldoorlog zijn bijvoorbeeld te
benaderen via de website getuigenverhalen.nl. Daar zijn
de interviews doorzoekbaar, behalve de controversiële
onderwerpen zoals bijvoorbeeld interviews met kinderen
van NSBers en homoseksuelen. Er zijn het afgelopen
jaar ook nieuwe projecten aan de site toegevoegd, de
enige voorwaarde is dat het onderwerp van het project
betrekking heeft op de Tweede Wereldoorlog. De site
wordt inhoudelijk beheerd door het NIOD. De interviews
zijn ook toegankelijk via Netwerk Oorlogsbronnen.
Onderzoek - NIOD is gestart met een onderzoek (Project
Kenniscentrum) o.a. door TNS/NIPO over wat er is aan
materiaal, en vooral hoe het aan de vraagkant zit: hoe
bereiken wij ons publiek?
De website geeft een beeld van verschillende thema’s
die aan de orde komen. Voor afgesloten filmpjes moet je
een toestemmingsprocedure door, het is niet de bedoeling dat die klassikaal bekeken worden.
DANS | Paula Witkamp - projectleider
getuigenverhalen
De site getuigenverhalen.nl komt voort uit het project
‘Erfgoed van de oorlog’, gefinancierd door het ministerie
van VWS. VWS wilde een website voor algemeen publiek, er was een voorstel voor een lessenpakket voor het
onderwijs maar dat is niet doorgegaan. Er is geen aparte
redactie voor de site getuigenverhalen.nl; het hoofd collectie doet dat erbij.
Opslag van beelden - “DANS bevordert duurzame
toegang tot digitaleonderzoeksgegevens en stimuleert
dat onderzoekersgegevens duurzaam archiveren en
hergebruiken.”2 DANS is gericht op wetenschappelijk onderzoek, wat betreft onderwijs dus universiteiten
en hogescholen. Het ‘Oral History’ materiaal van het
pro-ject Erfgoed van de oorlog (Getuigen Verhalen)
is bij DANS opgeslagen en is basaal toegankelijk. Het
eerste doel was langdurige opslag van de interviews en
de transcripties. Het materiaal is voor een groot publiek toegankelijk en doorzoekbaar gemaakt via de site
Getuigen Verhalen (www.getuigenverhalen.nl). De kwaliteit van de interviews zowel qua beeld als beschrijving
zijn heel wisselend.
Het meeste materiaal bestaat uit ‘oral history’ interviews
maar er is ook ruw interview materiaal die gebruikt zijn
voor het maken van documentaires, bijvoorbeeld voor
Andere Tijden (VPRO) zoals de documentaire Tuan
Papa (www.npogeschiedenis.nl/andere-tijden/afleveringen/2009-2010/Tuan-Papa.html). Oorlogskind (www.
oorlogsliefdekind.nl) en Gevaren op zee, de koopvaardij
in WOII (www.npogeschiedenis.nl/andere-tijden/afleveringen/2010-2011/Gevaren-op-zee-de-koopvaardijin-WOII-Deel-1.html)
1 www.oorlogsbronnen.nl/netwerk
2 www.dans.knaw.nl/nl
Rechten - De masters van het beeldmateriaal en de
rechten blijven in principe bij de makers van de interviews. Er zijn afspraken gemaakt voor individueel gebruik. Voor eventueel gebruik in het onderwijs zouden
nieuwe afspraken gemaakt moeten worden. De rechten
zijn verschillend geregeld per project.
Op de site zijn videofragmenten alleen in lage resolutie
te bekijken. Als je beelden in de les / op een digibord zou
willen aanbieden zou aanbieden in een hogere resolutie
wellicht nodig zijn.
Naast DANS zijn er organisaties die veel materiaal hebben over de Tweede Wereldoorlog. Organisaties als het
Joods Historisch Museum, dat de Nederlandse interviews uit de Shoah collectie heeft, en het NIOD dat de
collectie ‘Oorlog in blik’ heeft (toegankelijk via Beeld en
Geluid).
Verteld Verleden - Met onder andere Beeld en Geluid is
6
Onderzoek naar gefilmde interviews
Educatie - Onderwijs is een aparte tak van sport. Het
NIOD doet wel projecten voor het onderwijs maar
eigenlijk altijd met externe partners die in dat veld zitten zoals uitgeverijen. Zij weten docenten te bereiken en
ook hoe ze materiaal het beste kunnen aanbieden. Het
toegankelijk maken van collecties is wel prioriteit van het
NIOD, daar gaan ze ook mee verder in project Netwerk
Oorlogsbronnen. Ze doen geen structureel projecten
specifiek voor het onderwijs, met uitzondering van Holocaust Memorial Day.
Lacunes in de collectie bestaan ook. Zo is er weinig materiaal over Sinti / Roma; er is één project over homoseksuelen, maar dat is restricted. Er zijn geen plannen
om dat verder te verzamelen of te laten ontwikkelen. Dat
is ook niet de taak van DANS. DANS richt zich alleen
op het archiveren van materiaal niet op het creëeren van
een collectie.
DANS bezig met het project ‘Verteld Verleden’. Verteldverleden.org is een open platform voor Oral History
dat is ook gericht op wetenschappelijk onderzoek (dus
niet op het brede publiek en/of onderwijs) en waar Oral
History projecten per thema worden gerubriceerd op bijvoorbeeld oorlog / conflict /geweld.
Toegankelijkheid
CLARIAH/ Oral History Today | Arjan
van Hessen
7
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Arjan van Hessen houdt zich bezig met taal-en spraaktechnologie. Hij is lid van het uitvoerend bestuur van de
infrastructuurprojecten CLARIN (2009-2015) en CLARIAH (2015-2019). Die projecten hebben als doel digitale
bronnen en software voor de Geesteswetenschappen
beschikbaar te maken door de (meta-)data te standaardiseren. Die infrastructuur is ten eerste bedoeld
voor onderzoekers in de geesteswetenschappen maar
ook wordt bekeken hoe ze door gebruikers uit de andere
“velden” gebruikt kan worden (bv archivarissen).
Een van de spin-off projecten van CLARIAH is OHT
(Oral History Today): een project waarbij gekeken werd
in welke mate bestaande Oral History-collecties automatisch gevonden en geïndexeerd konden worden.
OHT is onderdeel van het VerteldVerleden-project
met als doel alle Oral Historycollecties door middel
van een portal vindbaar en doorzoekbaar te maken.
In OHT/VerteldVerleden wordt nauw samengewerkt
met DANS en het NIOD. Een resultaat van deze samenwerking is het ondertitelen van interviews in Getuigenverhalen. In de loop van 2015 zal begonnen worden met
Getuigenverhalen 2.0: een technische uitbreiding waardoor meerdere collecties (makkelijk) kunnen instromen
en vooral een verbeterde zoekinterface waardoor er veel
beter en gerichter gezocht kan worden in de transcripties
en de bijbehorende metadata. Zie www.verteldverleden.
org
Van Hessen benadrukt het belang van het standaardiseren
van het beschrijven van de content, zodat de informatie
beter doorzoekbaar en uitwisselbaar wordt. In DANS
is alles op dit moment nog in Dublin Core beschreven
maar de slechts 16 velden van DC zijn eigenlijk te weinig
om er goed naar en in te kunnen zoeken! “De Dublin
Core (DC) is een standaard voor het beschrijven van content op het internet. Dit omvat zowel geschreven teksten op webpagina’s als content in XML-formaat. Ook video’s en geluidsfragmenten kunnen met de Dublin Core
beschreven worden. Doel van de Dublin Core is en was
om een webdocument kernachtig, met een beperkte verzameling attributen, te beschrijven en op deze manier
de metadata over zulke documenten beter uitwisselbaar
te maken.”3
3 Wikipedia
Als de (gestandaardiseerde) metadata van de Oral Historycollecties eenmaal toegankelijk zijn, dan kan een
centrale harvester (een software programma dat de
metadata van de verschillende collecties ophaalt, opslaat en doorzoekbaar maakt) alle publieke metadata
beschikbaar maken. Iedereen kan dan zien wat en onder
welke voorwaarden beschikbaar is. Dit houdt niet in dat
alle interviews publiekelijk beschikbaar zijn, maar wel
dat bekend gemaakt wordt dat ze er zijn (en waar ze
staan en wat men moet doen om ze alsnog te bekijken/
beluisteren).
Op dit moment wordt er gewerkt aan twee portals: een
voor meer wetenschappelijk onderzoek en een voor het
brede publiek. Indien geen van deze portals voor onderwijsdoeleinde geschikt zou zijn, dan kan overwogen
worden om nog een derde portal te maken. Het maken
van zo’n portal is niet zo veel werk omdat de basis-infrastructuur waarop zo’n portal gebouwd wordt tenslotte al
bestaat! Er is echter vooralsnog geen financiering voor
zo’n onderwijs-portal gereserveerd.
Onderwijs
Beeld en Geluid | Dalida van Dessel.
Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid beheert
een collectie van ruim 850.000 uur aan radio, televisie,
film en muziek, meer dan een miljoen foto’s en duizenden objecten uit de mediageschiedenis van Nederland.
Voor het basis- en voortgezet onderwijs is de portal
Teleblik.nl ontwikkeld met audiovisueel materiaal uit
heden en verleden. Teleblik biedt ook tools om het materiaal te bewerken en te integreren in de les. Daarnaast is
er Academia.nl voor het hoger onderwijs: online toegang
tot bijna 70.000 audiovisuele bronnen.
97% van de basisscholen heeft een licensie voor Teleblik, 40% van het hoger onderwijs gebruikt Academia.
Op deze projecten zit minimale redactie (ongeveer 1,5
fte): er worden trefwoorden toegekend, dossiers aangemaakt en er wordt een nieuwsbrief verstuurd. Bij het
metadateren van de bronnen wordt gebruik gemaakt van
de speciale profielen voor educatieve metadata van Kennisnet: http://www.kennisnet.nl/diensten/metadateren/
kennisnetset/uitleg/
Projecten als Les2.0 en de Digitale klas, - waar leraren
zelf met het materiaal aan de slag moeten: research,
knippen, plaatsen in een tijdlijn - worden door enkele
enthousiaste leraren gebruikt, (5%) maar 95% wil kanten-klaar materiaal met duiding.
Beeld en Geluid werkt veel met partnerships: educatieve uitgeverijen die beeldmateriaal opnemen in
hun methode. De ervaring leert dat leraren bij het
lesgeven uitgaan van de methodes: daar komen de
kerndoelen allemaal aan bod. Om gebruik van beeldmateriaal te stimuleren kan het materiaal het beste
aansluiten bij de boeken/methodes. Los aanbieden
met het benoemen van kerndoelen werkt minder goed.
Het advies van Beeld en Geluid zou zijn in een methode
opgenomen worden en het specifiek maken van beelden:
hoe sluiten ze aan bij kerndoelen en eindtermen?
Voor een portal is continuiteit belangrijk. Het in de markt
zetten kost veel tijd en geld. Wellicht kan het beeldmateriaal vanuit DANS aangesloten worden bij portals
als Europeana, waarop gedigitaliseerde collecties van
Europese culturele en wetenschappelijke instellingen
te vinden zijn. Edurep van Kennisnet kan ook aanknopingspunten bieden: een gratis, centrale voorziening die
(digitaal) leermateriaal op internet vindbaar maakt. Ook
Wikiwijs is een centraal punt voor leermiddelen.
Herinneringscentrum Kamp Westerbork
| Gemma Groot Koerkamp.
Wat is de stand van zaken rond gastsprekers en hoe ziet
Het Landelijk Steunpunt Gastsprekers de toekomst?
Het Landelijk Steunpunt Gastsprekers Wereldoorlog
II-Heden is een project van het Herinneringscentrum
Kamp Westerbork. In 2014 waren er 1641 aanvragen
voor gastsprekers. Dat is een stijging ten opzichte van
2008, toen was het de helft. Aanvragen uit het onderwijs
vormen het grootste gedeelte (zeker 75 %), de grootste
groep is het primair onderwijs. Daarnaast komen er aanvragen van organisaties als kerken, serviceclubs en 4 en
5 mei comités.
Het Steunpunt werkt vraaggestuurd en bemiddelt 220
sprekers met verschillende achtergronden, die hun persoonlijk oorlogsverhaal vertellen: Joods zijn, kamp, onderduik, burgerervaringen, kinderen van verzetsmensen,
verzetsdeelnemers, dwangarbeid, kinderen van politiek
foute ouders, Roma, Sinti, oorlog buiten Nederland,
Nederlands-Indie: veteranen, Birma, Japan, Srebenica gangers, Libanon, Sudan, Nieuw-Guinea…. In al die
verschillende verhalen komen ook universele thema’s
aan bod: vervolging, vluchten, verzet, bevrijding. Vanuit
basisscholen is de vraag naar Nederlands-Indie minder
omdat het niet aansluit bij de onderwijsmethode.
De video’s ‘de oorlog in 7 minuten’ (een versie ‘Nederland’ en een versie ‘Nederlands-Indie’) kunnen door
Een gastspreker komt een uur vertellen en biedt ruimte
voor vragen. De persoonlijke geschiedenis wordt verteld, soms met beeldmateriaal via een powerpointpresentatie of met eigen foto’s. Het verhaal heeft een vaste
opbouw: Voor de oorlog - In de oorlog - Na de oorlog.
Gastsprekers laten zien wat de praktische gevolgen en
consequenties zijn geweest van wat er in de geschiedenisboeken staat.
8
Vanuit het Steunpunt krijgen sprekers een training; er
zijn criteria waar gastsprekers aan moeten voldoen,
want niet iedereen is een verteller. Er is een kennismakingsgesprek, er zijn voorbereidende bijeenkomsten en er
gaat iemand van het Steunpunt mee naar de eerste gastles. De lessen worden door zowel de klas als de spreker
geëvalueerd.
Leerlingen waarderen de persoonlijke aspecten van het
verhaal van een ooggetuige: de dagelijkse, herkenbare
dingen. Er worden altijd vragen gesteld; niet altijd in de
les: vooral het voortgezet onderwijs komt later nog met
vragen. Dat zijn de voordelen van een gastspreker: de
mogelijkheid iemand rechtstreeks te kunnen bevragen.
Ook is de identificatie anders als met een gefilmd interview en de beleving van de komst van iemand in de
klas. Het bezoek van een gastspreker voelt niet als een
geschiedenisles.
Wat betreft Gemma Groot Koerkamp zijn er nog zeker tot in de jaren 20 jaar van deze eeuw (is nog wel
tien jaar) gastsprekers. Ook mensen die in de oorlog geboren zijn en geen concrete herinneringen
hebben kunnen vertellen wat de oorlog voor invloed
heeft gehad op hun leven. Daarna kun je het breder trekken: “Wat doet oorlog met een mens” en bijvoorbeeld vluchtelingen uitnodigen. Of nog breder: veteranen of medewerkers van artsen zonder grenzen. Er
loopt nu een pilot met tweede-generatie gastsprekers.
Het vastleggen van getuigenissen gebeurt niet vanuit
Steunpunt, maar vanuit het Herinneringscentrum: kampoverlevenden, door de afdeling collectie onder leiding
van Guido Abuys. Vooralsnog is niet het doel om dat
materiaal educatief in te zetten, maar te verzamelen als
historisch / Oral History-materiaal. Uiteindelijk kan het
ook voor bijvoorbeeld exposities gebruikt worden.
De interviews met getuigen langs het spoor zijn specifiek
voor het project “Op de weg van Anne Frank, getuigen
langs het spoor” opgenomen om te gebruiken in het
herinneringscentrum en op de website www.opdewegvanannefrank.nl/deelprojecten/ooggetuigen-interviews/.
Onderzoek naar gefilmde interviews
Een valkuil van projectmatig werken is dat als de subsidie stopt het project alleen nog maar bestaat en niet
meer onderhouden wordt. Een bron ‘levend’ houden
vergt marketing en communicatie, bijvoorbeeld door het
regelmatig sturen van een nieuwsbrief met links naar
nieuwe, actuele en relevante fragmenten.
het onderwijs gebruikt worden als introductie. Van docenten wordt verwacht dat ze zelf het geschiedkundige
kader geven aan leerlingen. (www.kampwesterbork.nl/
onderwijs/basisonderwijs/de-oorlog-in-7-minuten/index.html#/index)
Het onderwijs heeft weinig tijd en wacht op kant-en-klare
brokken. Op de Onderwijsconferentie bleek dat leraren
praktische lessuggesties willen. Wat betreft Gemma
Groot Koerkamp zou bestaand materiaal ontsloten
moeten worden op thema, en per thema bijvoorbeeld vijf
goede video’s bieden en zo een evenwichtig aanbod genereren. Met name Nederlands-Indie zou dan onder de
aandacht gebracht moeten worden. Wat betreft het basisonderwijs: “Misschien hebben die leerlingen aan diverse verhalen over bijvoorbeeld onderduik wel genoeg.”
7
Ze hebben weinig tijd om de Tweede Wereldoorlog te
behandelen en het verhaal van Anne Frank spreekt kinderen aan, daar kan je met onderduikoverlevenden goed
bij aansluiten, aldus Groot Koerkamp.
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
D
e enquête werd gestuurd naar ruim 2400
adressen via Landelijk Steunpunt Gastsprekers, Kleio/VGN en het Nationaal Comité 4 en
5 mei. Daarnaast is de link ook getwitterd door
meerdere organisaties. Respondenten hadden ruim 3
weken de tijd om te reageren. Uiteindelijk zijn er 210 enquêtes ingevuld:
Verdeling naar schooltypes
1%
3%
4%
Enquête
28%
po: 134
vo: 59
mbo: 3
hbo: 6
nvt: 8 (schoolleiders, studenten,
cultuurcoordinator)
Gastsprekers | 95% van de respondenten nodigt
gastspreker uit in de klas. Die uitkomst is in grote mate
gekleurd, omdat de enquête via het Landelijk Steunpunt
Gastsprekers verspreid is. De vraag naar vaak / soms
werd verschillend geïnterpreteerd: de meesten nodigen
1x per jaar iemand uit. Sommige respondenten vinden
dat vaak en anderen definiëren dat als soms.
Het lijkt alsof respondenten “vaak” hebben ingevuld
als bedoeld wordt regelmatig, in elk geval 1x per schooljaar, als vast onderdeel in het programma. Degenen die
“soms” invulden gaven ook 1x per jaar aan, sommigen
1x per 2 of 3 jaar, wellicht wordt hiermee aangegeven dat
het niet een vast onderdeel van het programma is.
Het grootste deel van de gastsprekers wordt uitgenodigd via het Steunpunt, daarnaast ook via familie, vrienden en kennissen.
Alternatieven | Wat als er geen ooggetuigen van de
Tweede Wereldoorlog meer in leven zijn? 45% van de
respondenten wil dan gefilmde interviews met oogge-
Onderzoek naar gefilmde interviews
64%
8
onder scharen. De meesten vertonen beeldmateriaal in
de lessen in de periode dat de Tweede Wereldoorlog behandeld wordt of als er een actuele aanleiding voor is.
Ook wordt er beeldmateriaal getoond als voorbereiding
op het bezoek van een gastspreker. Zie bijlage 3 voor de
complete lijst opmerkingen over het gebruik van beeldmateriaal.
Gastsprekers uitgenodigd via:
9%
1%
6%
Materiaal vinden | Om geschikte filmpjes te vinden zoeken respondenten op internet. Daarbij maken ze gebruik
van hun bekende sites als histoforum of Schooltv.nl, of
typen ze de zoektermen in op Google.
Zoeken naar materiaal
9
10%
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
10%
83%
40%
Landelijk steunpunt: 172
Familie/vrienden/ kennissen: 13
Gastdocenten WO II: 1
Andere kanalen: 19 (zie bijlage 1)
tuigen gebruiken. 27% nodigt iemand anders uit in de
klas: nabestaande of deskundige. Respondenten konden ook ‘anders’ aangeven, bij die 21% werden zaken
ingevuld als zelf vertellen, museumbezoek, bezoek aan
kamp of een combinatie van de gegeven antwoordmogelijkheden. Zie bijlage 2 voor de lijst opmerkingen.
Gefilmde interviews met ooggetuigen | Als we die 45%
die aangeeft gefilmde ooggetuigeninterviews te willen gebruiken opsplitsen, dan zien we dat 66% van de
leraren uit van het primair onderwijs gefilmde interviews
wil inzetten en 28% van de docenten uit het voortgezet
onderwijs. Dat roept de vraag op waarom het basisonderwijs meer openstaat voor gefilmde interviews dan
het voortgezet onderwijs? Wat zijn de bezwaren van het
voorgezet onderwijs en hoe zou een portal ondersteuning kunnen bieden? Deze vraag hebben we tijdens de
bijeenkomsten voorgelegd aan de leraren.
