Gezondheidsrisicogedrag onder mannelijke gedetineerden

Commentaren

Transcriptie

Gezondheidsrisicogedrag onder mannelijke gedetineerden
ȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Gezondheidsrisicogedragȱonderȱmannelijkeȱ
gedetineerdenȱ
Tatoeages,ȱpiercings,ȱboegroes,ȱseksȱ&ȱinjecterenȱȱ
vanȱdrugsȱenȱanabolenȱ
ȱ
ȱ
ȱ
ȱ
MarijeȱWouters,ȱJenniferȱDoekhie,ȱDirkȱJ.ȱKorfȱ&ȱAnnemiekeȱBenschopȱ
ȱ
ȱ
ȱ
ȱ
ȱ
1
Ditȱ onderzoekȱ isȱ uitgevoerdȱ inȱ opdrachtȱ vanȱ hetȱ Wetenschappelijkȱ OnderȬ
zoeksȬȱenȱDocumentatieȱCentrumȱvanȱhetȱMinisterieȱvanȱJustitie.ȱ
ȱ
Totȱdeȱbegeleidingscommissieȱbehoorden:ȱ
prof.ȱdr.ȱA.P.ȱVerhoeff,ȱUniversiteitȱvanȱAmsterdam,ȱGGDȱAmsterdamȱ
dr.ȱP.ȱvanȱEmpelen,ȱTNOȱ
drs.ȱG.I.C.M.ȱvanȱ’tȱHoff,ȱDJI,ȱMinisterieȱvanȱJustitieȱ
dr.ȱJ.H.L.J.ȱJanssen,ȱregiopolitieȱHaaglandenȱ
A.C.G.L.ȱdeȱJongeȱ
dr.ȱM.M.J.ȱvanȱOoyenȬHouben,ȱWODC,ȱMinisterieȱvanȱJustitieȱ
ȱ
ȱ
ȱ
ȱ
ȱ
ȱ
ȱ
CIPȬGEGEVENSȱKONINKLIJKEȱBIBLIOTHEEK,ȱDENȱHAAGȱ
ȱ
ȱ
ȱ
ȱ
M.ȱWoutersȱ
Gezondheidsrisicogedragȱ onderȱ mannelijkeȱ gedetineerdenȱ /ȱ M.ȱ Wouters,ȱ J.ȱ
Doekhie,ȱD.J.ȱKorfȱ&ȱA.ȱBenschopȱ
Metȱlit.ȱopgave,ȱmetȱEngelstaligeȱsamenvattingȱ
ȱ
Amsterdam:ȱRozenbergȱPublishersȱ(2010)ȱ
ISBN:ȱ978ȱ90ȱ3610ȱ226ȱ1ȱ
ȱ
ȱ
ȱ
NURȱ740ȱ
Trefw.:ȱTatoeëren,ȱpiercen,ȱspuiten,ȱdrugs,ȱanabolen,ȱdetentie.ȱ
ȱ
©ȱ2010ȱWODC,ȱMinisterieȱvanȱJustitie,ȱauteursrechtenȱvoorbehouden.ȱ
2
LIJST MET AFKORTINGEN ...................................................................................................................... 6
1 INTRO................................................................................................................................................. 7
PREVALENTIE ....................................................................................................................................... 8
RISICOBEVORDERENDE FACTOREN ..................................................................................................... 12
DOELSTELLING, PROBLEEMSTELLING EN ONDERZOEKSVRAGEN ......................................................... 13
METHODEN......................................................................................................................................... 14
ANALYSE EN SCHATTINGEN ................................................................................................................ 15
2 SURVEY ONDER GEDETINEERDEN ........................................................................................ 17
ONDERZOEKSPOPULATIE EN STEEKPROEFDESIGN ............................................................................... 17
SELECTIE LOCATIES ............................................................................................................................ 19
TOESTEMMING KRIJGEN ..................................................................................................................... 21
SELECTIE VAN GEDETINEERDEN ......................................................................................................... 21
NON-RESPONS .................................................................................................................................... 24
SFEER EN MEDEWERKING IN DE ONDERZOCHTE INRICHTINGEN .......................................................... 25
DE VRAGENLIJST ................................................................................................................................ 26
HET INTERVIEW .................................................................................................................................. 28
MAKKELIJKE EN MOEILIJKE THEMA’S ................................................................................................. 29
GEREALISEERDE EN GEWOGEN STEEKPROEF....................................................................................... 32
3 RESPONDENTEN ........................................................................................................................... 35
DEMOGRAFISCHE KENMERKEN ........................................................................................................... 35
DETENTIECARRIÈRE EN DUUR ............................................................................................................. 37
VERSCHILLEN NAAR DEMOGRAFISCHE KENMERKEN........................................................................... 38
SAMENVATTING ................................................................................................................................. 40
4 KENNIS VAN GEZONDHEIDSRISICO’S................................................................................... 41
ANTWOORDEN .................................................................................................................................... 41
KENNISSCORES ................................................................................................................................... 42
GESLACHTSZIEKTEN ........................................................................................................................... 42
HIV ..................................................................................................................................................... 43
HEPATITIS B EN C............................................................................................................................... 44
DEMOGRAFISCHE KENMERKEN EN TYPE DETENTIE ............................................................................. 45
SAMENVATTING EN CONCLUSIE .......................................................................................................... 49
5 SPUITEN VAN DRUGS EN ANABOLEN .................................................................................... 51
PREVALENTIE ..................................................................................................................................... 51
RISKANT SPUITEN ............................................................................................................................... 52
DEMOGRAFIE, TYPE EN SETTING ......................................................................................................... 53
SAMENVATTING EN CONCLUSIE .......................................................................................................... 54
6 TATOEAGES ................................................................................................................................... 55
ALGEMENE PREVALENTIE ................................................................................................................... 55
TATOEAGES IN DETENTIE .................................................................................................................... 56
TATOEAGES BIJ ANDERE GEDETINEERDEN ZETTEN ............................................................................. 59
DEMOGRAFISCHE KENMERKEN EN TYPE DETENTIE ............................................................................. 60
SAMENVATTING ................................................................................................................................. 61
3
7 PIERCINGS EN BOEGROES ........................................................................................................ 63
PIERCING OF BOEGROE ....................................................................................................................... 63
EIGEN PIERCINGS EN BOEGROES IN DETENTIE ..................................................................................... 64
PIERCING OF BOEGROE BIJ ANDEREN ZETTEN ..................................................................................... 66
VERSCHILLEN NAAR DEMOGRAFISCHE KENMERKEN EN TYPE DETENTIE ............................................. 66
SAMENVATTING EN CONCLUSIE .......................................................................................................... 67
8 SEKS EN SEKSUEEL OVERDRAAGBARE AANDOENINGEN ............................................. 69
VASTE RELATIES EN BEZOEK ZONDER TOEZICHT ................................................................................ 69
SEKSUELE HANDELINGEN TIJDENS DETENTIE ...................................................................................... 69
ONVRIJWILLIGE SEKS ......................................................................................................................... 72
ONVEILIGE SEKS TIJDENS DETENTIE ................................................................................................... 72
PREVALENTIE HEPATITIS, HIV EN SOA ................................................................................................. 72
VERSCHILLEN NAAR DEMOGRAFISCHE KENMERKEN EN TYPE DETENTIE ............................................. 73
SAMENVATTING EN CONCLUSIE .......................................................................................................... 74
9 SCHATTINGEN VAN ONVEILIG GEDRAG IN AANTALLEN .............................................. 77
BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN EN REIKWIJDTE .......................................................................... 77
TATOEAGES ........................................................................................................................................ 80
PIERCINGS EN BOEGROES .................................................................................................................... 81
SPUITEN.............................................................................................................................................. 82
SEKS ................................................................................................................................................... 83
SOA .................................................................................................................................................... 83
SAMENVATTING EN CONCLUSIE .......................................................................................................... 85
10 RISICO: COMBINATIES EN KENNIS ....................................................................................... 87
COMBINATIES VAN RISICOGEDRAG ..................................................................................................... 87
KENNIS EN RISKANT GEDRAG ............................................................................................................. 89
DEMOGRAFISCHE KENMERKEN EN KENNIS GECOMBINEERD ............................................................... 89
SAMENVATTING EN CONCLUSIE .......................................................................................................... 90
11 PREVENTIEBELEID..................................................................................................................... 93
RISKANT GEDRAG IN DETENTIE EN VOORZORGSMAATREGELEN ......................................................... 99
FOCUSGROEPEN DETENTIEPERSONEEL .............................................................................................. 101
SAMENVATTING EN CONCLUSIES ...................................................................................................... 106
12 SAMENVATTING EN CONCLUSIES....................................................................................... 109
PREVALENTIE EN PROFIEL ................................................................................................................ 110
DETENTIECONTEXT .......................................................................................................................... 113
PREVENTIE EN RISICOREDUCTIE ....................................................................................................... 114
KENNIS EN RISICOGEDRAG ............................................................................................................... 117
VERBETERING VAN VOORLICHTING EN PREVENTIE ........................................................................... 117
TOT SLOT .......................................................................................................................................... 118
13 SUMMARY AND CONCLUSIONS ............................................................................................ 121
PREVALENCE RATES AND PRISONERS’ PROFILES ............................................................................... 122
PRISON CONTEXT .............................................................................................................................. 124
HEALTH PROMOTION AND RISK REDUCTION ..................................................................................... 126
RISK KNOWLEDGE AND RISK BEHAVIOUR ......................................................................................... 128
4
IMPROVING HEALTH EDUCATION AND DISEASE PREVENTION ............................................................ 129
CONCLUSION .................................................................................................................................... 130
BIJLAGE I.......................................................................................................................................... 133
HOOFDSTUK 3................................................................................................................................... 133
HOOFDSTUK 4................................................................................................................................... 135
HOOFDSTUK 5................................................................................................................................... 135
HOOFDSTUK 6................................................................................................................................... 137
HOOFDSTUK 7................................................................................................................................... 139
HOOFDSTUK 8................................................................................................................................... 140
LITERATUUR ................................................................................................................................... 143
5
Lijstȱmetȱafkortingenȱ
ȱ
BBIȱ
ȱ
BeperktȱBeveiligdeȱInrichtingȱ
BZTȱ ȱ
BezoekȱZonderȱToezichtȱ
DCȱ
ȱ
DetentieȱCentrumȱ
DJIȱ
ȱ
DienstȱJustitiëleȱInstellingenȱ
EBIȱ
ȱ
ExtraȱBeveiligdeȱInrichtingȱ
FSUȱ ȱ
ForensischeȱSchakelȱUnitȱ
GeDeCoȱ
GedetineerdenȱCommissieȱ
HCVȱ ȱ
HepatitisȱCȱVirusȱ
HvBȱ ȱ
HuisȱvanȱBewaringȱ
IBAȱ
IndividueleȱBegeleidingsȱAfdelingȱ
