Vergelijking van roman De ontnuchtering van Kate Chopin en de

Commentaren

Transcriptie

Vergelijking van roman De ontnuchtering van Kate Chopin en de
Vergelijking van roman De ontnuchtering van Kate Chopin en de film The end
of August geregisseerd door Bob Graham gebaseerd op het verhaal van Chopin.
De ontnuchtering is de vertaling van The awakening geschreven door Kate Chopin in 1899 en
sluitsteen van de cursus De negentiende-eeuwse roman.
In de filmanalyse ligt het accent op de narratieve laag. Het audiovisuele verhaal, de vertelling,
vormt een eenheid die apart kan worden gezien van de filmische vormgeving die het draagt.
De onderzoeksvraag luidt: is in de verfilming van De ontnuchtering de roman als esthetisch
object intact gebleven?
De bedoeling is dat jullie eerst de (korte) roman lezen. De vertaling van Geertje Lammers
(Amsterdam 1982) is uitgegeven bij Uitgeverij De Bezige Bij, ISBN 90 234 0568 4.
De tekst van The awakening is online te vinden op
http://docsouth.unc.edu/southlit/chopinawake/menu.html > authors > C > Kate Chopin The
awakening.
Dan een antwoord zoeken op de volgende vragen:
• hoe komt de ritmiek in de roman tot stand?
• wat is de vertelsituatie en waar ligt de focalisatie?
Op het dispuut van 10 februari a.s. gaan we gezamenlijk een selectie van de film bekijken. We
proberen een antwoord te vinden op de vragen:
• in hoeverre volgt het filmscript de roman?
• hoe werkt het vertelperspectief in de film?
Suggesties voor andere vragen, invalshoeken zijn van harte welkom.
Onderstaand nog wat aanvullende informatie over het boek en de auteur.
1. De roman De ontnuchtering
De ontvangst van de roman in 1899 was ronduit slecht en de kritieken waren genadeloos. In
de jaren zeventig is het boek herontdekt en wat zo aanstootgevend was voor de lezers van het
fin de siècle, werd dankzij de ‘tweede feministische golf’ een interessant onderwerp voor
literatuurwetenschappelijk onderzoek.
1.1 Introductie: Kate Chopin
Kate Chopin overschreed met De ontnuchtering de morele codes van haar tijd op schokkende
wijze. Haar ‘heldin’, Edna Pontellier, verwaarloost en verlaat man en kinderen, heeft een
buitenechtelijke verhouding en kiest voor een zelfstandige woonruimte om zich vol overgave
te wijden aan de schilderkunst. In het befaamde werk A room of one’s own (1929) betoogt
Virginia Woolf dertig jaar later(!), dat vrouwen zich niet volledig ontplooien als kunstenaar
zolang ze niet over een eigen ruimte en inkomen beschikken. 1
Het schrijven over de seksuele verlangens van een zuidelijke blanke vrouw en de
controversiële keuzes van haar personage zónder expliciet oordeel van de verteller, riepen
veel aversie op. In menig opzicht was Kate Chopin haar tijd ver vooruit en kan zij beschouwd
worden als een modernist avant-la-lettre. Een korte biografische schets geeft een kijkje in het
leven van deze opmerkelijke auteur, die door de vroege dood van haar echtgenoot alleen voor
de taak stond haar zes kinderen op te voeden.
1
Barend van Heusden e.a., Tekstboek literaire cultuur (Nijmegen 2001) 244.
Biografie Kate Chopin2
Katherine O’Flaherty werd geboren in St. Louis op 8 februari 1851. Zij trouwde op
achttienjarige leeftijd met Oscar Chopin en verhuisde met hem naar New Orleans. Na Oscars
overlijden in 1882, keerde zij met haar zes kinderen terug naar St. Louis. Zij begon met het
schrijven van gedichten en in 1890 verscheen haar eerste boek At Fault. Ook schreef zij korte
verhalen, die werden gebundeld en uitgebracht onder de titels Bayou Folk (1894) en A Night
in Arcadie. Zo verwierf zij als schrijfster nationale bekendheid in Amerika. In 1899 verscheen
haar tweede roman The Awakening. De genadeloze kritiek op dit boek betekende het einde
van haar schrijverscarrière. Slechts vijf jaar later, in 1904, overleed Kate Chopin als gevolg
van een hersenbloeding.