17%
Youtube
23%
Uitzendinggemist
Getuigenverhalen.nl
Geen antwoord
Anders of combinatie
In bijlage 4 staan de opmerkingen die respondenten
maakten over de plaats waar ze beeldmateriaal vandaan
halen. Bijlage 5 bevat de lijst met zoektermen.
Huidig gebruik gefilmde interviews | Op de vraag of de
respondenten gefilmde interviews in de les gebruiken
antwoordde:
» 42% nooit
» 47% soms
» 9 % vaak
» En 2 % vulde niets in.
Portal | We hebben gevraagd naar behoefte aan een portal met interviews met ooggetuigen Tweede Wereldoorlog en de voorwaarden waar zo’n site aan moet voldoen.
Zo’n site zou door 93% gewaardeerd worden omdat interviews een waardevolle aanvulling op de lessen zijn, op
zo’n site alles bij elkaar staat, en het materiaal makkelijk
te zoeken en te vinden is. Ook wordt betrouwbaarheid
genoemd. In bijlage 6 staan de opmerkingen die bij deze
vraag geplaatst werden.
De vraag gaat over gefilmde interviews, maar uit de opmerkingen die respondenten bij de antwoorden plaatsten blijkt dat ze daar ook documentaires en series
19% van de respondenten zegt de naam van de website
www.lesmateriaaloorlogenvrede.nl een logische plek om
informatie te vinden over gefilmde interviews met oogge-
tuigen van de Tweede Wereldoorlog, anderen geven aan
dat het woord Tweede Wereldoorlog mist. 71% kende de
naam van website niet. De aanwezige basisschoolleraren bij de bijeenkomst kenden de website allemaal wel.
Zie bijlage 7 voor de opmerkingen.
Wensen portal | In de enquête geven respondenten aan
de volgende zaken belangrijk te vinden bij een mogelijke
portal:
1. Gecategoriseerd op onderwerp
2. Aanduiding van lengte en geschikt voor welke leeftijd
3. Betrouwbare informatie/ gecontroleerd
4. Beschikbaarheid
In bijlage 8 staan de opmerkingen over de wensen voor
een eventuele website of portal.
Thema’s | Wat betreft onderwerpen konden de geënquêteerden aangeven welke thema’s ze graag zouden zien op zo’n portal. Er konden meerdere opties
aangekruist worden:
Gewenste thema’s in portal
5%
3%
24%
12%
12%
22%
21%
Verzet: 184
Dagelijks leven: 169
Vervolging: 160
Nederlands-Indië: 94
Mensenrechten: 87
Opheffen rechtsstaat: 35
Suriname en Antillen: 25
Aanvullend materiaal - De volgende vraag ging over aanvullend materiaal bij de gefilmde interviews. Waar heeft
een docent wat aan? De meeste respondenten gaven aan
dat het aangeven van thema, tekst, leeftijdslabel wordt
gewaardeerd. Discussievragen en opdrachten kan, maar
uit de gesprekken met de leraren bleek dat ze die liever
zelf maken zodat het goed aansluit bij de leerlingen die
ze hebben. In bijlage 10 staan de opmerkingen die geplaatst werden bij deze vraag.
Tot slot vroegen we de respondenten welke interviews zij
zelf gebruiken en waarom. De antwoorden op die vraag
staan in bijlage 11.
10
Onderzoek naar gefilmde interviews
Wat betreft het beeldmateriaal werden de volgende
wensen genoemd:
1. Afwisselend qua beeld
2. Begrijpelijk en aansprekend voor doelgroep
3. Niet te lang (5 – max. 20 minuten)
Bijlage 9 toont de opmerkingen die respondenten
plaatsten over onderwerpen die volgens hen aan de orde
zouden moeten komen.
H
et laatste onderdeel van het onderzoek was
de bijeenkomst met docenten. Op woensdag
7 januari zijn de uitkomsten van de enquête
besproken met 6 docenten uit het voortgezet
onderwijs, op woensdag 14 januari met 8 leraren van
groep 7 en 8 uit het basisonderwijs.
11
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Bijeenkomsten
met docenten
Na een korte presentatie van de uitkomsten van de enquête hebben de leraren op drie voorbeelden van gefilmde interviews met ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog gereageerd, en hebben ze antwoord gegeven op
een aantal vragen over het gebruik van gefilmde interviews en over de rol die het Nationaal Comité 4 en 5 mei
bij het aanbieden hiervan zou kunnen spelen.
Voortgezet onderwijs
45% van de respondenten van de enquête geeft aan gefilmde ooggetuigeninterviews te willen gebruiken. Daarvan komt 28% uit het voortgezet onderwijs.
Als verklaring voor dat cijfer wordt de organiseerbaarheid in de les genoemd: “in 50 minuten moet de les
opgestart, en je wil er ook iets mee doen, dus filmpjes
zijn snel te lang”. Ook wordt de aandachtsspanne genoemd, de concentratieboog van leerlingen is kort. 1020 minuten maximaal. Ook haken docenten af omdat
het niveau bij materiaal niet goed wordt aangegeven “de
meest kinderachtige filmpjes voor bovenbouw VWO, dat
moet je gewoon niet doen”. Er is behoefte aan hoger
niveau en genuanceerder beeld. Het programma Andere
Tijden wordt genoemd als voorbeeld, maar is voor in de
les te lang en te langzaam. Dit jaar is er voor het eerst
een nieuw eindexamen geschiedenis waar de oorlog een
relatief groot thema is. Er is dus behoefte aan materiaal.
De docenten geven aan dat 70% van de leerlingen geschiedenis in het examenpakket heeft.
Leerlingen kunnen wel 50 minuten doodstil naar een
gastspreker luisteren “omdat die man daar staat, en
die heeft de oorlog meegemaakt”. Een suggestie die genoemd wordt is het uitnodigen van een tweede generatie, die beeldmateriaal van eerste generatie laat zien.
Een portal wordt ook door de aanwezige docenten op
prijs gesteld, vooral als de onderwerpen op thema te vinden zijn. “Onderbouw-bovenbouw, tijdsduur... dan heb
je al minder drempels”.
Een link naar de actualiteit wordt ook belangrijk gevonden. Over hoe dat vormgegeven moet worden volgt een
discussie: de actualiteit moet eigenlijk gebracht worden
door de docent zelf, omdat de actualiteit snel achterhaald is. Maar het zou fijn zijn als het voor je gedaan
wordt. Het leeft wel bij de leerlingen. “Meneer, zijn er
meer groeperingen als IS geweest in de geschiedenis?”
Over de link met burgerschap wordt gezegd dat het gaat
om inleven, zowel met je medeburgers als met een historisch persoon. Hoe zijn toen keuzes gemaakt, hoe zou
je dat nu doen? De interviews met Jules Schelvis zijn indrukwekkend, hij was destijds maar ietsje ouder dan de
leerlingen nu zijn.
De docenten geven aan dat ze het liefst zelf alles zouden bekijken en selecteren, maar docenten hebben veel
extra taken dus kant-en-klaar materiaal is prettig. En wat
bruikbaar is blijft ingezet worden: een oude videoband
met interviews van Westerbork wordt nog steeds gebruikt op het Goois Lyceum.
Schooltv: Na de bevrijding in de klas
Leerlingen zijn gewend om ondertiteling te lezen, er
wordt geadviseerd geïnterviewden met een accent te
ondertitelen.
Lesmateriaal bijvoegen kan handig zijn (er wordt ook even
gediscussieerd over het gebruik van speelfilms), maar
docenten geven aan dat ze toch liever hun eigen vragen
en/of insteek voor de discussie bedenken. Achtergrondinformatie, zoals bronnenkritiek zou wel op prijs gesteld
worden. “Zoals de Jodentrein die in veel docu’s voorbij
komt, dat is altijd de trein uit Westerbork. Dat is namelijk het enige bewegende beeld van een Jodentrein dat bestaat. Dat vertel ik dan.”
Mevrouw Witte op getuigenverhalen.nl
Tegenover het uitwisselen van lesmateriaal staan docenten positief, maar het moet wel makkelijk zijn om
te delen. E-twinning via het Europees platform bijvoorbeeld is te ingewikkeld.
Voorbeelden van gefilmde interviews met ooggetuigen
van WOII | We lieten een aantal gefilmde interviews met
ooggetuigen zien, om een beeld te geven van de diversiteit aan materiaal dat online beschikbaar is. Daarna
wilden we graag horen of deze beelden bruikbaar zijn
voor een les, waarom wel of niet, en hoe ze eventueel
bruikbaar gemaakt zouden kunnen worden.
De afleveringen van het NTR programma ‘Na de bevrijding’ zijn bewerkt voor gebruik in de klas. De eerste paar
minuten van aflevering ‘De afrekening’ werd getoond.4
Op de website getuigenverhalen.nl staan verschillende
projecten waarbij ooggetuigen zijn geinterviewd; Mevrouw Witte, geboren in 1925, heeft gedurende de bezetting meerdere keren Duitse militairen in huis ingekwartierd gehad.5
Het project “Op de weg van Anne Frank: getuigen
langs het spoor” gaat over jodentransporten: bewoners
langs het spoor vertellen over de briefjes die uit de trein
12
Onderzoek naar gefilmde interviews
Wat betreft onderwerpen geven docenten aan dat lokale geschiedenis een extra dimensie geeft, het maakt het
onderwerp concreter voor de leerlingen. Maar het is niet
noodzakelijk.
Op de weg van Anne Frank: Mevrouw Suzanna Wessels Winnink
werden gegooid. Dit fragment hebben we alleen met de
VO-docenten bekeken.6
De docenten geven toe dat zij zelf bij de laatste twee
fragmenten ook al afhaken “het is wel een mevrouw op
de bank de hele tijd”. Ze zijn het erover eens dat illustraties de interviews aantrekkelijker zouden maken: een
familiefoto als er over familie verteld wordt, een gevonden briefje uit de Westerbork-trein... Voor de onderbouw
is de informatie te moeilijk: waar ligt Assen? En wat praat
die mevrouw raar. Er is een introductie nodig die meer
context geeft, anders zijn leerlingen te lang bezig met
4 http://schooltv.nl/video/na-de-bevrijding-in-de-klas-afrekening/#q=na%20de%20bevrijding
5 http://getuigenverhalen.nl/interview/getuigen-verhalen-ervaringen-van-nederlandse-burgers- met-ingekwartierde-duitse-militairen-5
6 http://getuigenverhalen.nl/projecten/ervaringen-van-nederlandse-burgers-met-ingekwartierde-duitse-militairen
puzzelen welke kant het verhaal op gaat.
Voor de bovenbouw zou het fijn zijn als beeldmateriaal
aansluit bij de kenmerkende aspecten en verplichte
voorbeelden die de leerlingen voor hun eindexamen
moeten kennen.
Vragen | Hoe kan het materiaal aansluiten bij de belevingswereld van de leerlingen?
13
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Voor 6 VWO kan het abstracter dan voor 2 HAVO. Het
VMBO wil graag wisselende beelden, meer prikkels,
dan houden ze het kijken langer vol. De inhoud maakt
niet uit “ze zijn allang blij dat ze even een filmpje gaan
kijken”. Maar het moet voor het VMBO wel echt concreet zijn. De tolerantie voor een pratend persoon in
de klas is veel groter dan voor een pratend iemand in
beeld. Omdat het in hun eigen school, hun eigen ruimte
is. En omdat ze vragen kunnen stellen. Maar uberhippe
video’s hoeven niet. Die zijn snel gedateerd. Mag best
degelijk en inhoudelijk, maar wel afwisselend.
Gefilmde interviews worden in de les voornamelijk aanvullend gebruikt en ook verdiepend, het ligt aan
het interview. “De geïnterviewden in beeld geven voorbeelden van de praktische uitvoering van termen uit het
boek zoals ‘Jodenhaat’.“ We hebben het onderwerp behandeld en nu gaan we emoties laten zien, dat ze dat
meekrijgen ‘wow, je zal dat maar op mijn leeftijd mee
moeten maken’.”
Bij maatschappijleer komen burgerschapsvorming en
normen en waarden aan de orde, maar meer gebaseerd
op de actualiteit. De Tweede Wereldoorlog wordt daar
niet in meegenomen. Die bewustwording van burgerschap zou wel mooi zijn om ook tijdens de geschiedenisles over de Tweede Wereldoorlog te hebben, maar het
is geen doel. Docenten nemen dat mee als het aan de
orde is. Er was bijvoorbeeld een heftige discussie in de
klas over Vitesse en verdediger Mori die niet meemocht
op trainingskamp in de Verenigde Arabische Emiraten,
vanwege zijn Israëlische nationaliteit.
Als het een verplicht doel zou worden zou er opstand
uitbreken volgens de aanwezige docenten.
Over het herdenken en de rol van 4 en 5 mei zouden de
docenten graag met leerlingen in discussie gaan: waarom herdenken, het debat voeren over de vraag ‘wie mag
je allemaal herdenken op 4 en 5 mei?’. Laat ze nadenken over deze moeilijke kwesties en dat er verschillende visies zijn. Daar zou het Nationaal Comité een rol in
kunnen spelen: leerlingen zelf laten nadenken over wat
herdacht moet worden. Nadeel is dat 4 en 5 mei vaak in
de vakantie vallen.
De site van het Nationaal Comité 4 en 5 mei is niet de
eerste plaats waar docenten uit het Voortgezet Onder-
wijs gaan zoeken naar lesmateriaal. Belangrijke bron is
histoforum. Die hebben een maandelijkse nieuwsbrief
met links naar actueel materiaal. Er zijn goede zoekbuttons en en onderwerpen zijn op tijdvak en niveau gerubriceerd.
Primair onderwijs
Ook leraren van het primair onderwijs geven aan te
kampen met tijdgebrek. Er is per week 45-60 minuten
gereserveerd voor geschiedenisonderwijs. Voor lessen
over Tweede Wereldoorlog geven de leraren aan ongeveer anderhalf uur te hebben. En die les valt in een
maand met Koningsspelen, Moederdag en de meivakantie. De Citotoets wordt vanaf dit jaar eind april afgenomen.
Gastsprekers in de klas hebben grote impact, die zijn
niet te vervangen door een gefilmd interview. Het zijn de
details die verteld worden door gastsprekers die indruk
maken. Een combinatie van een tweede generatiegast
met video zou kunnen, maar suggestie van de leraren is
om ook op een plek te gaan kijken, dan wordt het verhaal
tastbaar.
De televisieserie “Dertien in de oorlog” spreekt erg aan
omdat het vanuit kinderperspectief verteld wordt. Toch
kunnen gefilmde interviews ook werken, maar alleen als
de geïnterviewde emoties laat zien en de kijker daardoor
geraakt wordt. “Ze zien een opa met tranen in z’n ogen
die na 50 jaar z’n verhaal vertelt”.
Als leraren materiaal zoeken kijken ze in eerste instanties
op sites als KlasseTV, SchoolTVbeeldbank of Teleblik.
Die sites hebben betrouwbaar materiaal. Verder zoeken
vraagt veel tijd. De leraren kijken de filmpjes eerst zelf
om te beoordelen of het geschikt is voor hun klas. Het
kan per jaar verschillen wat de leerlingen aankunnen.
Het zou fijn zijn als op een site materiaal is gerangschikt
op groep en kerndoelen.
De methodes behandelen de Tweede Wereldoorlog oppervlakkig en zakelijk. Leraren willen graag de leerlingen
emotioneel raken. Dus voor verdieping zoeken ze verder. Tastbaarheid is belangrijk voor leerlingen. “De oorlog in 100 voorwerpen” is ideaal voor het onderwijs.
Helaas is het praktisch en financieel vaak niet mogelijk
om met de klas zo’n tentoonstelling te bezoeken.
Het idee wordt geopperd om een voorwerp op te sturen
naar de scholen: dat maakt nieuwsgierig en dan gaan ze
naar de website.
De Anne Frank krant wordt positief beoordeeld. De krant
linkt aan de actualiteit en verwijst naar relevante websites. Ook de site Basispoort.nl wordt genoemd: dat
is een samenwerking van verschillende educatieve uit-
geverijen waar handleidingen voor leerkrachten worden
geplaatst. Daarin worden ook verwezen naar relevante
sites en extra materiaal bij de methodes.
Fragment uit ‘13 in de oorlog’
Over de vraag of het Nationaal Comité 4 en 5 mei een
nieuwe portal zou moeten starten of bij een bestaand
platform moet aansluiten zijn de meningen verdeeld.
Voordeel van een nieuwe portal is dat je zelf de structuur aan kunt brengen. Voordeel van aanhaken bij bijvoorbeeld Basispoort.nl is dat je dan aansluit bij de methodes, en daar kan het onderwijs niet omheen. Andere
digibord applicaties waar de leraren mee werken zijn
ProWise en Gynzy.
De website Klassetv.nl
Aansluiten bij de actualiteit wordt ook in het PO belangrijk gevonden. In de les wordt dat nu gedaan via de
methode ‘Nieuwsbegrip’ waarin recente nieuwsberichten worden geduid.
De SchoolTV Beeldbank
Voorbeelden van gefilmde interviews met ooggetuigen
van WOII | Tijdens de bijeenkomst met de docenten VO
werd het interview met mevrouw Witte vanaf het begin
getoond. Door de lange inleiding waarin eerst de familieomstandigheden worden benoemd haakten de kijkers
al snel af. Tijdens de tweede bijeenkomst met de leraren
PO hebben we een kort fragment laten zien van verderop
in het interview waar mevrouw vertelt hoe het was om
beneden te komen er er opeens een soldaat op de divan
lag...
De reacties op dit fragment waren wisselend: positief
zijn de emoties om in mee te gaan, namelijk de schrik
van een vreemde in je huis. Maar er worden te moeilijke woorden gebruikt voor groep 7 en 8. “Er werd geen
belet gevraagd” en “er lag een soldaat op de divan” dat
zijn woorden die leerlingen niet kennen. Het taalgebruik
vraagt om een goede inleiding. Het feit dat er meerdere
onderwerpen aan de orde komen werkt tegen het fragment “opeens wordt het Ardennenoffensief genoemd”.
Van het fragment van “Na de bevrijding” wordt de afwisseling van beelden gewaardeerd. De getuigenverslagen
worden ondersteund met achtergrondinformatie in de
De website Teleblik.nl
14
Onderzoek naar gefilmde interviews
Op internet wordt veel lesmateriaal gedeeld. Maar het
is erg versnipperd: leerkrachten hebben een eigen site
waar ze lessen plaatsen: “Jufjannie.nl, jufhanneke.nl...”
Zeker als beginnend leraar is het erg zoeken. Daarom
zou het fijn zijn één betrouwbaar platform te hebben
met gecontroleerd lesmateriaal. Want daar zijn de leraren het over eens: niet alles moet er zomaar opgezet
kunnen worden. Het moet iets toevoegen en het moet
aan vooraf opgestelde critera, aan een format, voldoen.
De verwachting is dat de leraren die de tijd en moeite
doen een eigen les te maken dan ook wel kwaliteit leveren. En liever weinig materiaal van goede kwaliteit,
want gezien de tijd moeten leraren zich toch beperken,
ze moeten een keuze maken.
15
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
vorm van archiefbeelden en de voice-over. Het feit dat
verschillende meningen aan bod komen in één fragment
helpt bij het voeren van een discussie in de klas. Er wordt
op gewezen dat het aanbrengen van nuancering pas van
de laatste 20 jaar is, daarvoor werden mensen opgevoed
met het idee van ‘goed’ of ‘fout’ in de Tweede Wereldoorlog. Ook in groep 7 is het aanbrengen van nuancering al mogelijk. Een stelling zoals bij het Jeugdjournaal
wordt ook als suggestie gegeven. “Je moet bewerkstelligen dat de leerlingen open blijven kijken, en niet aan een
persoon een stickertje gaan hangen omdat die tot een
bepaalde groep hoort”.
langrijk het naar de juiste groep of liever nog een specifiek persoon te sturen. De directeur filtert alle binnengekomen folders en brochures waar geen geadresseerde
opstaat. Suggestie is om bij de website lesmateriaaloorlogenvrede.nl ook een digitale nieuwsbrief te maken; als
er iets nieuws op staat kun je dat laten weten. “Iedereen
die geinteresseerd is in geschiedenis abonneert zich op
dat ding”. Voor dit onderwerp zouden de nieuwsbrieven
vooral van januari tot mei moeten komen, zodat de les
goed kan worden voorbereid. Bijvoorbeeld eerst een
teaser over het thema, en dan informatie over wat op
welke plek te vinden is en wat je kunt bestellen.