ȱ
IDUȱ ȱ
IntravenousȱDrugȱUserȱ(intraveneuzeȱdruggebruiker)ȱ
ISDȱ
ȱ
InrichtingȱStelselmatigeȱDadersȱ
ISSȱ
ȱ
Inkomsten,ȱScreeningȱenȱSelectieprocesȱ
JJIȱ
ȱ
JustitiëleȱJeugdȱInrichtingȱ
LABGȱȱ
LandelijkeȱAfdelingȱBeheersgevaarlijkeȱGedetineerdenȱ
MGWȱȱ
ModerniseringȱGevangenisȱWezenȱ
MPCȱ ȱ
MeerpersoonsȱCellenȱ
PIȱ
PenitentiaireȱInrichtingȱ
ȱ
PIWȬerȱ
PenitentiaireȱInrichtingsWerkerȱ
PPCȱ ȱ
PenitentiairȱPsychiatrischȱCentrumȱ
PSCȱ ȱ
PsychiatrischȱSelectieȱCentrumȱ
RBBȱ ȱ
RelatieȱBevorderendȱBezoekȱ
SOVȱ ȱ
StrafrechtelijkeȱOpvangȱVerslaafdenȱ
UCȱ
UitzetȱCentrumȱ
ȱ
VRISȱ ȱ
VreemdelingenȱinȱStrafrechtȱ
ZBBIȱ ȱ
ZeerȱBeperktȱBeveiligdeȱInrichtingȱ
ȱ
ȱ
6
1 ȱ
Introȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Inȱ deȱ Nederlandseȱ gevangenissenȱ komenȱ gedragingenȱ voorȱ dieȱ eenȱ risicoȱ
vormenȱ voorȱ deȱ gezondheidȱ vanȱ gedetineerdenȱ enȱ voorȱ anderenȱ (bewakers,ȱ
deȱmaatschappijȱbuitenȱdetentie).ȱDitȱisȱnietȱalleenȱinȱNederlandȱzo.ȱGevangeȬ
nissenȱvormenȱoveralȱterȱwereldȱeenȱgrootȱrisicoȱvoorȱhetȱoverdragenȱvanȱinȬ
fectieziektenȱ(Hellardȱetȱal.,ȱ2004;ȱBabudieriȱetȱal.,ȱ2005).ȱDezeȱrisico’sȱzijnȱonȬ
gewenstȱenȱpassenȱnietȱinȱhetȱstrevenȱnaarȱhumaneȱenȱcorrecteȱtenuitvoerlegȬ
gingȱ vanȱ straffenȱ enȱ maatregelen.ȱ Deȱ Dienstȱ Justitiëleȱ Inrichtingenȱ (DJI)ȱ vanȱ
hetȱ Ministerieȱ vanȱ Justitieȱ heeftȱ danȱ ookȱ inȱ 2008ȱ eenȱ meerjarenplanȱ InfectieȬ
ziektenbeleidȱ voorȱ deȱ periodeȱ 2008Ȭ2012ȱ opgesteld.ȱ Doelȱ vanȱ ditȱ beleidȱ isȱ teȱ
voorkomenȱdatȱinfectieziektenȱzichȱverspreidenȱbinnenȱdeȱjustitiëleȱinrichtinȬ
genȱenȱinȱdeȱmaatschappij.ȱHetȱbeleidȱisȱgebaseerdȱopȱhetȱequivalentiebeginȬ
sel 1.ȱȱ
Inȱ2007ȱvoerdeȱDJIȱeenȱ‘quickȱscan’ȱuitȱnaarȱgedragȱonderȱgedetineerdenȱdatȱ
hetȱ risicoȱ opȱ infectieziektenȱ vergroot,ȱ waarbijȱ personeelȱ vanȱ justitiëleȱ inrichȬ
tingenȱbevraagdȱwerd.ȱDezeȱscanȱbevestigdeȱhetȱvoorkomenȱvanȱditȱrisicogeȬ
drag,ȱwaarbijȱseksueleȱcontacten,ȱintraveneusȱspuiten,ȱdelenȱvanȱparafernaliaȱ
voorȱdrugsgebruik,ȱtatoeërenȱenȱpiercenȱonderȱonveiligeȱomstandighedenȱenȱ
prikȬbijtȬspatȱ incidentenȱ genoemdȱ werdenȱ (Vanȱ ’tȱ Hoff,ȱ 2007).ȱ Buitenȱ dezeȱ
quickȱscanȱbestondȱtotȱnuȱtoeȱnauwelijksȱkennisȱoverȱdeȱomvangȱenȱdeȱaardȱ
vanȱ hetȱ risicogedragȱ enȱ overȱ risicogroepenȱ inȱ gevangenissenȱ inȱ Nederland.ȱ
Personeelȱgafȱaanȱdatȱgenoemdȱgedragȱmeestalȱinȱhetȱverborgeneȱplaatsvindt,ȱ
waardoorȱmetȱnameȱdeȱomvangȱslechtȱinȱteȱschattenȱis.ȱHetȱgebrekȱaanȱkennisȱ
belemmertȱ deȱ opzetȱ vanȱ eenȱ effectiefȱ infectieziektebeleidȱ inȱ justitiëleȱ inrichȬ
tingen.ȱ
1
ȱDitȱ beginselȱ gaatȱ erȱ vanȱ uitȱ datȱ gedetineerdenȱ zorgȱ zoudenȱ moetenȱ ontvangenȱ dieȱ gelijkȬ
waardigȱisȱaanȱdieȱbuitenȱdetentieȱbinnenȱhetzelfdeȱland.ȱ
7
BuitenlandsȱonderzoekȱlaatȱzienȱdatȱgenoemdȱrisicovolȱgedragȱinȱgevangenisȬ
senȱ voorkomenȱ (Babudieriȱ etȱ al.,ȱ 2005;ȱ Gagnonȱ etȱ al.,ȱ 2007;ȱ Gratton,ȱ 2006;ȱ
Strangȱetȱal.,ȱ2000).ȱDeȱprevalentiecijfersȱdieȱbekendȱzijnȱvanuitȱhetȱbuitenland,ȱ
lopenȱnogalȱuiteen.ȱOplossingenȱwordenȱgezochtȱinȱvoorlichting,ȱmaarȱookȱinȱ
hetȱ verstrekkenȱ vanȱ desinfecterendeȱ middelen,ȱ methadonȱ ofȱ condooms.ȱ Inȱ
Canadaȱwasȱeenȱ‘safeȱtattooing’ȱproject,ȱwaarvanȱeenȱprofessioneleȱ‘tattooȱsaȬ
lon’ȱbinnenȱdetentieȱonderdeelȱuitmaakteȱ(Gratton,ȱ2006).ȱDezeȱ‘harmȱreducȬ
tion’ȱoplossingenȱzijnȱnietȱonomstreden.ȱȱ
Inȱ hetȱ huidigeȱ onderzoekȱ wordtȱ voorȱ hetȱ eerstȱ eenȱ prevalentieschattingȱ geȬ
maaktȱ vanȱ gedragȱ datȱ hetȱ risicoȱ opȱ infectieziektenȱ vergrootȱ inȱ Nederlandseȱ
detentie.ȱWeȱrichtenȱonsȱspecifiekȱopȱhiv,ȱsoa,ȱenȱhepatitisȱBȱenȱC.ȱHetȱrisicoȬ
gedragȱinȱditȱonderzoekȱheeftȱbetrekkingȱopȱhetȱnemenȱofȱzettenȱvanȱtatoeaȬ
ges,ȱ piercingsȱ enȱ boegroes 2ȱinȱ detentie,ȱ intraveneusȱ druggebruikȱ inȱ detentie,ȱ
enȱ–ȱvrijwilligeȱofȱonvrijwilligeȱ–ȱonveiligeȱseksȱinȱdetentie.ȱȱ
ȱ
Prevalentieȱ
Hetȱ onderzoekȱ waarvanȱ weȱ inȱ ditȱ rapportȱ verslagȱ uitbrengen,ȱ focustȱ opȱ geȬ
dragȱdatȱhetȱrisicoȱopȱbesmettingȱmetȱinfectieziektenȱvergroot.ȱInfectieziektenȱ
wordenȱgedefinieerdȱalsȱziektenȱdieȱwordenȱveroorzaaktȱdoorȱeenȱoverdraagȬ
bareȱ ziekteverwekkerȱ zoalsȱ eenȱ bacterie,ȱ virus,ȱ schimmelȱ ofȱ prionȱ (eenȱ eiwitȱ
datȱbijvoorbeeldȱCreutzfeldȬJacobȱveroorzaakt).ȱInfectieziektenȱzijnȱperȱdefiniȬ
tieȱbesmettelijk.ȱBinnenȱditȱonderzoekȱrichtenȱweȱonsȱopȱseksueelȱoverdraagȬ
bareȱaandoeningenȱ(soa),ȱhivȱenȱhepatitisȱBȱenȱC.ȱ
ȱ
Deȱprevalentieȱvanȱhetȱonderzochteȱrisicogedragȱwasȱopȱvoorhandȱmoeilijkȱinȱ
teȱschatten.ȱErȱisȱveelȱliteratuurȱbeschikbaarȱoverȱinfectieziekten,ȱdruggebruikȱ
enȱ riskantȱ seksueelȱ gedragȱ onderȱ gedetineerden,ȱ maarȱ hetȱ betreftȱ hierȱ veelalȱ
buitenlandsȱ onderzoek,ȱ datȱ bovendienȱ vaakȱ gedateerdȱ is.ȱ Deȱ resultatenȱ dieȱ
welȱ bekendȱ zijnȱ overȱ Nederlandȱ hebbenȱ veelalȱ betrekkingȱ opȱ gedragȱ buitenȱ
2
ȱEenȱboegroeȱisȱeenȱballetjeȱdatȱonderȱdeȱhuidȱvanȱdeȱpenisȱwordtȱaangebracht.ȱHetȱballetjeȱ
kanȱ vanȱ verschillendeȱ materialenȱ zijn,ȱ zoalsȱ dobbelstenen,ȱ dominostenen,ȱ plasticȱ ofȱ metaal.ȱ
Vaakȱgaatȱhetȱomȱzelfgemaakteȱballetjes,ȱhetȱmateriaalȱwordtȱdanȱrondȱgeschuurd.ȱ
ȱ
8
detentieȱofȱopȱdeȱprevalentieȱvanȱinfecties,ȱnietȱopȱhetȱgedragȱwaarmeeȱdezeȱ
infectiesȱopȱteȱlopenȱzijn.ȱȱ
ȱ
Infectieziektenȱ
HepatitisȱCȱ(HCV)ȱinfectiesȱonderȱinjecterendeȱgevangenenȱzijnȱgevondenȱbijȱ
30Ȭ44%ȱvanȱdeȱgevangenenȱinȱhetȱVerenigdȱKoninkrijk,ȱenȱbijȱmeerȱdanȱ80%ȱ
inȱ Duitslandȱenȱ Ierlandȱ(EMCDDA,ȱ 2003).ȱMetȱ betrekkingȱ totȱ hivȱinfectiesȱisȱ
bekendȱdatȱdieȱonderȱintraveneuzeȱdruggebruikersȱ(IDU’s)ȱtussenȱdeȱ0ȱenȱ2%ȱ
ligtȱinȱhetȱVerenigdȱKoninkrijk,ȱDenemarkenȱenȱBelgië,ȱ23%ȱinȱSpanjeȱenȱ28%ȱ
inȱPortugalȱ(EMCDDA,ȱ2003).ȱUitȱnietȬrepresentatieve,ȱlokaleȱonderzoekenȱinȱ
verschillendeȱWestȬEuropeseȱlandenȱblijktȱdatȱdeȱhivȱprevalentieȱtussenȱdeȱ0ȱ–ȱ
13%ȱligtȱonderȱIDU’sȱinȱdetentie.ȱHCVȱprevalentiesȱliggenȱveelȱhoger:ȱtussenȱ
deȱ14ȱ–ȱ100%ȱ(TrimbosȱInstitute,ȱ2001).ȱEenȱonderzoekȱvanȱKrebsȱenȱSimmonsȱ
(2002)ȱtoontȱaanȱdatȱerȱinȱdeȱVSȱgevallenȱvanȱhivȱzijnȱdieȱtijdensȱdetentieȱopȬ
gelopenȱzijnȱ(0.63%ȱvanȱgedetineerden).ȱDeȱhelftȱvanȱdeȱtijdensȱdetentieȱgeïnȬ
fecteerdenȱ gafȱ aanȱ datȱ hetȱ tijdensȱ seksȱ metȱ andereȱ mannenȱ isȱ opgelopen.ȱ Ofȱ
ditȱookȱmedegedetineerdenȱzijn,ȱblijftȱonduidelijk.ȱȱ
Inȱ eenȱ recentȱ onderzoekȱ doorȱ Leemrijseȱ etȱ al.ȱ (2010)ȱ wordtȱ naarȱ aanleidingȱ
vanȱ eenȱ dossierstudieȱ deȱ prevalentieȱ vanȱ HCVȱ inȱ Nederlandseȱ detentieȱ geȬ
schatȱopȱ2Ȭ10.7%ȱvanȱdeȱmannelijkeȱenȱvrouwelijkeȱgedetineerden.ȱHetȱaantalȱ
metȱ HCVȱ besmetteȱ gedetineerdenȱ inȱ Nederlandȱ ligtȱ daarmeeȱ naarȱ schattingȱ
opȱenigȱmomentȱtussenȱ237ȱenȱ1272ȱpersonen.ȱGedetineerdenȱdieȱHCVȱposiȬ
tiefȱzijn,ȱzijnȱwatȱouder,ȱminderȱvaakȱnietȬwestersȱallochtoonȱenȱvakerȱwestersȱ
allochtoon,ȱ enȱ zijnȱ vakerȱ intraveneuzeȱ druggebruikers.ȱ Inȱ eenȱ anderȱ NederȬ
landsȱonderzoekȱ(Schreuderȱ&ȱVanȱVeen,ȱ2010)ȱbleekȱgeenȱvanȱdeȱonderzochȬ
teȱmannelijkeȱgedetineerdenȱhivȱpositief,ȱenȱhadȱ7.4%ȱHCV.ȱ
ȱ
Intraveneusȱdruggebruikȱ
Uitȱ internationaleȱ onderzoekenȱ blijktȱ datȱ intraveneusȱ druggebruikȱ onderȱ geȬ
detineerdenȱaltijdȱhoogȱligtȱinȱvergelijkingȱmetȱnietȬgedetineerden,ȱmetȱinȱEuȬ
ropaȱpercentagesȱtussenȱdeȱ6ȱenȱ38%,ȱwatȱveelȱhogerȱisȱdanȱonderȱdeȱalgemeȬ
neȱbevolkingȱ(1%)ȱ(EMCDDA,ȱ2010).ȱInȱhetȱalgemeenȱkanȱgesteldȱwordenȱdatȱ
tussenȱ deȱ1%ȱ enȱ 56%ȱ vanȱ deȱ gevangenenȱinȱdeȱEUȱwelȱ eensȱdrugsȱgespotenȱ
heeftȱinȱdetentieȱ(EMCDDA,ȱ2010).ȱIntraveneusȱdruggebruikȱleidtȱookȱtotȱrisiȬ
cogedragȱzoalsȱhetȱdelenȱvanȱspuitenȱenȱnaalden.ȱUitȱeenȱonderzoekȱbleekȱdatȱ
gedetineerdenȱ inȱ voorlopigeȱ hechtenisȱ meerȱ geneigdȱ warenȱ spuitenȱ teȱ delenȱ
9
danȱ inȱ deȱ gevangenisȱ (EMCDDA,ȱ 2010).ȱDetentieȱ kanȱookȱ hetȱ decorȱ vormenȱ
voorȱhetȱeersteȱdruggebruik;ȱtussenȱdeȱ3ȱenȱ26%ȱvanȱdruggebruikersȱinȱdeȱgeȬ
vangenisȱinȱdeȱEUȱheeftȱinȱdetentieȱvoorȱhetȱeerstȱgebruikt,ȱvoorȱinjecterendeȱ
gebruikersȱ isȱ ditȱ 21%ȱ (EMCDDA,ȱ 2003).ȱ Uitȱ verschillendeȱ onderzoekenȱ inȱ
Westȱ Europeseȱ landenȱ blijktȱ datȱ 3ȱ –ȱ 26%ȱ vanȱ deȱ gebruikersȱ inȱ detentieȱ voorȱ
hetȱ eerstȱ drugsȱ hebbenȱ gebruiktȱ (TrimbosȱInstitute,ȱ2001),ȱenȱ voorȱ IDU’sȱ ligtȱ
ditȱpercentageȱtussenȱdeȱ0.4ȱ–ȱ21%ȱ(WIADȬORS,ȱ1998).ȱ
Metȱ betrekkingȱ totȱ Nederlandȱ zijnȱ erȱ vooralȱ gegevensȱ bekendȱ overȱ druggeȬ
bruikȱ onderȱ gedetineerdenȱ buitenȱ detentie.ȱ Inȱ eenȱ landelijkȱ onderzoekȱ onderȱ
gedetineerdenȱ inȱ Nederlandȱ wasȱ 38%ȱ problematischȱ gebruikerȱ vanȱ drugsȱ –ȱ
vooralȱcannabis,ȱcocaïneȱen/ofȱheroïneȱȬȱinȱhetȱjaarȱvoorafgaandȱaanȱhunȱdeȬ
tentieȱ (Oliemeulenȱ etȱ al.,ȱ 2007).ȱ Volgensȱ eenȱ onderzoekȱ onderȱ volwassenȱ
mannelijkeȱ gedetineerdenȱ opȱ deȱ reguliereȱ afdelingenȱ vanȱ deȱ PIȱ Vughtȱ wasȱ
30%ȱ inȱ hetȱ afgelopenȱ jaarȱ drugsverslaafdȱ (Bulten,ȱ Nijmanȱ &ȱ vanȱ derȱ Staak,ȱ
2007).ȱOndanksȱdatȱdeȱselectieȱvanȱrespondentenȱatȱrandomȱplaatsvond,ȱgingȱ
hetȱbijȱditȱonderzoekȱomȱeenȱ‘convenienceȱsample’,ȱenȱisȱhetȱdusȱdeȱvraagȱinȱ
hoeverreȱ ditȱ percentageȱ zichȱ laatȱ extrapolerenȱ naarȱ deȱ totaleȱ groepȱ gedetiȬ
neerden.ȱ Inȱ eenȱ onderzoekȱ onderȱ minderjarigeȱ gedetineerdenȱ (14Ȭ17ȱ jaar)ȱ
rapporteerdeȱ ruimȱ deȱ helftȱ vanȱ deȱ geïnterviewdenȱ cannabisgebruikȱ inȱ deȱ
maandȱ voorafgaandȱ aanȱ hunȱ detentie,ȱ ongeveerȱ eenȱ opȱ deȱ tienȱ hetȱ gebruikȱ
vanȱecstasy,ȱrespectievelijkȱcocaïne,ȱmaarȱslechtsȱeenȱenkelingȱhetȱgebruikȱvanȱ
heroïneȬȱofȱcrackȱ(Korfȱetȱal.,ȱ2005).ȱErȱzijnȱdrieȱNederlandseȱonderzoekenȱmetȱ
cijfersȱ overȱ druggebruikȱ tijdensȱ detentie:ȱ eenȱ alȱ watȱ ouderȱ onderzoekȱ onderȱ
gedetineerdenȱmetȱverslavingsproblematiekȱ(Bielemanȱ&ȱVanȱderȱLaan,ȱ1999),ȱ
eenȱ recenterȱ onderzoekȱ onderȱ jongensȱ inȱ Justitiëleȱ Jeugdȱ Inrichtingenȱ (JJI)ȱ
(Kepperȱetȱal.,ȱ2009)ȱenȱeenȱzeerȱrecentȱprevalentieȱonderzoekȱonderȱmanneȬ
lijkeȱ gedetineerdenȱ (Schreuderȱ &ȱ Vanȱ Veen,ȱ 2010).ȱ Uitȱ hetȱ onderzoekȱ onderȱ
gedetineerdenȱ metȱ verslavingsproblematiekȱ bleekȱ indertijdȱ datȱ 45%ȱ vanȱ deȱ
respondentenȱ cannabisȱ enȱ 22%ȱ methadonȱ tijdensȱ detentieȱ gebruikte.ȱ Uitȱ hetȱ
onderzoekȱ inȱ deȱ JJI’sȱ bleekȱ datȱ 6%ȱ vanȱ deȱ jongensȱ tijdensȱ hunȱ verblijfȱ inȱ deȱ
JJI’sȱ hardȱ drugsȱ gebruiktȱ hebbenȱ (Kepperȱ etȱ al.,ȱ 2009).ȱ Inȱ hetȱ onderzoekȱ vanȱ
Schreuderȱ&ȱVanȱVeenȱhadȱeenȱderdeȱ(36%)ȱvanȱdeȱrespondentenȱtijdensȱdeȬ
tentieȱ drugsȱ gebruikt,ȱ maarȱ hierbijȱ gingȱ hetȱ metȱ nameȱ omȱ cannabis.ȱ Inȱ hunȱ
onderzoekȱbleekȱhetȱspuitenȱvanȱdrugsȱinȱdetentieȱheelȱzeldzaam.ȱ
ȱ
10
Seksueleȱcontactenȱ
DeȱzeerȱschaarseȱliteratuurȱoverȱseksueleȱcontactenȱtussenȱmannelijkeȱgedetiȬ
neerdenȱ beperktȱzichȱ vooralȱtotȱ seksueelȱgeweldȱ(Hensleyȱetȱ al.,ȱ 2005),ȱmaarȱ
ookȱmetȱbetrekkingȱtotȱditȱonderwerpȱisȱrelatiefȱweinigȱbekend.ȱDatȱwatȱwelȱ
bekendȱis,ȱkomtȱvrijwelȱuitsluitendȱvoortȱuitȱonderzoekȱgedaanȱinȱdeȱVSȱenȱdeȱ
UK.ȱ Schattingenȱ vanȱ hetȱ aandeelȱ gedetineerdenȱ datȱ homoseksueleȱ contactenȱ
heeftȱinȱdetentieȱlopenȱvanȱ2%ȱtotȱ65%ȱ(Nacciȱ&ȱKane,ȱ1982;ȱSaumȱetȱal.,ȱ1995;ȱ
Tewksbury,ȱ 1989;ȱ Woodenȱ &ȱ Parker,ȱ 1982).ȱ Schattingenȱ vanȱ hetȱ percentageȱ
gedetineerdenȱdatȱaangerandȱisȱtijdensȱdetentieȱlopenȱvanȱ0%ȱtoȱ40%ȱ(Davis,ȱ
1982;ȱGaesȱ&ȱGoldberg,ȱ2004;ȱHensley,ȱ2000;ȱHensleyȱetȱal.,ȱ2003;ȱLockwood,ȱ
1994;ȱ StruckmanȬJohnsonȱ &ȱ StruckmanȬJohnson,ȱ 2000,ȱ 2002;ȱ Woodenȱ &ȱ ParȬ
ker,ȱ 1982).ȱ Enȱ tenȱ slotteȱ variërenȱ deȱ schattingenȱ vanȱ hetȱ aandeelȱ verkrachteȱ
gedetineerdenȱ vanȱ 0%ȱ totȱ 8.5%ȱ (Lockwood,ȱ 1980;ȱ Tewksbury,ȱ 1989;ȱ Saumȱ etȱ
al.,ȱ1995;ȱHensley,ȱ2005;ȱEdgarȱetȱal.,ȱ2003;ȱPowerȱetȱal.,ȱ1991).ȱ
Inȱ hetȱ eerdergenoemdeȱ onderzoekȱ vanȱ Schreuderȱ &ȱ Vanȱ Veenȱ (2010)ȱ werdȱ
ookȱ gevraagdȱ naarȱ seksȱ metȱ medegedetineerden;ȱ geenȱ enkeleȱ gedetineerdeȱ
zeiȱditȱooitȱteȱhebbenȱgedaan.ȱ
ȱ
Tatoeages,ȱpiercingsȱenȱboegroesȱ
OokȱoverȱdeȱprevalentieȱvanȱpiercingsȱenȱtatoeagesȱbijȱgedetineerdenȱisȱweiȬ
nigȱ gepubliceerd.ȱ Zesȱ studiesȱ gevenȱ echterȱ welȱ specifiekeȱ cijfersȱ dieȱ betrekȬ
kingȱhebbenȱopȱhetȱverblijfȱinȱdetentie.ȱAllereerstȱbleekȱinȱhetȱonderzoekȱvanȱ
SchreuderȱenȱVanȱVeenȱ(2010)ȱdatȱ14%ȱvanȱdeȱgedetineerdenȱeenȱofȱmeerdereȱ
tatoeagesȱhadȱdieȱinȱdetentieȱzijnȱgezet.ȱInȱSchotlandȱwerdȱinȱ2007ȱenȱ2008ȱtijȬ
densȱeenȱjaarlijkseȱenquêteȱonderȱgedetineerdenȱgevraagdȱnaarȱtatoeagesȱdieȱ
tijdensȱ detentieȱ zijnȱ gezet.ȱ Hieruitȱ bleekȱ datȱ inȱ beideȱ jarenȱ ietsȱ meerȱ danȱ deȱ
helftȱeenȱofȱmeerȱtatoeagesȱteȱhebben,ȱenȱbijnaȱeenȱopȱdeȱvijfȱrapporteerdeȱeenȱ
tatoeageȱteȱhebbenȱdieȱinȱdetentieȱisȱgezetȱ(Milne,ȱ2009).ȱGagnonȱetȱal.ȱ(2007)ȱ
vondenȱ datȱ 33%ȱ vanȱ gedetineerdenȱ inȱ Canadeseȱ gevangenissenȱ daarȱ eenȱ taȬ
toeageȱhadȱgekregenȱenȱ3%ȱeenȱpiercing.ȱStrangȱetȱal.ȱ(2000)ȱvondenȱdatȱ21%ȱ
vanȱdeȱgedetineerdenȱinȱEngelandȱenȱWalesȱtijdensȱdetentieȱeenȱtatoeageȱhadȱ
gekregen.ȱ Braithwaiteȱ etȱ al.ȱ (2001)ȱ vondenȱ datȱ bijnaȱ eenȱ derdeȱ vanȱ jeugdigeȱ
gedetineerdenȱinȱdeȱV.S.ȱtatoeagesȱhad,ȱenȱtweederdeȱpiercings.ȱVanȱdeȱgetaȬ
toeëerdeȱindividuenȱhadȱ21%ȱbijȱeenȱnietȬprofessionalȱeenȱtatoeageȱlatenȱzetȬ
ten,ȱwaarvanȱ2%ȱmetȱeenȱgedeeldeȱnaald.ȱBijȱpiercingsȱbleekȱdatȱeveneensȱeenȱ
opȱ deȱ vijfȱ doorȱ eenȱ nietȬprofessionalȱ eenȱ piercingȱ hadȱ latenȱ zetten,ȱ waarvanȱ
11
1.5%ȱmetȱgedeeldeȱnaald.ȱOverigensȱisȱnietȱgevraagdȱofȱditȱgedragȱzichȱbuitenȱ
ofȱbinnenȱdetentieȱafspeelde.ȱ
OverȱhetȱalgemeenȱbetaaldenȱdeȱeerdergenoemdeȱSchotseȱgedetineerdenȱnietȱ
wanneerȱdeȱtatoeageȱdoorȱeenȱvriendȱwerdȱgezet,ȱmaarȱanderenȱwerdenȱvaakȱ
welȱ vergoed.ȱ Materialenȱ dieȱ gebruiktȱ werdenȱ waren:ȱ balpenȱ hulzen,ȱ gitaarȬ
snaren,ȱtandenborstelȬhandvaten,ȱgaren,ȱlijm,ȱenȱeenȱmotortjeȱuitȱbijvoorbeeldȱ
tondeuses,ȱelektrischeȱtandenborstelsȱofȱcontrollersȱvanȱeenȱPlaystationȱ(MilȬ
ne,ȱ2009).ȱȱ
ȱ
HetȱisȱdeȱvraagȱofȱresultatenȱvanȱonderzoekenȱuitȱCanada,ȱAmerika,ȱAustralië,ȱ
ofȱzelfsȱmaarȱbuurlandȱGrootȬBrittanniëȱzijnȱteȱvertalenȱnaarȱdeȱNederlandseȱ
situatie.ȱAfgezienȱvanȱaperteȱverschillenȱinȱhetȱjustitiëleȱsysteemȱenȱgevangeȬ
nisregime,ȱ komtȱ bijvoorbeeldȱ intraveneusȱ druggebruikȱ inȱ Nederlandȱ inȱ verȬ
gelijkingȱmetȱandereȱlandenȱnauwelijksȱvoor;ȱbinnenȱdeȱEUȱinȱhetȱNederlandȬ
seȱcijferȱzelfsȱhetȱallerlaagstȱ(EMCDDA,ȱ2010).ȱ
Risicobevorderendeȱfactorenȱ
Hetȱ risicovolleȱ gedragȱ kanȱ doorȱ verschillendeȱ factorenȱ inȱ deȱ handȱ gewerktȱ
worden.ȱHetȱkanȱzijnȱdatȱgedetineerdenȱzichȱonvoldoendeȱbewustȱzijnȱvanȱdeȱ
overdraagbaarheidȱ vanȱ ziekten,ȱ omdatȱ zijȱ onvoldoendeȱ kennisȱ hiervanȱ hebȬ
ben.ȱOokȱkanȱhetȱzijnȱdatȱhunȱgedragȱbepaaldȱwordtȱdoorȱeenȱnietȬafwijzendeȱ
houdingȱenȱeenȱpositieveȱgedragsintentieȱtenȱaanzienȱvanȱdeȱrisicovolleȱprakȬ
tijken.ȱ Ookȱ buitenȱ detentieȱ spelenȱ dezeȱ factorenȱ eenȱ rol,ȱ bijvoorbeeldȱ bijȱ deȱ
beslissingȱvanȱdrugsgebruikersȱomȱzichȱteȱlatenȱtestenȱopȱhepatitisȱCȱ(Vanȱderȱ
Veenȱetȱal.,ȱ2009).ȱȱ
Naastȱalgemeneȱ gedragsbepalendeȱfactorenȱspelenȱinȱdeȱdetentiesituatieȱnogȱ