1.2 Literatuuropvatting
“...There is a very, very big world lying not wholly in northern Indiana … It is human
existence in its subtle, complex, true meaning, stripped of the veil with which ethical and
conventional standards had draped it.”3
In 1894 geeft Chopin zo haar literatuuropvatting weer, die zij vijf jaar later in De
ontnuchtering in de praktijk heeft gebracht. In deze roman wordt het vrouwelijk bewustzijn
letterlijk ontsluierd. Hoofdthema van De ontnuchtering is de zoektocht van een getrouwde
vrouw naar zelfvervulling en zinnelijke bevrediging buiten haar huwelijk en moederschap om.
In haar in 1896 geschreven essay ‘Confidences’ reageert Chopin op het werk van Maupassant
met de woorden: “Here was life, not fiction; for where were the plots ...”. Ook in dit opzicht
anticipeert zij op Virginia Woolf die in ‘Modern fiction’ schrijft: “Look within and life, it
seems, is very far from being ‘like this’…if a writer … could write what he chose …if he
could base his work upon his own feeling and not upon convention, there would be no plot
…”.4
Beide auteurs zijn op zoek naar een nieuwe manier van representatie: ‘life, not fiction’. Deze
verwantschap met Virginia Woolf onderstreept hóe vooruitstrevend Kate Chopin in haar
literatuuropvatting was. Het toepassen van deze literatuuropvatting in De ontnuchtering
betekende echter ook de doodsteek voor haar schrijverscarrière. Het Amerika van 1899 was
nog niet rijp voor het ontsluierde, vrouwelijk bewustzijn en deed Kate Chopin in de ban.
1.3 Literatuurinterpretatie
In zijn essay over de hermeneutiek stelt Thijs Jansen dat de zeggingskracht van groot belang
is, wil een tekst overleven.5 De zintuiglijke ervaring van de roman – en de film – is mijn
leidraad en ik kies dan ook voor een cognitieve interpretatie om de tekst weer ‘levend’ te
maken. In deze interpretatie als ‘uitvoering’ blijft de tekst als esthetisch object behouden.
Volgens de grondlegger van de moderne interpretatie-theorie Friedrich Schleiermachter
(1768-1834) berust een goed begrip van een tekst niet alleen op analyse van de taal, maar ook
op een soort intuïtief inzicht in de individualiteit van een tekst. Manfred Frank in Das
individuelle Allgemeine (1977) noemt dit het ‘individuele algemene’ van een tekst, de stijl, die
men kan bestuderen door na te gaan hoe een auteur in een bepaalde tekst het materiaal dat
hem ten dienste stond, heeft gehanteerd. Lezen of luisteren is vanuit dit perspectief vooral een
Barbara C. Ewell, Documenting the American South. Internet 9-8-2007.
http://docsouth.unc.edu/southlit/chopinawake/bio.html
3
Walder, The nineteenth century novel :identities, 269.
4
Ibidem, 272.
5
Thijs Jansen, ‘Het project van de moderne hermeneutiek’ in: E.H.R. Duyvendak ed., Cursus de negentiendeeeuwse roman (Heerlen 2005) 131.