Voor groep 6 en 7 is het linken naar de hedendaagse
wereldpolitiek nog te ingewikkeld.
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei is een logische plaats
voor lesmateriaal vinden ook deze leraren. Gastsprekers
hoeven er niet worden ondergebracht, de knop die linkt
naar de plaats waar je gastsprekers kunt vinden voldoet.
Het Comité kan het brede spectrum van herdenken en
vieren bieden, dat wordt als positief gezien. De Anne
Frank Krant biedt dat ook wel, maar de Anne Frank
Stichting wordt toch geassocieerd met Anne Frank en de
Jodenvervolging, en de Tweede Wereldoorlog is breder
dan dat. Het NIOD heeft bij de aanwezige leraren een
stoffig imago.
Het derde fragment is niet meer bekeken.
Vragen | Gemma Groot Koerkamp vraagt of leraren
ideeen hebben: er zijn nog ooggetuigen die nog geinterviewd kunnen worden. Welke vorm zou aanspreken?
Leraren geven aan dat het mooi zou zijn om concrete
voorbeelden te hebben: iemand interviewen op een bepaalde plek, of de bruidsjurk van parachutestof waarover
gesproken wordt, echt laten zien. Een interview zou kunnen eindigen met een afsluitende vraag die leerlingen
aan het denken zet: “wat vind jij ervan?” Er is discussie
of er stellingen halverwege aangeboden moeten worden,
of dat de professional voor de klas dat zelf moet doen.
Video’s worden nu gebruikt als verdieping of verklaring,
soms ook als introductie. Voor de leerlingen moeten
grootse gebeurtenissen als De slag om Arnhem worden
verkleind en met emotie gebracht worden “bedenk je
eens hoe het is als je zoiets moet meemaken”. Daarvoor
zijn concrete voorbeelden nodig. “Zo’n parachutist komt
naar beneden, help je ‘m of niet?” Fragmenten hoeven
niet lang te zijn, er kan lang gepraat worden over een
korte gebeurtenis in een video.
Het vak burgerschap kan een rol spelen bij lesgeven
over de Tweede Wereldoorlog, omdat naar aanleiding
van video’s het gesprek wordt aangegaan over de vraag
“hoe zou jij het NU doen”, dus dat raakt de normen en
waarden discussie. Zo’n gesprek hoeft niet buitenaf gefaciliteerd te worden. “Iedere professional voor de klas
kan dat zo integreren in z’n eigen vak”. Er zijn wel leerkrachten die het fijn vinden als kerndoelen worden benoemd, zodat ze weten dat ze daar in elk geval aan voldaan
hebben.
Discussies over “wie herdenken we eigenlijk, en wel of
geen Duitsers herdenken” kunnen ook goed met groep
7 en 8 gevoerd worden. Op dat vlak zou ondersteuning
vanuit het het Nationaal Comité 4 en 5 mei welkom zijn.
Om lesmateriaal onder de aandacht te brengen is het be-
“Het mooie van dit (het boekje van het Nationaal Comité) is dat je het herdenkt maar ook de weg door...zo
komt het op mij over: we gaan door met ons leven, we
stoppen niet bij de Tweede Wereldoorlog, de lessen die
we eruit leren nemen we mee op ons levenspad”.
Het laatste advies: het materiaal moet ook op tablet/
iPad te bekijken zijn!
C
oncluderend kunnen we zeggen dat gefilmde interviews met ooggetuigen een waardevolle aanvulling op lessen over de Tweede Wereldoorlog
kunnen zijn. Ze kunnen onmogelijk een bezoek
van een ooggetuige van de Tweede Wereldoorlog aan
de klas vervangen maar bieden andere mogelijkheden.
Waar de geschiedenisboeken hoofdzakelijk vertellen
over feitelijke historische gebeurtenissen, kunnen interviews met ooggetuigen beleving en emotie toevoegen.
Zoveel projecten, zoveel soorten interviews: van officiele
Oral History projecten waarbij de interviewer niet stuurt
en de opgenomen gesprekken meerdere uren duren, tot
kortere clips over één specifiek onderwerp die maar een
paar minuten duren.
Materiaalwensen | Uit de gesprekken met leraren blijkt
dat Oral History projecten met lange interviews zoals
die nu in de geesteswetenschappen worden ontwikkeld
vooral geschikt zijn voor wetenschappelijk gebruik, maar
niet direct voor het onderwijs. Andere projecten met kortere fragmenten kunnen ingezet worden, maar dan nog
missen de leraren achtergrondinformatie die relevant is
voor het lesgeven.
Leraren geven tijdens de georganiseerde bijeenkomsten aan dat tijdgebrek een grote rol speelt bij het
voorbereiden van lessen. Materiaal dat makkelijk vindbaar en duidelijk beschreven is zal eerder ingezet worden
dan materiaal dat de leraar zelf moet bekijken en duiden.
Gefilmde interviews met ooggetuigen van de tweede
wereldoorlog zijn bruikbaar als onderdeel van een les
als:
»
»
»
»
»
Getuigenissen een emotionele lading hebben;
Ze aansluiten bij de belevingswereld van leerlingen;
De fragmenten maximaal 5 tot 10 minuten duren;
de fragmenten een duidelijk thema / onderwerp
hebbben
er achtergrondinformatie, leeftijdsindicatie en duiding beschikbaar is
Leraren van het basisonderwijs geven aan dat het materiaal een emotionele lading moeten hebben. Gezien
de lengte van de lessen moeten de video’s kort en to-
Conclusie
16
Onderzoek naar gefilmde interviews
Er zijn genoeg interviews met ooggetuigen opgenomen
de laatste jaren. Verschillende organisaties, musea en
onderwijsinstellingen hebben projecten gehad waarbij
interviews met ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog op beeld zijn vastgelegd. Hoe dat materiaal te bekijken is verschilt erg. Soms staat het op youtube of vimeo,
soms is het materiaal uitgegeven op DVD of staat het op
de eigen website van de organisatie. In sommige gevallen is het materiaal opgeslagen bij DANS of Beeld en
Geluid.
the-point zijn. Het onderwerp en de manier van vertellen
moet geschikt zijn voor de doelgroep.
Geschiedenisdocenten van het voortgezet onderwijs hebben behoefte aan verdieping en en nuancering.
Beeldmateriaal aansluitend op de kerndoelen en examenonderwerpen zijn zeer welkom.
Site of portal | Eén plaats waar materiaal voor het onderwijs bij elkaar staat zou gewaardeerd worden: met
een paar muisklikken op onderwerp en leeftijd kunnen
zoeken en op die manier relevante informatie voor de les
kunnen selecteren.
17
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Respondenten van de enquête geven aan dat wat hen
betreft de beelden makkelijk doorzoekbaar moeten zijn,
dat de lengte van de video moet worden aangegeven en
er een leeftijdsindicatie getoond moet worden in verband met het begipsniveau.
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei wordt gezien als een
stevig en positief merk. Docenten gaan er van uit dat
lesmateriaal dat wordt aangeboden door het Comité van
hoge kwaliteit en betrouwbaar is.
I
n de praktische uitwerking van de kerndoelen 52 en 53
van groep 7 en 8 het basisonderwijs komt het gebruik
van beeldmateriaal en het werken met ooggetuigen
expliciet aan de orde:
De kinderen luisteren naar ooggetuigenverslagen van personen die een historische gebeurtenis zelf hebben meegemaakt. Ze vergelijken deze informatie met wat er over het
onderwerp overal in het algemeen wordt verteld (bijv. uit
het lesboek). Ze vergelijken de twee bronnen en bespreken
of deze bij elkaar passen, elkaar aanvullen of misschien zelfs
in strijd zijn met elkaar.7
Uit het kortlopende onderzoek komt naar voren dat
zowel leraren van het basisonderwijs als docenten van
het voortgezet onderwijs gebruik zouden willen maken
van een portal of site waar korte, thematische video’s,
makkelijk vindbaar bij elkaar staan (93% van de respondenten).
Naar de manier waarop zo’n portal gerealiseerd zou
kunnen worden moet verder onderzoek gedaan worden.
Hieronder een aantal zaken die daarbij belangrijk zijn.
Materiaal | Wil het Nationaal Comité 4 en 5 mei een eigen collectie gefilmde interviews met ooggetuigen van
de Tweede Wereldoorlog opbouwen voor het onderwijs?
En / of zijn er organisaties waarmee samengewerkt kan
worden zoals NIOD, Beeld en Geluid en SchoolTV?
Wat is de ambitie: hoe omvangrijk moet die collectie
zijn? Wat is de planning voor de lange termijn: over 2
jaar, 5 jaar, 10 jaar?
Voor dit onderzoek zijn projecten geinventariseerd, en
steekproefsgewijs is beeldmateriaal bekeken. Verdere
research zou moeten uitwijzen welk beeldmateriaal geschikt is voor gebruik in het onderwijs en of bewerking
(monteren, toevoegen van archiefmateriaal) nodig is.
Een tweede vraag is wat de gebruikers met het materiaal
kunnen: alleen bekijken of meer?
Dit onderzoek gaat uit van bestaande interviews met
ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog. Het blijkt dat
die zonder bewerking niet direct geschikt zijn voor het
onderwijs. Een mogelijkheid zou ook kunnen zijn om
vanuit het Nationaal Comité 4 en 5 mei, in samenwerking met Steunpunt gastsprekers, ooggetuigen (eventueel
opnieuw) te interviewen speciaal voor het onderwijs.
Bewerking | Wat komt er kijken bij de selectie en bewerking van bestaande gefilmde interviews met ooggetuigen?
7 http://tule.slo.nl/OrientatieOpJezelfEnWereld/F-L52-Gr78-Kinderen.html
Aanbevelingen
18
Onderzoek naar gefilmde interviews
De vraag van het Nationaal Comité 4 en 5 mei of gefilmde interviews met ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog bruikbaar kunnen zijn voor het onderwijs sluit
hier mooi bij aan.
»
»
»
»
Selectie van getuigenissen met emotionele lading;
Regelen van toestemming / rechten om materiaal
waar nodig te bewerken;
Snijden van fragmenten van maximaal 5 minuten op
thema/ onderwerp;
Achtergrondinformatie en duiding geven.
Bewerking kan bestaan uit het alleen selecteren en ‘uitknippen’ van relevante fragmenten, of het verrijken van
die fragmenten met historisch beeldmateriaal en duiding (zoals bijvoorbeeld een landkaart).
19
Extra informatie bij het beeldmateriaal wordt gewaardeerd door het onderwijs. Dat materiaal moet
ontwikkeld worden en periodiek geactualiseerd. Op welke manier kan dat georganiseerd worden?
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Hosting | Beeldmateriaal van verschillende organisaties
is op verschillende plekken ondergebracht. Een portal
met verwijzingen naar bestaand beeldmateriaal dat door
anderen gehost wordt is mogelijk, als er genoeg geschikt
bestaand beeldmateriaal gevonden wordt.
Een andere mogelijkheid is een eigen website met speciaal voor het onderwijs aangepaste gefilmde interviews
met ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog. Een overzichtelijk aantal fragmenten op thema, die aansluiten bij
de kerndoelen en de kenmerkende aspecten. Daarvoor
moeten dan wel alle rechten geregeld worden.
Samenwerking | In DANS zijn de projecten van het project ‘Erfgoed in de oorlog’ ondergebracht. Nagevraagd
zou kunnen worden of bewerkt materiaal van het daar
opgeslagen ruwe materiaal ook in dat archief kan worden
ondergebracht.
Er zijn meer portals waar wellicht bij aangesloten kan
worden zoals Europiana, dat cultureel erfgoed toegankelijk maakt, bij het leermiddelenplein van Wikiwijs of bij
een verzamelplaats van digitaal lesmateriaal voor het PO
als Basispoort.
Voor de zichtbaarheid en gebruiksvriendelijkheid kunnen relevante fragmenten ook opgenomen worden in
een lesmethode van een educatieve uitgeverij.
Uitgeverijen merken ook dat in de klas meer beeldmateriaal gebruikt wordt en willen graag betrouwbaar materiaal aanleveren. Ze laten eigen materiaal ontwikkelen
of sluiten deals met een gerenommeerde organisatie als
Beeld en Geluid. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei is een
bekend instituut en geeft daardoor een keurmerk/
kwaliteitsstempel, dat zou een argument kunnen zijn
om bij methodes aan te sluiten.
Primair onderwijs/ Voortgezet onderwijs | Het primair
onderwijs heeft officieel maar anderhalve les om te be-
steden aan de Tweede Wereldoorlog. Natuurlijk zijn er
leraren die het onderwerp belangrijk vinden en er extra
lestijd aan besteden.
Het voortgezet onderwijs heeft behoefte aan materiaal
op niveau. Gezien het taalgebruik van de geinterviewden zou het bewerken van bestaande interviews zich in
eerste instantie op de bovenbouw van het voortgezet onderwijs kunnen richten.
Marketing | Een nieuw initiatief moet bij het onderwijs actief onder de aandacht gebracht worden. Dat kan
door middel van nieuwsbrieven, advertenties in onderwijsbladen, aankondigingen op door leraren gebruikte
websites, aanwezigheid tijdens studiedagen en het zelf
organiseren van bijeenkomsten.
Als het product eenmaal bekend is moet het ook ‘levend’ gehouden worden door het regelmatig actualiseren van inhoud en het communiceren daarvan naar
de doelgroep.
Het is belangrijk in te spelen op actuele ontwikkelingen
en dit regelmatig te communiceren zodat docenten zo’n
website ook echt weten te vinden. Ervaring leert dat het
wel een paar jaar duurt voordat vernieuwingen echt
doordringen tot de dagelijkse lespraktijk.
20
Onderzoek naar gefilmde interviews
Bijeenkomst met de docenten.
Bijlage 1
Via welk kanaal benadert u gastsprekers?
» 172 van de respondenten vraagt gastspreker via
Landelijk steunpunt
» 1 via gastdocenten WO II
» 13 via familie/vrienden/ kennissen
» 19 via andere kanalen
21
Bijlagen
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Opmerkingen bij deze vraag:
» Veteranenvereniging;
» Ik ken er een paar persoonlijk;
» Bezoekerscentrum Westerbork;
» 4 en 5 mei comite Wageningen regelt dat voor mij
» Kamp Westerbork;
» Via iemand uit het dorp in het kader van de 5 meiviering.
» vorig jaar kwam er zelf iemand naar ons toe die
graag een gastles wilde verzorgen en dit ook op andere scholen in Driebergen-Rijsenburg deed;
» Direct contact. De ooggetuige is al vier keer langsgeweest;
» Via eigen contacten (ben voorzitter Comtie bevrijding en herdenkingen Weert);
» Veteranenorganisaties;
» Het is een nabestaande, geen ooggetuige;
» Via de kinderen zelf. Dit is alleen wanneer de opa’s
of oma’s de oorlog zelf hebben meegemaakt. Slechts
twee keer iemand in de klas gehad. Via een contact
van de school. Was zeer waardevol. Helaas weinig
tijd voor;
» Ik gebruik het verhaal van mijn eigen opa en oma
van de oorlog. Zij kunnen het helaas niet meer vertellen maar ik kan hun verhaal wel vertellen;
» Stichting Westerbork;
» Een lid van de Oranjevereniging van Veere regelt
dit met het Landelijk Steunpunt voor de school via
oud-collega’s.
Bijlage 2
Wat doet u als u geen ooggetuige van de Tweede Wereldoorlog als gastspreker meer kunt uitnodigen?
» 94 x gefilmde interviews gebruiken
» 22 x deskundige uitnodigen
» 35 x nabestaanden uitnodigen
» 9 x geen speciale actie, wordt wel museumbezoek
Overloon en kijken naar serie ‘13 in de oorlog’ genoemd.
» 44x anders
Opmerkingen bij anders:
» Of misschien een toneelstuk;
» Ik zou dagboek fragmenten voorlezen;
» Bezoek aan Kamp Vught+ bijbehorend lespakket;
» Diverse dingen zoals films van interview van ooggetuige, musea, re-enactment bezoek kamp Vught,
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
samen erover praten. Voorlezen erover etc...;
Door het vertellen van de verhalen die ik gehoord
heb van de ooggetuigen zelf. Daarnaast zou ik de
mogelijkheden om een deskundige vanuit een museum of een nabestaande uit te nodigen, uitzoeken;
Uitnodigen van -ervarings-deskundigen of nabestaanden;
Combinatie van filmfragmenten en verhalen;
Combinatie van film en nabestaanden;
School tv series, zoals 13 in de oorlog;
2, 3 of 4;
Nog niet over nagedacht, ik denk door middel van
film en zelf uitleg geven;
Film van hun getuigenissen en voorlezen van hun
verhalen;
Ik denk dat ik dan films bekijk. Wij gaan nu ook naar
het verzetsmuseum in Gouda en kijken de serie “13
in de oorlog”;
Ik ben zelf kleinkind van 2 verzetsstrijders. Ik vertel
zelf hun verhaal ondersteund Door alle materialen
die ik van hen heb gekregen;
Dit is een keuze voor de leerkrachten van de bovenbouw van de basisschool;
Weet ik nu nog niet;
Hier moeten we nog goed over nadenken, maar het
is voor ons wel duidelijk dat we hier iets mee gaan
doen;
Bijlage 3
Gebruikt u gefilmde interviews?
» 89 x nooit
» 98 x soms
» 20 x vaak
» 3 x leeg
Opmerkingen:
SOMS
» 1x Onlangs over Selma Weinberg;
» 1x Nu nog niet, maar wil het wel gaan gebruiken als
het beschikbaar wordt gesteld;
» 2x bij geschiedenis;
» In de periode ( twee weken ongeveer) dat ik les geef
over WO II;
» Per jaar komt het thema eenmaal aan bod en dan
laten we diverse filmpjes zien.;
» Shoah blijft indrukwekkend; losse andere interviews
halen dat niveau niet. En ook zeker niet het niveau
van de gastsprekers zelf
» ik ben dat van plan;
» Ik gebruik als voorbereiding op het bezoek van sprekers het gefilmde getuigenis van Henny Leefsma;
» in dezelfde periode als gebruik van gastsprekers, en
bij momenten waarop ooggetuigen in het nieuws
zijn (voorbeeld; Jules Schelvis bij DWDD, november
2014);
» Ik laat 1 keer per jaar mijn film zien;
22
Onderzoek naar gefilmde interviews
»
»
»
Anna Frank krant;
Wat er zich voor doet;
Misschien combinatie van ideeën als boven
Geschiedenismethode volgen. Evt. op uitnodiging/
aanbieding ingaan van e.o.a. instantie;
Nog niet over nagedacht;
Zelf vertellen, m.b.v. methode geschiedenis, n.a.v.
nationale herdenkingen, adoptie Joods Monument
L’den en actualiteiten;
Nog geen idee;
Een combinatie van nr.2, 3 en 4. Onlangs een mooi
artikel gelezen over de inzet van tweede- generatie-ooggetuigen, en als dat mogelijk is zie ik hier
veel positiefs in;
Verschillende vormen. Heb zelf een film gemaakt;
Dat weet ik nog niet goed;
We gaan met ons ‘schoolkamp’ 1x in de twee jaar
naar herinneringscentrum Westerbork. Daarnaast
ben ik zeer geinteresseerd in gefilmde interviews;
Optie 2 + 3 + 4 ga ik dan toepassen;
Waarschijnlijk is de aanvulling dan vooral via ‘13 in
de oorlog’, een schooltv. programma;
Ik blijf lessen geven over WO2 en we blijven op excursies gaan naar WO2 musea;
We bezoeken jaarlijks de Erebegraafplaats in
Overveen en worden daar begeleid door een deskundige van de begraafplaats;
Ik zou het liefst ieder jaar met studenten naar het
herinneringscentrum willen voor een rondleiding en
een lezing;
Nog niet over nagedacht, maar het uitnodigen van
gastsprekers in welke hoedanigheid dan ook spreekt
heel erg aan. Ook het kijken van digitaal materiaal is
interessant (doe ik nu ook al).dat weet ik nog niet.