specialeȱfactoren.ȱGedetineerdenȱbevindenȱzichȱinȱeenȱsituatieȱwaarinȱzijȱweiȬ
nigȱruimteȱhebbenȱomȱhetȱeigenȱgedragȱteȱbepalen.ȱZoȱkunnenȱzijȱinȱeenȱgeȬ
slotenȱ inrichtingȱ nietȱ zelfȱ desinfecterendeȱ middelen,ȱ schoneȱ naaldenȱ ofȱ conȬ
doomsȱ verkrijgen.ȱ Voorȱ gedetineerdenȱ inȱ eenȱ (half)ȱ openȱ inrichtingenȱ geldtȱ
datȱzijȱditȱinȱmeerȱofȱmindereȱmateȱwelȱkunnenȱdoen.ȱInȱdetentieȱkanȱdoorȱdeȱ
beperkingȱ inȱ vrijheidȱ eenȱ cultuurȱ heersenȱ waarinȱ ingeslotenenȱ onderȱ drukȱ
komenȱ teȱ staanȱ omȱ risicovolȱ gedragȱ teȱ vertonen.ȱ Janssenȱ (2005)ȱ laatȱ bijvoorȬ
beeldȱzienȱdatȱhetȱlatenȱaanbrengenȱvanȱeenȱtatoeageȱeenȱtekenȱkanȱzijnȱvanȱ
machtȱ enȱ controle,ȱ hetgeenȱ inȱ detentieȱ nogȱ zwaarderȱ teltȱ danȱ erbuiten.ȱ Hetȱ
kanȱ ookȱ eenȱ onderdeelȱ zijnȱ vanȱ deȱ gevangeniscultuur.ȱ Uitȱ onderzoekȱ inȱ
12
SchotlandȱbleekȱdatȱdeȱbelangrijksteȱredenenȱvoorȱhetȱnemenȱvanȱeenȱtatoeaȬ
geȱwaren:ȱverveling,ȱhetȱisȱgoedkoperȱdanȱeenȱtatoeageȱbuitenȱdetentieȱlatenȱ
zetten,ȱanderenȱhaddenȱerȱookȱeenȱlatenȱzettenȱenȱzeȱzagenȱhetȱwerkȱvanȱtaȬ
toeëerdersȱbijȱmedegedetineerdenȱ(Milne,ȱ2009).ȱUitȱeenȱonderzoekȱinȱdeȱV.S.ȱ
(Braithwaiteȱ etȱ al.,ȱ 2001)ȱ kwamȱ naarȱ vorenȱ datȱ lidȱ zijnȱ vanȱ eenȱ ‘gang’,ȱ naastȱ
hetȱzijnȱvanȱman,ȱeenȱrisicofactorȱvoorȱhetȱhebbenȱvanȱeenȱnietȬprofessioneleȱ
tatoeageȱwas.ȱDaarnaastȱhaddenȱblankeȱjongensȱvakerȱnietȬprofessioneleȱpierȬ
cings.ȱȱ
Ookȱdeȱcultuurȱonderȱbewakersȱkanȱeenȱrolȱspelen;ȱuitȱAustralischȱonderzoekȱ
bleekȱ bijvoorbeeldȱ datȱ professionalsȱ terughoudendȱ warenȱ metȱ hetȱ verstrekȬ
kenȱ vanȱ desinfecterendeȱ middelenȱ –ȱ hoewelȱ dieȱ volgensȱ gevangenisbeleidȱ
verstrektȱ kondenȱ wordenȱ (Dolanȱetȱal.,ȱ 1998,ȱ 1999).ȱSoortgelijkeȱ bevindingenȱ
zijnȱgerapporteerdȱoverȱEuropaȱ(Stöverȱetȱal.,ȱ2009).ȱ
Doelstelling,ȱprobleemstellingȱenȱonderzoeksvragenȱȱ
Doelȱvanȱhetȱonderzoekȱis:ȱzichtȱgevenȱopȱdeȱprevalentieȱvanȱgezondheidsrisiȬ
cogedragȱonderȱNederlandseȱgedetineerdenȱenȱopȱmanierenȱomȱditȱgedragȱteȱ
voorkomen,ȱ omȱ beterȱ teȱ kunnenȱ beslissenȱ overȱ mogelijkeȱ verbeteringenȱ vanȱ
hetȱpreventiebeleidȱvanȱhetȱgevangeniswezen.ȱUiteindelijkȱdoelȱisȱhetȱbevorȬ
derenȱvanȱdeȱveiligheidȱenȱdeȱleefbaarheidȱinȱdeȱjustitiëleȱinrichtingen.ȱ
Deȱprobleemstellingȱluidtȱalsȱvolgt.ȱHoeveelȱgedetineerdenȱvertonenȱgedragȱdatȱ
eenȱrisicoȱvormtȱvoorȱhunȱeigenȱenȱandermansȱgezondheid?ȱHoeȱvaakȱvertoȬ
nenȱzijȱditȱgedrag?ȱWatȱzijnȱdeterminantenȱvanȱditȱgedragȱenȱopȱwelkeȱwijzeȱ
zouȱhetȱvoorkomenȱkunnenȱworden?ȱ
Dezeȱ probleemstellingȱ isȱ vertaaldȱ inȱ eenȱ tientalȱ onderzoeksvragen,ȱ verdeeldȱ
overȱdrieȱthema’s.ȱȱ
ȱ
Prevalentieȱenȱprofielȱȱ
1. Hoeveelȱgedetineerdenȱvertonenȱgedragȱdatȱeenȱrisicoȱvormtȱvoorȱhunȱ
gezondheidȱinȱtermenȱvanȱinfectieziekten?ȱWatȱisȱdeȱfrequentieȱvanȱditȱ
gedrag?ȱ
2. Watȱ zijnȱ achtergrondkenmerkenȱ vanȱ gedetineerdenȱ dieȱ deȱ zojuistȱ geȬ
noemdeȱgedragingenȱactiefȱuitvoerenȱ(degenenȱdieȱhetȱinitiatiefȱnemenȱ
totȱhetȱaanbrengenȱvanȱtatoeagesȱenȱpiercingsȱofȱtotȱseksueelȱcontact)?ȱ
Watȱ zijnȱ achtergrondkenmerkenȱ vanȱ gedetineerdenȱ tegenȱ wieȱ hetȱ geȬ
dragȱ vertoondȱ wordtȱ (degenenȱ bijȱ wieȱ tatoeagesȱ ofȱ piercingsȱ gezetȱ
13
wordenȱofȱdieȱonderwerpȱzijnȱvanȱseksueelȱgedragȱvanȱanderen)?ȱValtȱ
eenȱ onderscheidȱ teȱ makenȱ tussenȱ “daders”ȱ enȱ “slachtoffers”?ȱ Welkeȱ
nuancesȱmoetenȱaangebrachtȱworden?ȱ
3. Inȱhoeverreȱisȱsprakeȱvanȱvrijwilligheidȱenȱeigenȱkeuzes?ȱ
4. Zijnȱerȱrisicogroepenȱteȱonderscheiden?ȱ
Detentiecontextȱ
5. Gaatȱhetȱomȱgedragȱdatȱspecifiekȱinȱdeȱdetentiesituatieȱwordtȱvertoond,ȱ
ofȱwerdȱhetȱookȱalȱbuitenȱdeȱdetentieȱvertoond?ȱIndienȱhetȱdetentiespeȬ
cifiekȱis:ȱwaaromȱvertonenȱgedetineerdenȱhetȱgedrag?ȱ
ȱ
Preventieȱenȱrisicoreductieȱ
6. Watȱisȱdeȱkennisȱenȱdeȱhoudingȱvanȱgedetineerdenȱtenȱaanzienȱvanȱdeȱ
risicogedragingen?ȱ Welkeȱ andereȱ factorenȱ (onderȱ andereȱ omgevingsȬ
factoren)ȱspelenȱeenȱrolȱbijȱhetȱgedrag?ȱ
7. Welkeȱ middelenȱ enȱ materialenȱzijnȱvolgensȱ gedetineerdenȱ inȱdeȱ peniȬ
tentiaireȱinrichtingȱformeelȱvoorhandenȱomȱrisicogedragȱteȱvoorkomen?ȱ
Waaromȱwordtȱhierȱwel/geenȱgebruikȱvanȱgemaakt?ȱ
8. WelkeȱmiddelenȱwordenȱinformeelȱdoorȱgedetineerdenȱgebruiktȱomȱinȬ
fectiesȱteȱvoorkomen?ȱ
9. Zijnȱgedetineerdenȱzelfȱalertȱopȱdesinfectie?ȱVragenȱzeȱerom?ȱ
10. Watȱ zouȱ aanȱ voorlichting,ȱ faciliteitenȱ ofȱ ondersteuningȱ gebodenȱ moeȬ
tenȱwordenȱomȱrisicogedragȱteȱontmoedigenȱofȱinȱteȱperken?ȱAanȱwelȬ
keȱvoorwaardenȱmoetȱdaarbijȱwordenȱvoldaan?ȱWelkeȱbehoeftenȱlevenȱ
opȱditȱpuntȱbijȱgedetineerden?ȱ
ȱ
Methodenȱ
Deȱ hoofdmootȱ vanȱ hetȱ onderzoekȱ bestondȱ uitȱ interviewsȱ metȱ 380ȱ mannelijkeȱ
volwassenȱgedetineerdenȱmetȱeenȱverblijfsduurȱvanȱminimaalȱ3ȱmaanden.ȱDaarnaastȱ
moestenȱdeȱrespondentenȱveroordeeldȱzijnȱtotȱminimaalȱ4ȱmaanden.ȱVoorȱditȱ
minimumȱ isȱ gekozenȱ zodatȱ deȱ respondentenȱ voldoendeȱ detentieȬervaringȱ
hebbenȱ omȱ voorȱ ditȱ onderzoekȱ relevanteȱ informatieȱ teȱ kunnenȱ verschaffen.ȱ
Dezeȱ minimaleȱ verblijfsduurȱ heeftȱ betrekkingȱ opȱ deȱ huidigeȱ strafȱ enȱ nietȱ opȱ
hetȱ totaleȱ detentieverleden.ȱ Slechtsȱ eenȱ kleinȱ deelȱ vanȱ deȱ gedetineerdenȱ valtȱ
binnenȱ dezeȱ groep.ȱ Hetȱ grootsteȱ deelȱ krijgtȱ eenȱ kortere,ȱ ofȱ naȱ preventieveȱ
14
hechtenisȱ helemaalȱ geenȱ vrijheidsstrafȱ opgelegd.ȱ Deȱ groepȱ waarȱ ditȱ onderȬ
zoekȱzichȱopȱrichtȱbrengtȱechterȱwelȱhetȱgrootsteȱaantalȱurenȱinȱdetentieȱdoor.ȱ
Voorȱdeȱinterviewsȱmetȱgedetineerdenȱisȱgebruikgemaaktȱvanȱeenȱtrapsgewijsȱ
steekproefmodel.ȱInȱdeȱeersteȱstapȱisȱeenȱselectieȱvanȱgevangenissenȱgemaakt;ȱ
inȱ deȱ tweedeȱ stapȱ eenȱ selectieȱ vanȱ gedetineerdenȱ binnenȱ dezeȱ inrichtingenȱ
(zieȱHoofdstukȱ2).ȱDeȱinterviewsȱzijnȱfaceȬtoȬfaceȱgehoudenȱaanȱdeȱhandȱvanȱ
eenȱ semiȬgestructureerdeȱ vragenlijst,ȱ metȱ grotendeelsȱ gesloten,ȱ maarȱ ookȱ
openȱantwoorden.ȱ
Daarnaastȱ zijnȱ focusgroepȱ gesprekkenȱ gevoerdȱ metȱ ervaringsdeskundigenȱ enȱ
professionalsȱ inȱ hetȱ veld.ȱ Doelȱ hiervanȱ isȱ omȱ concrete,ȱ praktischȱ toepasbareȱ
preventieveȱmaatregelenȱteȱformuleren.ȱ
ȱ
Analyseȱenȱschattingenȱ
Gegevensȱvanȱdeȱafgenomenȱinterviewsȱmetȱgedetineerdenȱzijnȱingevoerdȱinȱ
eenȱ computerbestandȱ enȱ geanalyseerd.ȱ Hiertoeȱ isȱ gebruikȱ gemaaktȱ vanȱ hetȱ
statistischeȱprogrammaȱPASWȱ(voorheenȱSPSS,ȱversieȱ17.0).ȱDeelsȱgaatȱhetȱomȱ
descriptieveȱanalysesȱ(frequenties,ȱgemiddelden).ȱDaarnaastȱzijnȱ(sub)groepenȱ
vergelekenȱ inȱ bivariateȱ analyses.ȱ Antwoordenȱ opȱ deȱ openȱ vragenȱ zijnȱ meerȱ
kwalitatiefȱgeïnterpreteerd.ȱ
InȱhetȱinterviewȱisȱnietȱalleenȱingegaanȱopȱrisicogedragȱtijdensȱdeȱhuidigeȱdeȬ
tentieperiode.ȱ Ookȱ overȱ gedragingenȱ tijdensȱ eventueleȱ detentieȱ inȱ hetȱ verleȬ
denȱ(recidiveȱisȱi.h.a.ȱhoog)ȱinȱzowelȱbinnenȬȱalsȱbuitenlandseȱgevangenissenȱ
zijnȱ vragenȱ gesteld;ȱ evenalsȱ overȱ gedragȱ buitenȱ detentie.ȱ Ditȱ levertȱ verschilȬ
lendeȱ prevalentiematenȱ opȱ vanȱ risicogedragȱ inȱ verschillendeȱ settingenȱ enȱ inȱ
verschillendeȱ periodes.ȱ Prevalentiesȱ wordenȱ bovendienȱ gespecificeerdȱ naarȱ
leeftijd,ȱetniciteitȱenȱandereȱachtergrondkenmerken,ȱzolangȱdeȱresultatenȱnietȱ
opȱeenȱpersoonȱherleidbaarȱzijn.ȱOokȱwordenȱtypenȱlocatiesȱ(HvB,ȱBBI/ZBBI,ȱ
etc.)ȱonderscheiden.ȱ
Doorȱ deȱ opzetȱ vanȱ deȱ steekproefȱ (landelijkeȱ spreiding,ȱ randomȱ selectieȱ vanȱ
gedetineerden)ȱ levertȱ hetȱ onderzoekȱ schattingenȱ opȱ dieȱ representatiefȱ zijnȱ
voorȱ mannelijkeȱ gedetineerdenȱ dieȱ opȱ hetȱ momentȱ vanȱ hetȱ interviewȱ minȬ
stensȱ drieȱ maandenȱ inȱ detentieȱ zittenȱ enȱ totȱ minimaalȱ vierȱ maandenȱ veroorȬ
deeldȱ zijn.ȱ Deȱ schattingenȱ zijnȱ gebaseerdȱ opȱ deȱ prevalentiecijfersȱ dieȱ voortȬ
komenȱuitȱzelfrapportage.ȱ
15
16
ȱ
2 ȱ
SURVEYȱONDERȱGEDETINEERDENȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Tussenȱ12ȱfebruariȱenȱ24ȱjuniȱ2010ȱzijnȱ380ȱvolwassenȱmannelijkeȱgedetineerȬ
denȱ geïnterviewd.ȱ Deȱ steekproefȱ isȱ dusȱ nietȱ representatiefȱ voorȱ alleȱ gedetiȬ
neerdenȱinȱNederland,ȱwantȱminderjarigeȱenȱvrouwelijkeȱgedetineerdenȱwerȬ
denȱ nietȱ onderzocht.ȱ Bovendienȱ moestenȱ deȱ respondentenȱ minimaalȱ drieȱ
maandenȱ gedetineerdȱ zijn,ȱ waardoorȱ ookȱ korterȱ gestraftenȱ buitenȱ beschouȬ
wingȱ bleven.ȱ Binnenȱ dezeȱ afbakeningȱ isȱ gestreefdȱ naarȱ eenȱ zoȱ representatiefȱ
mogelijkeȱsteekproef.ȱDeȱgedetineerdenȱwerdenȱfaceȬtoȬfaceȱgeïnterviewdȱaanȱ
deȱhandȱvanȱeenȱvragenlijstȱmetȱgrotendeelsȱgesloten,ȱmaarȱookȱopenȱvragen.ȱ
Inȱditȱhoofdstukȱbeschrijvenȱweȱhoeȱditȱprocesȱisȱverlopen,ȱvanȱdeȱafbakeningȱ
vanȱdeȱonderzoekspopulatieȱtotȱenȱmetȱhetȱafnemenȱvanȱdeȱinterviews.ȱ
ȱ
Onderzoekspopulatieȱenȱsteekproefdesignȱȱ
Deȱ surveyȱ isȱ gehoudenȱ onderȱ mannelijkeȱ volwassenȱ gedetineerdenȱ metȱ eenȱ verȬ
blijfsduurȱvanȱminimaalȱ3ȱmaanden.ȱVolgensȱeenȱtrapsgewijsȱsteekproefmodelȱisȱ
eerstȱeenȱselectieȱvanȱgevangenissenȱgemaaktȱenȱdaarnaȱeenȱselectieȱvanȱgedeȬ
tineerdenȱbinnenȱdezeȱinrichtingen.ȱEenȱbetrouwbareȱlandelijkeȱschattingȱvanȱ
gezondheidsrisicogedragȱvereistȱonderȱmeerȱeenȱlandelijkeȱdekkingȱenȱregioȬ
naleȱspreidingȱvanȱhetȱonderzoek.ȱDeȱDienstȱJustitiëleȱInrichtingenȱ(DJI)ȱvanȱ
hetȱMinisterieȱvanȱJustitieȱhanteertȱvierȱregioclusters,ȱwaaronderȱ29ȱpenitentiȬ
aireȱinrichtingenȱ(PI’s)ȱvallenȱ(standȱ1ȱjanuariȱ2010),ȱdieȱopȱhunȱbeurtȱonderȬ
verdeeldȱzijnȱinȱtientallenȱafzonderlijkeȱlocaties/afdelingen.ȱHetȱwasȱondoenȬ
lijkȱ omȱ alleȱ locatiesȱ opȱ teȱ nemenȱ inȱ hetȱ onderzoek,ȱ maarȱ eenȱ teȱ beperkteȱ
steekproefȱvanȱlocatiesȱwasȱevenminȱwenselijk.ȱBinnenȱdeȱmargesȱvanȱlandeȬ
lijkȱbeleidȱenȱrichtlijnen,ȱzijnȱerȱlokaleȱverschillenȱinȱregimeȱofȱcultuur.ȱEenȱteȱ
kleinȱ aantalȱ locatiesȱ zouȱ vanwegeȱ deȱ lokaleȱ verschillenȱ geenȱ volledigȱ beeldȱ
vanȱdeȱlandelijkeȱsituatieȱgeven.ȱ
17
Metȱ betrekkingȱ totȱ specialeȱ locatiesȱ enȱ afdelingenȱ moestȱ voorafȱ eenȱ keuzeȱ
wordenȱ gemaakt:ȱ verslavingsgerelateerdeȱ afdelingen,ȱ psychiatrischeȱ afdelinȬ
gen,ȱ afdelingenȱ voorȱ vreemdelingenȱ enȱ zeerȱ strengȱ beveiligdeȱ ofȱ juistȱ openȱ
afdelingen.ȱ Opȱ basisȱ vanȱ doorȱ DJIȱ aangeleverdeȱ cijfersȱ isȱ hetȱ aantalȱ gedetiȬ
neerdenȱ metȱ eenȱ verblijfsduurȱ vanȱ tenȱ minsteȱ 3ȱ maandenȱ gecategoriseerdȱ
volgensȱonderstaandȱoverzicht:ȱ
ȱ
Tabel2.1Aantalgedetineerdenmetminimaleverblijfsduurvan3maanden(5januari2010)
mannen
populatie
Gevangenis
1101
HuisvanBewaring
267
ISD
115
Open(BBI,ZBBI)
213
Vreemdelingen(DC,UC,VRIS)
24
Psychiatrie/ziekenhuis(PPC,PSC,IBA,PZ)
90
Zeerstrengbeveiligd(EBI,LABG)
29
Extramuraal(metofzonderET)
211
Onbekend
32
vrouwen:alleafdelingen
141
Totaal
2223
ȱ
Buitenȱbeschouwingȱgelatenȱafdelingenȱ
Allereerstȱkanȱgezegdȱwordenȱdatȱbijȱextramuraalȱverblijvendeȱgedetineerdenȱȱ
inȱelkȱgevalȱtijdensȱdezeȱstrafȱgeenȱsprakeȱisȱvanȱrisicogedragȱinȱdetentie.ȱDezeȱ
latenȱ weȱ danȱ ookȱ buitenȱ beschouwing.ȱ Deȱ zeerȱ strengȱ beveiligdeȱ afdelingenȱ
EBIȱ (Extraȱ Beveiligdeȱ Inrichting)ȱ enȱ LABGȱ (Landelijkeȱ Afdelingȱ BeheersgeȬ
vaarlijkeȱ Gedetineerden)ȱ zijnȱ uitȱ praktischeȱ overwegingenȱ nietȱ meegenomenȱ
inȱhetȱonderzoek.ȱDeȱkansȱopȱtoestemmingȱisȱgeringȱenȱdeȱproceduresȱzoudenȱ
waarschijnlijkȱ ergȱ veelȱ tijdȱ inȱ beslagȱ nemen.ȱ Hetȱ aantalȱ gedetineerdenȱ isȱ erȱ
ookȱzeerȱklein.ȱ
OokȱhetȱaantalȱgedetineerdenȱopȱdeȱpsychiatrischeȱafdelingenȱPPCȱ(PenitentiȬ
airȱPsychiatrischȱCentrum),ȱPSCȱ(PsychiatrischȱSelectieȱCentrum)ȱenȱIBA/FSUȱ
(Individueleȱ Begeleidingsafdelingȱ /ȱ Forensischeȱ Schakelunit)ȱ isȱ relatiefȱ beȬ
perkt.ȱMedeȱomȱpragmatischeȱredenenȱzijnȱdezeȱlocatiesȱbuitenȱbeschouwingȱ
gelaten.ȱ
Vreemdelingenȱ inȱ eenȱ DCȱ (Detentiecentrum),ȱ UCȱ (Uitzetcentrum)ȱ ofȱ opȱ deȱ
afdelingȱ voorȱ VRISȱ (Vreemdelingenȱ Inȱ Strafrecht)ȱ vormenȱ nogȱ geenȱ tiendeȱ
vanȱ hetȱ totaalȱ aantalȱ gedetineerdenȱ inȱ hetȱ overzicht.ȱ Taalbarrièresȱ zoudenȱ
18
binnenȱdezeȱgroepȱbovendienȱpraktischeȱproblemenȱopleveren.ȱOokȱdezeȱloȬ
catiesȱblijvenȱbuitenȱbeschouwing.ȱ
ȱ
Geïncludeerdeȱafdelingenȱ
Deȱ Inrichtingȱ Stelselmatigeȱ Daders 3ȱ(ISD),ȱ herbergtȱ minderȱ danȱ eenȱ tiendeȱ
vanȱ hetȱ totaal.ȱ Ondanksȱ deȱ relatiefȱ beperkteȱ omvang,ȱ isȱ dezeȱ groepȱ interesȬ
santȱ omȱ teȱ betrekkenȱ inȱ hetȱ onderzoekȱ vanwegeȱ hetȱ themaȱ onveiligȱ middeȬ
lengebruikȱ(enȱrisicogedragȱi.h.a.ȱbinnenȱdezeȱgroep).ȱInȱdeȱpraktijkȱspeeltȱbijȱ
alleȱ ISD’ersȱ middelengebruikȱ inȱ meerȱ ofȱ mindereȱ mateȱ eenȱ rolȱ (Goderieȱ &ȱ
Lünnemann,ȱ 2008;ȱ Biesma,ȱ Vanȱ Zwieten,ȱ Snippeȱ &ȱ Bieleman,ȱ 2006).ȱ Deȱ ISDȱ
wordtȱ nietȱ uitgeslotenȱ vanȱ deȱ steekproef.ȱ Deȱ ISD’sȱ vormenȱ altijdȱ eenȱ aparteȱ
vleugelȱ binnenȱ deȱ PI’sȱ ofȱ zelfsȱ eenȱ heleȱ inrichtingȱ (zoalsȱ Tafelbergwegȱ AmȬ
sterdam).ȱ
InȱdeȱmeerȱopenȱafdelingenȱBBIȱenȱZBBIȱ(BeperktȱenȱZeerȱBeperktȱBeveiligdeȱ
Inrichtingen)ȱzitȱeenȱrelatiefȱgroteȱgroepȱgedetineerden.ȱDezeȱlocatiesȱzijn,ȱnetȱ
alsȱdeȱreguliereȱgevangenissen,ȱwelȱmeegenomen.ȱ
Metȱ deȱ keuzeȱ voorȱ gedetineerdenȱ metȱ eenȱ minimaleȱ verblijfsduurȱ vanȱ 3ȱ
maandenȱwordenȱdeȱmeesteȱHuizenȱvanȱBewaringȱ(HvB),ȱgezienȱdeȱaantallenȱ
vanȱ dergelijkeȱ gedetineerden,ȱ buitenȱ beschouwingȱ gelaten.ȱ Tochȱ zijnȱ erȱ ookȱ
enkeleȱ HvB’sȱ waarȱ twintigȱ ofȱ meerȱ gestraftenȱ metȱ eenȱ verblijfsduurȱ vanȱ miȬ
nimaalȱ3ȱmaandenȱzitten.ȱErȱzijnȱdaaromȱookȱHvB’sȱgeselecteerdȱvoorȱhetȱonȬ
derzoek.ȱȱ
OverigensȱwarenȱdeȱcijfersȱbijȱeenȱdeelȱvanȱdeȱPI’sȱnietȱgespecificeerdȱnaarȱafȬ
zonderlijkeȱafdelingen.ȱWelkeȱafdelingȱinȱaanmerkingȱkwamȱvoorȱhetȱonderȬ
zoekȱ wasȱ medeȱ afhankelijkȱ vanȱ hetȱ aantalȱ aldaarȱ aanwezigeȱ gedetineerdenȱ
metȱeenȱverblijfsduurȱinȱdetentieȱvanȱminimaalȱ3ȱmaanden.ȱ
ȱ
Selectieȱlocatiesȱ
DeȱselectieȱvanȱdeȱlocatiesȱenȱvanȱdeȱsteekproefȱgebeurdeȱopȱbasisȱvanȱeenȱdaȬ
tabestandȱdatȱvanȱDJIȱverkregenȱis,ȱmetȱalsȱmeetmomentȱ5ȱjanuariȱ2010.ȱȱ
Deȱeersteȱstapȱinȱdeȱsteekproeftrekkingȱwasȱdeȱselectieȱvanȱlocaties.ȱNaastȱreȬ
gionaleȱspreidingȱ(vierȱclusters:ȱNoord,ȱMiddenȬOost,ȱZuidȱenȱWest)ȱenȱtypeȱ
3
ȱDezeȱmaatregelȱheeftȱeenȱbredereȱdoelgroepȱdanȱdeȱvoormaligeȱSOVȱ(ookȱnietȬverslaafdenȱ
enȱpersonenȱmetȱpsychiatrischeȱproblematiek).ȱȱ
19
inrichtingȱ (zowelȱ gesloten,ȱ alsȱ open,ȱ alsȱ halfȱ open)ȱ wasȱ representativiteitȱ uiȬ
teraardȱ eenȱ cruciaalȱ criterium.ȱ Weȱ begonnenȱ metȱ deȱ selectieȱ vanȱ deȱ grootsteȱ
PIȱvanȱelkeȱregio.ȱOokȱselecteerdenȱweȱbinnenȱelkeȱregioȱdeȱgrootsteȱhalfȱopenȱ
enȱdeȱgrootsteȱopenȱinrichting.ȱVerderȱisȱinȱalleȱvierȱregio’sȱeenȱZBBIȱmeegeȬ
nomen;ȱinȱtweeȱregio’sȱwerdȱdeȱgrootsteȱZBBIȱgekozen;ȱtweeȱregio’sȱhaddenȱ
maarȱeenȱZBBI,ȱbeideȱkleinereȱlocaties.ȱNoordȱenȱWestȱhaddenȱmaarȱeenȱBBI,ȱ
MiddenȬOostȱhadȱerȱgeen,ȱinȱZuidȱhebbenȱweȱuitȱpraktischeȱoverwegingenȱdeȱ
kleinereȱ gekozen.ȱ Inȱ PIȱ Vughtȱ zatenȱ relatiefȱ veelȱ ISD’ers,ȱ waardoorȱ weȱ voorȱ
dezeȱPIȱkozen.ȱ
BinnenȱelkeȱregioȱkozenȱweȱdeȱgevangenisȱmetȱdeȱmeesteȱgedetineerdenȱbinȬ
nenȱ deȱ doelpopulatie.ȱ Inȱ Westȱ enȱ Zuidȱ zatenȱ meerȱ mensenȱ dieȱ binnenȱ deȱ