2
uitvoering van de tekst. De tekst vormt de partituur en de interpretatie is een uitvoering die in
dit geval schriftelijk met andere belangstellenden wordt gedeeld. 6
1.4 Literaire stroming
Is De ontnuchtering een realistische roman? In de definitie van Sebastian Mitchell in The
nineteenth – century novel zijn de volgende kenmerken bepalend:
- een realistische tekst probeert een psychologisch overtuigend portret van de hoofdpersoon te
geven; de daden van dit personage komen voort uit het karakter en eerdere acties
- de hoofdpersoon bevindt zich in een coherente, geloofwaardige omgeving
- de tekst is zo geschreven dat de lezers vergeten dat ze een boek lezen
- een realistische tekst gaat vooral over middle-class sociale en morele problemen. 7
Op het eerste gezicht voldoet De ontnuchtering aan deze kenmerken van een negentiendeeeuwse realistische roman. Maar de roman overschrijdt ook de traditionele romangrenzen,
zowel formeel als inhoudelijk. Formeel gezien verschilt de roman opvallend van de meeste
romans uit die tijd: de omvang. Chopins korte roman is een voorbeeld van een nieuwe
beweging in de negentiende-eeuwse literatuur: de plot is minder complex en het aantal
locaties en personages is beperkt. In plaats daarvan komt de nadruk op het innerlijk en het
karakter van het hoofdpersonage. Verbeelding en symbolisme zijn, net als de taal, belangrijke
elementen en de structuur van de roman wordt door ‘ritme’ bepaald. Chopin levert kritiek op
literatuur die ‘provinciaals’ en alleen maar fictioneel is. Literatuur moet volgens haar
‘onthullen’: bijvoorbeeld de waarheid over het leven van vrouwen. Ze bekritiseert de
schrijfstijl van de omvangrijke, ingewikkelde negentiende-eeuwse romans. De ontnuchtering
is een voorbeeld van wat volgens Chopin literatuur moet zijn: ‘life, not fiction’. Qua
vertelwijze (perspectief en het ontbreken van een moreel oordeel) heeft zij veel ontleend aan
Flaubert.8 Willa Cather noemde het boek in 1899 zelfs ‘a Creole Bovary’.9 Gezien de
thematische overeenkomst, een jonge gehuwde vrouw die haar gezin verwaarloost, overspel
pleegt en kiest voor zelfmoord, lag een dergelijke vergelijking voor de hand. Ruim een eeuw
– en menig literatuuronderzoek – later zijn de meningen meer genuanceerd en heeft men meer
oog voor de individuele kracht van Chopins roman. Maar waarin zit nu precies die kracht?
Veel leesplezier en graag tot ziens op het dispuut van 10 februari a.s. aanvang 19.00 uur!
Els Sieraal
Mijnsheerenland, 17 januari 2009
Barend van Heusden, Handboek literaire cultuur (Nijmegen 2001) 68 – 69.
da Sousa Correa, The nineteenth-century novel:realisms, 137.
8
Duyvendak, Cursus de negentiende-eeuwse roman, 110 – 111.
9
Walder, The nineteenth-century novel: identities, 193.
6
7
Literatuur en bronnen
Chopin, Kate, De ontnuchtering (Amsterdam 1982)
Duyvendak, E.H.R. e.a., Cursus inleiding letterkunde. Literatuuranalyse (Heerlen 1996)
Duyvendak, E.H.R. ed., Cursus de negentiende-eeuwse roman (Heerlen 2005)
Duyvendak, Lizet en Barend van Heusden ed., Casusboek literaire cultuur (Nijmegen 2001)
Ewell, Barbara C., Documenting the American South (Internet 9-8-2007
http://docsouth.unc.edu/southlit/chopinawake/bio.html)
Heusden, Barend van, Handboek literaire cultuur (Nijmegen 2001)
Heusden, Barend van, Wouter Steffelaar en Peter Zeeman, Tekstboek literaire cultuur
(Nijmegen 2001)
Sousa Correa, Delia da ed., The nineteenth-century novel: realisms (Londen, New York 2000)
Vos, Chris, Bewegend verleden. Inleiding in de analyse van films en televisieprogramma’s
(Amsterdam 2004)
Walder, Dennis ed., The nineteenth-century novel: identities (Londen, New York 2001)
Beeldmateriaal
Video-opname van The end of August , een release van Cupido Films B.V. (Amsterdam z.j.)

Vergelijkbare documenten