Het gaat om ervaringsdeskundigen. maar ik vertel
wel altijd aan de leerlingen dat zij het verhaal een
toekomst moeten geven;
In mijn project gaat het niet specifiek over WO2 het
gaat over onverdraagzaamheid en waar dat toe leidt
getuigen van andere conflicten passen hierin ook
goed. Voor wo 2 voldoet een film dan eventueel ook;
Ik lees verhalen en bekijk historisch materiaal uit de
omgeving;
Weet ik nog niet;
Ik zoek films met interviews van ooggetuigen. Nodig
zo mogelijk deskundige uit en als de nabestaande
bereid zijn zou ik hen ook van harte uitnodigen. Ik
wil proberen het verhaal zo “levend” mogelijk te
houden om de boodschap: Dit mag nooit meer gebeuren, zo duidelijk mogelijk over te brengen;
Heb er nog niet over nagedacht;
Ik geef er zelf een les over;
De methode en extra materiaal uit de bieb, het internet voor beeldmateriaal (filmpjes);
Ik zou het nu echt niet weten. Ik denk misschien dat
ik de interviews ga gebruiken en ook een levend iemand voor de klas en of dat dan een nabestaande
of historicus is, weet ik nu nog niet. Films bekijken,
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
23
»
»
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
»
»
Als ze er zijn, dan 1 x in de twee jaar;
1x in alle klassen;
We kijken met havo 3 wij zijn zwarte soldaten;
Elk jaar ivm Kamp Amersfoort en Het Verscholen
dorp;
Wisselend per schooljaar;
Tijdens het WO2 project;
1 keer Jules Schelvins;
Afhankelijk van wat we nog meer aanbieden;
Als het in de les past;
Ik laat vaak beeldmateriaal zien bij het vak geschiedenis. Het onderwerp de tweede wereldoorlog behandelen we 1x per jaar (ongeveer 2 a 3 weken);
Tijdens de lessen over WOII, per klas 1 of 2 keer;
Wij letten hierbij wel op het feit ,hoe ze het vertellen.
Dit ook ivm het niveau van onze leerlingen. afhankelijk van wat er op internet te vinden is wat aansluit bij
12 jarige kinderen. Veelal bestaande docu’s;
Voorafgaand of na de gastspreker;
Hooguit 1 keer per schooljaar.
VAAK
» 13 keer (13 in de Oorlog wordt gekeken in de klas);
» Als het onderwerp aan bod komt en het materiaal is
in de lessen in te passen, wordt het digitale materiaal
zo veel mogelijk ingezet;
» Als er interviews voorhanden zijn wel en programma’s als klokhuis en vroeger en zo maken zelf ook
vaak gebruik van ooggetuigen;
» In het schooljaar dat we geen bezoek hebben van
een gastspreker;
» Meerdere keren tijdens het thema;
» Tijdens ons thema regelmatig.
Bijlage 4
Waar zoekt u gefilmde interviews met ooggetuigen van
de Tweede Wereldoorlog?
» 21 x uitzending gemist
» 36 x getuigenverhalen.nl
» 21 x youtube
» 48 X leeg
» 84 x anders
Opmerkingen bij anders:
» Via Google;
» Nog niet gedaan;
» Band of brothers;
» Nooit gedaan;
» Nog niet gedaan. Ik zou jullie raadplegen of anders
googlen en Youtube;
» Dat weet ik niet, tot vorig jaar gaf de duopartner de
geschiedenislessen. Ik hoop van hem te vernemen
op welke manier hij dit deed;
» Zoek nu nog niet;
» Heb een film van een eigen familie lid. Genaamd in
het hol van de leeuw;
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
miepgies.nl;
Daar zou ik zoeken..;
Regiotv;
Website School-TV Google;
Ik zou het googelen en kijken wat het aanbod is.
niet;
School tv.nl;
Ooggetuigen, dvd met interviews uitgegeven door
westerbork met oa Jules Schelvis;
Zelf opgenomen;
Shoa van Lanzman;
via Cultuurpad Helden;
Shoah;
Wij maken deze met een schoolproject zelf over de
eigen omgeving;
Nog niet gedaan;
Internet;
Dvd;
Zie vraag 2, maar ik zou graag toegang krijgen tot het
Steven Spielberg archief;
Nr. 1, en bv ook longshadowofsobibor.com, dvd’s
van Yad Vashem;
USC Shoah Foundation;
Verschillende bronnen incl. eigen film;
Google;
Was op het nieuws;
Lijkt me goed om de gefilmde interviews via de sites
van het Landelijk Steunpunt Gastsprekers WO IIheden of de site van herinneringscentrum Westerbork aan te bieden;
Website van het Yad Vashem;
Schooltv en beeldbank;
Bovenstaande combinatie of DVD van Yad Vashem;
Maar doe dit dus zelden, zolang we nog een
gastspreker kunnen uitnodigen;
Zoek op internet;
Schooltv-beeldbank;
In verschillende documentaires komen interviews
langs;
Zoekopdracht google. De site getuigenverhalen kende ik helemaal niet;
Ik kijk met de kinderen de DVD Onvergetelijk Indië;
Zoek ik niet;
Ik ken meerdere goede sites;
Via google zou ik gaan zoeken. Dan zou ik vanzelf
zien waar ik uit zou komen;
Teleblik, schooltv;
Heb ik nog niet gedaan;
Dvd;
Alle bovengenoemde mogelijkheden en via tips van
collegas;
Via oude tv uitzendingen (op dvd/video);
Ik pak dan liever een filmpje over de bombardementen of filmpjes over de concentratiekampen. Ik houd
niet van bijv. Schindlers List, kan ik zelf niet zien. Wel
bijv. Sunny Boy, pak je ook nog de manier waarop
met zwarte mensen werd omgegaan;
Llesmateriaal;
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
Doe ik nog niet;
Via links die wij hebben. Ik geloof dat dit ook via het
steunpunt komt.
Bijlage 5
Welke zoektermen gebruikt u bij het zoeken naar geschikt gefilmde interviews met ooggetuigen van de
Tweede Wereldoorlog?
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
ooggetuigen WOII;
Tweede Wereldoorlog ooggetuige;
Respect, verdraagzaamheid, gevolgen orlog
Ooggetuigen WO 2;
ervaringen ooggetuigen WO II;
WoII ooggetuigen;
oogetuigen kamp westerbork ooggetuigen kamp
Amersfoort ooggetuigen kamp Auschwitz van alles
en nog wat;
getuigen WO II kamp onderduikers verzet ervaring;
heel veel verschillende;
vb. onderduikers;
WO 2;
bevrijdingsbos, monument dat we hebben geadopteerd;
Operatie Market Garden Getuigen WOII;
WOII , leven in de stad, naar school gaan in de oorlog, hoe werd er gefeest, enz. Vooral de praktische
zaken welke leerlingen aanspreken;
ooggetuige, WO2, ervaringen, meegemaakt;
WO2 getuigen oorlog meegemaakt verhalen WO2;
overlevende wo 2 ooggetuige berlijnse muur;
veteraan tweede wereldoorlog;
ooggetuigen, WOII;
Ooggetuigen tweede wereld oorlog groep8;
Ik ga naar de site van Yad Vashem;
Gebruik ik niet heb er dvd’s van;
Ik gebruik het niet, maar ik denk aan ooggetuigen
WO2, kampoverlevenden, dagelijks leven wo2 Joods,
2e Wereldoorlog, verzet, onderduiken, concentratiekamp, Amsterdam ooggetuigen WOII;
ooggetuigen nabestaanden oorlogsoverlevenden;
Ooggetuigen interview tweede weteldoorlog;
concentratiekamp nabestaande overlevende verhaal;
Ik weet welke aflvering ik zoek;
ooggetuigen+verslag+WOII;
Doe ik nog niet zo vaak;
wo2, woII, 101st bataljon, enz;
Ooggetuigen wo2, verhalen wo2;
- WO II -leven in WO II - getuigen WO II;
holocaust survivor;
interview ooggetuige WO2;
Ik gebruik de interviews van getuigenverhalen.nl daar
zoek ik interviews die aansluiten bij het onderdeel
van de WOII waarop we op dat moment aan werken;
ooggetuigen tweede wereldoorlog interview met .....;
verhaal tweede wereldoorlog;
24
Onderzoek naar gefilmde interviews
»
»
»
»
»
»
»
»
»
Ik zou het niet weten, maar via google kom ik een
heel eind, lijkt me;
Ik gebruik wel filmpjes van schooltv beeldbank;
Optie 2 en 3;
Ligt aan de les en welke info ik wil overbrengen;
Tv serie De OOrlog;
Filmmateriaal gekregen van het Herinneringscentrum Westerbork; we zijn 2 keer pilotschool geweest;
Schooltv;
Allemaal;
Internet algemeen Schooltv beeldbank Youtube;
Video (De Oorlog / World at war);
Meerdere internetsites;
Geen idee;
DVD;
Opnames op DVD van een aantal jaren terug;
Via mijn moeder, zij heeft een film van Mevr. Loeff,
die in het verzet heeft gezeten;
Ik heb een dvd van het Landelijk Steunpunt Gastsprekers WO II-heden;
Project van Kamp Vught;
Joods Historisch Museum Ons Verleden Shoah
Foundation Meertens Instituut;
Klokhuis;
Op het hele internet;
Meerdere sites;
N.v.t. zie vraag 2;
- Filmpjes Ravensbruck - Youtube - Lespakket - jeugdjournaal;
Zoek met google en kijk waar dat mij brengt;
DVD’s en tijdens bezoek van Kamp Amersfoort en
Kamp Vught;
Alle drie bovenstaande mogelijkheden;
Youtube, uitzending gemist etc;
Wist niet dat deze bestonden;
Nog niet van toepassing;
Allemaal en ook anderetijden.nl;
In alle bovenstaande mogelijkheden;
Geen;
Ik wist niet dat dat kon;
Dvd’s;
Op allerlei sites;
Waarom niet mogelijkheid tot meerdere opties? Ik
zoek op meerdere plekken, eerste 3 opties. Collectie
van mijn eigen DVD’s;
We kunnen gebruik maken van de hierboven genoemde dvd’s;
Films /documentaires die ik op de bij elkaar hebben
gezocht moet in ‘t engels dus vaak via bestaande
documentaires Monumenten Spreken;
Teleblik;
Zelf opgenomen enkele jaren geleden tijdens verhaal
van ooggetuige nog niet van toepassing;
Omroep Zeeland;
Ligt weer aan het taalgebruik;
En via schooltv.nl;
Schooltv Beeldbank;
13 in de oorlog www.ondergedokenalsannefrank.nl;
»
»
»
»
25
»
»
»
»
»
»
»
»
»
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
interview slachtoffers WO II;
interview tweede wereldoorlog;
Shoah;
via beeldbank en schooltv zijn ze al geselecteerd op
geschiktheid. Zoekwoorden zijn: concentratiekamp,
anne frank, kind in de oorlog;
oogetuigen WO2;
ooggetuigenverslag WOII interview WOII;
ooggetuigen woII;
Tweede wereldoorlog, ooggetuigen, interview;
dat hangt van het onderwerp af;
ooggetuigen tweede wereldoorlog gastspreker;
oorlog concentratiekamp jappenkamp;
woII ooggetuige;
Holocaust, Sobibor, Treblinka. Vaak kom ik via via
bij goed materiaal uit;
Tweede Wereldoorlog Anne Frank bezetting;
ooggetuigen Tweede Wereldoorlog - filmpje - interview ooggetuigen WOII -;
we zoeken niet specifiek naar gefilmde interviews;
Ooggetuigen van WOII Verhalen van overlevenden
WOII;
WOII; verhalen, onderduiken;
Intervieuw oogetuigen tweede wereldoorlog Ooggetuigen tweede werldoorlog Ervaringen tweede wereldoorlog Tweede wereldoorlog meegemaakt Enz;
Ander tijden Documentaire....;
tweede wereldoorlog getuigenissen woII wie heeft
woII meegemaakt;
zie boven, daar ben ik niet naar op zoek. Zo’n interview zou hooguit vijf minuten moeten duren, terwijl
de leerlingen nu 50 minuten muisstil zijn als de ooggetuige in de les is. Een uur kijken naar iemand die
op doek praat, is onmogelijk;
Ik zoek naar lespakketten waar het bij zit, of mooie
films;
ooggetuigen 2e w.o. interviews oorlogsslachtoffers
2e w.o;
meerdere mogelijkheden lijkt mij, maar tot nu toe
heb ik het via jullie gedaan en vaak ook telefonisch;
interview tweede wereldoorlog, ooggetuigen WO II;
Ooggetuige Tweede Wereldoorlog Overlevende
Tweede Wereldoorlog;
WO2 , tweede wereld oorlog. Of gerichte zoekwoordonderzoek als : kristalnacht, bevrijding, joden, Anne
Frank, onderduiken, verzet etc.;
Ooggetuigen Tweede Wereldoorlog;
tweede wereld oorlog, dagboekfragementen, dagboekverhalen, ooggetuigen tweede wereldoorlog;
Overlevende tweede wereldoorlog Overlevende
concentratiekamp Verhaal van een overlevende van
tweede wereld oorlog;
Beladen Verleden, Ooggetuigen in de klas,dit jaar
zijn 2 havisten , Eline en Nadi van de Winkler Prins
in de klas geweest. Zegaven lessen over Joden in
de stad Groningen; het is een profielwerkstuk, zelfs
een indrukwekkend interview over de synagoge in de
Stad. www.entoen.nu;
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
nabestaanden tweede wereldoorlog;
tweede wereldoorlog ooggetuigen;
dag vader, moeder ooggetuigen gastsprekers wo ii;
Vaak zit het in filmpjes verwerkt: Vroeger enzo
Klokhuis 13 in de oorlog Ook specifieke opdrachten
op bv youtube: vriendin Anne Frank, Miep Gies etc;
Vaak zit het in filmpjes verwerkt: Vroeger enzo
Klokhuis 13 in de oorlog Ook specifieke opdrachten
op bv youtube: vriendin Anne Frank, Miep Gies etc;
survivors WO II;
WOII interview;
ooggetuigen w.o. II;
ooggetuigen WOII;
WO2 interview ooggetuige;
ooggetuigen Tweede Wereldoorlog; getuigen WO II;
ooggetuigen Tweede wereldoorlog Nederland persoonlijke ervaringen;
2e WO ooggetuigen/verhalen;
getuigen verhalen Tweede Wereldoorlog Nederlands-Indië;
Wo II kinderen en dan het onderwerp waar we het
over hebben zoals hongerwinter, concentratiekamp
etc;
Ooggetuigen Tweede Wereldoorlog;
kind van NSB, verzet, primaire bron, ooggetuigen;
witnesses ww2;
dagboeken ooggetuigen onderduiken etc.etc.;
Tweede wereldoorlog ooggetuigen;
ooggetuigen, verslag, wo2 en dan zelf de filmpjes
eerst bekijken;
Wat ik belangrijk vind is dat het informatief is, ik kijk
over welke onderdelen informatie wordt gegeven en
zoek op of het geschikt is voor kinderen uit groep 8;
nabestaanden Anne Frank, jodenvervolging, onderduikers;
Tweede wereldoorlog overlevenden;
ooggetuige verslag wo 2 oorlogslachtoffers;
- ooggetuigen - onderduikers - concentratiekampen;
Verslagen ooggetuigen WO II of de favorieten op
mijn youtube kanaal;
WOII, getuigen, beleving, ook zaken als Arnhem,
D-day, Market Garden, onderduiken, collaboratie,
NSB;
WoII, ooggetuigen, slachtoffers, getuigenissen;
getuigen WO11;
getuigenverhalen tweede wereldoorlog;
interview tweede wereldoorlog nederlands;
interview WOII interview ooggetuige WOII of iets
dergelijks. Ik probeer veel;
dertien in de oorlog;
oorlogsherinneringen;
ik kan al een aantal voorbeelden die ik gebruik;
Geen zoektermen, kijk op site;
Ik heb dat nog niet gedaan omdat er nog getuigen
zijn. Maar ik kan me voorstellen dat ik google op
ooggetuigen, verhalen WOII;
WOII Tweede Wereldoorlog Oorlog Bezetting;
WO2 ervaringen;
»
»
»
»
»
onderwerp en leeftijd;
Verhalen WO2 Getuigen wo 2 Onderduiken Jodenvervolging;
filmpjes Tweede Wereldoorlog basisonderwijs;
wo2, getuigen;
Interview, ooggetuige, WOII, Tweede Wereldoorlog.
»
»
»
Bijlage 6
Zou u gebruik maken van een website of webportal waarop gefilmde interviews met ooggetuigen van de Tweede
Wereldoorlog zijn verzameld?
» 195 x ja
» 9 x nee
» 6 x leeg
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
26
Onderzoek naar gefilmde interviews
Opmerkingen
» Dat zou het zoeken makkelijker maken;
» Omdat dat nuttige en betrouwbare informatie is.
» Zinvol en praktisch;
» Dit past bij de lessen;
» Niemand het zo goed kan vertellen als iemand die
het zelf heeft meegemaakt;
» Makkelijk te vinden en mijn inziens belangrijk voor
de les en de overlevering;
» dan is het overzichtelijk wat er is en kun je snel zien
of iets geschikt is om te laten zien;
» dat scheelt tijd;
» mensen vaak meer onthouden als ze dingen hebben
gezien. Een gefilmd verslag is vaak heel indringend;
» Op onze school wordt in groep 8 veel aandacht
besteed aan de tweede wereldoorlog. Daarbij wordt
zo veel mogelijk materiaal gebruikt;
» als deze mensen niet meer in leven zijn. Een echt
gesprek maakt het nog levendiger;
» als deze website of dit portal van goede kwaliteit is
dit veel tijd scheelt bij de voorbereiding van degelijke
lessen;
» dit gemakkelijk is alles bijelkaar;
» Omdat je dan makkelijk kunt zien/kiezen wat je wilt
laten zien;
» dit overzichtelijk en gemakkelijk is, ik zou hier zeker
gebruik van maken;
» Sta open voor lesmateriaal;
» het straks niet meer in het echt kan;
» Omdat alle verhalen daar bij elkaar staan, hopelijk
op onderwerp;
» In kunnen leven in de geschiedenis is ontzettend belangrijk en dit helpt de leerlingen daarbij. makkelijk
vergelijken;
» Realistische aanvulling op lessen. ‘Uit de eerste
hand’;
» het handig is om op 1 plaats te hebben en er makkelijk bij te kunnen;
» het belangrijk is dat kinderen deze informatie horen.