doelgroepȱ vielenȱ inȱ deȱ gevangenis,ȱ dusȱ daarȱ kozenȱ weȱ ookȱ deȱ opȱ eenȱ naȱ
grootsteȱgevangenissen.ȱEnkeleȱvanȱdezeȱgevangenissenȱzijnȱtevensȱHuisȱvanȱ
Bewaring,ȱdaarȱnamenȱweȱookȱdeȱHvB’sȱmee.ȱVoorȱdeȱregionaleȱspreidingȱkoȬ
zenȱweȱnog:ȱAmsterdamȱHavenstraatȱ(HvB),ȱZutphen,ȱLeeuwardenȱenȱRoerȬ
mondȱ (gevangenissen).ȱ Aangezienȱ eenȱaantalȱPI’sȱverschillendeȱ locatiesȱhad,ȱ
namenȱ weȱ somsȱ omȱ pragmatischeȱ redenenȱ (toestemmingȱ krijgenȱ kostȱ tijd)ȱ
meerdereȱlocatiesȱvanȱdezelfdeȱPIȱmee.ȱ
Uiteindelijkȱzijnȱdeȱvolgendeȱ16ȱPI’sȱgeselecteerd:ȱȱ
Noord
MiddenͲOost
Leeuwarden
TerApel
GrootBankenbosch(Veenhuizen)
Fleddervoort(Veenhuizen)
Zutphen
Lelystad
Niendure(Almelo)
Nieuwegein
Zuid
West
Oosterhoek(Grave)
NieuwVosseveld(Vught)
Maashegge(Overloon)
Roermond
AmsterdamHavenstraat
Zoetermeer
Westlinge(Heerhugowaard)
Zuyderbos(Heerhugowaard)
ȱ
Omdatȱerȱenigeȱtijdȱzatȱtussenȱdeȱbepalingȱvanȱdeȱsteekproefȱenȱdeȱinterviewsȱ
metȱgedetineerden,ȱzatenȱerȱsomsȱminderȱ–ȱofȱjuistȱmeerȱȬȱgeschikteȱpotentiëleȱ
respondentenȱ opȱ deȱ locaties.ȱ Zoȱ wasȱ erȱ inȱ hetȱ beginȱ vanȱ 2010ȱ eenȱ groteȱ verȬ
huizing,ȱ waardoorȱ Zoetermeerȱ grotendeelsȱ Huisȱ vanȱ Bewaringȱ werd,ȱ terwijlȱ
erȱinȱHeerhugowaardȱjuistȱmeerȱgevangenisplaatsenȱkwamen.ȱHierdoorȱkonȬ
denȱwijȱopȱvierȱlocatiesȱnietȱpreciesȱdeȱbeoogdeȱaantallenȱhalenȱ(Oosterhoek,ȱ
TerȱApel,ȱRoermond,ȱMaashegge).ȱOpȱtweeȱlocatiesȱhebbenȱweȱjuistȱwatȱmeerȱ
interviewsȱgedaanȱdanȱvoorafȱgeplandȱ(Lelystad,ȱLeeuwarden).ȱȱ
20
Toestemmingȱkrijgenȱ
Omȱ toegangȱ teȱ krijgenȱ totȱ deȱ penitentiaireȱ inrichtingenȱ moestȱ allereerstȱ toeȬ
stemmingȱ verkregenȱ wordenȱ vanȱ deȱ Dienstȱ Justitiëleȱ Instellingenȱ (DJI)ȱ vanȱ
hetȱMinisterieȱvanȱJustitie.ȱBeginȱnovemberȱ2009ȱisȱdeȱhiervoorȱteȱbewandelenȱ
procedureȱ ingezet,ȱ waarnaȱ beginȱ januariȱ 2010ȱ toestemmingȱ vanȱ deȱ directeurȱ
vanȱ deȱ sectorȱ Gevangeniswezenȱ volgde.ȱ Ookȱ stuurdeȱ deȱ sectordirecteurȱ eenȱ
briefȱnaarȱalleȱPI’sȱinȱNederlandȱomȱhenȱinȱteȱlichtenȱoverȱhetȱonderzoekȱmetȱ
hetȱverzoekȱhieraanȱmeeȱteȱwerkenȱalsȱzeȱbenaderdȱzoudenȱwordenȱdoorȱhetȱ
onderzoeksteam.ȱDeȱtoestemmingsprocedureȱnamȱmeerȱtijdȱinȱbeslagȱdanȱgeȬ
pland,ȱwaardoorȱhetȱonderzoekȱenigeȱvertragingȱopliep.ȱ
Alleȱ onderzoekersȱ enȱ interviewersȱ hebbenȱ eenȱ geheimhoudingsverklaringȱ
ondertekend.ȱNaȱhetȱverkrijgenȱvanȱdeȱtoestemmingȱvanȱDJIȱisȱbegonnenȱmetȱ
hetȱ benaderenȱ vanȱ deȱ geselecteerdeȱ PI’s.ȱ Bijȱ hetȱ verlenenȱ vanȱ toestemmingȱ
speeldenȱverschillendeȱfactorenȱmee,ȱzoalsȱpersoneelsbezettingȱbinnenȱdeȱPI,ȱ
verhuizingenȱenȱeerdereȱofȱlopendeȱonderzoekenȱbinnenȱdeȱinrichting.ȱTweeȱ
oorspronkelijkȱgeselecteerdeȱPI’sȱweigerdenȱofȱverzochtenȱonsȱhenȱlaterȱnogȬ
maalsȱteȱbenaderen,ȱzonderȱdatȱditȱbinnenȱdeȱbeschikbareȱtijdȱsuccesvolȱwas.ȱ
OpvallendȱwasȱdatȱPI’sȱbuitenȱdeȱRandstadȱvakerȱenȱsnellerȱbereidȱwarenȱmeeȱ
teȱ werken;ȱ daarbijȱ speeldenȱ voldoendeȱ personeelȱ enȱ deȱ afwezigheidȱ vanȱ onȬ
derzoeksmoeheidȱeenȱbelangrijkeȱrol.ȱHetȱonderzoeksteamȱkonȱdaarȱopȱkorteȬ
reȱtermijnȱaanȱdeȱslag.ȱInȱhetȱalgemeenȱzatȱerȱmeerȱtijdȱdanȱverwachtȱtussenȱ
hetȱeersteȱcontactȱmetȱdeȱPI’sȱenȱdeȱdatumȱdatȱerȱdaadwerkelijkȱmetȱdeȱinterȬ
viewsȱbegonnenȱkonȱworden.ȱ
HetȱverkrijgenȱvanȱdeȱtoestemmingȱvanȱdeȱPI’sȱbegonȱmeestalȱmetȱeenȱbezoekȱ
aanȱdeȱPIȱwaarbijȱmetȱfunctionarissenȱvanȱdeȱPIȱwerdȱbesprokenȱwatȱdeȱonȬ
derzoekersȱidealiterȱwildenȱenȱwatȱdeȱmogelijkhedenȱwaren.ȱSomsȱwasȱerȱenȬ
kelȱ telefonischȱ contactȱ voorafgaandȱ aanȱ deȱ interviews,ȱ afhankelijkȱ vanȱ deȱ
wensenȱvanȱdeȱPI.ȱȱ
Selectieȱvanȱgedetineerdenȱ
Binnenȱelkȱvanȱdeȱ16ȱlocatiesȱwerdȱeenȱrandomȱsteekproefȱgetrokkenȱvanȱtotȱ
deȱ doelpopulatieȱ behorendeȱ gedetineerden.ȱ Deȱ PI’sȱ verschildenȱ inȱ capaciteitȱ
en/ofȱrelatieveȱomvangȱvanȱdeȱafdelingen,ȱwaardoorȱhetȱaantalȱaanwezigeȱinȬ
21
terviewkandidatenȱ sterkȱ konȱ variëren. 4 ȱDeȱ aantallenȱ teȱ interviewenȱ gedetiȬ
neerdenȱ zijnȱ daaromȱ naarȱratoȱverdeeld.ȱWeȱmaaktenȱdankbaarȱ gebruikȱvanȱ
deȱ doorȱ deȱ DJIȱ aangebodenȱ assistentieȱ bijȱ deȱ steekproeftrekking.ȱ Ongeveerȱ
eensȱinȱdeȱdrieȱwekenȱleverdeȱDJIȱeenȱnieuwȱbestand,ȱmetȱdaarinȱperȱlocatieȱ
deȱzogehetenȱTULPȱnummersȱvanȱgedetineerdenȱdieȱaanȱonzeȱselectiecriteriaȱ
voldeden.ȱ Vervolgensȱ trokkenȱ weȱ uitȱ ditȱ bestandȱ perȱ inrichtingȱ eenȱ aselecteȱ
steekproef.ȱȱ
OpȱbasisȱvanȱdeȱhieruitȱresulterendeȱlijstȱwerdenȱinȱdeȱPI’sȱgedetineerdenȱbeȬ
naderdȱomȱmeeȱteȱdoenȱaanȱhetȱonderzoek.ȱHierbijȱwerktenȱweȱzoveelȱmogeȬ
lijkȱ deȱ lijstȱ vanȱ bovenȱ naarȱ onderȱ afȱ (omȱ zoȱ deȱ toevalskansȱ teȱ garanderen),ȱ
maarȱ ookȱ praktischeȱ overwegingenȱ speeldenȱ mee.ȱ Zoȱ kondenȱ weȱ nietȱ altijdȱ
gemakkelijkȱvanȱdeȱeneȱnaarȱdeȱandereȱafdeling,ȱenȱbeslotenȱweȱomȱperȱafdeȬ
lingȱrespondentenȱteȱbenaderen.ȱTegelijkertijdȱmoestenȱzijȱwelȱaanwezigȱzijnȱ
opȱhetȱmomentȱdatȱwijȱerȱwaren,ȱzodatȱweȱregelmatigȱmeerdereȱkerenȱopȱeenȱ
afdelingȱkwamenȱweȱomȱ(potentiële)ȱrespondentenȱteȱspreken.ȱHierbijȱhebbenȱ
weȱervoorȱgewaaktȱdatȱgedetineerdenȱdieȱvakerȱ‘opȱarbeid’ȱwarenȱdanȱandeȬ
renȱ(bijvoorbeeldȱexternȱofȱheleȱdagen)ȱnietȱselectiefȱbuitenȱdeȱsteekproefȱvieȬ
len.ȱ Binnenȱ deȱ inrichtingȱ stopteȱ deȱ dataverzamelingȱ wanneerȱ hetȱ benodigdeȱ
aantalȱ interviewsȱ wasȱ afgerond.ȱ Wanneerȱ hetȱ quotumȱ nietȱ metȱ deȱ initiëleȱ
steekproefȱwerdȱgerealiseerd,ȱwerdȱlopendeȱdeȱdataverzamelingȱvoorȱdeȱbeȬ
treffendeȱlocatieȱeenȱadditioneleȱrandomȱsteekproefȱgetrokken.ȱȱ
ȱ
Hetȱ benaderenȱ vanȱ deȱ geselecteerdeȱ gedetineerdenȱ gebeurdeȱ bijȱ voorkeurȱ
doorȱdeȱinterviewersȱzelf.ȱDitȱwasȱechterȱnietȱaltijdȱmogelijk.ȱHetȱzelfȱbenadeȬ
renȱvanȱdeȱgedetineerdenȱvergrootteȱhetȱgevoelȱvanȱvertrouwelijkheidȱbijȱdeȱ
gedetineerdenȱ enȱ gafȱ deȱ onderzoekersȱ eenȱ duidelijkerȱ beeldȱ vanȱ eventueleȱ
nonȬresponsȱ(zieȱvolgendeȱparagraaf).ȱȱ
4ȱ
UitȱdeȱgeleverdeȱcijfersȱvanȱhetȱDJI,ȱbleekȱPIȱBredaȱerȱbijvoorbeeldȱslechtsȱ25ȱteȱherbergen,ȱ
terwijlȱPIȱVeenhuizenȱerȱ370ȱtelde.ȱ
22
ȱ
Vertrouwelijkheidȱ
Veelȱ nadrukȱ isȱ gelegd,ȱ zowelȱ bijȱ deȱ gesprekkenȱ metȱ deȱ directieȱ alsȱ opȱ deȱ
werkvloerȱmetȱdeȱPIW’ers,ȱopȱhetȱzelfȱbenaderenȱvanȱgedetineerdenȱdoorȱdeȱ
onderzoekers.ȱDitȱbleekȱnietȱaltijdȱevenȱvanzelfsprekend.ȱWeȱkregenȱregelmaȬ
tigȱteȱhorenȱdatȱdeȱgedetineerdenȱgewoonȱmoestenȱkomen.ȱNaȱonzeȱuitlegȱdatȱ
deelnameȱvrijwilligȱwasȱenȱhetȱvoorȱdeȱgedetineerdenȱduidelijkȱmoestȱzijnȱdatȱ
weȱ onafhankelijkȱ vanȱ deȱ PIȱ werktenȱ enȱ datȱ deȱ interviewsȱ anoniemȱ enȱ verȬ
trouwelijkȱ diendenȱ plaatsȱ teȱ vinden,ȱ werdȱ vaakȱ naarȱ eenȱ oplossingȱ gezochtȱ
omȱhetȱzelfȱbenaderenȱmogelijkȱteȱmaken.ȱInȱdeȱpraktijkȱlukteȱditȱnietȱaltijd,ȱofȱ
nietȱ optimaal.ȱ Inȱ verbandȱ metȱ deȱ veiligheidȱ gingȱ erȱ danȱ eenȱ PIW’erȱ ofȱ beȬ
waarderȱ meeȱ naarȱ bijvoorbeeldȱ deȱ celȱ vanȱ eenȱ gedetineerdeȱ waarȱ deȱ onderȬ
zoekerȱeenȱkortȱintroductiepraatjeȱmochtȱhoudenȱenȱdeȱgedetineerdeȱkonȱvraȬ
genȱomȱzijnȱdeelname.ȱSomsȱbleefȱdeȱPIW’erȱtijdensȱditȱgesprekȱheelȱdichtȱinȱ
deȱbuurtȱenȱdatȱwasȱuiteraardȱnietȱgewenst.ȱWeȱspeeldenȱhieropȱinȱdoorȱeenȱ
paarȱ stappenȱ deȱ andereȱ kantȱ opȱ teȱ gaan,ȱ omȱ zoȱ meerȱ ruimtelijkeȱ afstandȱ teȱ
creërenȱtussenȱdeȱgedetineerdeȱenȱdeȱPIW’er.ȱȱ
ȱ
Deȱ behulpzaamheidȱ vanȱ hetȱ personeelȱ wasȱ noodzakelijkȱ voorȱ deȱ praktischeȱ
uitvoeringȱvanȱhetȱonderzoek,ȱwijȱkondenȱonsȱimmersȱnietȱzomaarȱvrijȱbeweȬ
genȱinȱdeȱinrichtingen.ȱOverȱhetȱalgemeenȱwasȱdeȱbehulpzaamheidȱgroot.ȱDeȬ
tentiemedewerkersȱ werdenȱ echterȱ verderȱ zoȱ veelȱ mogelijkȱ buitenȱ (deȱ praktiȬ
scheȱenȱinhoudelijkeȱinvullingȱvan)ȱhetȱonderzoekȱgehouden.ȱOokȱwerdȱgedeȬ
tineerdencommissiesȱ (GeDeCo’s)ȱ gevraagdȱ eenȱ rolȱ teȱ spelenȱ bijȱ deȱ algemeneȱ
introductieȱ vanȱ hetȱ onderzoekȱ enȱ deȱ interviewersȱ bijȱ deȱ gedetineerden.ȱ Ditȱ
gebeurdeȱ echterȱ nietȱ altijd.ȱ Tenȱ eersteȱ wasȱ deȱ gedetineerdencommissieȱ nietȱ
overalȱ evenȱ actief.ȱ Tenȱ tweedeȱ warenȱ nietȱ alleȱ directiesȱ voorstanderȱ vanȱ hetȱ
betrekkenȱ vanȱ deȱ commissie.ȱ Tenȱ derdeȱ wasȱ hetȱ nietȱ efficiëntȱ bijȱ zeerȱ kleineȱ
aantallenȱ teȱ realiserenȱ interviews.ȱ Personeelȱ nochȱ gedetineerdencommissiesȱ
warenȱbetrokkenȱbijȱdeȱwervingȱvanȱindividueleȱkandidaten,ȱvanwegeȱhetȱrisiȬ
coȱ opȱ selectiviteitȱ (hetȱ voortrekkenȱ ofȱ vooruitschuivenȱ vanȱ kandidaten)ȱ enȱ
omdatȱerȱbijȱdeȱgedetineerdenȱeenȱbeeldȱvanȱonvrijwilligheidȱenȱpartijdigheidȱ
zouȱkunnenȱontstaan.ȱȱ
SommigeȱPI’sȱstondenȱalleenȱbenaderingȱperȱbriefȱtoe,ȱenȱinȱtweeȱinrichtingenȱ
werdenȱdeȱrespondentenȱopgeroepenȱzonderȱdatȱzijȱwistenȱwaarvoor.ȱHoewelȱ
23
ditȱnietȱdeȱbedoelingȱvanȱdeȱonderzoekersȱwas,ȱwerdȱhetȱvanuitȱdeȱPI’sȱopgeȬ
legd.ȱ Overigensȱ werdȱbijȱ benaderingȱperȱ briefȱsomsȱalsnogȱ vanuitȱ deȱ PIȱ toeȬ
stemmingȱgegevenȱomȱpotentiëleȱrespondentenȱzelfȱteȱbenaderen.ȱInȱeenȱaanȬ
vankelijkȱ welȱ geselecteerdeȱ inrichtingȱ wasȱ ditȱ inȱ hetȱ geheelȱ nietȱ mogelijkȱ enȱ
wasȱhetȱaantalȱpositieveȱreactiesȱopȱdeȱbriefȱzoȱlaagȱ(tweeȱgedetineerden)ȱdatȱ
dezeȱPIȱbuitenȱhetȱonderzoekȱisȱgelatenȱ(enȱdusȱnietȱmeeteltȱmetȱdeȱeerdergeȬ
noemdeȱ16ȱPI’s).ȱ
ȱ
NonȬresponsȱ
DeȱredenenȱvanȱnonȬresponsȱzijnȱ–ȱvoorȱzoverȱmogelijkȱȬȱsystematischȱgeregiȬ
streerd,ȱmaarȱdezeȱkondenȱnietȱvoldoendeȱnauwkeurigȱgekwantificeerdȱworȬ
den.ȱȱ
AllereerstȱzijnȱerȱdeȱweigeringenȱdieȱplaatsvondenȱvoordatȱdeȱinterviewkanȬ
didatenȱüberhauptȱomȱdeelnameȱgevraagdȱkondenȱworden.ȱSomsȱwasȱerȱnietȱ
eensȱeenȱmogelijkheidȱomȱdeȱgedetineerdenȱteȱzien.ȱZoȱgebeurdeȱhetȱdatȱeenȱ
PIW’erȱ(metȱofȱzonderȱeenȱinterviewer)ȱnaarȱdeȱcelȱvanȱeenȱgedetineerdeȱliepȱ
omȱteȱvragenȱofȱhijȱevenȱnaarȱbuitenȱwildeȱkomen,ȱzodatȱdeȱinterviewerȱhemȱ
omȱdeelnameȱkonȱvragen.ȱSommigeȱvanȱdezeȱgedetineerdenȱzeidenȱalȱmeteenȱ
“nee”ȱ vanuitȱ hunȱ celȱ enȱ namenȱ nietȱ deȱ moeiteȱ omȱ naarȱ buitenȱ teȱ komen.ȱ Inȱ
andereȱgevallenȱkregenȱgedetineerdenȱopȱverzoekȱvanȱdeȱinrichtingȱeenȱdoorȱ
deȱ onderzoekersȱ opgesteldȱenȱ doorȱ hetȱpersoneelȱverspreideȱ briefȱmetȱinforȬ
matieȱ overȱ hetȱ onderzoekȱ enȱ hetȱ verzoekȱ omȱ teȱ wordenȱ geïnterviewd.ȱ Zijȱ
kondenȱdanȱ“ja”ȱofȱ“nee”ȱaanvinken,ȱwaarbijȱdeȱbriefȱvervolgensȱweerȱbijȱhetȱ
personeelȱkonȱwordenȱingeleverd.ȱDeȱresponsȱwasȱbijȱdezeȱbenaderingswijzeȱ
nietȱ hoog.ȱ Achterafȱ bleekȱ datȱ nietȱ zeldenȱ deȱ briefȱ wasȱ weggegooidȱ ofȱ inȱ elkȱ
gevalȱnietȱbekeken.ȱȱ
Deȱtweedeȱrelatiefȱveelȱvoorkomendeȱredenȱbetreftȱgedetineerdenȱdieȱweȱwelȱ
hebbenȱ gezienȱ enȱ geïnformeerdȱ overȱ hetȱ onderzoek,ȱ maarȱ danȱ tochȱ antȬ
woorddenȱerȱgeenȱzinȱinȱofȱbehoefteȱaanȱteȱhebben,ȱzonderȱverdereȱtoelichting.ȱ
Weȱvermoedenȱdatȱdeȱmeestenȱvanȱdezeȱgroepȱgeenȱzinȱhadden,ȱmaarȱdatȱinȬ
cidenteelȱ ookȱ geweigerdȱ werdȱ omwilleȱ vanȱ deȱ interviewthema’s.ȱ Zoȱ vernaȬ
menȱweȱachterafȱvanȱeenȱgedetineerdeȱdatȱhijȱeigenlijkȱhadȱgeweigerd,ȱomdatȱ
hijȱhetȱlieverȱnietȱoverȱzijnȱdrugsverledenȱwildeȱhebben.ȱȱ
Deȱderdeȱcategorieȱweigeringenȱvaltȱwellichtȱhetȱbestȱsamenȱteȱvattenȱonderȱ
hetȱkopjeȱ“autonomie”.ȱDitȱbetreftȱgedetineerdenȱdie,ȱnaarȱonzeȱindrukȱen/ofȱ
24
dieȱ vanȱ PIW’ers,ȱ deelnameȱ weigerdenȱ omdatȱ zijȱ inȱ ditȱ gevalȱ “nee”ȱ kóndenȱ
zeggen.ȱInȱdetentieȱontberenȱzeȱdeȱautonomieȱvanȱdeȱ‘vrijeȱsamenleving’ȱbuiȬ
tenȱ deȱ gevangenis;ȱ erȱ wordtȱ doorȱ anderenȱ bepaaldȱ wanneerȱ deȱ deurȱ sluit,ȱ
wanneerȱzeȱgaanȱeten,ȱwanneerȱzeȱmogenȱluchten,ȱwerken,ȱbezoekȱontvangenȱ
etc.ȱ Deȱ welhaastȱ magischeȱ woordenȱ ‘vrijwilligeȱ deelname’ȱ lijkenȱ bijȱ henȱ
meteenȱeenȱzekereȱrecalcitrantieȱopȱteȱroepen.ȱInȱdeȱwoordenȱvanȱeenȱvanȱdeȱ
gedetineerden:ȱ“Ikȱkanȱneeȱzeggen,ȱdusȱikȱzegȱookȱnee!”.ȱȱ
Tenȱslotteȱwarenȱerȱgedetineerdenȱdieȱvondenȱdatȱzeȱgeenȱbelangȱhaddenȱbijȱ
hetȱ onderzoek,ȱ ookȱ nietȱ naȱ uitlegȱ doorȱ deȱ onderzoekers.ȱ Hunȱ principeȱ is:ȱ
“voorȱ wat,ȱhoortȱ wat”.ȱ Sommigenȱvroegenȱopȱdeȱmanȱafȱwatȱerȱ voorȱ henȱinȱ
zatȱ alsȱ zijȱ welȱ deelnamenȱ aanȱ hetȱ onderzoek.ȱ Deȱ ‘hogere’ȱ belangenȱ vanȱ hetȱ
onderzoekȱwarenȱvoorȱhenȱnietȱinteressant,ȱinȱiederȱgevalȱnietȱgenoegȱomȱdeelȱ
teȱnemen.ȱȱ
ȱ
Overigensȱwarenȱerȱookȱgedetineerdenȱdieȱaanvankelijkȱweigerden,ȱmaarȱnaȱ
uitlegȱ doorȱ deȱ onderzoekersȱ tochȱ werdenȱ overtuigd.ȱ Zijȱ achttenȱ zichzelfȱ bijȬ
voorbeeldȱ nietȱ geschiktȱ alsȱ respondent,ȱ omdatȱ zeȱ geenȱ tatoeagesȱ haddenȱ enȱ
geenȱ drugsȱ spoten.ȱ Weȱ maaktenȱ danȱ duidelijkȱ datȱ iedereenȱ geschiktȱ is.ȱ Nogȱ
eenȱgroepȱ(deȱ‘achterdochtigen’)ȱtwijfeldeȱopȱvoorhandȱzichtbaarȱaanȱdeȱverȬ
trouwelijkheidȱvanȱhetȱinterviewȱen/ofȱdeȱbetrouwbaarheidȱvanȱdeȱonderzoeȬ
ker.ȱHetȱmerendeelȱhiervanȱwasȱ(redelijk)ȱmakkelijkȱteȱovertuigen.ȱDitȱdedenȱ
weȱ doorȱ onzeȱ onafhankelijkheidȱ teȱbenadrukken,ȱnogmaalsȱuitȱ teȱleggenȱdatȱ
hetȱomȱeenȱvertrouwelijkȱgesprekȱging,ȱenȱaanȱteȱgevenȱdatȱzeȱopȱelkȱmomentȱ
uitȱ hetȱ gesprekȱ kondenȱ lopen.ȱ Sommigeȱ respondentenȱ werdenȱ doorȱ medeȬ
gedetineerdenȱovertuigdȱdatȱweȱteȱvertrouwenȱwaren.ȱ
ȱ
Sfeerȱenȱmedewerkingȱinȱdeȱonderzochteȱinrichtingenȱȱ
Voorȱ deȱ interviewsȱ metȱ deȱ gedetineerdenȱ wasȱ eenȱ goedeȱ medewerkingȱ vanȱ
deȱpenitentiaireȱinrichtingenȱonontbeerlijkȱenȱditȱvergdeȱoverlegȱénȱvaakȱookȱ
inzetȱ vanȱ hetȱ personeel.ȱ Inȱ deȱ meesteȱ PI’sȱ wasȱ hetȱ onthaalȱ opȱ alleȱ niveausȱ
warmȱ enȱ hartelijk.ȱ Vanȱ directeurȱ totȱ afdelingshoofd,ȱ vanȱ PIW’erȱ totȱ bewaarȬ
derȱ zetteȱ menȱ zichȱ inȱ voorȱ hetȱ onderzoek,ȱ werdȱ meegedachtȱ enȱ geholpenȱ
waarȱmogelijkȱofȱnodig.ȱQuaȱorganisatieȱmoestȱookȱwelȱhetȱeenȱenȱanderȱgeȬ
regeldȱ wordenȱ omȱ onzeȱ onderzoekswerkzaamhedenȱ teȱ faciliteren.ȱ Eénȱ ofȱ
tweeȱ spreekkamersȱ moestenȱ beschikbaarȱ wordenȱ gesteldȱ (hetgeenȱ somsȱ inȬ
25
hieldȱ datȱ deȱ Medischeȱ Dienst,ȱ deȱ Maatschappelijkȱ Dienstȱ ofȱ deȱ GeDeCoȱ eenȱ
alternatieveȱruimteȱwerdȱaangeboden),ȱerȱwasȱdeȱinzetȱvanȱ(extra)ȱsurveillanȬ
ce,ȱerȱwarenȱvanwegeȱdeȱveiligheidȱsomsȱpiepersȱnodigȱvoorȱdeȱonderzoekers,ȱ
afdelingshoofdenȱ moestenȱ wordenȱ ingelichtȱ enȱ dagȬȱ enȱ weekprogramma’sȱ
uitgezocht.ȱȱ
SommigeȱPI’sȱwarenȱnogalȱterughoudendȱen/ofȱzorgdenȱvoorȱobstakelsȱopȱdeȱ
weg.ȱNietȱalleenȱinȱhetȱvoortrajectȱ(nietȱretournerenȱvanȱtelefoontjes,ȱsteedsȱinȱ
besprekingȱzijnȱetc.),ȱmaarȱookȱalsȱdeȱonderzoekersȱeenmaalȱbinnenȱwaren.ȱZoȱ
beslootȱdeȱdirecteurȱvanȱeenȱPIȱnaȱonsȱgesprekȱalsnogȱdatȱweȱtochȱnietȱdeȱafȬ
delingȱ opȱ mochten,ȱ zonderȱ ditȱ aanȱ onsȱ meeȱ teȱ delen.ȱ Pasȱ toenȱ weȱ daarȱ arriȬ
veerdenȱ omȱ teȱ gaanȱ interviewen,ȱ werdȱ onsȱ ditȱ meegedeeldȱ enȱ deȱ directeurȱ
wasȱdieȱdagȱafwezig,ȱzodatȱhemȱookȱnietȱomȱophelderingȱgevraagdȱkonȱworȬ
den.ȱȱ
Hetȱgrosȱvanȱdeȱgedetineerdenȱwasȱhartelijk.ȱNergensȱzijnȱweȱonheusȱbehanȬ
deld.ȱUiteraardȱwarenȱerȱhierȱenȱdaarȱwelȱdeȱnodigeȱopmerkingen,ȱdieȱsomsȱ
gepaardȱ gingenȱ metȱ fluiten,ȱ sissenȱ ofȱ schreeuwen.ȱ Maarȱ overȱ hetȱ algemeenȱ
werdenȱweȱnetjesȱenȱbeleefdȱgegroet,ȱwerdȱdeȱdeurȱopenȱgehoudenȱenȱmeerȱ
danȱeensȱwerdȱgevraagdȱofȱweȱookȱeenȱhapjeȱmeeȱwildenȱeten.ȱSomsȱdroegenȱ
gedetineerdenȱmedegedetineerdenȱaanȱdieȱvolgensȱhenȱ“veelȱteȱvertellenȱhebȬ
ben”ȱ ofȱ “ookȱwelȱmeeȱ willenȱ doen”.ȱZijȱwerdenȱvriendelijkȱbedankt,ȱ metȱalsȱ
uitlegȱdatȱdezeȱgedetineerdenȱtochȱookȱechtȱopȱdeȱlijstȱmoestenȱstaan,ȱwildenȱ
zeȱinȱaanmerkingȱkomenȱvoorȱeenȱinterview.ȱȱ
Deȱ sfeerȱ verschildeȱ uiteraardȱ tussenȱ deȱ typenȱ inrichtingȱ (open,ȱ halfȬopenȱ enȱ
gesloten),ȱmaarȱookȱdaarbinnenȱwasȱveelȱvariatie.ȱInȱsommigeȱPI’sȱwerdenȱweȱ
behoorlijkȱvrijȱgelatenȱenȱmochtenȱweȱ‘los’ȱoverȱdeȱafdelingȱlopen,ȱsomsȱzelfsȱ
zonderȱpieper.ȱInȱandereȱPI’sȱwerdenȱweȱzoȱveelȱmogelijkȱbegeleidȱdoorȱperȬ
soneelȱenȱwerdenȱweȱvrijwelȱgeenȱmomentȱuitȱhetȱoogȱverloren.ȱȱ
ȱ
Deȱvragenlijstȱ
Deȱinterviewsȱmetȱdeȱgedetineerdenȱwerdenȱgehoudenȱaanȱdeȱhandȱvanȱeenȱ
semiȬgestructureerdeȱ vragenlijst,ȱ metȱ grotendeelsȱ gesloten,ȱ maarȱ ookȱ openȱ
vragen.ȱ Thema’sȱ dieȱ hierinȱ aanȱ deȱ ordeȱ kwamen:ȱ demografischeȱ kenmerkenȱ
enȱ achtergrondenȱ vanȱ deȱ respondenten;ȱ ervaringenȱ metȱ (onveilig)ȱ tatoeërenȱ
en/ofȱ piercen,ȱ hetȱ spuitenȱ vanȱ drugsȱ enȱ anabolen,ȱ enȱ seks;ȱ kennisȱ vanȱ geȬ
zondheidsrisicogedrag;ȱenȱformeleȱenȱinformeleȱrisicopreventie.ȱ
26
DeȱprevalentieȱwerdȱgemetenȱdoorȱmiddelȱvanȱgeslotenȱenȱhalfȬopenȱvragenȱ
overȱdeȱzojuistȱgenoemdeȱgedragingen.ȱErȱisȱgevraagdȱnaarȱgedragȱbinnenȱenȱ
buitenȱdetentie,ȱzowelȱeerdereȱalsȱdeȱhuidigeȱdetentie.ȱBijȱzelfrapportageȱbeȬ
staatȱeenȱrisicoȱdatȱsocialeȱwenselijkheidȱvanȱinvloedȱisȱopȱdeȱresultaten.ȱMetȱ
betrekkingȱ totȱ ditȱ onderzoekȱ zouȱ gezegdȱ kunnenȱ wordenȱ datȱ hetȱ enerzijdsȱ
eenȱonderschattingȱ kanȱopleveren,ȱwantȱrespondentenȱzijnȱwellichtȱnietȱalleȬ
maalȱbereidȱtoeȱteȱgevenȱdatȱzijȱgedragȱvertonenȱdatȱbinnenȱNederlandseȱdeȬ
tentieȱ nietȱ isȱ toegestaan,ȱ ofȱ willenȱhetȱuitȱschaamtegevoelȱnietȱtoegeven.ȱAnȬ
derzijdsȱzijnȱzijȱwellichtȱgeneigdȱomȱopȱteȱscheppenȱoverȱhetȱgedragȱdatȱdeelsȱ
alsȱstoerȱgezienȱwordt.ȱDeȱinterviewersȱwarenȱvoorȱhetȱgrootsteȱdeelȱvrouwen,ȱ
ditȱ kanȱ mogelijkȱ ookȱ invloedȱ hebbenȱ gehad.ȱ Eenȱ deelȱ vanȱ hetȱ gedragȱ waarȬ
naarȱgevraagdȱwerdȱinȱditȱonderzoekȱkonȱdaarentegenȱnagegaanȱworden,ȱbijȬ
voorbeeldȱaanȱdeȱhandȱvanȱzichtbareȱtatoeagesȱenȱpiercings.ȱ
Eenȱ deelȱ vanȱ deȱ itemsȱ wasȱ gebaseerdȱ opȱ eenȱ vragenlijstȱ vanȱ eenȱ lopendȱ onȬ
derzoekȱnaarȱhiv,ȱhepatitisȱBȱenȱCȱenȱrisicogedragȱonderȱgedetineerdenȱinȱSitȬ
tardȱ doorȱ hetȱ RIVM.ȱ Deȱ vragenȱ overȱ seksȱ kwamenȱ uitȱ eenȱ onderzoekȱ naarȱ
jongensprostitutieȱ(Korfȱetȱal.,ȱ2009).ȱȱ
Voorȱhetȱmetenȱvanȱdeȱkennisȱoverȱgezondheidsrisico’sȱisȱzoveelȱmogelijkȱgeȬ
bruikȱ gemaaktȱ vanȱ gestandaardiseerdeȱ schalenȱ (Deȱ Maereȱ etȱ al.,ȱ 2000;ȱ Tenȱ
Thij,ȱ 2006),ȱ maarȱ hetȱ bleekȱ praktischȱ nietȱ mogelijkȱ omȱ internationaalȱ vergeȬ
lijkbareȱ schalenȱ teȱ gebruiken. 5ȱDeȱ gezondheidsstatusȱ werdȱ geïnventariseerdȱ
doorȱteȱvragenȱofȱzijȱgetestȱwarenȱopȱhepatitisȱ(A,ȱBȱenȱC)ȱenȱhivȱen,ȱzoȱja,ȱwatȱ
deȱ uitslagȱ vanȱ deȱ meestȱ recenteȱ testȱ was.ȱ Bijȱ andereȱ soaȱ danȱ hivȱ werdȱ geȬ
vraagdȱnaarȱeventueleȱbehandelingȱhiervoorȱinȱdeȱafgelopenȱ12ȱmaanden.ȱȱ
Itemsȱoverȱdeȱprevalentieȱenȱfrequentieȱvanȱrisicogedragȱhaddenȱdeȱvormȱvanȱ
geslotenȱ vragen;ȱ vragenȱ naarȱ hetȱ hoeȱ enȱ waaromȱ vanȱ gedragingenȱ warenȱ
open.ȱȱ
ȱ
Pilotȱ
VoordatȱweȱaanȱdeȱslagȱgingenȱmetȱdeȱdefinitieveȱvragenlijstȱisȱeenȱpilotȱgeȬ
daanȱonderȱ10ȱgedetineerden.ȱNaarȱaanleidingȱhiervanȱzijnȱtweeȱthema’sȱtoeȬ
5
ȱKennislijstenȱblekenȱinȱdeȱpraktijkȱnogȱweinigȱgebruiktȱteȱworden,ȱaangezienȱvooralȱonderȬ
zoekȱgedaanȱwordtȱnaarȱrisicogroepenȱ(intraveneuzeȱdruggebruikers,ȱhomoseksuelen)ȱwaarȬ
bijȱvoorheenȱdeȱkennisȱzoȱgrootȱbleekȱdatȱmenȱhetȱnietȱnodigȱachtteȱomȱdaarȱnogȱonderzoekȱ
naarȱteȱdoen.ȱ
27
gevoegdȱaanȱdeȱvragenlijst:ȱboegroesȱenȱhetȱspuitenȱvanȱanabolen.ȱDeȱrestȱvanȱ
deȱ vragenlijstȱ verliepȱ naarȱ wens,ȱ enȱ deȱ beideȱ nieuweȱ thema’sȱ zijnȱ ingepastȱ
binnenȱ deȱ alȱ bestaandeȱ vragenlijststructuur.ȱ Omdatȱ boegroesȱ veelȱ overeenȬ
komstenȱvertonenȱmetȱpiercings,ȱenȱveelȱmensenȱslechtsȱeenȱvanȱdeȱtweeȱhebȬ
ben,ȱwerdȱbeslotenȱvragenȱoverȱboegroesȱbinnenȱhetȱthemaȱpiercingsȱteȱplaatȬ
sen.ȱHetȱgebruikȱvanȱanabolenȱpasteȱjuistȱweerȱgoedȱbinnenȱhetȱthemaȱintraȬ
veneusȱdrugsgebruik.ȱȱ
ȱ
Meertaligȱ
Omdatȱvanȱtevorenȱdeȱindrukȱbestondȱdatȱbijȱdeȱinterviewsȱtaalȱeenȱprobleemȱ
zouȱ kunnenȱ vormen,ȱ hebbenȱ weȱ hetȱ onderzoeksteamȱ aangevuldȱ metȱ interȬ
viewersȱ dieȱ goedȱ Turks,ȱ Marokkaansȱ (Berbersȱ enȱ Arabisch)ȱ ofȱ Papiamentsȱ
spraken.ȱOokȱisȱdeȱvragenlijstȱinȱdezeȱtalenȱvertaald.ȱInȱdeȱpraktijkȱbleekȱhierȱ
echterȱ weinigȱ behoefteȱ aanȱ teȱ zijn.ȱ Vrijwelȱ uitsluitendȱ bijȱ oudereȱ gedetineerȬ
denȱleekȱsomsȱdeȱbehoefteȱteȱbestaanȱomȱtochȱiemandȱdieȱdeȱeigenȱmoedertaalȱ
beheersteȱteȱspreken,ȱmaarȱditȱgoldȱmaarȱvoorȱeenȱhandjevol.ȱDeȱmeesteȱgedeȬ
tineerdenȱbeheerstenȱhetȱNederlandsȱvoldoendeȱenȱkondenȱdusȱprobleemloosȱ
meedoen,ȱ ofȱ sprakenȱ geenȱ vanȱ genoemdeȱ talenȱ enȱ werdenȱ uitgeslotenȱ vanȱ
deelname.ȱȱ
ȱ
Hetȱinterviewȱ
Hetȱ interviewteamȱ bestondȱ uitȱ tweeȱ autochtoneȱ vrouwenȱ (waarvanȱ eenȱ
Turkssprekend) 6 ,ȱ eenȱ Surinaamseȱ vrouw,ȱ eenȱ halfȬSurinaamse/halfȬNederȬ
landseȱvrouwȱenȱeenȱMarokkaanseȱman.ȱHetȱvrouwȬzijnȱleekȱbijȱhetȱrekruteȬ
renȱvanȱrespondentenȱwelȱeenȱvoordeelȱteȱzijn,ȱmaarȱookȱdeȱmanȱhadȱweinigȱ
moeiteȱomȱrespondentenȱteȱvinden.ȱ
Deȱ vragenȱ enȱ deȱ lengteȱ vanȱ hetȱ interviewȱ moestenȱ aansluitenȱ bijȱ deȱ vermoȬ
gensȱvanȱdeȱgedetineerden.ȱNaȱdeȱkennismakingȱnamȱdeȱfeitelijkeȱafnameȱvanȱ
deȱ vragenlijstȱ 30ȱ totȱ 60ȱ minutenȱ (gemiddeldȱ circaȱ 40ȱ minuten)ȱ inȱ beslag,ȱ afȬ
hankelijkȱvanȱdeȱantwoordenȱenȱbreedsprakigheidȱvanȱdeȱrespondent.ȱDaarȬ
naastȱ kostteȱ hetȱ veelȱ tijdȱ omȱ deȱ interviewsȱ ookȱ daadwerkelijkȱ teȱ realiseren.ȱ
6
ȱBijȱ deȱ Turkseȱ taalȱ beslotenȱ weȱ eenȱ autochtoneȱ interviewerȱ inȱ teȱ zetten.ȱ Ditȱ omdatȱ weȱ vanȱ
verschillendeȱ bronnenȱ begrepenȱ datȱ Turkseȱ respondentenȱ minderȱ schroomȱ zoudenȱ ervarenȱ
tenȱopzichteȱvanȱeenȱTurksȬsprekende,ȱautochtoneȱinterviewer.ȱȱ
28
Gedetineerdenȱ zijnȱ namelijkȱ nietȱ altijdȱ beschikbaar,ȱ waardoorȱ wachttijdȱ ontȬ
stondȱtussenȱopeenvolgendeȱinterviews.ȱAfhankelijkȱvanȱhetȱtypeȱgevangenisȱ
bevatȱhetȱdagroosterȱvanȱgedetineerdenȱ(alȱdanȱnietȱoptioneel)ȱhele,ȱhalveȱdaȬ
genȱ en/ofȱ avondenȱ werk,ȱ lunch,ȱ recreatie,ȱ sport,ȱ bezoek,ȱ luchtmomenten,ȱ
kerkdienstenȱ enȱ bibliotheekbezoek.ȱ Inȱ deȱ BBI’sȱ enȱ ZBBI’s,ȱ metȱ uitzonderingȱ
vanȱ eenȱ inrichting,ȱ konȱ bijvoorbeeldȱ alleenȱ inȱ deȱ avondurenȱ geïnterviewdȱ
worden,ȱ omdatȱ deȱ gedetineerdenȱ daarȱ vaakȱ heleȱ dagenȱ werken.ȱ Daarnaastȱ
gaatȱeenȱheleȱafdelingȱongeveerȱeenȱuurȱdichtȱtijdensȱeenȱ‘isoȬplaatsing’ȱ(eenȱ
gedetineerdeȱdieȱnaarȱdeȱisoleercelȱovergebrachtȱmoetȱworden),ȱdusȱdanȱisȱhetȱ
nietȱ mogelijkȱ omȱgedetineerdenȱ teȱbenaderen.ȱ IsoȬplaatsingenȱ kwamenȱgereȬ
geldȱvoorȱopȱdeȱdagenȱdatȱhetȱonderzoeksteamȱaanwezigȱwas.ȱȱ
ȱ
Makkelijkeȱenȱmoeilijkeȱthema’sȱȱ
Deȱ gezondheidsthema’sȱ inȱ deȱ interviewsȱ metȱ gedetineerdenȱ liggenȱ inȱ deȱ alȬ
gemeneȱ bevolkingȱ gevoeligȱ enȱ zijnȱ voorȱ veelȱ mensenȱ onderwerpȱ vanȱ taboe.ȱ
Binnenȱ specifiekeȱ groepenȱ blijktȱ echterȱ veelȱ meerȱ openheidȱ teȱ zijnȱ rondȱ beȬ
paaldeȱgedragingen.ȱInȱeenȱveldonderzoekȱonderȱjongensprostituésȱkostteȱhetȱ
weliswaarȱ veelȱ moeiteȱ omȱ metȱ respondentenȱ inȱ contactȱ teȱ komen,ȱ maarȱ tijȬ
densȱ hetȱ interviewȱ blekenȱ zijȱ meestalȱ zeerȱmededeelzaamȱoverȱhunȱbezigheȬ
denȱ (Korfȱ etȱ al,ȱ 2009).ȱ Dergelijkeȱ openhartigheidȱ ervoerenȱ weȱ ookȱ inȱ onderȬ
zoekenȱ onderȱ bijvoorbeeldȱ jeugdigeȱ gedetineerdenȱ enȱ dropȬoutsȱ (Korfȱ etȱ al.,ȱ
2005),ȱzwerfjongerenȱ(Korfȱetȱal.,ȱ2004),ȱstraatprostitueesȱ(Korfȱetȱal.,ȱ2005)ȱenȱ
illegaleȱChinezenȱ(Knotterȱetȱal.,ȱ2009).ȱ
Rondȱ tatoeages/piercingsȱ enȱ druggebruikȱverwachttenȱweȱopȱbasisȱvanȱdezeȱ
ervaringenȱweinigȱterughoudendheidȱbijȱdeȱgedetineerden.ȱVragenȱoverȱsekȬ
sueleȱ contactenȱ zoudenȱ naarȱ verwachtingȱ gevoeligerȱ liggen,ȱ zekerȱ wanneerȱ
hetȱonvrijwilligeȱseksȱbetrof.ȱȱ
Afgezienȱ vanȱ zichtbareȱ tatoeagesȱ enȱ piercings,ȱ verwondingenȱ enȱ spuitabcesȬ
sen,ȱhaddenȱweȱnietȱdeȱmogelijkheidȱdeȱantwoordenȱvanȱdeȱgedetineerdenȱteȱ
verifiëren.ȱ Weȱ kondenȱ bijvoorbeeldȱ geenȱ haarȬȱ ofȱ urinetestenȱ inzettenȱ omȱ
middelengebruikȱ teȱ controleren.ȱBovendienȱgevenȱdergelijkeȱtestenȱgeenȱuitȬ
sluitselȱoverȱveiligȱofȱonveiligȱgebruik.ȱSeksueleȱcontactenȱzijnȱopȱgeenȱenkeleȱ
wijzeȱ objectiefȱ aanȱ teȱ tonen.ȱ Hetȱ wasȱ daaromȱ vanȱ grootȱ belangȱ eenȱ sfeerȱ teȱ
creërenȱwaarinȱrespondentenȱopenlijkȱenȱeerlijkȱkunnenȱzijn.ȱDatȱbegonȱdoorȱ
bijȱdeȱwervingȱdeȱonafhankelijkheidȱvanȱdeȱonderzoekersȱteȱbenadrukkenȱenȱ
29
afstandȱ teȱ scheppenȱ tussenȱ interviewerȱ enȱ gevangenispersoneel.ȱ Absoluteȱ
voorwaardeȱ voorȱ deȱ afnameȱ vanȱ deȱ interviewsȱ wasȱ deȱ beschikbaarheidȱ vanȱ
eenȱ beslotenȱ ruimte,ȱ buitenȱ gehoorȱ vanȱ gedetineerdenȱ enȱ gevangenispersoȬ
neel.ȱ Respondentenȱ moestenȱ zichȱ verzekerdȱ wetenȱ datȱ hetgeenȱ zijȱ verteldenȱ
opȱgeenȱenkeleȱwijzeȱzouȱleidenȱtotȱsancties.ȱ
Deȱ vragenlijstȱ voorȱ deȱ interviewsȱ metȱ deȱ gedetineerdenȱ werdȱ opgebouwdȱ
volgensȱdeȱ‘trechterȬmethode’:ȱeerstȱkwamenȱalgemeneȱenȱminderȱbedreigenȬ
deȱvragenȱaanȱbodȱenȱgaandewegȱwerdenȱdezeȱtoegespitstȱopȱdeȱpersoonlijkeȱ
situatie.ȱInȱdezeȱfaseȱkondenȱvragenȱoverȱmeerȱbedreigendeȱthema’sȱwordenȱ
gesteld.ȱ Tevensȱ liepenȱ deȱ vragenȱ vanȱ verledenȱ naarȱ heden.ȱ Hetȱ creërenȱ vanȱ
eenȱsfeerȱwaarinȱrespondentenȱopenȱenȱeerlijkȱkondenȱzijn,ȱstondȱvoorop.ȱȱ
ȱ
Zowelȱ demografieȱ alsȱ detentieȱ werdenȱ ervarenȱ alsȱ makkelijkeȱ thema’s.ȱ ResȬ
pondentenȱvoeldenȱzichȱsomsȱietwatȱongemakkelijkȱofȱgegeneerdȱbijȱdeȱvraagȱ
naarȱ hetȱ hoogstȱ behaaldeȱ diploma.ȱ Sommigenȱ antwoorddenȱ gekscherend:ȱ
“mijnȱ zwemdiploma”.ȱInȱhetȱ detentiegedeelteȱstuitteȱdeȱvraagȱnaarȱdeȱtotaleȱ
opgelegdeȱstrafȱafȱenȱtoeȱopȱweerstand.ȱNaȱuitlegȱvanȱdeȱrelevantieȱvanȱdezeȱ
vraagȱinȱrelatieȱtotȱdeȱrestȱvanȱdeȱvragenlijst,ȱgavenȱzeȱmeestalȱtochȱantwoord.ȱ
ȱ
Tatoeagesȱ enȱ piercings/boegroesȱ blekenȱ onderwerpenȱ waarȱ eigenlijkȱ alleȱ geȬ
detineerdenȱ zonderȱ moeiteȱ overȱ praatten.ȱ Hierbijȱ geldtȱ datȱ makkelijkerȱ overȱ
zichzelfȱ danȱ overȱ anderenȱ werdȱ gesproken.ȱ Alsȱ zeȱ zelfȱ tatoeagesȱ en/ofȱ pierȬ
cings/boegroesȱhadden,ȱvolgdenȱkleurrijke,ȱgedetailleerdeȱverhalenȱoverȱwaarȱ
dezeȱ zijnȱ gezet,ȱ doorȱ wie,ȱ metȱ wat,ȱ waarom,ȱ welkeȱ betekenisȱ etc.ȱ Verderȱ
kwamȱhetȱveelvuldigȱvoorȱdatȱgedetineerdenȱtrotsȱhunȱtatoeagesȱwildenȱlatenȱ
zien.ȱHetȱwasȱinȱiederȱgevalȱnooitȱeenȱprobleemȱdeȱtatoeageȱ(terȱvalidering)ȱteȱ
mogenȱzienȱalsȱdaarnaarȱgevraagdȱwerdȱ(behalveȱalsȱdezeȱopȱeenȱongeschikteȱ
en/ofȱongepasteȱplekȱzat).ȱOpȱdeȱvraagȱofȱzeȱmensenȱkennenȱdieȱhunȱtatoeageȱ
inȱdetentieȱhebbenȱlatenȱzetten,ȱwerdȱsomsȱaarzelendȱgeantwoord.ȱMaarȱdezeȱ
gedetineerdenȱ blekenȱ vervolgensȱ meestalȱ opgeluchtȱ alsȱ weȱ verduidelijktenȱ
datȱalleenȱeenȱschattingȱverlangdȱwerdȱenȱbijvoorbeeldȱgeenȱnamenȱgenoemdȱ
hoefdenȱteȱworden.ȱ(DitȱlaatsteȱprobleemȱkwamȱookȱvoorȱbijȱsoortgelijkeȱvraȬ
genȱinȱdeȱgedeeltesȱoverȱspuitenȱvanȱdrugs/anabolenȱenȱoverȱseks).ȱItemsȱoverȱ
schoonmaakrituelenȱ enȱ hetȱ daarbijȱ gebruikteȱ materiaalȱ werdenȱ moeiteloosȱ
beantwoord.ȱ
ȱ
30
Bijȱ hetȱ onderwerpȱ drugsȱ dachtenȱ gedetineerdenȱ snelȱ datȱ hetȱ omȱ alleȱ soortenȱ
drugsȱ gingȱ enȱ zagenȱ weȱ metȱ regelmaatȱ eenȱ grijnsȱ ofȱ ondeugende,ȱ danȱ welȱ
schuldbewusteȱblikȱverschijnen.ȱWanneerȱzeȱdanȱteȱhorenȱkregenȱdatȱhetȱnietȱ
omȱsnuiven,ȱslikkenȱ enȱblowenȱ ging,ȱmaarȱalleenȱomȱ hetȱspuitenȱvanȱdrugs,ȱ
antwoorddeȱ deȱ overgroteȱ meerderheidȱ heftigȱ metȱ “nee”.ȱ Eenȱ kleinȱ deelȱ vanȱ
deȱrespondentenȱȬȱdeȱgroepȱ(exȬ)ȱverslaafdenȱ(vanȱbijvoorbeeldȱdeȱBZAȱofȱISDȱ
afdeling)ȱ –ȱ sprakȱ openhartigȱ enȱ vrijuitȱ overȱ hunȱ drugsgeschiedenis.ȱ Hierbijȱ
schuwdenȱzeȱhunȱeventueleȱspuitverleden/Ȭhedenȱookȱniet.ȱ
Degenenȱ dieȱ ooitȱ ofȱ recentȱ nogȱ anabolenȱ haddenȱ gespoten,ȱ warenȱ hierȱ openȱ
over,ȱ evenalsȱ bijȱ deȱ vragenȱ overȱ eventueelȱeerderȱ doorȱ anderenȱ gebruikteȱofȱ
aanȱanderenȱuitgeleendeȱnaalden.ȱ
ȱ
Hetȱonderwerpȱseksȱwas,ȱzoalsȱverwacht,ȱwatȱlastig.ȱSommigeȱgedetineerdenȱ
lachtenȱonwennigȱofȱjuistȱheelȱhardȱomȱhetȱonderwerpȱofȱdeȱdirectheidȱvanȱdeȱ
termen,ȱanderenȱhaddenȱerȱzichtbaarȱmeerȱmoeiteȱmee.ȱEenȱveelȱgehoordeȱreȬ
actieȱopȱdeȱvraagȱnaarȱseksueleȱhandelingenȱonderȱdwang,ȱwasȱdatȱhetȱerȱinȱ
NederlandseȱdetentieȱnietȱzoȱaanȱtoeȱgaatȱalsȱinȱbijvoorbeeldȱdeȱVSȱofȱZuidȬ
Amerika:ȱ“Zodraȱerȱhierȱruzieȱis,ȱzijnȱdeȱbewakersȱerȱalsȱdeȱkippenȱbij”.ȱVolȬ
gensȱgedetineerdenȱzouȱhetȱdanȱookȱergȱlastigȱzijnȱomȱongewensteȱintimiteiȬ
tenȱteȱplegen.ȱTevensȱisȱerȱvolgensȱhen,ȱweliswaarȱverschillendȱperȱinrichtingȱ
enȱ afdeling,ȱ informeleȱ socialeȱ controleȱ onderȱ gedetineerden.ȱ Erȱ wordtȱ opȱ elȬ
kaarȱgeletȱenȱdeȱzwakkerenȱwordenȱinȱbeschermingȱgenomen.ȱRespondentenȱ
steldenȱdatȱálsȱerȱeenȱvermoedenȱzouȱbestaanȱvanȱseksueleȱhandelingenȱtegenȱ
iemandsȱwil,ȱdaarȱzekerȱwatȱvanȱgezegdȱzouȱworden.ȱ
AfgaandȱopȱverhalenȱvanȱgedetineerdenȱkomtȱseksȱuitȱvrijeȱwilȱmetȱmedegeȬ
detineerdenȱbijnaȱuitsluitendȱvoorȱinȱdeȱdoucheruimtesȱenȱopȱmeerpersoonsȬ
cellenȱ(MPC’s).ȱAlsȱgedetineerdenȱiemandȱkennenȱdieȱditȱheeftȱgedaanȱen/ofȱ
doet,ȱisȱdeȱreactieȱdoorgaansȱinȱdeȱtrantȱvanȱ“datȱmoetenȱzeȱzelfȱweten”.ȱVaakȱ
gevolgdȱdoor:ȱ“maarȱikȱhouȱmeȱerȱverreȱvan”.ȱInȱhetȱgevalȱvanȱseksueleȱhanȬ
delingenȱ metȱ eenȱ personeelslidȱwarenȱsommigenȱhierȱtrotsȱopȱenȱ sprakenȱ erȱ
vrijuitȱ over,ȱ anderenȱ vroegenȱ voorȱ deȱ zekerheidȱ ofȱ dezeȱ informatieȱ echtȱ welȱ
vertrouwelijkȱzouȱblijven.ȱ
Hetȱonderwerpȱ“seksueleȱhandelingenȱtegenȱuwȱzinȱbinnenȱdetentie”ȱlagȱsoȬ
wiesoȱgevoelig,ȱmaarȱnogȱlastigerȱwerdȱhetȱalsȱgedetineerdenȱoverȱervaringenȱ
uitȱ hunȱ jeugdȱ begonnen.ȱ Datȱ zeȱbijvoorbeeldȱseksueelȱmisbruiktȱwarenȱ doorȱ
hunȱ vaderȱ ofȱ vriendȱ vanȱ deȱ familie.ȱ Inȱ dergelijke,ȱ overigensȱ sporadischeȱ geȬ
31
vallenȱ hebbenȱ weȱ deȱ gedetineerde,ȱ waarȱ mogelijkȱ enȱ bijȱ geblekenȱ behoefte,ȱ
gewezenȱ opȱ hulpverleningȱ (bijvoorbeeldȱ psycholoogȱ ofȱ geestelijkȱ verzorger)ȱ
binnenȱdeȱinrichting.ȱ
ȱ
Overȱ hepatitis/hiv/soaȱ sprakȱ vrijwelȱ iedereenȱ vrijuit.ȱ Opvallendȱ wasȱ datȱ
sommigeȱ gedetineerdenȱ zeidenȱ datȱ bijȱ binnenkomstȱ geenȱ hepatitisȱ testȱ wasȱ
uitgevoerd,ȱmaarȱdatȱzeȱwelȱdeȱinentingȱmetȱdrieȱprikjesȱhaddenȱgekregen.ȱDeȱ
stellingenȱoverȱinfectieziektesȱwerdenȱaanvankelijkȱmetȱargusogen,ȱnervositeitȱ
ofȱ desinteresseȱ bekeken,ȱ maarȱ bleekȱ vervolgensȱ vaakȱ eenȱ leukȱ onderdeelȱ teȱ
zijn.ȱ Gedetineerdenȱ voeldenȱ zichȱ uitgedaagd,ȱ ervoerenȱ hetȱ eenȱ ‘toets’ȱ enȱ
vroegenȱ danȱ ookȱdikwijlsȱ naarȱhunȱscore.ȱTegelijkertijdȱwerdenȱveelȱresponȬ
dentenȱgeconfronteerdȱmetȱhunȱgebrekȱaanȱkennisȱopȱditȱgebied.ȱBijvoorbeeldȱ
bijȱdeȱstellingȱ“Viaȱoraleȱseks/pijpenȱkanȱeenȱgeslachtsziekteȱopgelopenȱworȬ