Het maakt veel indruk;
» vult de lesstof goed aan;
»
»
Zie vraag 5;
Bijvoorbeeld bij een zelfstandige opdracht - maak
ze niet te lang, een lesuur is gem. 50 minuten dus
ze moeten bijv. kunnen vergelijken of er opdrachten
bij maken. Zorg ook voor interviews op bovenbouw
lyceum niveau;
Het een waardevolle aanvulling op het lesmateriaal
is, en een grote bijdrage levert aan de inleving van
kinderen;
Kan aanvulling geven;
ze een waardevolle aanvulling zijn op de lessen rondom thema WO II;
Ik twijfel; persoonlijke verhalen en professionele producties (zoals Shoah) raken leerlingen veel dieper;
de Tweede Wereldoorlog zo dichter bij de kinderen
komt;
het makkelijk bij elkaar staat en de filmpjes gecontroleerd zijn;
het extra lading en kwaliteit geeft aan je lessen. Verdieping en een persoonlijk verhaal;
handig verzamelpunt;
Alles op 1 plek verzameld is gemakkelijk;
makkelijk zoeken en toegankelijk voor onze studenten;
het veel indruk maakt op de leerlingen;
Dan is het eenvoudig te vinden;
Ooggetuigen spreken de leerlingen toch het meest
aan;
ik dan eventueel gebruik van het materiaal kan maken;
Omdat juist een persoonlijk verhaal aanspreekt;
het is erg handig als alles bij elkaar is. Moet wel een
logische website zijn;
De leerlingen erg geïnteresseerd zijn in de verhalen.
makkelijk zoeken en gecontroleerde informatie;
Zeker als het duidelijk een aanvulling/ verdieping
van mijn les is;
dit vergemakkelijjkt het zoeken;
dat goed te vinden is en altijd beschikbaar
Lijkt me ook geweldig om studenten daar zelf op te
laten zoeken en onderzoek mee te laten doen;
lijkt me handig;
het heel makkelijk te vinden is als deze interviews bij
elkaar staan;
dat maakt het voor kinderen tastbaar;
het is gemakkelijk als er verschillende materialen
onder een noemer te vinden zijn;
goede aanvulling op de lesstof is;
Omdat een interview een mooie kijk geeft op het
leven in die tijd en het is makkelijk bereikbare informatie;
toegankelijk;
een centraal verzamelpunt maakt het overzichtelijk;
altijd op alle plekken binnen school toepasbaar;
het een handige verzamelplek is;
Ik zou er zeker kijken of er bruikbaar lesmateriaal te
vinden is. Wel is het dan belangrijk dat de site goede
naamsbekendheid krijgt;
»
»
»
»
»
»
»
»
»
27
»
»
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
snel te vinden;
mits het toegankelijk is voor de doelgroep;
Zou goede aanvulling zijn op reguliere programma;
Een verzamelplek is altijd handig;
daar staat alles op één plek;
het voorkomt een hoop zoekwerk;
het voor de kinderen veel meer gaat leven. Wel gebruiken we de serie ‘13 in de oorlog’;
ik merk als ik een gastspreker in de klas heb gehad,
alles zo veel meer leeft voor de kinderen. Ik zou het
kunnen gebruiken, maar ik gebruik / ken al veel andere sites;
Lijkt me erg leerzaam. Persoonlijke ervaringen spreken erg aan;
de kinderen daar veel van leren;
Dat gebeurt al zoveel, dus dat is ook voor dit heel
handig;
Wellicht ook een link maken naar Facebook om updates aan te kondigen?;
Dat kan ook goed en vooral als het op de website
staat die ik ook voor meerdere les ideeën gebruik;
toegankelijk;
Handig;
kan ik uit selecteren;
makkelijk te gebruiken;
Ja, wanneer dit dagelijks materiaal is waarbij is gelet op o.a. de leeftijd van de kijkers. Het is erg fijn
wanneer de interviews bij elkaar verzameld staan
op een betrouwbare website. Ooggetuigen zijn een
waardevolle in- cq aanvulling;
Gebruiksvriendelijk;
Als daar materiaal te vinden is wel, maar nu ben ik er
nog niet mee bekend;
Straks zijn er geen mensen meer in leven die de
oorlog hebben meegemaakt. Het gevaar bestaat dat
de herinnering vervaagt en de lessen minder indringend worden;
Het niet altijd mogelijk is iwmand live te laten
komen. Nu de jaren voortschrijden zijn er ook steeds
minder ogggetuigen;
ooggetuigenverslagen veel meer indruk maken dan
een verhaal van de docent;
Dat is gemakkelijk in gebruik in combinatie met het
digitale schoolbord;
als ik het weet te vinden ik er zeker gebruik van zal
maken. Het probleem is vaak dat je niet weet dat het
er is en waar het te vinden is;
Omdat het voor de leerlingen belangrijk is om deze
getuigen te horen;
Interessant en goede vervanging van ooggetuigen;
dat de vindbaarheid verhoogt en ook de relatie met
het Steunpunt (i.v.m. de kwaliteit) aangeeft vanwege
makkelijkere keuze;
oorlogen onlosmakelijk verbonden zijn met vrijheid/
vrede. Ooggetuigen dragen bij aan vrijheid. Dat lijkt
mij erg toegankelijk en overzichtelijk;
Omdat ik dan zelf niet hoef te gaan zoeken op Youtube;
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
dat makkelijk is;
Dit lijkt me handig. We lezen ook de Anne Frankkrant
en “vrijheid geef je door”en hier staan wel interviews
in. Als je het ziet is dit toch anders;
is goed om te kijken, maar ook leuk als de kinderen
hun eigen familieverhalen erop kunnen zetten;
Beeldmateriaal maakt indruk bij leerlingen. Stof
wordt beter opgenomen;
gemakkelijk interviews te vinden.;
het boeiende extra informatie is op het lesmateriaal
wat we hebben. Lln. vinden WOII erg interessant;
Lijkt me handig;
Dat kan ik gebruiken bij de voorbereiding van mijn
lessen;
op een gegeven moment er geen echte, levende personen meer zijn. En de leerlingen vinden deze verhalen erg interessant;
Ja omdat dit een prachtige manier is om mensen die
het mee hebben gemaakt aan het woord te laten.En
zo is er altijd materiaal dat je erbij kunt pakken als
het over die tijd gaat;
ik het erg belangrijk vind dat leerlingen uit deze tijd
met eigen ogen kunnen zien hoe het leven was in de
oorlog en hoe het leven nu dus zal zijn voor kinderen
die in oorlog leven;
het dan makkelijk te vinden is;
storytelling een evidence based resultaat heeft in het
primair onderwijs;
Dat lijkt me toegankelijk;
ik graag een centrale plek zou zien om allerlei lesmateriaal te vinden over WOII;
het snel te vinden is. Puur praktisch;
Als het op 1 site staat is het makkelijk te vinden;
ik aanneem dat daar uitgebreidere beschrijvingen bij
de films te lezen zijn, zodat ik sneller weet of deze
geschikt zijn voor mijn groep;
dat ligt eraan - afhankelijk van de doelen en het beschikbare materiaal;
gemakkelijk;
dat scheelt een heleboel zoekwerk (en dus tijd!);
het dan makkelijk te vinden is en makkelijk in te passen is in een les;
Nu gelukkig nog met echte mensen. Het maakt het
voor de leerlingen wel dichterbij en “echter” om
mensen te zien en horen i.p.v. uit een boekje met
letters;
via het digibord een mooi medium;
ik denk dat dat een goede aanvulling is op het bestaande lesmateriaal / vervanging is van overleden getuigen;
dat waarchijnlijk bij ons aanbod past;
je dan alles bij elkaar op 1 pagina hebt;
Goed en bruikbaar materiaal voor de klassen;
je dan alle interviews over verschillende onderwerpen makkelijk kan vinden;
Zeer geschikt om te gebruiken bij lessen over WO2;
dan alles duidelijk bij elkaar staat en geschikt is bevonden voor de leeftijd van schoolgaande kinderen;
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
Bijlage 7
Is de website lesmateriaaloorlogenvrede.nl goede plek
om gefilmde interviews met ooggtuigen van de Tweede
Wereldoorlog aan te bieden?
» 9 x nee
» 40 x ja
» 151 ik ken deze site niet
» 5 x anders
Opmerkingen
NEE, OMDAT:
» Zoekterm is niet specifiek genoeg;
» Ik ken de website niet;
» Ik zou het via de bekende kananlen van herinneringscentrum westerbork of steunpunt gastsptrekes
wo II laten verlopen;
» ik ken de naam nog niet. wellicht als hij ingeburgerd
is wel;
» ik niet de associatie met vrede heb bij de gastsprekers;
» hele ingewikkelde website naam;
» ik niet meteen denk aan lesmateriaal, maar aan 2e
W.O.;
» de naam niet duidelijk aangeeft dat het gaat over
WO 2. Er zou iets in moeten staan met het woord
“ooggetuigen...;
» Omdat de titel niet de lading dekt. Mits er meer interviews staan uit latere periodes waarbij bijv. Srebrenica is betrokken;
Opmerkingen bij ik ken deze site niet
» Het zou makkelijker zijn als het bij de geschiedeniscanon van Nederland zou staan;
» Ik zou aansluiten bij bestaande gs-portals zoals histoforum en zorgen dat je daar goed te vinden bent (leraren hebben zoveel sites tot hun beschikking);
» Ja, maar dan wel met een duidelijke (sub)link naar
het deelonderwerp;
» Omdat ik nog eigen materiaal heb, heb ik nog niet
met deze website gewerkt;
» Ik zou eerder zoeken naar lesmateriaal over de
tweede wereldoorlog als ik speciaal iets over WO II
zoek;
» maar ben blij dat ik het nu weet;
» Maar het lijkt me wel een logische plek;
Opmerkingen bij ja
» Het hoort hierbij;
» ik denk dat het daar thuis hoort.;
» Ik ken hem niet, maar misschien een link bij 4/5 mei
site Ooggetuigen past in deze titel;
» logisch;
» het een duidelijk raakvlak heeft;
» Veel omvattend. Oorlog was niet alleen toen, transfer naar nu vind ik zeer belangrijk voor de kinderen.
En alles bij elkaar op een plek!;
28
Onderzoek naar gefilmde interviews
»
»
»
ik denk dat het leerzaam en zinvol is;
Ligt aan de interviews;
Ik vind het belangrijk dat het verhaal van ooggetuigen verteld blijft worden;
Dan staat alles bij elkaar en snel te vinden;
1 plek waar je dit soort verslagen zou kunnen vinden
is handig en werkt effectief;
Dat scheelt zoektijd;
Ik het belangrijk vind dat leerlingen hiermee in aanraking komen;
deze voegen enorm veel toe, maakt het aantrekkelijk
voor de leerlingen om met de onderwerpen bezig te
zijn. Zijn meer geïnteresseerd;
Ik altijd zoek naar geschikt materiaal;
ja, mits technisch betrouwbaar. Ik kan het materiaal
dan vanuit verschillende locaties gebruiken en studenten kunnen het terugzien;
scheelt veel zoektijd;
dat heel handig lijkt;
dan alles overzichtelijk en gecrompimeerd bij elkaar
staat;
meerwaarde voor je les;
het van belang is om je lessen zo breed mogelijk te
geven;
Interessant;
mooie aanvulling op uitzending gemist;
een persoonlijk verhaal maakt indruk;
Prima idee om gebruik te kunnen maken van een
breed aanbod;
Dit is makkelijk op het digibord in de klassen te gebruiken;
Ik hoop dat daar kwalitatief goede filmpjes op staan,
gerubriceerd, duur/lengte erbij enz;
mooie aanvulling op de lessen;
Dat lijkt me erg handig;
Dit straks wellicht een van de weinige mogelijkheden
zal zijn om een “levend” verslag van deze zaken te
verkrijgen. Beter dan alleen maar uit een boek;
onze vaste gastspreker is ruim 90 jeer;
Beeldmateriaal spreekt tot de verbeelding, met een
interview ga je de diepte in doordat iemand persoonlijke ervaringen met de kijker deelt;
er dan een keuze gemaakt kan worden uit verschillende onderwerpen;
Het handig is;
Het van meerwaarde kan zijn bij de lessen;
Dat is overzichtelijk, duidelijk en goed te vinden;
Er steeds minder kevende getuigen zijn die hun verhaal nog kunnen vertellen;
kinderen dit heel interessant vinden;
Ik vaak op zoek ben naar nieuwe materialen;
er tzt geen gastsprekers meer zijn die ooggetuige
waren;
het daar overzichtelijk bij elkaar staat;
Als de echte ooggetuigen er niet meer zijn, komt
deze manier het meest dichtbij;
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
29
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
de naam zegt het al....;
brede thematiek;
duidelijke site;
Ik denk dat je hier ook snel terecht komt via google.
Wel zou ik dan duidelijk pr maken voor deze filmpjes;
Als je lessen aan het voorbereiden bent en zoekt op
de site kom je dit wel tegen;
makkelijk te vinden;
Spreekt voor zich;
dit de lading dekt;
Duidelijke naam van website;
interviews een goede aanvulling zijn op het lesmateriaal over oorlog en vrede;
Dit is een logische zoekplek;
Duidelijk, toegankelijk;
de titel zegt genoeg;
Lijkt me een logische plek;
hier al veel info en lessen opstaan. De site mag wel
meer gepromoot worden;
passend bij de aangeboden items;
dat omschrijft alles wat met oorlog te maken heeft;
Dit een logische zoekterm is;
alleen kende ik de site niet, maar klinkt handig;
daar zou ik zoeken;
Ik ken de pagina niet omdat ik er een paar jaar geen
gebruik van heb hoeven maken (werkeloos ) maar is
wel goed dat het er is;
het zegt wat het inhoudt;
Duidelijk.
Bijlage 8
Waar moet deze website of webportal volgens u aan voldoen?
Opmerkingen
» Niet te lange fragmenten;
» Interviews geordend op thema;
» betrouwbaarheid;
» Waarheidsgetrouw, duidelijk verhaal;
» Zoekgemak;
» Informatie geschikt voor kinderen van de basisschool. Duidelijke Lay out. Makkelijke zoekmachine
op thema en leeftijdsgeschiktheid;
» Duidelijkheid, overzichtelijkheid. Korte fragmentjes;
» T oegangelijkheid;
» Vlot bereikbaar, helder met zoekopties, lang benaderbaar. Ik zet graag ‘s ochtends de websites klaar,
voor die dag;
» geschikt voor basisschool;
» Goede lay-out, zodat het geheel overzichtelijk is;
» makkelijk hanteerbaar, overzichtelijk;
» Makkelijk te vinden, passend bij de doelgroep en het
onderwerp;
» Interessante interviews met beelden en plaatjes erbij. Het moet niet een saai gesprek zijn, dan haken
kinderen al snel af;
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
overzichtelijk, genoeg aanbod met variërende tijdsduur;
toegankelijkheid, lesmaterialen bij filmpjes, duidelijke structuur;
toegankelijk en zie boven;
Eenvoudig te bedienen tools;
Makkelijk te vinden. Ik denk ook dat voor de belevingswereld van de kinderen niet alleen mensen aan
het woord moeten zijn, maar ook beelden en foto’s
uit die tijd getoond moeten worden;
Makkelijk toegankelijk, heldere informatie, geen onmogelijke inlogcodes die je kwijt kunt raken. makkelijk toegankelijk goed materiaal duidelijke uitleg;
makkelijk vindbaar en toegankelijk;
toegankelijk voor de onderbouw van het VO;
Goede zoekfuncties, thematisch, toen/nu;
Zie hierboven;
gebruiksvriendelijk;
T oegankelijk;
Vooral dat als er filmpjes opstaan die zonder haperen getoond kunnen worden;
Niet te lange teksten. Eenvoudige teksten Afwisseling in werkvormen. Uitdagend voor de leerlingen
goede zoekmachine;
MAkkelijk te vinden zijn, eenvoudig in gebruik;
korte interviews goede montage duidelijke thema’s;
Overzichtelijk, duidelijk en aanspreekbaar;
brede zoekfunctie verschillende films/interviews
Brede achtergrond;
toegankelijk makkelijk te vinden eenvoudig in te
zetten in de les;
Historisch en didactisch verantwoord materiaal ter
beschikking stellen, zonder al te veel kleuring;
Duidelijke onderverdelingen in onderwerpen, doelgroepen etc;
goed en degelijk historisch materiaal;
Brede toegankelijkheid; groot aantal keuzemogelijkheden;
Toegankelijk, op niveau van de leerlingen;
echtheid, gecontroleerd op de doelgroep, waarheidsgetrouw;
Toegankelijk en overzichtelijk;
mogelijkheid tot zoeken op thema, en (maar dat is
voor de interviews waaervoor dit nog niet is gebruikt
volgens mij een gigantische klus) de mogelijkheid
om ook in interviews zelf te zoeken naar een bepaald
passage;
Een goede zoekmachine Goede informatie over wie
we zien spreken en wanneer het interview is gehouden etc;
duidelijke opzet, zodat je niet lang hoeft te zoeken;
-overzichtelijk -aansluiten bij de beleving van jonge
kinderen;
het moet praktisch en bruikbaar zijn;
zoekfunctie van plaats, achtergrond, verhaal, etc;
duidelijk, overzichtelijk, ingedeeld per onderwerp en
doelgroep (leeftijd);
Makkelijk te vinden. Geschikt voor mijn leeftijds-
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
makkelijk toegankelijk;
Korte duidelijke inteviews in kindertaal;
makkelijk te vinden en te gebruiken, verhalen met
veel beeldmateriaal erover heen geplakt, kort zoals
ted talks;
Een webportal waar je vooral veel verschillende aspecten van WO2 kan opzoeken toegankelijkheid;
Toegankelijk zonder inlogmenu, filmpjes die zich
goed via de computer laten bekijken en die beeldschermvullend zijn;
Makkelijk in gebruik. Duidelijk aangeven waar het
lesmateriaal over gaat en wat de tijdsduur is. Zie
antwoord vraag 3b. Deze gegevens moeten duidelijk
zijn;
makkelijk toegankelijk. de leeftijd en onderwerp
moet zichtbaar zijn;
Korte interviews. Per interview een bepaald onderdeel centraal zetten. Verschillende mensen vanuit verschillende invalshoeken filmen;
De website moet overzichtelijk zijn. Het zou daarnaast handig zijn om een gemakkelijke zoekmachine
te hebben om middels steekwoorden interviews te
kunnen vinden. Daarnaast is het prettig als er bij
een interview waarbij meer lesmateriaal aangeboden
wordt, dit ook aangegeven staat. Ook is het handig
om bij een interview aan te geven welk interview hier
ook op aansluit. Bij delen uit een interview is het
goed om aan te geven uit welk origineel interview
dit stuk gehaald is, zodat de leerkracht er voor kan
kiezen om het hele interview te tonen in plaats van
een stukje. Wanneer er opdrachten zijn voor leerlingen, is het handig als deze op een ander deel van de
site te vinden zijn waarbij de leerlingen ook zelf naar
de juiste filmpjes kunnen zoeken. Deze pagina zou
dan sprekender voor de leerlingen moeten zijn qua
lay-out. Om de website om meerdere platformen te
kunnen gebruiken, is het belangrijk dat de website
ook op android te zien is. Of dat er een applicatie is
waarmee tevens de filmpjes en opdrachten bekeken
kunnen worden;
Geschikt materiaal voor de basisschool met een
inhoud die nu verteld wordt door gastsprekers. gebruiksvriendelijk, onderwerpen op thema, makkelijk
vindbaar, uitleg en lessuggesties etc. Makkelijk te
vinden en duidelijke omschrijvingen wat er te zien is;
makkelijk adres, duidelijke inhoudsopgave, lesmateriaal gesorteerd op leeftijd en op thematiek Overzichtelijk per thema en jaartal;
Makkelijk te vinden en hanteren;
gebruiksvriendelijk;
- technisch voldoen qua film ed. - een overzichtelijke
structuur - goede zoekfunctie - combinatie van beeld
en achtegrondinfo ed;
rangschikken op leeftijd;
Korte omschrijving van de inhoud van de interviews/
tijdsduur/ leeftijdscategorie. Links naar verder materiaal/ boeken;
Makkelijk te vinden en overzichtelijk;
30
Onderzoek naar gefilmde interviews
»
»
groep;
Duidelijk vindbaar;
makkelijk en snel te gebruiken;
toegankelijkheid;
Gezien de vragen die hier staan heb ik de indruk dat
het vooral voor het VO is. Misschien dus ook richting PO aanpassen, maar nogmaals, ik ken de site
nog niet;
Overzichtelijk per thema en niveau aanduiding;
zie ook bovenstaand antwoord;
geen mening;
Toegankelijk, beeldkwaliteit goed;
geschikte filmpjes voor verschillende leeftijdsgroepen;
vindbaar zijn;
Toegankelijk en een onderverdeling in de diverse
tijdsperiodes bij 1e WO, 2e WO, Ned. Indië, Korea
etc;
Veel nuttige informatie en vooral overzicht;
Snel vindbaar en de filmpjes moeten goed te vinden
zijn (incl. beschrijving enz zoals hierboven al beschreven);
Regelmatig updates;
Duidelijke indeling m.b.t. de groepen en lessen;
Makkelijk in het gebruik;
zie bovenstaande;
Eenvoudig toegankelijk voor iedereen;
geschiktheid voor de leeftijd; niet te lang, niet te dramatisch;
overzichtelijk en makkelijk te gebruiken;
Betrouwbaar, leeftijd voor kijker aangegeven,
ingedeeld per categorie, korte informatie over het
interview en de geïnterviewde , overzichtelijk;
Kort, to the point, aansprekend;
Met niet te veel handelingen vinden wat je nodig
hebt;
overzichtelijk, zoeken op thema;
Overzichtelijk per thema;
-Goede achtergrondinformatie, -getuigenverslagen
-Oude foto’s;
Toegankelijk zijn. Web based;
heel gebruiksvriendelijk zijn;
Goede laadsnelheid. Genoeg capaciteit om de
filmpjes op meer plekken tegelijk laten zien. Een
zoekfunctie zodat je kunt zoeken op thema;
aparte afdeling voor leerkrachten en event. voor leerlingen, duidelijke teksten;
duidelijke informatie, verwijzingen;
Gebruiksvriendelijk, overzichtelijk en duidelijk;
Niet te veel onnodige informatie en tekst;
Makkelijk te vinden, overzichtelijk en ruime keus aan
thema’s;
Kindvriendelijkheid, qua tijd behapbaar, verweven in
de schoolmethodieken;
Overzichtelijkheid. Interviews gerangschikt volgens
thema’s en met een leeftijdsaanduiding. Kindvriendelijk en begrijpelijk;
geen idee;
»
31
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
betrouwbaar, toegankelijk voor kinderen, de link
kunnen leggen naar het omgaan met elkaar in het
nu, gaat om kwaliteit en niet om kwantiteit;
toegankelijkheid discussievragen opdrachten;
Kind vriendelijk;
Overzichtelijk, goed werkend;
geen suggesties;
Goed vindbaar op google;
makkelijk te vinden en makkelijk in gebruik;
filmpjes achtergrondinformatie;
Filmpjes rangschikken op aanbevolen leeftijd;
bruikbaar ook voor de leerlingen van groep 8;
Duidelijk en overzichtelijk;
Duidelijke bereikbaarheid;
makkelijk toegankelijk;
- duidelijke indeling (categorie) - veel aanbod/keuze
- veel vrijheid in mogelijkheden om in te zetten bij
lessen;
Goede informatievoorziening is belangrijk. Vorm
deert me niet;
diverse filmpjes, erbij waar het filmpje over gaat.