den”,ȱ reageerdenȱ gedetineerdenȱ nogalȱ eensȱ met:ȱ “datȱ weetȱ ikȱ niet,ȱ wantȱ ikȱ
pijpȱniet”.ȱ
ȱ
Deȱ vragenȱ overȱ voorzorgsmaatregelenȱ bijȱ infectieziektenȱ leverdenȱ geenȱ proȬ
blemenȱ op.ȱ Ookȱ bijȱ deȱ vraagȱ ofȱ erȱ condoomsȱ beschikbaarȱ zijn,ȱ wasȱ erȱ geenȱ
schroom.ȱ
ȱ
Gerealiseerdeȱenȱgewogenȱsteekproefȱ
Inȱtotaalȱzijnȱ380ȱgedetineerdenȱgeïnterviewd,ȱzoȱgoedȱmogelijkȱverdeeldȱoverȱ
verschillendeȱtypenȱdetentie,ȱverspreidȱoverȱheelȱNederland.ȱZijȱvormenȱgeenȱ
preciezeȱ afspiegelingȱ vanȱ deȱ verdelingȱ overȱ deȱ vijfȱ onderscheidenȱ typenȱ deȬ
tentie.ȱ Daaromȱ isȱ wegingȱ toegepast,ȱ waarmeeȱ deȱ steekproefȱ representatiefȱ
wordtȱvoorȱdeȱdoelpopulatie.ȱDaarbijȱzijnȱweȱuitgegaanȱvanȱdeȱverdelingȱopȱ
ditȱaspectȱbinnenȱdeȱtotaleȱdoelpopulatieȱgedetineerdenȱtenȱtijdeȱvanȱonsȱonȬ
derzoek.ȱ Datȱ wegenȱ gebeurdeȱ alsȱ volgt.ȱ Allereerstȱ werdȱ berekendȱ hoeveelȱ
procentȱ vanȱ deȱ populatieȱ bestondȱ uitȱ gedetineerdenȱ inȱ deȱ gevangenis,ȱ Huisȱ
vanȱBewaring,ȱISDȱenȱ(half)ȱopenȱinrichtingenȱBBIȱenȱZBBI.ȱVervolgensȱwerdȱ
gekekenȱhoeȱdeȱsteekproefȱoverȱdezeȱinrichtingenȱwasȱverdeeld,ȱenȱwerdȱgeȬ
wogenȱzodatȱhetȱpercentageȱvanȱdeȱsteekproefȱovereenkwamȱmetȱdeȱpopulaȬ
tie.ȱ Inȱ deȱ gewogenȱ steekproefȱ zienȱ weȱ tenȱ opzichteȱ vanȱ deȱ nettoȱ steekproefȱ
verschuivingenȱinȱdeȱpercentagesȱenȱaantallenȱrespondentenȱperȱregioȱenȱperȱ
typeȱdetentie.ȱ
32
ȱ
Tabel2.2Verdelingpopulatie,beoogde,behaaldeengewogensteekproefperpeildatum
Populatie
n
%
Gevangenis
1101
64.9
HvB
267
ISD
115
Open(BBI/ZBBI)
213
Totaal
BeoogdesteekͲ
BehaaldesteekͲ
GewogensteekͲ
proef
proef
proef
n
%
n
%
260
64.9
15.7
63
15.7
34
6.8
27
6.8
20
12.6
50
12.6
98
25.7
1696
400
228
380
60.0
n
%
249
65.7
8.9
58
15.4
5.3
24
6.3
48
12.7
ȱ
Deȱgemiddeldeȱweegfactorȱwasȱ1.0,ȱdeȱmediaanȱwasȱ0.8.ȱDeȱweegfactorenȱlieȬ
penȱvanȱ0.13ȱ(voorȱslechtsȱzevenȱrespondenten)ȱtotȱenȱmetȱ3.82ȱ(voorȱachtȱresȬ
pondenten).ȱ Deȱzwaardereȱ wegingenȱgoldenȱ dusȱvoorȱeenȱ kleinȱ deelȱvanȱ deȱ
steekproef,ȱterwijlȱtweeȱderdeȱvanȱdeȱrespondentenȱeenȱmatigȱzwareȱweegfacȬ
torȱkreegȱ(tussenȱdeȱ.62ȱenȱ1.34).ȱȱ
Alsȱweȱdeȱsteekproefȱvergelijkenȱmetȱdeȱpopulatieȱ(tabelȱ2.2),ȱdanȱblijktȱdatȱerȱ
geenȱsignificantȱverschilȱinȱleeftijdȱisȱ(pȱ=ȱ.364).ȱEtniciteitȱvanȱdeȱpopulatieȱisȱ
opȱbasisȱvanȱgeboortelandȱvanȱdeȱpersoon,ȱaangevuldȱmetȱnationaliteit,ȱvastȬ
gesteld.ȱ Zoȱ zijnȱ bijvoorbeeldȱ Surinamersȱ inȱ Surinameȱ geboren,ȱ ofȱ zeȱ zijnȱ inȱ
NederlandȱgeborenȱenȱhebbenȱdeȱSurinaamseȱnationaliteit.ȱAangezienȱdeȱcijȬ
fersȱvanȱdeȱsteekproefȱzijnȱgebaseerdȱopȱeenȱcombinatieȱvanȱhetȱeigenȱgeboorȬ
teland,ȱdieȱvanȱmoederȱenȱdieȱvanȱvaderȱ(zieȱvoorȱverdereȱuitlegȱhoofdstukȱ3)ȱ
zijnȱdeȱcijfersȱnietȱgoedȱvergelijkbaar.ȱErȱblijktȱeenȱsignificantȱverschilȱteȱzijnȱ
(pȱ<ȱ.001),ȱmaarȱhetȱvaltȱdusȱnietȱgoedȱteȱzeggenȱofȱhetȱeenȱwerkelijkȱverschilȱ
tussenȱdeȱpopulatieȱ enȱ deȱ steekproefȱis,ȱofȱdatȱhetȱkomtȱdoorȱ hetȱverschilȱinȱ
definitieȱvanȱetniciteit.ȱ
Inȱdeȱvolgendeȱhoofdstukkenȱzullenȱsteedsȱdeȱgewogenȱcijfersȱgepresenteerdȱ
worden.ȱ
33
ȱ
Tabel2.3Leeftijdenetniciteitpopulatieensteekproef
Steekproef
Leeftijd
gemiddeld(SD)
36.3
Etniciteit
Nederlands
Surinaams
Antilliaans
Turks
Marokkaans
Overigwesters
OverignietͲwesters
Onbekend
150
48
43
19
55
44
21
1
Totaal
380
ȱ
34
(11.2)
39.6%
12.8%
11.3%
4.9%
14.5%
11.5%
5.5%
Populatie
35.8
871
159
162
66
93
173
199
3
1696
(11.1)
51.4%
7.6%
9.6%
3.9%
5.5%
10.2%
11.8%
ȱ
3 ȱ
Respondentenȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Alleȱ 380ȱ geïnterviewdeȱ gedetineerdenȱ zijnȱ man,ȱ meerderjarigȱ enȱ verblijvenȱ
minimaalȱdrieȱmaandenȱinȱdetentie.ȱNaastȱdezeȱgemeenschappelijkeȱkenmerȬ
kenȱ isȱ erȱ ookȱ variatie.ȱ Inȱ ditȱ hoofdstukȱ schetsenȱ weȱ eerstȱ hetȱ demografischeȱ
profielȱ vanȱ deȱ respondentenȱ (leeftijd,ȱ nationaliteit,ȱ etniciteitȱ enȱ opleidingsniȬ
veau).ȱ Daarnaȱ besprekenȱ weȱ hunȱ detentieverledenȱ enȱ hunȱ huidigeȱ detentie.ȱ
AansluitendȱvolgtȱeenȱoverzichtȱvanȱdeȱverschillenȱinȱdemografischeȱkenmerȬ
kenȱvanȱdeȱrespondentenȱnaarȱdetentieverledenȱenȱtussenȱdeȱvijfȱtypenȱdetenȬ
tieȱenȱtussenȱ(half)ȱopenȱenȱgeslotenȱinrichtingen.ȱ
Demografischeȱkenmerkenȱ
Deȱjongsteȱrespondentȱisȱ19ȱjaar,ȱdeȱoudsteȱ81.ȱDeȱgemiddeldeȱleeftijdȱisȱ36.3ȱ
jaarȱ (s.d.=11.2;ȱ mediaan=35).ȱ Verrewegȱ deȱ meesteȱ respondentenȱ hebbenȱ deȱ
Nederlandseȱ nationaliteit,ȱ somsȱ inȱ combinatieȱ metȱ eenȱ andereȱ nationaliteit.ȱ
OpȱgroteȱafstandȱvolgtȱopȱdeȱtweedeȱplaatsȱdeȱMarokkaanseȱnationaliteit.ȱ
Etniciteitȱisȱvastgesteldȱvolgensȱdeȱstandaardprocedureȱvanȱhetȱ CBS,ȱdatȱwilȱ
zeggenȱ opȱ basisȱ vanȱ hetȱ geboortelandȱ vanȱ deȱ respondentȱ enȱ diensȱ ouders..7ȱ
Minderȱdanȱdeȱhelftȱisȱautochtoonȱ(39.6%).ȱOngeveerȱeenȱopȱdeȱtienȱheeftȱeenȱ
andereȱ westerseȱ etniciteitȱ danȱ Nederlandseȱ (11.5%).ȱ Opȱ eenȱ tweedeȱ plaatsȱ
7
ȱHierbijȱwordtȱhetȱgeboortelandȱvanȱdeȱoudersȱgecombineerdȱmetȱhetȱgeboortelandȱvanȱdieȱ
persoonȱzelf,ȱomȱzoȱtotȱetniciteitȱteȱkomen.ȱIemandȱisȱdanȱautochtoonȱwanneerȱbeideȱoudersȱ
inȱNederlandȱgeborenȱzijnȱenȱallochtoonȱwanneerȱtenȱminsteȱeenȱvanȱdeȱoudersȱinȱhetȱbuitenȬ
landȱgeborenȱis.ȱWanneerȱbeideȱoudersȱinȱhetȱbuitenlandȱgeborenȱzijn,ȱbepaaltȱhetȱgeboorteȬ
landȱ vanȱ deȱmoederȱ deȱ specifiekeȱ etniciteit.ȱ Ookȱ makenȱ weȱ onderscheidȱ tussenȱ westersȱ(alȬ
lochtonenȱ uitȱ westerseȱ landenȱ (Australië,ȱ Europa,ȱ NoordȬAmerika,ȱ Indonesiëȱ enȱ Japan))ȱ enȱ
nietȬwestersȱ(Afrika,ȱAziëȱ–ȱm.u.v.ȱIndonesiëȱenȱJapanȱ–ȱenȱZuidȬAmerika).ȱBijȱdeȱdriedelingȱ
makenȱweȱonderscheidȱtussenȱautochtoonȱ(Nederlands),ȱwestersȱenȱnietȬwestersȱ(hierȱwordenȱ
danȱookȱSurinamers,ȱAntillianen,ȱTurkenȱenȱMarokkanenȱbijȱopgeteld).ȱ
35
staanȱ Marokkaanseȱ respondenten,ȱ gevolgdȱ doorȱ Surinamers.ȱ Ongeveerȱ eenȱ
opȱdeȱtienȱrespondentenȱisȱAntilliaansȱ(inclusiefȱArubaans),ȱeenȱopȱdeȱtwintigȱ
isȱ Turksȱ enȱ deȱ restȱ isȱ vanȱ overigeȱ nietȬwesterseȱ komaf.ȱ Bijȱ elkaarȱ opgeteldȱ
vormenȱ westerseȱ respondentenȱ ruimȱ deȱ helftȱ vanȱ deȱ steekproefȱ (60.4%).ȱ Inȱ
totaalȱisȱ48.9%ȱnietȬwesters.ȱ
NietȬwesterseȱrespondentenȱzijnȱgemiddeldȱjongerȱdanȱNederlandseȱenȱwesȬ
terseȱ(respectievelijkȱ33.5,ȱ39.4ȱenȱ38.1ȱjaar,ȱp<.000).ȱ
ȱ
ȱ
Tabel3.1Nationaliteit
n
%
AlleenNL
310
81.6
2
0.5
5
1.3
1
0.3
ȱ NL+overig
10
2.6
Surinaams
4
1.1
Turks
7
1.8
29
7.6
13
3.4
380
100
ȱ
ȱ
NL+Surinaams
ȱ NL+Turks
ȱ NL+Marokkaans
ȱ
ȱ
Marokkaans
ȱ Anders
ȱ Totaal
ȱ
Eenȱopȱdeȱdrieȱrespondentenȱheeftȱ(naȱdeȱbasisschool)ȱgeenȱenkeleȱopleidingȱ
afgemaakt.ȱ Krapȱ eenȱkwartȱ heeftȱalsȱhoogsteȱ diplomaȱVMBOȬbȱ (beroeps)ȱniȬ
veau.ȱDaarnaȱkomenȱdiploma’sȱMBOȱofȱVMBOȬtlȱ(theorie)ȱniveau.ȱDeȱmeesteȱ
anderenȱ hebbenȱ eenȱ diplomaȱ opȱ HavoȬniveauȱ ofȱ hoger.ȱ Tienȱ respondentenȱ
noemdenȱopleidingenȱofȱcursussenȱdieȱnietȱinȱteȱdelenȱwarenȱ(bijv.ȱsocialeȱhyȬ
giëne,ȱveiligheidsdiploma’sȱofȱeenȱdoorȱonsȱnietȱgoedȱinȱteȱdelenȱopleidingȱinȱ
hetȱbuitenland).ȱ
Bijȱlatereȱanalysesȱopȱbasisȱvanȱhetȱopleidingsniveauȱzalȱvaakȱeenȱdriedelingȱ
wordenȱ gehanteerd:ȱ laagȱ isȱ maximaalȱ basisschool,ȱ middenȱ bestrijktȱ VMBOȬb,ȱ
VMBOȬtlȱenȱequivalentenȱhiervan,ȱenȱhoogȱstaatȱvoorȱHavoȱenȱhoger.ȱDeȱcateȬ
gorieȱ‘anders’ȱwordtȱinȱdergelijkeȱanalysesȱbuitenȱbeschouwingȱgelaten.ȱ
Marokkaanseȱ respondentenȱ zijnȱ lagerȱ opgeleidȱ danȱ andereȱ respondenten.ȱ
TweeȱderdeȱvanȱdeȱMarokkanenȱisȱlaagȱopgeleid,ȱdatȱisȱtweeȱkeerȱzoȱvaakȱalsȱ
deȱrest.ȱ
ȱ
36
Tabel3.2Hoogstafgerondeopleiding
n
%
Geen/alleenbasisschool
126
33.2
LBO,VBO,IVBO,LTS,VMBOberoeps
94
24.8
MAVO,MULO,VMBOtheorie
45
11.9
HAVO,MMS
16
4.3
VWO,HBS
10
2.6
MBO
56
14.9
HBO,universiteit
22
5.8
Anders
10
2.5
Totaal
379
100
Geenantwoord
1
ȱ
Tabel3.3Opleidingnaaretniciteit
Laag
n
Midden
%
n
%
Hoog
n
Totaal
%
n
%
Nederlands
40
27.4
54
37.0
52
35.6
146
Surinaams
13
26.5
26
53.1
10
20.4
49
100
100
Antilliaans
12
27.9
24
55.8
7
16.3
43
100
6
33.3
7
38.9
5
27.8
18
100
Marokkaans
33
66.0
10
20.0
7
14.0
50
100
Overigwesters
16
37.2
11
25.6
16
37.2
43
100
6
28.6
8
38.1
7
33.3
21
100
126
34.1
140
37.8
104
28.1
370
100
Turks
OverignietͲwesters
Totaal
p
Autochtoon
40
27.4
54
37.0
52
35.6
146
****
100
Westers
16
37.2
11
25.6
16
37.2
43
100
NietͲwesters
Totaal
70
39.1
74
41.3
35
19.6
179
100
126
34.2
139
37.8
103
28.0
368
100
p
**
Detentiecarrièreȱenȱduurȱ
Krapȱ eenȱ derdeȱ vanȱ deȱ respondentenȱ zitȱvoorȱ hetȱ eerstȱinȱ detentie.ȱ Tweeȱopȱ
deȱdrieȱzijnȱeerderȱ(ook)ȱinȱNederlandȱgedetineerdȱgeweestȱenȱeenȱopȱdeȱachtȱ
(ook)ȱinȱhetȱbuitenland,ȱwaarvanȱslechtsȱenkelenȱuitsluitendȱinȱhetȱbuitenland.ȱ
Drieȱrespondentenȱwildenȱnietsȱkwijtȱoverȱhunȱeerdereȱdetenties.ȱ
37
ȱ
Tabel3.4Eerderindetentiegezeten
n
%
Nognooit
110
29.2
(ook)inNederland
157
68.2
50
13.2
377
100
(ook)inhetbuitenland
Totaal
Onbekend/wilnietzeggen
3
ȱ
Tenȱ tijdeȱ vanȱ hetȱ interviewȱ zittenȱ deȱ respondentenȱ gemiddeldȱ tweeȱ jaar,ȱ inȱ
doorsneeȱietsȱmeerȱdanȱeenȱjaarȱinȱdetentieȱ(24.3ȱmaanden,ȱs.d.=26.4ȱmaanden,ȱ
mediaan=15ȱmaanden).ȱDeȱtotaleȱstrafȱdieȱzijȱhebbenȱgekregenȱ(zonderȱaftrekȱ
voorarrest)ȱvarieertȱvanȱdrieȱmaandenȱtotȱlevenslang.ȱWanneerȱweȱdeȱdrieȱleȬ
venslangȱgestraftenȱbuitenȱbeschouwingȱlaten,ȱisȱdeȱtotaleȱduurȱvanȱdeȱopgeȬ
legdeȱ vrijheidsstrafȱ gemiddeldȱ 4.5ȱ jaarȱ (s.d.=56.0ȱ maanden,ȱ mediaan=36ȱ
maanden).ȱVanȱ23ȱrespondentenȱhebbenȱweȱoverȱdeȱopgelegdeȱstrafȱgeenȱinȬ
formatie,ȱomdatȱzijȱhetȱnietȱhieroverȱwildenȱhebben.ȱ
Maarȱliefstȱdriekwartȱvanȱdeȱgedetineerdenȱheeftȱtijdensȱeerdereȱdetentieȱofȱinȱ
eenȱ andereȱ gevangenisȱ eenȱ celȱ metȱ iemandȱ gedeeld.ȱ Oorspronkelijkȱ wasȱ hetȱ
doelȱteȱvragenȱnaarȱhetȱdelenȱvanȱeenȱcelȱtijdensȱeerdereȱdetentie,ȱmaarȱtijdensȱ
deȱinterviewsȱbleekȱdatȱeenȱaanzienlijkȱdeelȱvanȱdeȱrespondentenȱtijdensȱdeȬ
zelfdeȱ detentie,ȱ maarȱ inȱ eenȱ andereȱ PIȱ eenȱ celȱ gedeeldȱ heeft.ȱ Eenȱ opȱ deȱ tienȱ
deeltȱ eenȱ celȱ opȱ hetȱ momentȱ vanȱ hetȱ interview,ȱ tweeȱ wildenȱ hierȱ nietsȱ overȱ
zeggen.ȱOverigensȱdeeltȱbijnaȱiedereenȱinȱeenȱhalfȱopenȱinrichtingȱeenȱkamer.ȱ
Tabel3.5Delenvancel
Eerdercel
Deeltnucel
gedeeld
Nee
Ja
Totaal
Geenantwoord
n
%
n
%
93
25.3
340
90.1
275
368
74.7
100
38
378
9.9
100
11
2
ȱ
Verschillenȱnaarȱdemografischeȱkenmerkenȱ
Bijȱdeȱinȱditȱhoofdstukȱbesprokenȱthema’sȱzijnȱerȱenkeleȱverschillenȱtussenȱetȬ
nischeȱgroepen,ȱnaarȱleeftijdȱenȱopleidingsniveau,ȱenȱwatȱmeerȱvoorȱhetȱtypeȱ
38
detentieȱ waarinȱ respondentenȱ tenȱ tijdeȱ vanȱ hetȱ interviewȱ verblijven.ȱ Somsȱ
wordenȱ deȱ aantallenȱ ofȱ percentagesȱ enȱ deȱ pȬwaardenȱ inȱ deȱ tekstȱ genoemd,ȱ
maarȱmeestalȱstaanȱdezeȱgegevensȱinȱtabellenȱinȱBijlageȱI.ȱ
ȱ
Turkse,ȱMarokkaanseȱenȱAntilliaanseȱrespondentenȱhebbenȱhetȱvaakstȱalȱeerȬ
derȱ inȱ detentieȱ gezeten,ȱ terwijlȱ overigȱ nietȬwesterseȱ respondentenȱ juistȱ hetȱ
minstȱvaakȱeerderȱinȱdeȱgevangenisȱzaten.ȱVoorȱhoogopgeleideȱrespondentenȱ
isȱditȱvakerȱdeȱeersteȱkeerȱinȱdetentieȱdanȱvoorȱmiddenȱenȱlaagȱopgeleiden.ȱ
RespondentenȱinȱeenȱHuisȱvanȱBewaringȱhebbenȱvakerȱdanȱanderenȱeerderȱinȱ
detentieȱgezeten,ȱtotaalȱenȱinȱNederland.ȱRespondentenȱinȱeenȱgeslotenȱsettingȱ
hebbenȱ vakerȱ alȱ eensȱ inȱ detentieȱ gezetenȱ danȱ degenenȱ inȱ eenȱ (half)ȱ openȱ inȬ
richtingȱ(gemiddeldȱ5.8ȱvs.ȱ3.3ȱkeer,ȱp<.01)ȱenȱookȱeenȱlangereȱstrafȱopgelegdȱ
gekregenȱ(gemiddeldȱ68.0ȱvs.ȱ40.6ȱmaanden,ȱp<.001).ȱȱ
Terwijlȱ inȱ deȱ (half)ȱ openȱ inrichtingenȱ metȱ nameȱ autochtoneȱ enȱ overigȱ nietȬ
westerseȱ respondentenȱ zitten,ȱ zijnȱ dieȱ inȱ deȱ ISDȱ vooralȱ Surinaamse,ȱ AntilliȬ
aanseȱenȱookȱoverigȱnietȬwesterseȱrespondenten.ȱ
ȱ
Hetȱ totaalȱ vanȱ nietȬwesterseȱ respondentenȱ heeftȱ vakerȱ ooitȱ eenȱ celȱ gedeeld,ȱ
terwijlȱ autochtoneȱ respondentenȱ hetȱ minstȱ vaakȱ ooitȱ eenȱ celȱ deeldenȱ (resp.ȱ
81.1%ȱenȱ67.8%,ȱp<.05).ȱOverigensȱwasȱditȱmeestalȱinȱNederland.ȱGedetineerȬ
denȱuitȱ(half)ȱopenȱinrichtingenȱhebbenȱvakerȱeenȱcelȱgedeeldȱinȱhetȱverledenȱ
(87.5%ȱvs.ȱ72.8%,ȱp<.05),ȱrespondentenȱuitȱhetȱHuisȱvanȱBewaringȱhebbenȱditȱ
juistȱminderȱvaakȱgedaanȱ(69.5%,ȱtotaalȱ74.8%,ȱp<.05).ȱȱ
HetȱisȱlogischȱdatȱrespondentenȱuitȱdeȱBBIȱhetȱvaakstȱopȱhetȱmomentȱvanȱhetȱ
interviewȱ eenȱ celȱ ofȱ kamerȱ delen,ȱ ditȱ isȱ bijȱ deȱ meesteȱ BBI’sȱ deȱ standaardȱ
(60.0%,ȱtotaalȱ10.1%,ȱp<.001).ȱRespondentenȱdieȱopȱhetȱmomentȱvanȱhetȱinterȬ
viewȱ eenȱ celȱ delenȱ zijnȱ jongerȱ (30.1ȱ vs.ȱ 37.1,ȱ p<.001),ȱ hebbenȱ minderȱ vaakȱ inȱ
Nederlandȱinȱdetentieȱgezetenȱ(3.6ȱvs.ȱ5.8ȱkeer,ȱp<.005),ȱenȱhebbenȱtotȱnuȱtoeȱ
eenȱkortereȱstrafȱenȱeenȱkortereȱdetentieȱ(40.4ȱvs.ȱ67.2ȱmaanden,ȱp<.005;ȱ19.2ȱvs.ȱ
24.9ȱmaanden,ȱp<.05).ȱDitȱzouȱerȱopȱkunnenȱwijzenȱdatȱmedeȱhieropȱdeȱbeslisȬ
singȱomȱiemandȱeenȱcelȱteȱlatenȱdelenȱwordtȱgebaseerd.ȱ
Respondentenȱdieȱooitȱinȱhunȱlevenȱeenȱcelȱgedeeldȱhebben,ȱdelenȱookȱvakerȱ
opȱhetȱmomentȱvanȱhetȱinterviewȱeenȱcelȱmetȱiemandȱ(12.0%ȱvs.ȱ3.2%,ȱp<.05).ȱ
ȱ
39
Samenvattingȱ
Deȱ 380ȱ mannelijkeȱ respondentenȱ zijnȱ gemiddeldȱ 36.3ȱ jaarȱ oud.ȱ Deȱ meerderȬ
heidȱ heeftȱ deȱ Nederlandseȱ nationaliteit,ȱ maarȱ etniciteitȱ laatȱ eenȱ ietsȱ diverserȱ
beeldȱ zien.ȱ Minderȱ danȱ deȱ helftȱ isȱ autochtoon,ȱ deȱ grootsteȱ etnischeȱ groepȱ isȱ
Marokkaansȱ metȱ eenȱ opȱ deȱ zevenȱ respondenten.ȱ Deȱ respondentenȱ zijnȱ overȱ
hetȱalgemeenȱvrijȱlaagȱopgeleid,ȱeenȱopȱdeȱdrieȱheeftȱhelemaalȱgeenȱopleidingȱ
afgemaaktȱ enȱ eenȱ kwartȱ heeftȱ maximaalȱ eenȱ VMBOȱ beroepsȬdiploma.ȱ Eenȱ
derdeȱ vanȱ deȱ respondentenȱ zitȱ voorȱ hetȱ eerstȱ inȱ detentie,ȱ bijnaȱ alleȱ andereȱ
respondentenȱhebbenȱeerderȱinȱNederlandseȱdetentieȱgezeten.ȱGemiddeldȱzitȬ
tenȱ zeȱ opȱ hetȱ momentȱ vanȱ hetȱ interviewȱ tweeȱ jaarȱ inȱ detentie,ȱ enȱ hebbenȱ zeȱ
eenȱstrafȱvanȱ4.5ȱjaarȱgekregen.ȱDriekwartȱheeftȱooitȱeenȱcelȱgedeeld.ȱ
Surinaamseȱ enȱ Antilliaanseȱ respondentenȱ hebbenȱ vakerȱ (ook)ȱ inȱ hetȱ buitenȬ
landȱ gedetineerdȱ gezeten.ȱ Hoogȱ opgeleideȱ respondentenȱ enȱ dieȱ inȱ eenȱ (half)ȱ
openȱ inrichtingȱ zittenȱ vakerȱ voorȱ hetȱ eerstȱ inȱ detentie.ȱ Westerseȱ allochtonenȱ
hebbenȱlangereȱstraffenȱgekregen.ȱRespondentenȱuitȱdeȱISDȱzijnȱvakerȱvanȱSuȬ
rinaamse,ȱ Antilliaanseȱ ofȱ overigȱ nietȬwesterseȱ afkomst.ȱ Vooralȱ jongeȱ responȬ
denten,ȱ dieȱ metȱ eenȱ kortereȱ strafȱ en/ofȱ dieȱ zonderȱ detentieverleden,ȱ hebbenȱ
welȱ eensȱ hunȱ celȱ gedeeldȱ enȱ delenȱ opȱ hetȱ momentȱ vanȱ hetȱ interviewȱ nogȱ
steedsȱhunȱcel.ȱ
40
ȱ
4 ȱ
Kennisȱvanȱgezondheidsrisico’sȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Inȱdeȱinterviewsȱmetȱgedetineerdenȱzijnȱ15ȱkennisvragenȱgesteldȱoverȱhetȱopȬ
lopenȱenȱoverbrengenȱvanȱinfectieziekten.ȱDatȱgebeurdeȱoverigensȱpasȱtegenȱ
hetȱeindeȱvanȱhetȱinterview,ȱnadatȱweȱalȱgesprokenȱhaddenȱoverȱhunȱeigenȱenȱ
andermansȱ gedrag.ȱ Deȱ kennisvragenȱ werdenȱ voorgelegdȱ aanȱ deȱ handȱ vanȱ
stellingen,ȱgelijkelijkȱverdeeldȱoverȱgeslachtsziektenȱ(inȱmeerȱalgemeneȱzinȱenȱ
overȱ chlamydia),ȱ hivȱ enȱ hepatitis.ȱ Perȱ stellingȱ moestenȱ zeȱ aangevenȱ ofȱ dezeȱ
waarȱofȱnietȱwaarȱwas.ȱAlȱtijdensȱdeȱinterviewsȱvielȱopȱdatȱbijȱsommigeȱstelȬ