Maak het overzichtelijk, bv per onderwerp/thema.
eventueel aanvullende informatie erbij;
Logische opbouw (in de lijn van ‘13 in de oorlog’);
Technisch betrouwbaar en goed toegankelijk. Geen
voortdurende wijzigingen zoals dat gebeurt bij Het
geheugen van Nederland;
snel en makkelijk zoeken, makkelijk verkrijgbaar lesmateriaal;
moet via de zoekopdrachten te vinden zijn of actief
docenten benaderen zodat ik van het bestaan afweet;
overzichtelijk en duidelijk voor basisschoolleerlingen;
Goed toegankelijk. Gebruiksvriendelijk;
makkelijk te gebruiken zijn;
toegankelijk en duidelijk;
Duidelijk voor welke leeftijd Makkelijk toegankelijk
Leerkrachtgedeelte/leerlinggedeelte, Interactief (evt.
webkwestie);
goed toegankelijk, eenvoudig te gebruiken;
overzichtelijk gerangschikt op onderwerp;
Goede zoekfunctie;
Heldere opmaak, zoekfunctie op leeftijdsgeschiktheid, duur/lengte erbij;
op thema/onderwerp korte info over het filmpje;
Zie hierboven;
Gebruiksgemak! Overzichtelijk! Gemakkelijk toegankelijk!;
Toegankelijk, makkelijk vindbaar, logische titel, overzichtelijk;
Keuze uit onderwerp, tijdsduur en leeftijdsadequaat;
Duidelijk taalgebruik en visueel aantrekkelijk. Dit
weer in het verband met het niveau. gebruiksvriendelijkheid. overzichtelijkheid. Misschien koppelen aan bestaande methode voor geschiedenis, om
naamsbekendheid te krijgen en beschikbaar te maken voor leerkrachten;
goed te vinden, koppelen aan schooltv?’
»
»
»
»
»
»
»
aan de aangevinkte punten van eerdere vragen;
Toegankelijk voor kinderen, vertelde verhalen moeten begrepen kunnen worden en mentaal verwerkt;
De verhalen moeten niet te heftig zijn en begrijpelijk
zijn voor kinderen van de leeftijd van 10 tot 11 jaar;
Ook activiteiten voor kinderen van groep 8;
duidelijk en overzichtelijk;
Weet niet;
Niet te lange fragmenten.
Bijlage 9
Thema’s
Opmerkingen
» Alle onderdelen zijn belangrijk. Je wil wel alles doen,
de tijd is helaas beperkt;
» kinderen in de oorlog;
» Ooggetuigen komen meestal van boven de rivieren.
Het spreekt kinderen ook enorm aan als de ooggetuige uit de eigen streek zou komen;
» concentratiekampen;
» Na de oorlog;
» Iemand die juist uit de nsb/nazi hoek komt, waar
komt die keuze vandaan? Wat doet iemand met dit
gegeven in zijn latere leven?;
» Zoveel mogelijk;
» leven in een concentratiekamp;
» Van de aangevinkte thema’s zijn wat moeilijker interviews te vinden;
» concentratiekampen kinderen in WOII;
» Vanuit Joods perspectief;
» onderduiken;
» alles is interessant, als de tijdsduur niet te lang is en
het aansluit op de lesinhoud zou ik bijna elke les wel
een stukje willen laten zien;
» onderduiken en concentratiekampen;
» -collaboratie -W.O.2 in de eigen provincie bijvoorbeeld Fryslan/eilanden;
» ondergedokenen;
» Wat gebeurde er met de Indische (Nederlanders)
mensen die naar Nederland kwamen. Hoe verging
het ze en hoe hebben ze dat ervaren (bijv. werden ze
gediscrimineerd);
» Alles is goed, want elk verhaal is uniek en past ergens bij;
» Dit zijn de dingen waarvan ik denk dat het de basisschoolkinderen het meest zou aanspreken. Natuurlijk
zijn alle onderwerpen interessant!;
» t leven in concentratiekampen;
» Vooral vanuit de ogen van een kind;
» Dit zijn natuurlijk de thema’s die door verschillende
ooggetuigen naar voren worden gebracht. Suriname
en de Antillen is een onderbelicht thema. Via Sunny
Boy komt dat naar voren;
» Joden;
» onderduiken;
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
Bijlage 10
Aanvullende informatie
Opmerkingen
» soms is leeftijdslabel vanwege confronterende
beelden nodig;
» Het is fijn als je gericht kunt zoeken. Een gevonden
film bekijk ik eerst zelf en kijk dan wat ik ermee kan
doen;
» De uitgeschreven tekst is praktsich bij de voorbereiding. Dan kun je inschatten waar kinderen vragen
over gaan stellen;
» hoe meer info en beelden, hoe beter :);
» Kijkopdrachten (bedenk ik meestal zelf;
» Discussievragen en reeds ontworpen opdrachten
(zoals bij project en dvd ‘joodse kinderen in het kamp
Vught) zijn natuurlijk handig, maar bij vaker gebruik
van dezelfde interviews ontstaan deze opdrachten
vanzelf. Wellicht dat het delen van deze opdrachten
(online of in een bijeenkomst) goed zou zijn;
» Vragen en opdrachten is niet per se nodig maar die
andere 4 wel;
» Om een goede les te doen is zo veel mogelijk info
nodig;
» Opdrachten voor na, voor tijdens het interview zijn
zeer welkom en kunnen een handig hulpmiddel zijn;
» filmpjes die passen bij het onderwerp.evt. met bij-
»
»
»
»
»
»
»
passende vragen;
Het is fijn om een thema en een leeftijdindicatie te
hebben. Zo kun je snel beslissen of iets geschikt is.
Daarnaast is het fijn om een opzet naar opdrachten
en discussie te krijgen aangereikt. Dat helpt je als
leerkracht even op gang;
Het sluit denk ik het best aan bij het vak geschiedenis. Dit geef ik niet, maar ik zou er tijdens SLB
aandacht aan willen besteden;
alleen al handig om te weten wat er komt;
De punten die ik aanvink, zouden natuurlijk heel
mooi zijn om als docent geïnspireerd te zijn en te
worden. Het zou een idee kunnen zijn om het interview af te wisselen met de mogelijkheid voor leerlingen om op dat moment vragen te maken over
het gene dat verteld is, of over hoe zij denken dat
het verder gaat. Of of zij het vertelde in de context
van de tijd waarin het speelt kunnen zetten, dus het
wereldgebeuren kunnen vertellen;
Tja, het zou allemaal wel welkom zijn. Ik wil jullie
niet onder druk zetten.....;
Met de informatie die ik aangevinkt heb kan ik een
gefilmd interview doelgericht inzetten in de les;
Ik zou alle opties graag willen gebruiken;
Uit ervaring kan ik zeggen dat het verhaal van een
ooggetuige erg goed blijft hangen bij leerlingen. Om
ervoor te zorgen dat de leerlingen nu niet alleen
gaan luisteren (zelf vragen stellen gaat namelijk niet
lukken) zijn korte, activerende en eventueel creatieve opdrachten een goede manier om de leerlingen
het verhaal nog meer te laten beleven. Dit kan zelfs
een korte evaluatie aan het einde van het interview
zijn waarin besproken wordt wat het meeste impact
heeft gemaakt op de kinderen. Belangrijk vind ik wel
dat wanneer er opdrachten verbonden worden aan
de interviews, het niet een ‘straf’ moet worden voor
de leerlingen om de opdrachten te maken. Opdrachten die leerlingen waarschijnlijk leuk vinden om te
maken zijn opdrachten waarbij ze informatie uit de
interviews moeten gebruiken om tot een eindproduct te komen, dus niet in de vorm van een werkblad
waarbij het antwoord een eindproduct is;
Belangrijk is dat kinderen de inhoud van het verhaal
kunnen toepassen!;
altijd zinvol zijn de biografien van de gastsprekers;
onderwerp is ook wel belangrijk, maar daar kun je
wel flexibel mee omgaan omdat veel onderwerpen
aangeboden worden;
Eventueel ook discussievragen en opdrachten, passend bij het niveau van de leerlingen (gymnasium);
Onze leerlingen functioneren op laag niveau (basisschool klas 5/6) bij interviews dmv beeldmateriaal
verslapt de aandacht snel; ondanks de vaak indringende verhalen;
Met alle plezier denk/help ik mee dit type vragen te
ontwikkelen. Ik doe dat bij alle docu’s die ik met lln
bekijk;
Is allemaal welkom maar zonder kan het ook;
32
Onderzoek naar gefilmde interviews
»
»
»
Concentratiekampen;
2de wereldoorlog Oorlog en vrede;
kinderen van NSB ouders, concentratiekampen;
ook verhalen van eigen familie, ieder kind in de klas
heeft een familie verhaal;
Ik vind het met name belangrijk om de leerlingen de
geschiedenis bij te brengen. Daarom vind ik het ook
goed om aan de leerlingen over te brengen hoe belangrijk de bevrijding is geweest en hoe deze heeft
plaatsgevonden. Oftewel de bevrijding zelf en de
gevolgen erna voor de generaties erna;
nogmaals: het gevoel en de feitelijkheid ‘ onvrij en
bezet te zijn’;
Bombardementen en het leven in angst;
Dit zijn de onderwerpen die wij voornamelijk in
groep 8 behandelen;
Concentratiekampen;
De holocaust;
Beleving bevrijding/Market garden, Hongerwinter,
Evacuaties, Engelandvaarders;
M.n. de impact op het (dagelijks) leven van de kinderen;
onderduiken;
Eigenlijk is alles welkom;
passend bij WOII onderwijs op basisschool, denk ik;
onderduiken;
2de WO in Limburg;
Ik mis jodenvervolging in het rijtje;
»
»
»
»
Allemaal belangrijk;
Als het kan beeldende spullen uit WO2 zoals voedselbonnen, tekeningen uit concentratie kampen Ed;
er hoeven geen opdrachten bij te zitten,daarvoor
gebruiken we het geschiedenisboek al;
Vooral deze 3 items. De andere items eventueel;
Bijlage 11
Heeft u suggesties voor gefilmde interviews met ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog die geschikt zijn
voor gebruik in klassikale lessen?
33
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Opmerkingen
» Ja, die van Selma Wijnberg;
» ben benieuwd naar wat jullie gaan bieden;
» Zelf een film maken van de gastsprekers die op
school komen. Deze mensen vertellen fantastisch.
Als zij zelf te oud zijn om hun verhaal te vertellen,
staat het nog op film;
» miepgies.nl 13 in de oorlog (schooltv) - miepgies.nl
-> korte maar duidelijke filmpjes, gerangschikt op
onderwerp en veelal gefilmd in het Achterhuis. 13 in
de oorlog -> erg herkenbaar voor kinderen omdat het
over leeftijdsgenoten gaat;
» Nee, heb ik niet. Tot nu toe was het mogelijk om
mensen in de klas uit te nodigen. Dat gaat boven
een interview;
» Vroeger keek ik met de kinderen naar ooggetuigen
via videobanden. Dat maakte altijd een enorme indruk. We hebben er op school nog verscheidene
liggen ( oa met Ed van Thijn) herinneringen aan de
Tweede Wereldoorlog Getuigenverhalen Beelden en
hun verhaal 13 in de oorlog Zij deden hun plicht (verzetsmuseum Leeuwarden) - goed niveau voor onze
SBO Leerlingen goede betrokkenheid bij de lessen
nav deze video’s;
» Tijdens de periode april/mei zijn er veel documentaires, films, uitzendingen rond vrede en vrijheid.
Tzt. kijk ik wat interessant is voor mijn kinderen, wat
aansluit bij mijn lessen;
» Andere tijden - diverse afleveringen Yad Vashem
-site staan veel filmpjes op (in hoeverre ondertiteld?), daar is vast mee te overleggen want YV heeft
een grote educatieve afdeling die wereldwijd wil
opereren;
» Shoah dus en ik zou het vreemd vinden als niet de
filmpjes van het Joods Historisch Museum worden
gebruikt. Natuurlijk ook die van het Spielberg project. Ik zou zeggen dat je dan al meer dan voldoende
materiaal hebt. --- Wat wil je dat ik zeg over Shoah
... De andere filmpjes vind ik dus minder geschikt.
Ik zou zelf veel meer inzetten op de kinderen van de
overlevenden. Ik vertel zelf het verhaal van mijn opa
(melkboer in de Roerstraat) en krijg dan ongeveer
hetzelfde effect (ja, iets minder) als bij overlevenden;
» ja, www.joodsamsterdam.nl en www.joodserf-
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
goedrotterdam.nl -- geeft specifieke informatie over
deze twee plaatsen en de plaatsen om deze steden
heen;
Geert Mak weet mensen goed te laten figureren in
‘In Europa. De VPRO heeft met name de kennis in
huis om dit goed te doen vermoed ik. (Of anders de
BBC). -- Je kan dan zelf als docent vragen stellen bij
het materiaal en helpen duiden;
Ik denk aan Steven Spielberg database;
Er zijn twee mooie sites die betrekking hebben op
Sobibor; lategevolgen van Sobibor, en de Sobiborinterviews. Ook zijn er een aantal mooie DVD’s verschenen met interviews, uit een tijd dat Internet nog
niet ‘in’ was. Deze interviews verdienen een plek
online. Voorbeeld; ‘de marathon van getuigenissen’
van het CJO;
Een link op Histoforum is handig, dat gebruiken
veel docenten geschiedenis USC Foundation Yad
Vashem Van niet-joodse overlevenden weet ik geen
sites oid;
Zie onze film (28 minuten) Hier was Bertram op
https://www.youtube.com/watch?v=hn5rkp6jxFE;
interview met Jules Schelvis bij herinnering in Sobibor;
delen/ fragmenten van het Spielberg project;
Yad Vashem --- omdat deze veel interviews heeft en
ik deze makkelijk kan vinden;
wij zijn zwarte soldaten 13 in de oorlog ten oorlog!
Histoclips Schooltv beeldbank --- Toegankelijk en
inspirerend voor de leerlingen. Wij zijn zwarte soldaten leid tot discussies en de belichting van het verhaal van een andere kant;
Voor ons is 13 in de oorlog (tv serie) altijd een goede
aanvulling op de lessen. Dit zijn geen interviews,
maar geeft wel een beeld waar de kinderen behoefte
aan hebben. De aflevering over Engeland (afl 4) en
Indie (afl. 11) altijd over. Dit komt bijna niet aan bod
en je moet immers keuze maken;
veel gebruik van klokhuis ( 13 in de oorlog) en films
als oorlogswinter, schindlerslist , Anne frank etc;
www.13indeoorlog.nl;
13 in de oorlog;
married with a star. goede fragmenten over verschillende aspecten . na de oorlog (ad van Liempt);
13 in de oorlog;
De lln. moeten zich kunnen inleven, de situatie voor
zich kunnen zien waarover het verhaal van het interview gaat. ---- Dit moet een aanvulling zijn naast het
verhaal van de lessen door de leerkracht;
Laat kinderen het interview ( onder begeleiding ) afnemen;
We hebben al school, I.s.m. Het Polderhuis in Westkapelle, een aantal interviews opgenomen Staan in
de computer van school;
Andere Tijden Schindlerslist project van Spielberg
DVD Westerbork --- kort, op thema, mooie vragen
dus goede inhoud;
We gebruiken zelf nog steeds het bezoek van Rozette
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
34
Onderzoek naar gefilmde interviews
»
Kats en Tineke van Hall; ‘Goed en Fout’ in de oorlog.
Zoveel mogelijk interviews, opdat de leerkrachten
kunnen filteren op toepasbaarheid. --- Dit hoort absoluut bij je kind/mens zijn in deze maatschappij,
het is een levensfilosofie die je menselijker maakt!;
Naast interviews zouden er verwijzingen kunnen
komen naar passend beeldmateriaal;
13 in de oorlog;
dag vader, dag moeder andere tijden (vrouwen in het
verzet) --- inleving kinderen vergroot;
The World at war - aflevering over Nederland bevat
interviews met ooggetuigen (opgenomen in de jaren
70) De serie Na de oorlog De serie De Oorlog --- De
interviews uit The world at War zijn erg aangrijpend;
Ik kijk met mijn leerlingen “13 in de oorlog”, omdat
het goede historische info. geeft en wat nagespeeld
wordt, sluit aan bij belevingswereld van kinderen
van die leeftijd.Daar moet rekening mee gehouden
worden;
verhalen over onvrijheid, vervolging, bezetting, onderduiken, kortom rubricering op al deze bijhornede
facetten van onvrijheid. Ook: een korte uiteenzetting
van het kader van WOII en zelfs nog beter van WOI;
Soms kan een interview gehouden worden in een
museum dat over WO2 gaat. Bijvoorbeeld een ooggetuige in het capitulatiemuseum in Rijsoord/Ridderkerk;
Dichtbij in de leefomgeving van de leerlingen;
klokhuis 13 in de oorlog Kinderplein;
niet te lange interviews;
Ik heb in de klas wel eens de documentaire bekeken
over een mevrouw die Sobibor ontsnapte en overleefde. Pittig voor groep 8, maar wel te doen. Is te
vinden op uitzendinggemist.nl --- Geeft een duidelijk beeld van de gruwelijkheden die mensen hebben
meegemaakt;
“yn it sicht fan de frijheid” Documentaire van omrop
fryslan over fusillade in Dronryp, 3 dagen voor einde
WOII --- Herkenbaar, zoek het in je eigen omgeving... Bovendien link met oorlogsmonument, waar
we met de basisscholen bij stil staan;
een persoonlijk verhaal van iemand als kind in de
oorlog, wat voor gevolgen dat had in het dagelijks
leven, in de omgang met mensen. Wat voor impact
dat heeft;
Ouderwets dvd. Aantekeningen die mijn opa en oma
in een boek hebben gemaakt;
Nee, het is wel interessant als het interview afgewisseld wordt met beelden uit de oorlog;
wij gebruiken altijd 13 in de oorlog -- duidelijk en
goed te begrijpen voor kinderen uit groep 8, de
filmpjes zijn neit te lang, goede onderwerpen;
Er kan misschien ook per regio gerubriceerd worden;
13 in de oorlog --- De kinderen vinden het leuk dat de
hoofdrolspelers dezelfde leeftijd hebben. Alles wordt
duidelijk en interessant uitgelegd;
www.ondergedokenalsannefrank.nl --- Er staat mooi
beeldmateriaal bij in de vorm van tekenfilmpjes en
interviews.
I
n dit overzicht staan projecten van ontsloten (door
particulieren te bekijken) gefilmde interviews met
ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog, gemaakt
door zowel organisaties als particulieren. Het overzicht richt zich op materiaal dat na 2010 gemaakt of
ontsloten is. Projecten van voor 2010 zijn veelal al opgenomen in het project ‘Erfgoed van de oorlog’ op de website www.getuigenverhalen.nl.
35
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Uitkomsten
inventarisatie
Dit is een inventarisatie op basis van contact met oorlogsmusea, lokale 4-5 mei comité’s en online onderzoek.
Het geeft een algemeen beeld van wat er is en waar
de beelden zijn opgeslagen. Het overzicht pretendeert
niet volledig te zijn: diepgravender onderzoek is nodig
om eventueel ouder, en/of nog niet ontsloten beeld uit
archieven en bureaulades op te duiken.
Onder het kopje ‘collectie’ is te lezen hoe de collectie
ontsloten is; waar de gefilmde ooggetuigen interviews
(via welke sites) te zien zijn en/of in welke database de
beelden zijn opgenomen. Hier zijn verschillende categorieen in te onderscheiden:
» Wetenschappelijk; DANS;
» Eigen website;
» Openbaar kanaal als youtube / vimeo.
Soms zijn de video’s op de eigen website ‘embedded’
vanaf youtube. Daarnaast zijn er ook nog collecties die
(nog) niet online te zien zijn maar alleen op DVD of in
een museum.
Ook televisieprogramma’s of afleveringen van een serie
met als thema Tweede Wereldoorlog zijn hieronder op
een rijtje gezet. Dat is een zijstap: het zijn geregisseerde
en gemonteerde programma’s waar soms ooggetuigen
aan het woord komen, dus niet puur de gefilmde interviews met ooggetuigen.
De inventarisatie is een eerste stap die leidt naar de
tweede stap: kunnen deze gefilmde getuigenissen geschikt zijn, of worden gemaakt, voor gebruik in het onderwijs?
Opgenomen in DANS
The long shadow of Sobibor
http://www.longshadowofsobibor.com/nl/
Beschrijving project
Deze website bevat een collectie van 31 interviews met
9 overlevenden van de opstand in Sobibor (14 oktober
1943) en 22 nabestaanden van familieleden die in Sobibor zijn vermoord.
De interviews zijn online te bekijken. De opnames
zijn door professor Selma Leydesdorff gemaakt in Nederland, België, de Verenigde Staten, Australië, Israël,
Oekraïne, Rusland en Polen. Deze unieke getuigenissen
gaan verder dan het vertellen over het kamp.
Collectie
Op de site zelf http://www.longshadowofsobibor.com/
nl/ en wordt opgenomen in DANS
Beschrijving beeldmateriaal
Interviews gemaakt in 2009/2010 Overlevenden en
nabestaanden thuis geinterviewd, vast camerastandpunt, ruime close- up. Gesprekken van 1-3 uur, doorzoekbaar op woorden.
Met de button ‘zoeken’ kan op woorden in interviews
gezocht worden (bv ‘honger’ leverde 7 interviews en 20
fragmenten op. Bij de fragmenten staat het zinnetje met
het woord ‘honger’ met een tijdcode naast het beeld).
Reis van de Razzia
http://www.stichtingreisvanderazzia.nl
Beschrijving project
Het project Reis van de Razzia is gebaseerd op 75 in
2012 gefilmde getuigenissen van mannen die 10 november 1944 bij de razzia van Rotterdam door Duitse soldaten zijn weggevoerd om dwangarbeid te verrichten en de
daaropvolgende reis hebben meegemaakt. De mannen
waren indertijd, eind 1944, tussen de 17 en 21 jaar oud.
In de getuigenissen van deze jongens valt te horen wat
hen overkomen is tijdens de oorlogsjaren en wat hun
handelingsruimte was ten tijde van de razzia. Maar ook
hoe de ervaring van de reis van de razzia, naar Duitsland
en Oost-Nederland, hun verzelfstandiging in de hand
heeft gewerkt.
Naast de weggevoerde jongens zijn er ook een aantal
achterblijvers geinterviewd.
Collectie
In DANS, Getuigenverhalen.nl, Netwerk Oorlogsbronnen.nl en CLARIAH.nl
Beschrijving beeldmateriaal
Interviews van een 15 - 90 minuten in huiselijke omgeving, geïnterviewde medium of close- up in beeld
Sobibor interviews
http://www.sobiborinterviews.nl/nl/interviews
Beschrijving project
Sobibor interviews 1983-1984 door Jules Schelvis.
Kern van deze website zijn dertien interviews met overlevenden van de opstand die op 14 oktober 1943 uitbrak
in vernietigingskamp Sobibor. Daarnaast zijn interviews
te zien met twee Poolse omwonenden en een overlevende van de opstand in het crematorium van Auschwitz-Birkenau.
Collectie
wordt opgenomen DANS
Beschrijving beeldmateriaal
Interviews van tien minuten tot twee uur, opgedeeld in
fragmenten. In elk fragment vertelt de geïnterviewde
over één of meerdere gebeurtenissen. Deze gebeurtenissen zijn benoemd in de beknopte beschrijvingen van de
fragmenten.
Zoekmogelijkheiden
Op getuigenverhalen.nl is een vakje ‘zoeken in dit interview’ . Gevonden termen worden getoond met de tijdcode. Een samenvatting van het verhaal staat onder het
videovak beschreven.
Groningen in oorlogstijd
http://www.ovcg.nl
Beschrijving project
14 interviews over het dagelijks leven in Groningen in de
oorlog. Gerealiseerd in 2009-2010, gemaakt in opdracht
van Stichting Oorlog en Verzetscentrum Groningen.
Collectie
DANS en http://getuigenverhalen.nl/projecten/erfgo
ed-van-de-oorlog-groningen-oorlogstijd
https://easy.dans.knaw.nl/ui/datasets/id/easy-dataset:41872 wel beeld
36
Onderzoek naar gefilmde interviews
Zoekmogelijkheiden
» Video’s onderverdeeld in 13 thema’s:
» Joods leven
» Sjetl (Joodse gemeenschap)
» Leven voor de oorlog
» Vervolging
» Leven in de oorlog
» Verwachtingen
» Onderduik
» Kampen en ghetto’s
» Leven na de oorlog
» Leven opbouwen
» Gevolgen van Sobibor
» Proces Demjanjuk
Zoekmogelijkheiden
In het zoekschermpje kun je zoeken op zoekterm, op geïnterviewde en op periode. De player speelt het fragment
af waar het genoemde woord in voorkomt.
Beschrijving beeldmateriaal
Gesprekken van 23 – 73 minuten, mensen in huiselijke
omgeving of tegen zwarte achtergrond. Op getuigenverhalen.nl geen beeld, interview 14 heeft icoontje van een
slot, maar die is via DANS wel te bekijken
Zoekmogelijkheiden
De interviews zijn letterlijk getranscribeerd, deze transcripties zijn te vinden onder de tab Data Files. Het
downloaden van de transcripties is alleen mogelijk door
geregistreerde EASY gebruikers.
37
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Kindertransporten ‘Joodse kinderen in Kamp Vught’
http://www.joodsekindereninkampvught.nl/persoonlijke-verhalen
Beschrijving project
Acht mensen die de kampen overleefden vertellen op de
dvd Joodse kinderen in kamp Vught het verhaal van de
kinderen – en van zichzelf. Bij de dvd hoort een lespakket. Het lespakket is geschikt voor leerlingen van 11 tot
16 jaar. In de afgelopen jaren hebben scholen uit het hele
land zo’n 200 exemplaren besteld.
Acht mensen die de kampen overleefden vertellen over
de razzia’s, Vught en het transport. Kern van de dvd is
voor het vmbo en groep 8 van het basisonderwijs een
documentaire van 18 minuten getiteld Wat kunnen ze
nou met ons doen?In de korte documentaire vertellen
vier ooggetuigen over hun ervaringen. Hun woorden
worden afgewisseld met beelden van vrije, spelende
kinderen nu. Dat geeft op een eenvoudige manier een
indringend beeld.
Collectie
op DVD bij lesprogrogramma, ook opgenomen in DANS
https://easy.dans.knaw.nl/ui/datasets/id/easy-dataset:56175
Beschrijving beeldmateriaal
Interviews van 40 minuten tot ruim 2 uur
Zoekmogelijkheiden
DANS: Zoektermen kunnen ingevuld worden, zoekt op
beschrijving van interview. Met een login kun je spotlijst
downloaden bij DANS
schoolartsen hierin de voornaamste rol. Vanaf januari
1945 zond het plaatselijke Inter Kerkelijk Bureau (IKB)
de kinderen uit. In de hongerwinter ging het om ruim
600 kinderen. Ze werden voor korte of langere tijd ondergebracht bij gastgezinnen om even de ellende te kunnen vergeten en op krachten te komen. De kinderen die
kort na de oorlog naar het buitenland gingen, kwamen
terecht in Engeland, België, Frankrijk, Zwitserland, Denemarken of Zweden. Voordat ze naar een gastgezin
konden, moesten ze eerst twee tot acht weken in quarantaine in een kinderkamp. Daar werden ze beziggehouden met wandelingen, spelletjes, uitstapjes en ze leerden
iets over de taal van het land. Ook konden ze wennen
aan nieuwe (eet)gewoonten. In het begin hadden veel
kinderen heimwee, maar aan het eind van hun verblijf
wilden velen niet meer terug naar Schiedam. In twintig
interviews (verdeeld over twee projecten: ‘Schiedamse
kinderen op stap’ en Schiedamse bleekneusjes’) zijn de
ervaringen van de kinderen van toen vastgelegd. Foto’s
van uitgezonden kinderen staan in de beeldbank van het
Schiedamse gemeentearchief.
Collectie
2009 in Dans en 2015 opgenomen in Getuigenverhalen
Beschrijving beeldmateriaal
Tien interviews in DANS https://easy.dans.knaw.nl/ui/
dat asets/id/easy-dataset:45087
Interviews in huiselijke omgeving van 1 uur tot bijna 2
uur.
Zoekmogelijkheiden
DANS: Zoektermen kunnen ingevuld worden, zoekt op
beschrijving van interview.
Kamp Amersfoort - archief - digitaal archief
http://www.kampamersfoort.nl/p/interviews
Beschrijving project
24 interviews met ooggetuigen; staat verder geen uitleg
bij. In titel eronder staat c2011
Collectie
Arjan van Hessen vertelde dat deze wordt opgenomen
in DANS
Beschrijving beeldmateriaal
Volledige gesprekken
Schiedamse bleekneusjes - Schiedamse kinderen op stap
Beschrijving project
20 interviews.
Tijdens en na de oorlog werden tal van Schiedamse kinderen elders opgevangen om aan te sterken of na ziekte
te herstellen. In het begin speelden lagere scholen en
Zoekmogelijkheiden
In DANS zie ik 1 interview: https://easy.dans.knaw.nl/
ui/datasets/id/easy-dataset:56003
Het Willy Lindwer Holocaust Video Archief
Beschrijving project
Willy Lindwer, AVA Productions BV (1986-2004), Thematische collectie: Erfgoed van de Oorlog, Het Willy
Lindwer Holocaust Video Archief Persistent Identifier:
urn:nbn:nl:ui:13-09r-517
Filmmaker Willy Lindwer heeft vanaf 1970 een film- en
videocollectie opgebouwd waarin de Holocaust centraal
staat. Dit materiaal omvat uniek oral history-materiaal
op het gebied van de Jodenvervolging in Nederland. In
dit project zijn 83 interviews uit deze collectie, vastgelegd in de periode 1986-2004, beschreven en gedigitaliseerd. Ze vormen het ruwe bronnenmateriaal dat is
gebruikt voor zeven documentaires.
Collectie
Opgenomen in Dans: https://easy.dans.knaw.nl/ui/
datasets/id/easy-dataset:41898
Wordt beschikbaar in Getuigenverhalen.nl
Beschrijving beeldmateriaal
83 interviews vastgelegd in de periode 1986-2004, beschreven en gedigitaliseerd.
Losse interviews bij NIOD te zien, En compilatie op youtube http://www.youtube.com/watch ?v=kE0F00bUw7k
Zoekmogelijkheiden
Algemene zoekfunctie van DANS
Buchenwald
http://www.buchenwald.nl/
Beschrijving project
De voormalige Vereniging van Oud-Buchenwalders
heeft in 2002 achtendertig gefilmde interviews van
Nederlandse oud-gevangenen van kamp Buchenwald
overgedragen aan het NIOD Instituut voor Oorlogs-,
Holocaust- en Genocidestudies. Niet eerder zijn van één
concentratiekamp zoveel Nederlandse slachtoffers geïnterviewd. De interviews zijn integraal raadpleegbaar en
op geavanceerde wijze doorzoekbaar.
Collectie
Wordt opgenomen in getuigenverhalen (2015)
In het voorjaar van 2014 hebben de betrokken instellingen (De UTwente, het NIOD en DANS) besloten
dat het beter en duurzamer zou zijn wanneer de interviews in een echt archief ondergebracht zouden worden.
Daar wordt op dit moment aan gewerkt en de verwachting is dat voor de jaarwisseling de interviews weer via
de website www.buchenwald.nl beschikbaar zullen zijn.
Zoekmogelijkheiden
nvt
Bezet Utrecht - verhalen van Volkstuinbezitters
http://www.voice-utrecht.nl/.
Beschrijving project
Bezet Utrecht: Verhalen van Volkstuinbezitters is een
documentaire van de Vereniging Ontsluiting (Inter)nationaal Cultureel Erfgoed (VOICE) over het gebruik en
nut van de volkstuin in de Tweede Wereldoorlog.
Voor dit project zijn zeven getuigen geïnterviewd. Daarnaast is een interview afgenomen met een hedendaagse
volkstuin bezitter. De zeven verhalen zijn gebruikt om
een documentaire te maken waarin de bevindingen van
dit project worden gepresenteerd. De documentaire
heet: ‘Bezet Utrecht: verhalen van volkstuinbezitters‘.
Collectie
Online op youtube: http://www.youtube.com/user/VOICEUtrecht/videos
De interviews met de zeven getuigen zullen via Data
Archiving and Networked Services (DANS) toegankelijk
worden gemaakt voor toekomstig onderzoek. (site, nov
2014)
Beschrijving beeldmateriaal
Interviews in huiselijke omgeving van 8-12 minuten.
Zoekmogelijkheiden
Geen zoekfunctie, in de titel aanduiding van onderwerp,
bv ‘gaarkeukens’
Akkers van Margraten
Beschrijving project
In het kader van dit oral history-project komen ooggetuigen van de oorlog in Margraten aan het woord en
meer in bijzonder personen die met eigen ogen hebben
38
Onderzoek naar gefilmde interviews
Onder de velen geïnterviewden zijn: Janny
Brandes-Brilleslijper, zij was getuige van het overlijden
van Anne Frank in Bergen-Belsen, Jehshua en Hennie
Birnbaum-Szaja die het weeshuis in Westerbork leidden
en Mirjam Bolle- Levie, secretaresse van David Cohen,
voorzitter van de Joodse Raad.
Beschrijving beeldmateriaal
Nu niet zichtbaar: tot voor kort op de website van de
afdeling Human Media Interaction van de Universiteit
Twente.
gezien hoe het oorlogskerkhof werd aangelegd. Nooit
eerder hebben ooggetuigen van de aanleg van het militaire kerkhof over hun ervaringen verteld. Veel Nederlandse ooggetuigen maken melding van de vele zwarte
Amerikanen, die bij de aanleg van het kerkhof betrokken
waren en zwaar werk moesten verrichten in barre weersomstandigheden.
39
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
In september 1944 bevrijden Amerikaanse soldaten van
de 30e Infanterie Divisie van het eerste Amerikaanse
leger Zuid-Limburg. Tot verbazing van de plaatselijke
boeren worden een maand later nabij Margraten de
eerste gesneuvelde Amerikanen in hun akkers begraven.
Niemand kon toen bevroeden dat kort daarna meer dan
twintigduizend kruisen en davidsterren in de modder
zouden steken op een van de grootse Europese oorlogskerkhoven.
In november 1944 nam het Negende Amerikaanse leger
de begraafplaats officieel in gebruik. Op dit moment zijn
er nog 8.301 Amerikaanse graven in Margraten.
Collectie
Materiaal 2010-2014 opgenomen in DANS 28 interviews
En op getuigenverhalen.nl
Beschrijving beeldmateriaal
Op getuigenverhalen.nl één interview (68 min) te zien
met medewerkster gemeentehuis Margraten.
In DANS nog een ander interview openbaar met sergeant uit de VS die in 1944 op de oorlogsbegraafplaats
moest gaan werken.
Zoekmogelijkheiden
Twee openbare lange interviews, rest is toestemming
voor nodig.
Beschrijving beeldmateriaal
nvt
Zoekmogelijkheiden
Als je zoekt op ‘Atlantikwall Den Haag’ krijg je geen resultaten, klik je op projecten dan staat het project bovenaan. In DANS zijn er 18 interviews openbaar, 2 alleen
met toestemming te bekijken.
Op eigen website/ YouTube
Herinneringscentrum Kamp Westerbork en het Zentrum
für Arbeit in Leer/Ostfriesland
http://www.opdewegvanannefrank.nl/
Beschrijving project
16 interviews met getuigen van de transporttreinen: in
de oorlogsjaren reden de transporten, de ‘Jodentreinen‘
zoals ze werden genoemd in de volksmond, van Hooghalen via Winschoten, Nieuweschans en Leer verder
naar het oosten. Eindbestemming was meestal het voormalig Generalgouvernement voor de bezette gebieden
in Polen.
Collectie
http://www.opdewegvanannefrank.nl/deelprojecten/
ooggetuigen-interviews/
Staan op Youtube
Beschrijving beeldmateriaal
Interviews van 4-10 minuten.
Op de site staan 16 aanklikbare foto’s van de geïnterviewden, die openen in pop-upscherm van youtubelink.
Zoekmogelijkheiden
Geen zoekfunctie, alleen te sorteren op interviews in het
NL of interviews in het Duits.
Atlantikwall Den Haag Museon
Beschrijving project
Het project Atlantikwall Den Haag bevat 15 interviews
met (toenmalige) inwoners van Den Haag en Scheveningen over hun herinneringen aan de Atlantikwall ten
tijde van de Tweede Wereldoorlog. Aan bod komen
onder meer de gedwongen ontruiming van Duindorp in
september 1943, het afschieten en voortijdig neerstorten
van V2’s in Den Haag en Scheveningen, en het dagelijks
leven in het toestemming te bekijken Sperrgebiet.
Collectie
Staan in Dans (2011) en getuigenverhalen http://getuigenverhalen.nl/projecten/atlantikwall-den-haag
Tweeduizende getuigen vertellen
http://www.jhm.nl/bezoek/kenniscentrum/tweeduizend-getuigen-vertellen
Beschrijving project
Het Joods Historisch Museum maakte tweeduizend interviews uit het archief van het USC Shoah Foundation
Institute toegankelijk voor publiek. Voor dit project is
een subsidie verkregen uit het programma Erfgoed van
de Oorlog van het Ministerie van VWS.
Collectie
Te zien in museum, een aantal zijn toegankelijk voor onderwijs via inlog http://iwitness.usc.edu/SFI/
Beschrijving beeldmateriaal
Losse clips met korte quotes van 1-3 minuten zijn op de
site te bekijken, om de volledige versie te zien moet je
een inlog hebben.
Oorlogskind
Zoekmogelijkheiden
57 onderwerpen waar je op kunt zoeken http://iwitness.
usc.edu/SFI/BrowseTopics.aspx, maar je kunt ook zelf
naam of onderwerp invullen (in het engels).
Dvd Oorlogskind. Op deze dvd staan de verhalen centraal van mensen die de Tweede Wereldoorlog als kind
meemaakten, in Nederland, Nederlands- Indië of Suriname.
Verzetsmuseum Amsterdam
http://www.verzetsmuseum.org/museum/nl/collectie/
filminterviews
Een subsidie van het VSB-fonds stelde het Verzetsmuseum Amsterdam in staat om de herinneringen van ooggetuigen van de oorlog op professionele wijze te filmen.
Het concrete doel luidde: afnemen van vijftien interviews
van een technisch en inhoudelijk hoge kwaliteit die een
hoge toepasbaarheid hebben voor culturele producties,
in de periode tot en met april 2010 en hoogtepunten
daarvan opnemen in een website- onderdeel.
Van alle interviews zijn dossiers gemaakt, met een volledige transcriptie, korte samenvatting, trefwoorden, technische informatie, contactgegevens en nota benes die
toekomstige gebruikers van de interviews op weg helpen
(hoogtepunten, valkuilen, additionele informatie).
Collectie
http://www.youtube.com/user/verzetsmuseum/videos
Beschrijving beeldmateriaal
Op de site clips van 4-11 minuten, (embedded vanaf youtube) met een korte beschrijving erbij.
2009 vijf interviews, 2011 nog 8 (op youtube kanaal van
Verzetsmuseum)
Zoekmogelijkheiden
Geen zoekfunctie op de site. Wel wordt aangegeven dat
van alle interviews dossiers zijn gemaakt, met een volledige transcriptie, korte samenvatting, trefwoorden, technische informatie, contactgegevens en nota benes die
toekomstige gebruikers van de interviews op weg helen
(hoogtepunten, valkuilen, additionele informatie).
De dvd verscheen bij de gelijknamige tentoonstelling,
die door het NIOD werd samengesteld en tussen 2005
en 2008 op verschillende plekken in Nederland te zien
was.
40
Collectie
Op youtube 2 video’s:
Oorlogskind in Nederlands-Indië: Ids Talsma http://
www.youtube.com/watch?v=IvD6dmCEg2w
Oorlogskind in Nederlands-Indië: Rita Young http://
www.youtube.com/watch?v=RBugZPwWGEM
Beschrijving beeldmateriaal
Interviews in huiselijke omgeving, met tussentitels die
het onderwerp aangeven waarover de geïnterviewde
praat.