lingenȱ relatiefȱ veelȱ respondentenȱ geenȱ ideeȱ haddenȱ vanȱ hetȱ juisteȱ antwoord.ȱ
Daaromȱ zullenȱ weȱ inȱ ditȱ hoofdstukȱ nietȱ alleenȱ kijkenȱ naarȱ hetȱ aandeelȱ resȬ
pondentenȱdatȱgoedeȱofȱfouteȱantwoordenȱgaf,ȱmaarȱookȱnaarȱhetȱaandeelȱdatȱ
geenȱantwoordȱwistȱteȱgevenȱopȱbepaaldeȱvragen.ȱ
ȱ
Antwoordenȱ
Watȱbetreftȱdeȱjuisteȱantwoordenȱwerdȱbeslotenȱomȱdezeȱnietȱaanȱhetȱeindȱvanȱ
hetȱinterviewȱteȱgeven.ȱHiermeeȱwildenȱweȱvoorkomenȱdatȱgedetineerdenȱdeȱ
juisteȱ antwoordenȱ aanȱ andereȱ potentiëleȱ respondentenȱ zoudenȱ doorgeven.ȱ
Achterafȱ bezienȱ wasȱ ditȱ wellichtȱ nietȱ nodigȱ geweest.ȱ Gedetineerdenȱ wildenȱ
graagȱmeteenȱwetenȱofȱhunȱkennisȱvanȱdeȱonderwerpenȱgoedȱwas.ȱOokȱwasȱ
hierȱ eenȱ (gemiste)ȱ kansȱ omȱ zeȱ teȱ informerenȱ ofȱ fabeltjesȱ metȱ betrekkingȱ totȱ
bijvoorbeeldȱ hivȱ uitȱ deȱ wereldȱ teȱ helpen.ȱ Deȱ beslissingȱ omȱ achterafȱ (naȱ hetȱ
voltooienȱvanȱalleȱinterviewsȱopȱdesbetreffendeȱlocatie)ȱdeȱgoedeȱantwoordenȱ
opȱ teȱ hangen,ȱ voldeedȱ nietȱ aanȱ dezeȱ behoeften.ȱ Deȱ indrukȱ wasȱ datȱ geïnterȬ
viewdenȱnaderhandȱnietȱmeerȱopȱhetȱprikbordȱkekenȱenȱsowiesoȱvergatenȱwatȱ
hunȱeigenȱantwoordenȱwaren.ȱDaarnaastȱnamȱhetȱophangenȱvanȱdeȱantwoorȬ
denȱhetȱelementȱvanȱdeȱpersoonlijkȱuitlegȱweg.ȱ
ȱ
41
Kennisscoresȱ
Wanneerȱweȱelkȱgoedȱantwoordȱ1ȱpuntȱgevenȱenȱelkȱfoutȱofȱontbrekendȱantȬ
woordȱ 0ȱ punten,ȱ danȱ kunnenȱ respondentenȱ opȱ elkȱ vanȱ deȱ drieȱ onderdelenȱ
maximaalȱ5ȱpuntenȱscoren.ȱDeȱgemiddeldeȱkennisscoreȱ(zieȱookȱfiguurȱ4.1)ȱisȱ
metȱ 3.7ȱ hetȱ hoogstȱ bijȱ hivȱ (s.d.=1.3;ȱ mediaan=4.0),ȱ gevolgdȱ doorȱ soaȱ metȱ 3.4ȱ
(s.d.=1.3,ȱ mediaan=4.0)ȱ enȱ tenȱ slotteȱ hepatitisȱ metȱ 3.1ȱ (s.d.=1.8;ȱ mediaan=4.0).ȱ
Bijȱhivȱheeftȱ30.9%ȱalleȱstellingenȱgoedȱbeantwoord,ȱbijȱhepatitisȱ24.9%ȱenȱbijȱ
soaȱ18.0%.ȱ
Opȱ deȱ drieȱ onderdelenȱ tezamenȱ kunnenȱ maximaalȱ 15ȱ puntenȱ gescoordȱ worȬ
den.ȱDeȱtotaleȱkennisscoreȱisȱgemiddeldȱ10.2ȱ(s.d.=3.3;ȱmediaan=11.0).ȱEenenȬ
twintigȱrespondentenȱhebbenȱalleȱantwoordenȱgoedȱ(5.5%).ȱ
Deȱ soaȱ kennisscores,ȱ hivȱ kennisscoresȱ enȱ hepatitisȱ kennisscoresȱ hangenȱ onȬ
derlingȱmatigȱtotȱredelijkȱsamen.ȱHoeȱhogerȱdeȱsoaȱkennisscore,ȱhoeȱhogerȱdeȱ
hivȱ kennisscoreȱ (r=.48,ȱ p<.001);ȱ hoeȱ hogerȱ deȱ soaȱ kennisscore,ȱ hoeȱ hogerȱ deȱ
hepatitisȱkennisscoreȱ(r=.24,ȱp<.001);ȱenȱhoeȱhogerȱdeȱhivȱkennisscore,ȱhoeȱhoȬ
gerȱdeȱhepatitisȱkennisscoreȱ(r=.36,ȱp<001).ȱ
ȱ
Figuur 4.1 Gemiddelde kennisscores voor soa, hiv en hepatitis
3,8
3,6
3,4
3,2
3
2,8
soa
hiv
hep
ȱ
ȱ
Geslachtsziektenȱ
Vierȱ opȱ deȱ vijfȱ respondentenȱ wetenȱ datȱ jeȱ viaȱ oraleȱ seksȱ eenȱ geslachtsziekteȱ
kuntȱ oplopen.ȱ Vrijwelȱ evenveelȱ wetenȱ datȱ deȱ kansȱ opȱ geslachtsziektenȱ nietȱ
afneemtȱalsȱjeȱjeȱwastȱnaȱonveiligeȱseks.ȱ
Rondȱdeȱ70%ȱweetȱdatȱmannenȱookȱchlamydiaȱkunnenȱkrijgen,ȱmaarȱeenȱopȱ
deȱ tienȱ denktȱtenȱ onrechteȱ datȱalleenȱvrouwenȱchlamydiaȱkunnenȱ krijgenȱenȱ
maarȱ liefstȱ eenȱ opȱ deȱ vijfȱ kanȱ geenȱ antwoordȱ gevenȱ opȱ dezeȱ stelling,ȱ vaakȱ
simpelwegȱomdatȱzijȱnietȱwetenȱwatȱchlamydiaȱis.ȱ
42
Bijnaȱ eenȱ opȱ deȱ drieȱ denktȱ tenȱ onrechteȱ datȱ erȱ altijdȱ symptomenȱ zijnȱ naȱ eenȱ
infectieȱvanȱeenȱgeslachtsziekteȱofȱweetȱhetȱniet.ȱ
Slechtsȱ 44.8%ȱ vanȱ deȱ respondentenȱ weetȱ datȱ geslachtsziektenȱ nietȱ overgeȬ
brachtȱkunnenȱwordenȱviaȱhetȱdelenȱvanȱtandenborstelsȱenȱscheermesjes.ȱBijȬ
naȱdeȱhelftȱ(48.4%)ȱdenktȱtenȱonrechteȱdatȱditȱwaarȱisȱenȱdeȱrestȱweetȱhetȱniet.ȱ
ȱ
Tabel4.1Kennisvragensoa
Waar
Nietwaar
GeenantͲ
Totaal
woord
n
%
n
%
Viaoraleseks/pijpenkaneengeslachtsͲ
309
81.4
52
13.7
62
16.3
307
37
9.7
124
184
n
%
n
%
19
4.9
380
100
80.8
11
3.0
380
100
271
71.4
72
18.8
380
100
32.5
227
59.7
29
7.7
380
100
48.4
170
44.8
26
6.9
380
100
ziekteopgelopenworden
Alsikmewasnaonveiligeseks,neemt
dekansdatikeengeslachtsziekteopͲ
loopaf
Mannenkunnengeenchlamydiakrijgen
envrouwenwel
Erzijnaltijdsymptomenaanwezigna
eeninfectievaneengeslachtsziekte
Geslachtsziektenkunnenovergebracht
wordenviadelenvantandenborstelen
scheermesjes
ȱ
Hivȱ
Eenȱgroteȱmeerderheidȱweetȱdatȱjeȱnietȱmeerdereȱsekspartnersȱnodigȱhebtȱomȱ
hivȱopȱteȱlopen,ȱmaarȱtochȱdenktȱbijnaȱeenȱopȱdeȱtienȱdatȱditȱwelȱzoȱis.ȱNegenȱ
opȱdeȱtienȱrespondentenȱwetenȱdatȱjeȱhivȱkuntȱoplopenȱdoorȱeenȱtatoeageȱofȱ
piercingȱteȱnemen.ȱ
RuimȱtweeȱopȱdeȱdrieȱrespondentenȱwetenȱdatȱjeȱviaȱoraleȱseksȱhivȱkuntȱoploȬ
pen,ȱmaarȱ21.2%ȱvanȱdeȱrespondentenȱdenktȱtenȱonrechteȱdatȱhivȱbesmettingȱ
nietȱ viaȱ oraleȱ seksȱ kanȱ plaatsvindenȱenȱdeȱrestȱgeeftȱgeenȱantwoordȱopȱdezeȱ
stelling.ȱ Bijnaȱ tweeȱopȱdeȱ drieȱwetenȱdatȱjeȱgeenȱhivȱ oplooptȱ doorȱteȱ zoenenȱ
metȱ eenȱ besmetȱ persoon,ȱ ietsȱ minderȱ danȱ eenȱ opȱ deȱ drieȱ denktȱ tenȱ onrechteȱ
datȱditȱwelȱkanȱgebeurenȱenȱeenȱkleinȱdeelȱweetȱhetȱniet.ȱOokȱweetȱruimȱzesȱ
opȱdeȱtienȱdatȱerȱnaȱeenȱinfectieȱmetȱhivȱnietȱaltijdȱsymptomenȱaanwezigȱzijn,ȱ
43
maarȱ29%ȱdenktȱtenȱonrechteȱvanȱwelȱenȱeenȱopȱdeȱtienȱweetȱdeȱvraagȱnietȱteȱ
beantwoorden.ȱ
Tabel4.2Kennisvragenhiv
Waar
Nietwaar
GeenantͲ
Totaal
woord
n
%
n
%
n
%
n
%
35
9.1
335
88.4
10
2.5
380
100
334
87.9
28
7.4
18
4.7
380
100
81
21.2
269
70.8
30
8.0
380
100
241
63.4
118
31.0
21
5.6
380
100
110
29.0
231
60.9
38
10.1
380
100
Jehebtmeerderesekspartners
nodigomhivoptelopen
Jekunthivoplopendooreen
tattooofpiercingtenemen
Viaoraleseks/pijpenkangeen
hivopgelopenworden
JelooptgeenhivopdoortezoeͲ
nenmeteenbesmetpersoon
ErzijnaltijdsymptomenaanweͲ
zignaeeninfectiemethiv
HepatitisȱBȱenȱCȱ
Bijnaȱeenȱkwartȱvanȱdeȱrespondentenȱheeftȱalleȱstellingenȱoverȱhepatitisȱgoed,ȱ
maarȱ daarȱ tegenoverȱ staatȱ datȱ eenȱ opȱ deȱ vijfȱ geenȱ enkeleȱ kennisvraagȱ overȱ
hepatitisȱkanȱbeantwoorden.ȱ
Tweeȱ opȱ deȱ drieȱ respondentenȱ wetenȱ datȱ jeȱ hepatitisȱ kuntȱ oplopenȱ doorȱ hetȱ
delenȱvanȱfilters,ȱlepelsȱenȱwaterȱbijȱinjecties;ȱdeȱmeesteȱanderenȱkunnenȱdezeȱ
vraagȱ nietȱ beantwoorden,ȱ maarȱ eenȱ kleinȱ deelȱ denktȱ tenȱ onrechteȱ datȱ jeȱ zoȱ
geenȱhepatitisȱkuntȱkrijgen.ȱ
Eveneensȱ tweeȱ opȱdeȱdrieȱ respondentenȱwetenȱdatȱjeȱhepatitisȱkuntȱ oplopenȱ
doorȱeenȱtatoeageȱofȱpiercingȱteȱnemen;ȱruimȱeenȱopȱdeȱtienȱdenktȱtenȱonrechȬ
teȱdatȱditȱnietȱzoȱisȱenȱeenȱkwartȱkanȱdeȱvraagȱnietȱbeantwoorden.ȱ
Opȱ deȱ andereȱ drieȱ stellingenȱ weetȱ slechtsȱ ietsȱ meerȱ danȱ deȱ helftȱ hetȱ juisteȱ
antwoordȱenȱkanȱbijnaȱeenȱkwartȱgeenȱantwoordȱgeven.ȱEenȱopȱdeȱzesȱdenktȱ
tenȱ onrechteȱ datȱ jeȱ viaȱ oraleȱ seksȱ geenȱ hepatitisȱ kuntȱ oplopen,ȱ 18.8%ȱ meentȱ
tenȱonrechteȱdatȱhepatitisȱovergebrachtȱkanȱwordenȱviaȱhetȱzwembadȱenȱeenȱ
opȱdeȱvijfȱdenktȱonterechtȱdatȱditȱnietȱkanȱviaȱhetȱdelenȱvanȱtandenborstelsȱenȱ
scheermesjes.ȱ
44
Tabel4.3Kennisvragenhepatitis
Waar
NietWaar
GeenantͲ
Totaal
woord
n
%
n
%
n
%
n
%
Jekunthepatitisoplopendoor
259
68.3
26
6.8
95
24.9
380
100
250
65.8
42
11.0
88
23.2
380
100
52
13.7
238
62.7
90
23.6
380
100
71
18.8
215
56.6
93
24.6
380
100
212
55.9
76
20.1
91
24.0
380
100
hetdelenvanfilter,lepelsen
waterbijhetspuiten(injecteren)
Jekunthepatitisoplopendoor
eentattooofpiercingtenemen
Viaoraleseks/pijpenkangeen
hepatitisopgelopenworden
HepatitiskanovergebrachtworͲ
denviahetzwembad
Viadelenvantandenborstelen
scheermesjeskunjehepatitis
oplopen
ȱ
Demografischeȱkenmerkenȱenȱtypeȱdetentieȱ
Eerstȱ besprekenȱ weȱ deȱ kenmerkenȱ afzonderlijkȱ enȱ daarnaȱ inȱ onderlingeȱ
samenhangȱ opȱ basisȱ vanȱ deȱ regressieȱ analyse.ȱ Bijȱ deȱ regressieȱ analysesȱ zijnȱ
steedsȱ leeftijd,ȱ etniciteit,ȱ opleidingsniveauȱ enȱ typeȱ detentieȱ meegenomen.ȱ
Voorȱ zowelȱ deȱ verschillenȱ alsȱ deȱ regressieȱ analysesȱ geldtȱ datȱ weȱ alleenȱ
significanteȱ resultatenȱ zullenȱ bespreken.ȱ Somsȱ wordenȱ deȱ aantallen,ȱ
percentages,ȱofȱdeȱuitkomstenȱvanȱdeȱregressieȱanalysesȱinȱdeȱtekstȱbesproken,ȱ
somsȱstaanȱdezeȱgegevensȱinȱtabellenȱinȱBijlageȱI.ȱ
ȱ
Etniciteitȱ
Nederlandseȱrespondentenȱhebbenȱgemiddeldȱdeȱhoogsteȱhivȱkennisscore.ȱDeȱ
gemiddeldeȱscoreȱvanȱSurinamersȱ(3.8)ȱisȱhogerȱdanȱdieȱvanȱTurkenȱ(NederȬ
lands=3.9,ȱSurinaams=3.8,ȱMarokkaans=3.4,ȱTurks=3.0;ȱp<.05).ȱBijȱhepatitisȱhebȬ
benȱ deȱ overigeȱ nietȬwesterseȱ respondentenȱ deȱ laagsteȱ kennisscoreȱ (overigȱ
nietȬwesters=1.8,ȱvs.ȱdeȱrestȱ3.2,ȱp<.05).ȱ
Wanneerȱ gekekenȱ wordtȱ naarȱ deȱ afzonderlijkeȱ itemsȱ danȱ blijktȱ datȱ nietȬ
westerseȱallochtonenȱhetȱminstȱvaakȱwetenȱdatȱjeȱdoorȱtatoeagesȱenȱpiercingsȱ
hepatitisȱopȱkuntȱlopenȱ(78.2%,ȱtotaalȱ85.6%,ȱp<.005).ȱȱ
45
TurkenȱenȱMarokkanenȱwetenȱditȱhetȱminstȱvaakȱ(Antillianenȱ97.3%.ȱSurinaȬ
mersȱ91.5%,ȱMarokkanenȱ71.7%,ȱTurkenȱ72.2%,ȱtotaalȱ85.5%,ȱp<.01).ȱDeȱTurkȬ
seȱ respondentenȱ wetenȱ daarnaastȱ hetȱ minstȱ vaakȱ datȱ hetȱ nietȱ waarȱ isȱ datȱ erȱ
altijdȱsymptomenȱaanwezigȱzijnȱbijȱeenȱinfectieȱmetȱhiv.ȱZijȱzijnȱdeȱenigeȱetniȬ
scheȱgroepȱwaarvanȱminderȱdanȱdeȱhelftȱhiervanȱnietȱopȱdeȱhoogteȱisȱ(41.2%,ȱ
totaalȱ67.9%,ȱp<0.05).ȱ
InȱdeȱtotaalscoreȱverschillenȱautochtoneȱNederlandersȱinȱgunstigeȱzinȱvanȱbijnaȱ
alleȱandereȱetnischeȱgroepen,ȱbehalveȱoverigȱwesterseȱenȱSurinaamseȱresponȬ
dentenȱ (Nederlands=10.9,ȱ overigȱ westers=10.3,ȱ Surinaams=10.5,ȱ AntilliȬ
aans=9.7,ȱTurks=9.1,ȱMarokkaans=9.3ȱenȱoverigȱnietȬwesters=8.5,ȱp<.05).ȱ
ȱ
Opleidingsniveauȱ
Hoogopgeleidenȱ scorenȱ opȱ deȱ drieȱ getoetsteȱ gebiedenȱ soa,ȱhivȱenȱhepatitisȱgeȬ
middeldȱhogerȱdanȱlaagȬȱenȱmiddelhoogȱopgeleiden.ȱȱ
DezeȱlijnȱzetȱzichȱvoortȱwanneerȱwordtȱgekekenȱnaarȱdeȱafzonderlijkeȱkennisiȬ
tems.ȱLaagopgeleideȱrespondentenȱwetenȱminderȱvaakȱdatȱjeȱvanȱtatoeagesȱenȱ
piercingsȱ hivȱ opȱ kuntȱ lopenȱ (85.8%,ȱ totaalȱ 92.3%,ȱ p<.000)ȱ enȱ datȱ jeȱ vanȱ hetȱ
zwembadȱgeenȱ hepatitisȱ kuntȱ krijgenȱ(67.9%,ȱtotaalȱ76.1%,ȱp<.05).ȱHoogopgeȬ
leidenȱwetenȱverderȱvakerȱdatȱjeȱnietȱaltijdȱsymptomenȱhoeftȱteȱhebbenȱnaȱeenȱ
hivȬinfectieȱ (76.0%,ȱ totaalȱ 67.4%,ȱ p<.05)ȱ enȱ datȱ jeȱ hepatitisȱ kuntȱ oplopenȱ doorȱ
eenȱtatoeageȱofȱpiercingȱteȱnemenȱ(93.4%,ȱtotaalȱ85.1%,ȱp<.05).ȱ
Laagopgeleidenȱ hebbenȱ deȱ laagsteȱ totaalscore,ȱ hoogopgeleidenȱ deȱ hoogsteȱ
(laag=9.4,ȱmidden=10.0,ȱhoog=11.3,ȱp<.000).ȱ
ȱ
ȱ
Typeȱdetentieȱ
Respondentenȱ uitȱ eenȱ (half)ȱ openȱ settingȱ hebbenȱ minderȱ kennisȱ vanȱ deȱ risiȬ
co’sȱ vanȱ oraleȱ seksȱ (m.b.t.ȱ hivȱ 62.8%,ȱ geslotenȱ 78.8%,ȱ p<.05;ȱ m.b.t.ȱ hepatitisȱ
68.8%,ȱ geslotenȱ 83.7%,ȱ p<.005).ȱ Respondentenȱ uitȱ eenȱ geslotenȱ settingȱ wetenȱ
danȱweerȱhetȱminstȱvaakȱdatȱhetȱnietȱwaarȱisȱdatȱerȱaltijdȱsymptomenȱaanweȬ
zigȱ zijnȱ naȱ eenȱ infectieȱ vanȱ eenȱ geslachtsziekteȱ (62.7%,ȱ (half)ȱ openȱ 79.1%,ȱ
p<0.05)ȱenȱdatȱjeȱgeenȱhivȱkuntȱoplopenȱdoorȱteȱzoenenȱmetȱeenȱbesmetȱperȬ
soonȱ(65.2%,ȱ(half)ȱopenȱ80.4%,ȱp<0.05).ȱ
MeerȱspecifiekȱwetenȱrespondentenȱinȱhetȱHvBȱminderȱvaakȱdatȱjeȱvanȱzoenenȱ
metȱ eenȱ hivȬbesmetȱ persoonȱ geenȱ hivȱ opȱ kuntȱ lopenȱ (56.4%,ȱ totaalȱ 67.3%,ȱ
p<.01),ȱdatȱjeȱviaȱoraleȱseksȱeenȱgeslachtsziekteȱkanȱoplopenȱ(70.7%,ȱtotaalȱ86.6,ȱ
46
p<.05)ȱenȱdatȱhetȱnietȱwaarȱisȱdatȱdeȱkansȱopȱeenȱgeslachtsziekteȱafneemtȱdoorȱ
jeȱteȱwassenȱnaȱonveiligeȱseksȱ(70.7%,ȱtotaalȱ83.2%,ȱp<.05).ȱZBBIȬersȱwetenȱhetȱ
minstȱvaakȱdatȱjeȱviaȱoraleȱseksȱwelȱhivȱopȱkuntȱlopen,ȱterwijlȱrespondentenȱ
uitȱdeȱgevangenisȱditȱhetȱvaakstȱwetenȱ(ZBBIȱ56.0%,ȱgevangenisȱ82.2%,ȱtotaalȱ
76.9%,ȱp<.05).ȱȱ
ȱ
Regressieȱanalyseȱ
Omȱ teȱ kijkenȱ hoeveelȱ invloedȱ verschillendeȱfactorenȱhebbenȱopȱkennisscoresȱ
ofȱhetȱvoorkomenȱvanȱrisicogedrag,ȱvoerenȱweȱregressieȱanalysesȱuit.ȱViaȱeenȱ
stapsgewijzeȱmethodeȱwordtȱinȱregressieȱanalysesȱeenȱmodelȱberekendȱopȱbaȬ
sisȱwaarvanȱhetȱgedragȱofȱdeȱkennisscoreȱkanȱwordenȱvoorspeld.ȱDeȱinvloedȱ
opȱ deȱ uitkomstvariabeleȱ (bijv.ȱ hivȬkennisscore)ȱ vanȱ deȱ variabelenȱ dieȱ opgeȬ
nomenȱ wordenȱ inȱ hetȱ regressiemodel,ȱ wordtȱ uitgedruktȱ inȱ deȱ zogenoemdeȱ
regressiecoëfficiënt.ȱEenȱnegatieveȱcoëfficiëntȱgeeftȱaanȱdatȱdeȱkennisscoreȱlaȬ
gerȱisȱdanȱinȱdeȱreferentiegroep;ȱbijȱeenȱpositieveȱcoëfficiëntȱisȱdeȱkennisscoreȱ
hoger.ȱ Bijȱ regressieȱ analysesȱ wordtȱ deȱ invloedȱ vanȱ deȱ eneȱ variabeleȱ gecorriȬ
geerdȱvoorȱdeȱinvloedȱvanȱdeȱandereȱvariabelen.ȱWanneerȱbijvoorbeeldȱzowelȱ
leeftijdȱalsȱregimeȱinȱhetȱmodelȱzijnȱopgenomen,ȱdanȱbetekentȱditȱdatȱregimeȱ
vanȱ invloedȱ is,ȱ ookȱ alȱ zoudenȱ alleȱ betreffendeȱ respondentenȱ evenȱ oudȱ zijn.ȱ
Andersomȱisȱdanȱookȱleeftijdȱvanȱinvloed,ȱookȱalȱzoudenȱalleȱrespondentenȱinȱ
hetzelfdeȱtypeȱregimeȱzitten.ȱDeȱvariabelenȱdieȱnietȱwordenȱopgenomenȱinȱhetȱ
modelȱhebbenȱnietȱperȱdefinitieȱgeenȱenkeleȱsamenhangȱmetȱdeȱkennisscoreȱofȱ
hetȱgedrag.ȱ Hetȱ isȱ bijvoorbeeldȱmogelijkȱdatȱleeftijdȱsamenhangtȱmetȱregimeȱ
enȱetniciteitȱsamenhangtȱmetȱregime,ȱmaarȱetniciteitȱookȱsamenhangtȱmetȱleefȬ
tijd.ȱWanneerȱdatȱhetȱgevalȱis,ȱkanȱhetȱzijnȱdatȱslechtsȱeenȱvanȱdeȱtweeȱinȱhetȱ
modelȱwordtȱopgenomen;ȱdegeneȱdieȱhetȱbesteȱvoorspelt.ȱDeȱandereȱvariabeleȱ
hangtȱ danȱ weliswaarȱ samenȱ metȱ deȱ kennisscoreȱ ofȱ hetȱ gedrag,ȱ maarȱ voegtȱ
nietsȱtoeȱaanȱdeȱvoorspelling.ȱ
Hoeȱgoedȱhetȱmodelȱovereenkomtȱmetȱdeȱwerkelijkheidȱwordtȱuitgedruktȱinȱ
deȱverklaardeȱvariantieȱ(R2).ȱWijȱnoemenȱditȱdeȱvoorspellendeȱwaardeȱvanȱhetȱ
model.ȱ Stelȱ deȱ verklaardeȱ variantieȱ isȱ 1.00,ȱ betekentȱ ditȱ datȱ allesȱ juistȱ wordtȱ
voorspeldȱ doorȱ hetȱ modelȱ (100%),ȱ stelȱ deȱ R2ȱ isȱ 0.10,ȱ danȱ voorspeltȱ hetȱ 10%.ȱ
Voorȱbinaireȱvariabelenȱ(bijv.ȱwelȱofȱgeenȱtatoeageȱinȱdetentie)ȱhanteerdenȱweȱ
eenȱlogistischeȱregressieȱanalyse;ȱvoorȱcontinueȱvariabelenȱ(kennisȱscores)ȱeenȱ
lineaireȱregressieȱanalyse.ȱ
47
Inȱditȱenȱvolgendeȱhoofdstukkenȱwordtȱaanȱhetȱeindȱvanȱhetȱhoofdstukȱsteedsȱ
deȱuitkomstȱvanȱdeȱregressieȱanalysesȱweergegeven.ȱ
ȱ
Tabel4.4Lineaireregressie:soakennisscorealsuitkomstvariabele
B
SEB
Constante
4.975
.318
Leeftijd
Ͳ.031
.006
Ͳ.277
.140
.142
.141
Ͳ.099
Opleiding
Hoogvs.laag
.403
Typedetentie
Geslotenvs.(half)open
b
Ͳ.286
2
R =.104,p<.001
ȱ
Tabel4.5Lineaireregressie:hivkennisscorealsuitkomstvariabele
B
SEB
Constant
3.632
.073
Opleiding
Hoogvs.laag
.427
.141
b
.154
2
R =.024,p<.005
ȱ
Tabel4.6Lineaireregressie:hepatitiskennisscorealsuitkomstvariabele
B
SEB
Constant
4.162
.290
Opleiding
Hoogvs.laag
.515
Etniciteit
westersvs.nietͲwesters
b
.203
.126
.181
.236
.859
2
R =.077,p<.001
ȱ
Tabel4.7Lineaireregressie:totalekennisscorealsuitkomstvariabele
B
Constant
Leeftijd
Opleiding
Hoogvs.laag
Etniciteit
westersvs.nietͲwesters
SEB
b
13.724
.809
Ͳ.051
.015
Ͳ.178
1.361
.361
.187
.328
.210
1.361
2
R =.094,p<.001
ȱ
Leeftijdȱisȱdeȱbelangrijksteȱvoorspellerȱvoorȱdeȱsoaȱkennisscore,ȱgevolgdȱdoorȱ
eenȱhogeȱopleidingȱenȱtenȱslotteȱhetȱregime.ȱHoeȱouderȱdeȱrespondenten,ȱhoeȱ
48
lagerȱ deȱ scoreȱ opȱ kennisȱ vanȱ soa.ȱ Respondentenȱ metȱ eenȱ hogereȱ opleidingȱ
scorenȱ hogerȱ danȱ respondentenȱ metȱ eenȱ lageȱ opleiding.ȱ Tenȱ slotteȱ hebbenȱ
respondentenȱuitȱgeslotenȱinrichtingenȱeenȱlagereȱscoreȱdanȱdieȱuitȱeenȱ(half)ȱ
openȱ setting.ȱ Hetȱ percentageȱ verklaardeȱ variantieȱ isȱ nietȱ ergȱ grootȱ (10.4%),ȱ
kennelijkȱ spelenȱ andereȱ factorenȱ danȱ leeftijd,ȱ opleiding,ȱ etniciteitȱ enȱ regimeȱ