Zoekmogelijkheiden
Geen zoekfunctie
Slag om de Schelde
www.worldwar2heritage.com
Beschrijving project
“World War II Heritage is a cross-border Interreg IV-A
2 seas project that aims to ensure the preservation and
improve the accessibility of the material and immaterial
heritage of the Second World War in the 2 Seas region.
The project has ten partners from the Netherlands, Belgium, France and England. The Province of Zeeland is
lead partner.”
Collectie
Op de site: http://www.worldwar2heritage.com/nl/
En op youtube: http://www.youtube.com/user/ww2heritage/videos
Beschrijving beeldmateriaal
Interviews en quotes van 1-7 minuten. De titel geeft het
onderwerp aan zoals ‘food’ of ‘invasion’
Zoekmogelijkheiden
Op de site is een driedeling gemaakt”
» Verstoorde vrede
Onderzoek naar gefilmde interviews
Beschrijving project
Herinneringen van ooggetuigen van de oorlog op professionele wijze gefilmd. Vijftien interviews.
Beschrijving project
http://www.oorlogskind.nl/ site bestaat niet meer.
»
»
Leven in oorlogstijd
Op weg naar vrede
Die thema’s hebben weeer subonderwerpen als mobiliatie, invasie, waarbij elk onderwerp twee korte clips/
gefilmde ooggetuigen quotes heeft.
Slag om de Schelde – omroep Zeeland en Bevrijdingsmuseum Zeeland
www.worldwar2heritage.com
41
verhalen van ons land in oorlog uit eerste hand zullen
horen. Om deze verhalen voor altijd te kunnen behouden is Stichting GO4Media een uniek landelijk project gestart met de titel ‘Gezichten van Vrijheid’.
‘Gezichten van Vrijheid’ zet jongeren tegenover de laatste overlevenden van deze alles- bepalende oorlog; de
laatste generatie die weet dat niets vanzelfsprekend is.
De jongeren van nu filmen hun verhaal.
Collectie
Online beschikbaar via: http://www.gezichtenvanvrijheid.nl
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Beschrijving project
In een dagelijkse clip (van 8 september tot 8 november
2014) van 2-6 minuten worden gebeurtenissen van 70
jaar geleden uitgelegd dmv interviews en archiefbeelden
Beschrijving beeldmateriaal
Korte interviews van 5-10 minuten
Collectie
Op de site: http://www.deslagomdeschelde.nl/media/
Zoekmogelijkheiden
Aanklikbare portretten van geïnterviewden, aanklikbare
termen (als ‘bevrijding’ / ‘honger’ etc). (mijn laptop
loopt vast op de site... zware bestanden?)
Op Youtube: http://www.youtube.com/watch?v=90TThCZSFWs&list=PLNpU5SavfCodVlVxXrWSH2VzxA0hd32Kv
Beschrijving beeldmateriaal
Interviews op lokatie en archiefbeelden
Op DVD
Indie in oorlog
Beschrijving project
8 interviews, 2010 geupload, bij de beschrijving staat dat
meer informatie te verkijgen is via [email protected]
Beschrijving project
‘Spoor van 100.000 doden’ is de eerste documentaire
over Nederlandse krijgsgevangenen aan de Birma-Siam Spoorweg. Journalist en documentairemaker Twan
Spierts volgt de veteranen Felix Bakker en Hans Wessels
en de kleinzoon van Eduard Johannes, een van de meer
dan 3.000 Nederlandse slachtoffers. Spierts maakte de
documentaire ‘Spoor van 100.000 doden’ in opdracht
van het Indisch Herinneringscentrum en met medewerking van de Stichting Herdenking Birma-Siam Spoorweg
en Pakan Baroe Spoorweg.
Collectie
Online op youtube: http://www.youtube.com/user/
Breendonkfilms/videos
Collectie
De dvd (39 minuten film en 26 minuten bonusmateriaal)
is verkrijgbaar bij het Indisch Herinneringscentrum.
Beschrijving beeldmateriaal
Interviews op lokatie en thuissituatie, slechte geluidskwaliteit.
Beschrijving beeldmateriaal
nvt
Zoekmogelijkheiden
nvt
Kamp van Breendonk (Vlaams)
Zoekmogelijkheiden
nvt
Zoekmogelijkheiden
nvt
Polderhuis West Kapelle
Gezichten van vrijheid
Beschrijving project
De generatie Nederlanders die WOII bewust heeft meegemaakt wordt steeds kleiner en zal over een aantal jaren uitgestorven zijn. Dat betekent dat we nooit meer de
Beschrijving project
Scholierenproject ‘the untold story’ http://www.scez.
nl/3/erfgoededucatie/113/the-untold-story
Hebben in het museum beeldmateriaal van scholieren
die mensen interviewen. Project via Stichting cultureel erfgoed Zeeland met uitwisseling Nederlandse en
Duitse scholieren die mensen in hun omgeving interviewen over hun oorlogservaringen.
Zoekmogelijkheiden
nvt
Collectie
DVD. Nu tweede in de maak. Niet online beschikbaar
Bevrijdingsmuseum Groesbeek
Beschrijving beeldmateriaal
Het project ‘Memories to Share’ uit 2009 van museum
het Polderhuis is de aanleiding geweest om dit internationale samenwerkingsproject met het onderwijs op te
zetten. Op de dvd, het eerste ‘product’ van het internationale scholenproject ‘the untold story’, staat een reeks
opgenomen interviews met ooggetuigen van de Tweede
Wereldoorlog.
Collectie
Materiaal niet meer online, bevrijdingsmuseum belt terug, hebben verder geen projecten op het gebied van
oral history gedaan.
Beschrijving beeldmateriaal
nvt
Oorlog- en Verzetsmuseum Rotterdam
Zoekmogelijkheiden
nvt
Beschrijving project
DVD over bombardement, DVD ‘Dolle dagen’ over de
bevrijding, DVD ‘het vergeten bombardement’.
Fries verzetsmuseum
Collectie
DVD, niet online beschikbaar
ln het museum zijn mediazuilen waar de verhalen te beluisteren en te bekijken zijn.
Beschrijving beeldmateriaal
nvt
Zoekmogelijkheiden
nvt
Niet beschikbaar/ Alleen beschikbaar op
lokatie
Verhalen van Indië
Beschrijving project
Korte interviews: Jasper Keizer - dagelijks leven WO2
Friesland - o.a. jeugd, school;
Trynke Friso - verzet - onderduikhulp ouders;
Ineke en Tineke Dijkstra - verzet - executie van vader in
april dagen van 1945 en de verwerking hiervan.
Collectie
Te zien in museum
Beschrijving beeldmateriaal
nvt
Zoekmogelijkheiden
nvt
Inventarisatie lokale 4 en 5 mei comite’s
Beschrijving project
Verhalen van Indie is een project van het Indisch Herinneringscentrum. Ze hebben 40 interviews afgenomen,
per maand komen daar zo’n 2 interviews bij.
Regionaal Archief Nijmegen
Collectie
Het materiaal wordt nu bewaard op harde schijf, zijn in
overleg met DANS over mogelijkheid tot digitale opslag.
Documentaire gemaakt in 1995 van 45 minuten waarin
drie Joodse mensen vertellen over hun ervaringen in de
Tweede Oorlog
Beschrijving beeldmateriaal
nvt
Rechten
Gemeente Nijmegen
Omschrijving
Nijmegen ‘35 - ‘45. Drie Joodse getuigenissen.
42
Onderzoek naar gefilmde interviews
Zoekmogelijkheiden
nvt
Beschrijving project
Vrouwen in oorlogstijd, samenwerkingsproject met de
Gelderlander en Omroep Gelderland. Televisieserie gebaseerd op archiefmateriaal en interviews met getuigen
WOII. Verder geen projecten
Online beschikbaar
http://studiezaal.nijmegen.nl/ran/_intro.aspx#1783854
Rechten
Gemeente Ede
Trefwoorden
Jodenvervolging
Documentaire met 10 interviews met mensen waar in de
oorlog Joodse kinderen zaten ondergedoken.
dvd van 30 minuten
Online beschikbaar
DVD
My
confession
[1]:
http://www.youtube.com/
watch?v=TwKSxqDfVZE
My confession [2]: http://www.youtube.com/watch?v=j6QIM5nbExA
My confession [3]:
My
confession
[4]:
http://www.youtube.com/
watch?v=rNr0HRqIRzw
My confession [5]: http://www.youtube.com/watch?v=7lnAUTlnYTg
My confession [6]: http://www.youtube.com/watch?v=bkmJfSGbgTw
Rechten
Rene Poels 0478 698241
Trefwoorden
Jodenvervolging
Online beschikbaar
http://www.marijnpoels.com/movie_mijnnaamismax.
html?clipid=AZF9GJK48JWs0PYZ0MX/ YQ==
Ede
Horst aan de Maas
Omschrijving
Mijn naam is Max
43
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
Losse interviews staan in DANS
Trefwoorden
Onderduiken
Omschrijving
Oral History Airborne heer Boersma “Airborne Luchtlandingen” 2011
Rechten
Gemeente Ede
Ede
Omschrijving
25 hits in AV collectie Gemeentearchief Ede met trefwoord Tweede Wereldoorlog.
Online beschikbaar
Vanaf april 2015 online
Trefwoorden
Bevrijding
Veel documentaires met deskundigen en nabestaanden.
Rechten
Gemeente Ede
Online beschikbaar
Vanaf april 2015 online beschikbaar via Gemeentearchief
Ede.
Ede
Omschrijving
Oral History Airborne Interview met de heer Gijsbertsen
“Airborne Luchtlandingen” 2011
Rechten
Gemeente Ede
Trefwoorden
Bevrijding/ gevechten/ onderduiken
Ede
Omschrijving
My confession Didi Rachel Harel, 1923-1989
60 minuten
Online beschikbaar
Vanaf april 2015 online
Trefwoorden
Bevrijding
Ede
Trefwoorden
Verzet
Omschrijving
Oral History Airborne Interview met de heer Duyts “Airborne Luchtlandingen” 2011
Enkhuizen
Rechten
Gemeente Ede
Online beschikbaar
Vanaf april 2015 online
Trefwoorden
Bevrijding
Omschrijving
De stichting maakt sinds 2011 mini-documentaires (ca,
15 min.) bij 28 oorlogsmonumenten in de gemeenten
Zaanstad, Wormerland en Oostzaan. Voor iedere documentaire hebben ze 2-5 getuigen geïnterviewd.
Interviews met 12 ooggetuigen. Gemonteerd tot 49 minuten totaal. 2008/2009
Rechten
Idzard van Manen, Meesters in Educatie
Online beschikbaar
Dvd, website (maar op moment niet toegankelijk) Educatief project
Trefwoorden
nvt
Per getuige zijn er ca. 45 minuten filmbeelden. Het
grootste gedeelte is in een studio opgenomen en met
sommige getuigen zijn er buitenopnamen gemaakt bij
het monument.
Vlieringsbeek
Rechten
Stichting Monumenten Spreken
zes interviews met getuigen van de Tweede Wereldoorlog over de evacuatie uit hun dorp.
Online beschikbaar
Website met 28 documentaires (15 minuten) en 28 digilessen in maart 2015 online: www.monumentenspreken.
nl
Totale duur 46 minuten. 2001- 2011
Omschrijving
We moesten weg..
Rechten
Wim Verhofstad, vrz. werkgroep 4 mei; dorpsraad Vierlingsbeek
20 films nu al te zien bij Zaans Museum, verhalentafel
Trefwoorden
nvt
Online beschikbaar
Dvd
Trefwoorden
Evacuatie
Zaandam
Omschrijving
Interviews met Zaanse verzetsmensen door Fritz Müller
uit Ermelo.
Rechten
Tapes niet openbaar
Veghel!
Omschrijving
Documentaire over het leven van de Joodse Hanneke
Lankhout, 5 filmpjes van 5 a 8 minuten per thema.
De bevrijding van Veghel Omroep Brabant, 4 minuten
Online beschikbaar
Niet toegankelijk
Weg van de bevrijding, 8 uitzendingen van 30 minuten.
Gesprekken aan tafel (talkshowsetting) ook met ooggetuigen.
44
Onderzoek naar gefilmde interviews
Stichting Monumenten Spreken - Zaanstad
Omschrijving
De stad en de oorlog, Enkhuizen in oorlogstijd
Geloof, hoop en liefde Ooggetuige over parachutistenlanding Market Garden.
Rechten
Plein 23, Omroep Brabant, Omroep Brabant/ Omroep
Gelderland, EO
Online beschikbaar
http://omgveghel.wordpress.com/lesmateriaal/documentaire/, lesbrieven bij filmpjes
Rechten
Omroep Brabant, Skyline, Endemol, NOS, Skyline, Skyline, Skyline, NOS
Online beschikbaar
http://www.airborne-eerde.nl/Video%20NL.html
Online te bekijken, korte beschrijving
Trefwoorden
Bevrijding, gevechten, militairen
http://www.omroepbrabant.nl/?video/89237792/
De+bevrijding+van+Veghel+Het+was+een+slagveldaspx
Culemborg
45
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
http://www.omroepbrabant.nl/?epg/10094572/Wegnaar+d e+bevrijding.aspx
http://tvblik.nl/geloof-en-een-hoop-liefde/veghel-2
Trefwoorden
Onderduiken, bevrijding market garden, Bevrijding
Omschrijving
Lezing ooggetuige Grimbert Rost van Tonningen
4 mei 2011, gefilmd
Rechten
nvt
Eerde
Online beschikbaar
dvd
Omschrijving
Adriana van Riel over de strijd in Eerde, 5 minuten
Trefwoorden
NSB
9 september 2014
John Primerano (501 HQ) vertelt over zijn landing bij
Kasteel Heeswijk, Skyline, 2 minuten
Velp
19 september 2011
Bobby Hunter (501 D-Co) bij de Eerdse Molen, Endemol.
1 minuut
18 november 2006
Bill McMahon (501 I-Co) vertelt over de eerste gevechten
in Eerde, NOS ,2,5 minuut
19 september 2004
Frans van Berkel vertelt over de gevechten op het Hoeves, Skyline, 1,5 minuut
17 september 2004
Bill McMahon (501 I-Co) vertelt over de gevechten bij de
spoorlijn, Skyline, 1 minuut
17 september 2004
Harrie van Dijk vertelt over de gevechten op de Koevering, Skyline, 3 minuten
17 september 2004
Harrie van Erp vertelt over de gevechten op de Willibrordushoek, NOS, 1 minuut
Omschrijving
Bezig een project te ontwikkelen.
Rechten
Gety Hengeveld voorzitter
Stichting Velp voor Oranje
[email protected] tel. 026-3610600
tel. 06-55884567
Online beschikbaar
nvt
Trefwoorden
nvt
Televisie
Schooltv, www.schooltv.nl
zoekterm Tweede Wereldoorlog
295 hits,
0-4 jaar 1
5-6 jaar 7
7-8 jaar 13
9-12 jaar 157
13-15 jaar 64
16-18 jaar 106
Korte clips, beeldbankclips over begrippen, gebeurtenissen en archiefmateriaal. Nauwelijks ooggetuigenverslagen. Online te bekijken
Na de bevrijding in de klas
6 afleveringen 8 a 9 minuten, uitgezonden 2014
Rechten bij NTR en derden (archiefmateriaal)
Online te bekijken op schooltv.nl
Geschikt gemaakt voor onderwijs, ontsloten op thema,
trefwoord. Veel getuigenissen in vorm van interviews
Afl. Kind van een NSB-er 1 aflevering 15 minuten,
Rechten bij NTR en derden (archiefmateriaal)
Online te bekijken op schooltv.nl
Ook getuigenissen in vorm van interviews
Beeld en geluid
Particuliere collectie gefilmd in WOII: geconcentreerd
rond bevrijding.
Polygoon beide zijden
Geen oral history-materiaal: geen collectie
Televisieprogramma’s/ documentaires
NTR
Na de bevrijding
7 afleveringen van 50 minuten, archiefmateriaal afgewisseld met interviews met getuigen. Per thema. Uitgezonden 2013/ 2014
NPS
13 in de oorlog
NPS/VPRO/NTR
Andere Tijden
Ttrefwoord in beeld en geluid catalogus oorlog + titel Andere Tijden 112 treffers
Andere Tijden
07-05-2011, 25 minuten
rechten NTR/VPRO
Interviews met zonen uit NSB-gezinnen
Andere Tijden
12-03-2006, 25 minuten
Rechten NPS/VPRO
o.a. Interviews met getuigen
AT, Geweten in de oorlog
01-04-2012
Rechten NTR/VPRO
o.a. Interviews met getuigen
NOS
De bezetting
21 delige documentaireserie waarin aan de hand van
archiefmateriaal een beeld wordt gegeven van Nederland in de Tweede Wereldoorlog.
Uitgezonden in 1989
Rechten via NOS
21 delen van ongeveer 50 minuten
NPS
De oorlog
9 delige documentaireserie over de Tweede Wereldoorlog.
Uitgezonden in 2009 Rechten via NTR
9 delen van 50 minuten
13 in de oorlog
13 delige jeugdserie behorende bij de serie De Oorlog. Archiefmateriaal, presentatie en gedramatiseerde
beelden. Geen interviews
Uitgezonden in 2009
Rechten via NTR
13 aflevering van 20 minuten.
Uitzendingen online te bekijken via 13indeoorlog.nps.nl
en www.schooltv.nl Vroeger en zo Special 13 in de oorlog.
Bijbehorend lesmateriaal: Handleiding en dvd, te bestellen via Schooltv website
Andere Tijden Special De Oorlog
18-10-2009, 50 minuten, rechten NPS/VPRO Vooral
archiefmateriaal
MAX
“Omdat hun hart sprak”
docu 45 minuten
Andere Tijden, Oorlog in blik
16-09-2010, 25 minuten
“Omdat hun hart sprak” is een videodocumentaire over
het georganiseerd verzet van een aantal moedige stu-
46
Onderzoek naar gefilmde interviews
Andere Tijden in de klas
rechten NTR/VPRO
Particulier archiefmateriaal, interviews kinderen van
filmers.
http://www.npo.nl/oorlog-in-blik/16-09-2010/
NPS_1160376
denten uit Utrecht en Amsterdam tijdens de Tweede
Wereldoorlog. De film focust op het verzet, dat rees
onder studenten en studentes van Utrechts corps en
UVSV en met name het werk van de jonge studente
Truitje van Lier en haar “Kindjeshaven” - eerste opvang
en doorgangshuis, dat 150 joodse peuters en babies het
leven redde. De film is geinspireerd door het gelijknamige boek van Bert Jan Flim.
http://www.npo.nl/omdat-hun-hart-sprak/05-05-2011/
POW_00386296
http://www.youtube.com/watch?v=qZa_U86S2zc
47
OOGGETUIGEN IN DE KLAS
KRO
De Wandeling
Mirjam Krieg verbleef als meisje van elf jaar, samen met
haar zusje, vader en moeder vijftien maanden in dit concentratiekamp. Als door een wonder heeft het hele gezin
de oorlog overleefd. De vader van Mirjam, Hans Krieg,
was een bekende componist en dirigent. Al die tijd is
haar vader in de kampen muziek blijven maken, tot grote
steun van de andere gevangenen.
http://dewandeling.kro.nl/seizoenen/2011-1/afleveringen/15-04-2011
Marian Venemans studeerde film- en televisiewetenschap aan de Universiteit van Utrecht en volgde cursussen journalistiek en scenarioschrijven. Ze deed research
en redactie voor educatieve televisieprogramma’s voor
basisonderwijs zoals ‘Nieuws uit de Natuur’ en ‘Huisje Boompje Beestje’ (Teleac) en voortgezet onderwijs
zoals ‘Nieuwsuur in de klas’ en ‘Andere Tijden in de
klas’ (NTR). Ook deed ze research voor webvideo’s voor
Leraar24.nl, Thuisacademie.nl en Schooltv.nl.
Over de
auteurs
48
Onderzoek naar gefilmde interviews
Marieke Spee studeerde geschiedenis aan de Universiteit Utrecht en volgde aansluitend de postdoctorale
opleiding radio en televisiejournalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Na haar studie werkte ze als redacteur, researcher en regisseur mee aan verschillende
historische en educatieve televisieprogramma’s zoals
Verborgen Verleden (NTR), de Geschiedenisbus (Omroep Gelderland) en Schooltv (NTR). Hiernaast heeft
ze ook een eigen mediaproductiebedrijf Story2tell Mediaproducties waarmee ze historische documentaires,
televisieprogramma’s en bedrijfsfilms produceert.