eenȱbelangrijkeȱrol.ȱ
Hivȱ kennisscoreȱ wordtȱ alleenȱ bepaaldȱ doorȱ hetȱ hebbenȱ vanȱ eenȱ hogeȱ opleiȬ
ding.ȱEenȱhogereȱopleidingȱgaatȱsamenȱmetȱeenȱlagereȱhivȱkennisscore.ȱSlechtsȱ
eenȱkleinȱdeelȱvanȱdeȱvariantieȱwordtȱverklaardȱ(2.4%).ȱ
Bijȱdeȱhepatitisȱkennisscoreȱzienȱweȱdatȱetniciteitȱdeȱbelangrijksteȱvoorspellerȱ
is:ȱ westerseȱ respondentenȱ hebbenȱ eenȱ hogereȱ scoreȱ danȱ nietȬwesterse.ȱ ResȬ
pondentenȱ metȱ eenȱ hogeȱ opleidingȱ hebbenȱ eenȱ hogereȱ hepatitisȱ kennisscoreȱ
danȱlaagȱopgeleiden.ȱWeerȱwordtȱnietȱveelȱvanȱdeȱvariantieȱverklaard:ȱ7.7%.ȱȱ
Ookȱbijȱdeȱtotaleȱkennisscoreȱisȱetniciteitȱdeȱsterksteȱvoorspeller,ȱgevolgdȱdoorȱ
eenȱhogeȱopleidingȱenȱtenȱslotteȱleeftijd.ȱQuaȱrichtingȱisȱhetȱhetzelfdeȱalsȱinȱdeȱ
eerdereȱanalyses:ȱwesterseȱetniciteitȱenȱhogeȱopleidingȱhangenȱsamenȱmetȱeenȱ
hogereȱscoreȱenȱeenȱhogereȱleeftijdȱweerȱmetȱeenȱlagereȱscore.ȱOokȱhierȱisȱdeȱ
verklaardeȱvariantieȱergȱlaagȱ(9.4%).ȱ
ȱ
Samenvattingȱenȱconclusieȱ
Aanȱdeȱhandȱvanȱ15ȱ stellingenȱisȱdeȱkennisȱvanȱgedetineerdenȱoverȱgezondȬ
heidsrisico’sȱgetoetst.ȱGemiddeldȱwetenȱdeȱrespondentenȱopȱtweederdeȱ(10.2)ȱ
vanȱdeȱstellingenȱhetȱjuisteȱantwoord.ȱSlechtsȱ5.5%ȱweetȱalleȱstellingenȱgoedȱteȱ
beantwoorden.ȱ Overȱ hetȱ geheelȱ genomenȱ isȱ deȱ kennisȱ hetȱ minstȱ slechtȱ overȱ
hivȱenȱhetȱslechtstȱoverȱhepatitis.ȱ
Hetȱ grootsteȱ misverstandȱ bijȱ soaȱ isȱ datȱ deȱ helftȱ tenȱ onrechteȱ denktȱ datȱ geȬ
slachtsziektenȱ kunnenȱ wordenȱ overgebrachtȱ doorȱ elkaarsȱ tandenborstelȱ enȱ
scheermesjesȱ teȱ gebruiken.ȱ Ookȱ wetenȱ –ȱ metȱ eenȱ opȱ deȱ vijfȱ –ȱ opvallendȱ veelȱ
respondentenȱnietȱwatȱchlamydiaȱis.ȱ
Bijȱhivȱhebbenȱdeȱkennishiatenȱvooralȱbetrekkingȱopȱtenȱonrechteȱdenkenȱdatȱ
hivȬinfectieȱ altijdȱ gepaardȱ gaatȱ metȱ symptomen,ȱ datȱ jeȱ besmetȱ kuntȱ rakenȱ
doorȱteȱzoenenȱmetȱiemandȱdieȱhivȬpositiefȱisȱenȱdatȱjeȱviaȱoraleȱseksȱgeenȱhivȱ
kuntȱoplopen.ȱ
49
Opvallendȱveelȱrespondentenȱwetenȱergȱweinigȱtotȱnietsȱvanȱhepatitis.ȱDaarȬ
naastȱ denkenȱ relatiefȱ veelȱ respondentenȱ tenȱ onrechteȱ datȱ hepatitisȱ nietȱ kanȱ
wordenȱ overgebrachtȱ viaȱ tandenborstelsȱ enȱ scheermesjesȱ enȱ nietȱ doorȱ oraleȱ
seks,ȱ terwijlȱ andersomȱ relatiefȱ veelȱ tenȱ onrechteȱ menenȱ datȱ besmettingȱ metȱ
hepatitisȱwelȱviaȱhetȱzwembadȱkanȱplaatsvinden.ȱ
Concluderendȱwijzenȱdeȱbevindingenȱvooralȱopȱhetȱbelangȱvanȱmeerȱofȱbetereȱ
voorlichtingȱoverȱhepatitisȱenȱchlamydia.ȱMeerȱalgemeenȱzijnȱdeȱkennishiatenȱ
hetȱ grootstȱ bijȱ laagopgeleideȱ gedetineerdenȱ enȱ bijȱ nietȬwesterseȱ allochtonenȱ
(Surinamersȱuitgezonderd).ȱBijȱgedetineerdenȱinȱ(half)ȱopenȱinrichtingenȱzijnȱ
hetȱvaakstȱmisverstandenȱoverȱbesmettingsrisico’sȱvanȱoraleȱseks.ȱ
UitȱdeȱregressieȱanalysesȱblijktȱdatȱrespondentenȱmetȱeenȱhogeȱopleidingȱhoȬ
gereȱkennisscoresȱhebben,ȱditȱgeldtȱvoorȱzowelȱelkeȱafzonderlijkeȱalsȱdeȱtotaleȱ
score.ȱEenȱhogereȱleeftijdȱhangtȱsamenȱmetȱeenȱlagereȱsoaȱkennisscoreȱenȱtotaȬ
leȱkennisscore,ȱwesterseȱetniciteitȱhangtȱsamenȱmetȱeenȱhogereȱhepatitisȱkenȬ
nisscoreȱenȱtotaleȱkennisscore.ȱTenȱslotteȱhebbenȱrespondentenȱinȱeenȱgeslotenȱ
inrichtingȱeenȱlagereȱscoreȱalsȱhetȱopȱkennisȱvanȱsoaȱaankomt.ȱ
50
ȱ
5 ȱ
Spuitenȱvanȱdrugsȱenȱanabolenȱ
ȱ
ȱ
Alsȱmensenȱdrugsȱspuiten,ȱdoenȱzijȱdatȱmeestalȱdirectȱinȱdeȱbloedbaanȱ(intraȬ
veneus).ȱ Inȱ Nederlandȱ gaatȱ hetȱ hierbijȱ vooralȱ omȱ heroïne,ȱ maarȱ ookȱ welȱ omȱ
cocaïneȱenȱafȱenȱtoeȱomȱamfetamineȱ(speed).ȱAlȱdezeȱdrugsȱwordenȱoverigensȱ
meestalȱnietȱgeïnjecteerd,ȱmaarȱgerooktȱ(heroïne,ȱcocaïneȱinȱdeȱvormȱvanȱbaȬ
sen),ȱgesnovenȱ(cocaïne,ȱamfetamine)ȱofȱgesliktȱ(amfetamine)ȱ(VanȱLaarȱetȱal.,ȱ
2010).ȱ Anabolenȱ kunnenȱ wordenȱ gesliktȱ maarȱ ookȱ gespoten;ȱ ditȱ laatsteȱ geȬ
beurtȱvaakȱnietȱintraveneus,ȱmaarȱonderȱdeȱhuidȱ(subcutaan)ȱofȱinȱdeȱspierenȱ
(intramusculair).ȱ
Hetȱgebruikȱvanȱdrugsȱ(inȱbredeȱzin,ȱdusȱlosȱvanȱdeȱvraagȱofȱdeȱdrugsȱgeïnjecȬ
teerdȱworden)ȱofȱanabolenȱtijdensȱdetentieȱisȱverboden,ȱmaarȱuitȱhetȱveldwerkȱ
tijdensȱ ditȱ onderzoekȱ komtȱ naarȱ vorenȱ datȱ doorȱ deȱ meerwaardeȱ dieȱ hetȱ geȬ
bruikȱ juistȱ tijdensȱ detentieȱ heeft,ȱ erȱ gedetineerdenȱ zijnȱ dieȱ hetȱ doen.ȱ Terwijlȱ
drugsȱ kunnenȱ zorgenȱ voorȱ afleidingȱ tijdensȱ hetȱ eentonigeȱ bestaanȱ inȱ deȱ geȬ
vangenis,ȱvervullenȱanabolenȱeenȱmeerȱinstrumenteleȱrol:ȱhetȱkrijgenȱvanȱeenȱ
breedȱ enȱ gespierdȱ lichaamȱ oogstȱduidelijkȱaanzienȱbijȱanderen.ȱTegelijkertijdȱ
isȱhetȱeenȱrisico;ȱgevondenȱwordenȱmetȱnaaldenȱlevertȱsanctiesȱop,ȱenȱdoorȱhetȱ
teȱ snelȱ groeienȱ inȱ deȱ breedteȱ wordtȱ argwaanȱ gewektȱ bijȱ zowelȱ PIWȬersȱ alsȱ
medegedetineerden.ȱ
ȱȱ
Prevalentieȱ
Vanȱ deȱ geïnterviewdeȱ gedetineerdenȱ heeftȱ 6.6%ȱ welȱ eensȱ drugsȱ ofȱ anabolenȱ
gespoten,ȱ inclusiefȱ 1.8%ȱ nogȱ inȱ hetȱ laatsteȱ jaarȱ voorafgaandȱ aanȱ deȱ huidigeȱ
detentie.ȱEénȱvanȱhenȱspootȱinȱhetȱjaarȱvoorȱdetentieȱheroïne,ȱdeȱoverigeȱzesȱ
spotenȱanabolen.ȱSlechtsȱvijfȱgeïnterviewdenȱ(1.3%)ȱzeggenȱooitȱtijdensȱdetenȬ
tieȱ teȱ hebbenȱ gespoten;ȱ drieȱ injecteerdenȱ anabolenȱ (tweeȱ inȱ combinatieȱ metȱ
testosteron),ȱeenȱspootȱheroïneȱenȱeenȱalcohol,ȱheroïneȱenȱspeed.ȱVanȱdezeȱvijfȱ
51
spotenȱtweeȱnogȱtijdensȱdeȱhuidigeȱdetentie.ȱEénȱvanȱhenȱheeftȱheroïneȱgespoȬ
tenȱtijdensȱverlofȱ(ditȱwasȱdusȱnietȱinȱdeȱinrichtingȱzelf)ȱterwijlȱdeȱanderȱanaȬ
bolenȱ heeftȱ gespotenȱ binnenȱ deȱ detentiemuren.ȱ Beidenȱ hebbenȱ slechtsȱ eenȱ
keerȱtijdensȱdezeȱdetentieȱgespoten.ȱȱ
ȱȱ
Tabel5.1Prevalentieooitdrugsofanabolenspuiten
Zelf
n
%
Geenenkele
353
93.4
Alleendrugs
9
2.4
15
4.0
1
0.3
378
2
100
Alleenanabolen
Drugsenanabolen
Totaal
Geenantwoord
ȱ
Riskantȱspuitenȱ
HetȱspuitenȱvanȱdrugsȱofȱanabolenȱkanȱopȱallerleiȱmanierenȱgezondheidsrisiȬ
co’sȱmetȱzichȱmeebrengen:ȱdoorȱdeȱspuit,ȱnaaldȱofȱanderȱspuitmateriaalȱ(lepel,ȱ
watjes,ȱ etȱ cetera)ȱ vanȱ ofȱ aanȱ iemandȱ andersȱ teȱ lenenȱ zonderȱ ditȱ voorafȱ goedȱ
schoonȱ teȱ maken.ȱ Omdatȱ opȱ basisȱ vanȱ watȱ respondentenȱ vertellenȱ overȱ hetȱ
schoonmakenȱ vanȱ spuitmateriaalȱ nietȱ altijdȱ metȱ voldoendeȱ zekerheidȱ valtȱ teȱ
zeggenȱofȱditȱafdoendeȱwas,ȱbeschouwenȱweȱhetȱlenenȱvanȱspuitenȱofȱnaaldenȱ
opȱzichȱalsȱriskant.ȱEnȱomdatȱheelȱweinigȱrespondentenȱspuitenȱbinnenȱdetenȬ
tieȱrapporteren,ȱbesprekenȱweȱookȱhetȱooitȱriskantȱspuiten.ȱȱ
Vanȱdeȱ geïnterviewdenȱdieȱooitȱinȱhunȱ levenȱhebbenȱgespoten,ȱdedenȱerȱzesȱ
ditȱooitȱmetȱeenȱgeleendeȱspuitȱofȱnaaldȱ(24.4%;ȱ1.6%ȱvanȱtotaleȱgroep).ȱDaarȬ
vanȱ heeftȱ erȱ eenȱ ooitȱ inȱ detentieȱ eenȱ spuitȱ geleendȱ vanȱ eenȱ ander,ȱ dezelfdeȱ
persoonȱ heeftȱ ookȱ ooitȱ eenȱ spuitȱ aanȱ iemandȱ andersȱ uitgeleendȱ (hetȱ betreftȱ
hierȱeenȱrespondentȱdieȱ18ȱjaarȱgeledenȱtijdensȱjeugddetentieȱheeftȱlerenȱspuiȬ
ten).ȱ Tijdensȱ deȱ detentieȱ waarinȱ hetȱ interviewȱ plaatsvond,ȱ hadȱ geenȱ enkeleȱ
respondentȱspuitenȱvanȱofȱaanȱanderenȱgeleend.ȱ
Samengevatȱzijnȱerȱweliswaarȱgedetineerdenȱdieȱooitȱwelȱeensȱspuitenȱvanȱofȱ
aanȱanderenȱhebbenȱgeleend,ȱmaarȱhetȱbetreftȱheleȱkleineȱaantallen.ȱHetȱdelenȱ
vanȱspuitenȱlijktȱinȱNederlandseȱpenitentiaireȱinrichtingenȱopȱslechtsȱzeerȱgeȬ
ringeȱschaalȱvoorȱteȱkomen.ȱ
ȱ
52
Demografie,ȱtypeȱenȱsettingȱ
VoorȱhetȱooitȱspuitenȱinȱdetentieȱenȱinȱdezeȱdetentieȱkunnenȱweȱgeenȱverschilȬ
lenȱtoetsenȱofȱregressieȱanalyseȱuitvoeren,ȱomdatȱteȱweinigȱrespondentenȱditȱ
gedragȱ rapporteren.ȱ Daaromȱ zijnȱ alleenȱ analysesȱ uitgevoerdȱ voorȱ hetȱ ooitȱ
spuitenȱ(inȱalgemeneȱzin).ȱȱ
Eerstȱ besprekenȱ weȱ deȱ kenmerkenȱ afzonderlijkȱ enȱ daarnaȱ inȱ onderlingeȱ saȬ
menhangȱopȱbasisȱvanȱregressieȱanalyse.ȱ
ȱ
Etniciteitȱ
VooralȱNederlandseȱenȱoverigȱwesterseȱrespondentenȱhebbenȱwelȱeensȱdrugsȱ
ofȱanabolenȱgespoten.ȱDitȱverschilȱheeftȱvooralȱbetrekkingȱopȱhetȱgebruikȱvanȱ
anabolen.ȱȱ
ȱ
Opleidingȱ
Opleidingsniveauȱmaaktȱgeenȱverschilȱbijȱhetȱspuitgedrag.ȱ
ȱ
Leeftijdȱ
Respondentenȱdieȱooitȱdrugsȱhebbenȱgespotenȱzijnȱouderȱdanȱdegenenȱdieȱdatȱ
nooitȱgedaanȱhebbenȱ(45.5ȱvs.ȱ36.0ȱjaar,ȱp<.01),ȱterwijlȱdegenenȱdieȱinȱhetȱjaarȱ
voorȱdetentieȱhebbenȱgespotenȱ(drugsȱen/ofȱanabolen)ȱjuistȱjongerȱzijnȱ(32.2ȱvs.ȱ
42.5ȱjaar,ȱp<.01).ȱ
ȱ
Typeȱdetentieȱ
OoitȬspuitersȱvanȱanabolenȱtreffenȱweȱvoornamelijkȱaanȱonderȱrespondentenȱ
dieȱ inȱ deȱ ZBBIȱ ofȱ BBIȱ zitten,ȱ enȱ juistȱ nietȱ inȱ deȱ ISD.ȱ Bijȱ eenȱ opsplitsingȱ vanȱ
(half)ȱopenȱversusȱgeslotenȱsettings,ȱblijkenȱinȱdeȱopenȱsettingsȱverhoudingsȬ
gewijsȱvakerȱooitȬspuitersȱvanȱanabolenȱteȱzittenȱ(hoewelȱdeȱabsoluteȱaantalȬ
lenȱgelijkȱzijn),ȱterwijlȱalleȱgedetineerdenȱdieȱooitȱdrugsȱgespotenȱhebbenȱinȱdeȱ
geslotenȱinrichtingenȱzitten.ȱ(Verhoudingsgewijsȱzijnȱerȱmeerȱrespondentenȱinȱ
eenȱgeslotenȱsettingȱdieȱinȱhetȱjaarȱvoorȱdetentieȱnogȱgespotenȱhebben,ȱmaarȱ
deȱaantallenȱzijnȱteȱkleinȱomȱditȱverschilȱstatistischȱaanȱteȱkunnenȱtonen.)ȱȱ
ȱ
Regressieȱ
Etniciteitȱisȱdeȱenigeȱvariabeleȱinȱdeȱregressieȱanalyseȱdieȱverschilȱmaakt.ȱWesȬ
terseȱ respondentenȱ hebbenȱ ruimȱdrieȱ keerȱ zoveelȱ kansȱ omȱ ooitȱ inȱ hunȱ levenȱ
53
gespotenȱteȱhebben.ȱDeȱoverigeȱvariabelenȱzijnȱnietȱsignificant.ȱMaarȱeenȱkleinȱ
deelȱvanȱdeȱvariantieȱkanȱmetȱditȱmodelȱverklaardȱwordenȱ(afhankelijkȱvanȱdeȱ
maatȱrespectievelijkȱ2.2%ȱenȱ5.0%).ȱȱ
ȱ
Tabel5.2Logistischeregressie:ooitspuitenalsuitkomstvariabele
B
SE
Constante
Etniciteit:westersvs.nietͲwesters
2
Ͳ3.172
.386
1.172
.445
95%BIvoorOR
Laag
OR
Hoog
1.349
3.228
7.724
2
R =.022(Cox&Snell),.050(Nagelkerke).ModelX (1)=8.035,p<.005
ȱ
Samenvattingȱenȱconclusieȱ
Vanȱ deȱ geïnterviewdeȱ gedetineerdenȱ heeftȱ 6.6%ȱ welȱ eensȱ drugsȱ ofȱ anabolenȱ
gespoten,ȱ inclusiefȱ 1.8%ȱ nogȱ inȱ hetȱ laatsteȱ jaarȱ voorafgaandȱ aanȱ deȱ huidigeȱ
detentie.ȱ Slechtsȱ vijfȱ geïnterviewdenȱ (1.3%)ȱ zeggenȱ ooitȱ tijdensȱ detentieȱ anaȬ
bolenȱen/ofȱdrugsȱteȱhebbenȱgespoten,ȱwaarvanȱtweeȱtijdensȱdeȱhuidigeȱdetenȬ
tieȱenȱslechtsȱeenȱinȱdeȱinrichtingȱzelf.ȱ
Overȱ hetȱ geheelȱ genomenȱ komtȱ hetȱ (ooit)ȱ spuitenȱ vanȱ anabolenȱ en/ofȱ drugsȱ
vakerȱ buitenȱ danȱ binnenȱ deȱ inrichtingȱ voorȱ –ȱ enȱ betreftȱ hetȱ vakerȱ anabolenȱ
danȱ drugs.ȱ Spuitenȱ isȱ (meestal:ȱ was)ȱ overwegendȱ eenȱ aangelegenheidȱ vanȱ
westerseȱgedetineerden.ȱ
Weliswaarȱzijnȱerȱgedetineerdenȱdieȱooitȱwelȱeensȱspuitenȱvanȱofȱaanȱanderenȱ
hebbenȱgeleend,ȱmaarȱhetȱbetreftȱheleȱkleineȱaantallen.ȱHetȱdelenȱvanȱspuitenȱ
lijktȱ inȱ Nederlandseȱ penitentiaireȱ inrichtingenȱ opȱ slechtsȱ zeerȱ geringeȱ schaalȱ
voorȱteȱkomen.ȱ
54
ȱ
6 ȱ
Tatoeagesȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Tatoeagesȱzijnȱfiguren,ȱtekensȱofȱlettersȱopȱdeȱhuid,ȱdieȱzijnȱaangebrachtȱdoorȱ
inȱ deȱ (leder)huidȱ teȱ prikkenȱ (ofȱ teȱ snijden)ȱ enȱ daarnaȱ deȱ wondjesȱ metȱ eenȱ
kleurstofȱ(inkt)ȱinȱteȱwrijven.ȱInȱditȱhoofdstukȱbesprekenȱweȱeerstȱinȱhoeverreȱ
gedetineerdenȱnaarȱeigenȱzeggenȱtatoeagesȱhebben.ȱOokȱinventariserenȱweȱinȱ
hoeverreȱrespondentenȱmensenȱkennenȱdieȱtegenȱhunȱwilȱinȱdetentieȱgetatoeȬ
eerdȱzijn.ȱDaarnaȱgaanȱweȱuitgebreidȱinȱopȱeigenȱtatoeages:ȱwanneer,ȱwaarȱenȱ
hoeȱzijnȱzeȱgezet.ȱMeerȱspecifiekȱwordtȱhetȱzelfȱ(laten)ȱtatoeërenȱinȱdetentieȱenȱ
eventueelȱrisicogedragȱhierbijȱbelicht.ȱȱ
Gedetineerdenȱmetȱtatoeagesȱdedenȱnietȱmoeilijkȱalsȱdaarȱvragenȱoverȱwerdenȱ
gesteld.ȱZeȱzoudenȱerȱoverigensȱvaakȱnietȱgemakkelijkȱomheenȱkunnen,ȱwantȱ
bijvoorbeeldȱtatoeagesȱopȱdeȱhandȱofȱdeȱarmȱzijnȱnietȱoverȱhetȱhoofdȱteȱzien.ȱ
Maarȱ ookȱ overȱ nietȱ directȱ zichtbareȱ tatoeages,ȱ onderȱ deȱ kleding,ȱ verteldenȱ
respondentenȱgraagȱenȱnietȱzeldenȱmetȱtrots.ȱ
Algemeneȱprevalentieȱ
Ruimȱdeȱhelftȱvanȱdeȱrespondentenȱheeftȱeenȱofȱmeerdereȱtatoeagesȱ(57.5%).ȱ
AlsȱprofessioneleȱofȱberoepstatoeëerderȱteltȱiemandȱdieȱvoorȱzijnȱberoepȱtegenȱbeȬ
talingȱ tatoeagesȱ zetȱ enȱ dieȱ zijnȱ eigenȱ tatoeagesalonȱ heeft,ȱ ofȱ alsȱ tatoeëerderȱ
werktȱinȱdeȱsalonȱvanȱiemandȱanders.ȱȱ
ȱ
Tabel6.1OoitprevalentienietͲprofessioneletatoeages
Totalesteekproef
n
%
Nooit
92
24.2
Ja,alleendoorander
56
14.7
Ja,alleenzelfgedaan
44
11.6
Ja,dooranderenzelf
26
6.8
N.v.t.
162
42.6
Totaal
380
100
55
BijnaȱdeȱhelftȱvanȱdeȱrespondentenȱmetȱeenȱofȱmeerȱtatoeagesȱheeftȱdieȱuitsluiȬ
tendȱ doorȱ eenȱ professioneleȱ tatoeëerderȱ latenȱ zetten;ȱ deȱ restȱ deedȱ hetȱ zelfȱofȱ
lietȱhetȱdoorȱeenȱandereȱnietȬprofessionalȱdoen.ȱȱ
ȱ
Tatoeagesȱinȱdetentieȱ
Vanȱ alleȱ respondentenȱ heeftȱ 17.0%ȱ ditȱ welȱ eensȱ inȱ detentieȱ latenȱ doenȱ ofȱ bijȱ
zichzelfȱgedaan.ȱBijȱdeȱmeestenȱgebeurdeȱditȱuitsluitendȱ(15.0%)ȱofȱookȱ(0.3%)ȱ
inȱNederland,ȱmetȱgemiddeldȱ2.7ȱtatoeagesȱinȱdetentieȱ(s.d.=4.9;ȱmediaan=1.0).ȱȱ
Vanȱdeȱtotaleȱsteekproefȱheeftȱ5.4%ȱinȱdeȱhuidigeȱdetentieȱeenȱtatoeageȱgezetȱ
ofȱlatenȱzetten,ȱ10.3%ȱ(ook)ȱtijdensȱeenȱeerdereȱdetentieȱinȱNederlandȱenȱ1.3%ȱ
(ook)ȱtijdensȱeenȱeerdereȱdetentieȱinȱhetȱbuitenland.ȱDeȱlaatsteȱtatoeageȱdieȱinȱ
detentieȱisȱgezet,ȱdateertȱgemiddeldȱvanȱbijnaȱzevenȱjaarȱgeledenȱ(80.7ȱmaanȬ
den;ȱ s.d.=109.6ȱ maanden;ȱ mediaan=46.7ȱ maanden).ȱ Hetȱ meestȱ recentȱ wasȱ erȱ
achtȱdagenȱgeledenȱnogȱbijȱeenȱrespondentȱeenȱtatoeageȱgezet,ȱhetȱlangstȱgeȬ
ledenȱwasȱ39ȱjaar.ȱȱ
Drieȱrespondentenȱzeggenȱiemandȱteȱkennenȱdieȱtegenȱzijnȱwilȱgetatoeëerdȱis.ȱ
Uitȱdeȱverhalenȱblijktȱdatȱhetȱbijȱtweeȱrespondentenȱomȱdezelfdeȱpersoonȱgaat.ȱ
ȱ
Risicogedragȱbijȱeigenȱtatoeagesȱinȱdetentieȱ
AlsȱindicatorȱvoorȱonveiligeȱtatoeagesȱnemenȱweȱhetȱlatenȱzettenȱvanȱtatoeaȬ
gesȱ doorȱ eenȱ nietȬprofessional,ȱ ofȱ hetȱ zelfȱ zetten.ȱ Ditȱ ongeachtȱ hetȱ feitȱ datȱ –ȱ
zoalsȱweȱstraksȱzullenȱzienȱ–ȱeenȱflinkȱdeelȱvanȱdeȱbetreffendeȱrespondentenȱ
zegtȱdatȱdaarbijȱeenȱnieuweȱnaaldȱofȱinktȱisȱgebruikt.ȱVanȱdeȱtotaleȱsteekproefȱ
isȱdeȱprevalentieȱvanȱonveiligȱgezetteȱtatoeagesȱalsȱvolgt:ȱ17.0%ȱooitȱinȱdetenȬ
tie,ȱ15.4%ȱooitȱinȱNederlandseȱdetentieȱenȱ5.4%ȱinȱdeȱhuidigeȱdetentie.ȱȱ
ȱȱ
Tweeȱpersonenȱmetȱeenȱofȱmeerȱinȱdetentieȱgezetteȱtatoeagesȱzeggenȱdatȱdezeȱ
(of:ȱdeȱlaatste)ȱisȱaangebrachtȱdoorȱiemandȱdieȱbuitenȱdetentieȱeenȱprofessioȬ
neleȱtatoeëerderȱis.ȱVeertigȱprocentȱvanȱdeȱrespondentenȱmetȱeenȱinȱdetentieȱ
gezetteȱtatoeageȱgeeftȱaanȱdatȱdeȱlaatsteȱtatoeageȱinȱdetentieȱdoorȱiemandȱanȬ
dersȱmetȱeenȱnaaldȱisȱgezet,ȱeenȱkwartȱzegtȱhetȱzelfȱmetȱeenȱnaaldȱteȱhebbenȱ
gedaan.ȱBijnaȱeenȱopȱdeȱvijfȱwerdȱgezetȱmetȱeenȱzelfgebouwdȱapparaat.ȱAndeȬ
reȱ materialenȱ dieȱ genoemdȱ worden,ȱ zijn:ȱ gitaarsnaren,ȱ lucifers,ȱ paperclips,ȱ
veiligheidsspelden,ȱ geslepenȱ stokjesȱ enȱ eenȱ breinaald.ȱ Inȱ deȱ vragenlijstȱ hebȬ
56
benȱwe,ȱnaarȱaanleidingȱvanȱandereȱonderzoekenȱ(zieȱhoofdstukȱ2),ȱexplicietȱ
gevraagdȱnaarȱspijkers;ȱdieȱheeftȱechterȱniemandȱgebruikt.ȱ
ȱ
Bijȱruimȱdeȱhelftȱvanȱdeȱbetreffendeȱrespondentenȱwerdȱdeȱlaatsteȱtatoeageȱinȱ
detentieȱ gezetȱ metȱ eenȱ nieuweȱ naald.ȱ Bijȱ ruimȱ eenȱ opȱ deȱ vijfȱ wasȱ deȱ naaldȱ
eerderȱgebruikt,ȱbijȱeenȱopȱdeȱtwintigȱdeȱinktȱeerderȱgebruikt,ȱenȱbijȱeenȱopȱdeȱ
zevenȱ wasȱ zowelȱ deȱ naaldȱ alsȱ deȱ inktȱ eerderȱ gebruikt.ȱ Zevenȱ respondentenȱ
wistenȱnietȱofȱdeȱnaaldȱenȱinktȱeerderȱgebruiktȱwaren,ȱofȱgavenȱopȱdezeȱvraagȱ
geenȱantwoord.ȱInȱalleȱgevallenȱdatȱdeȱnaaldȱnietȱnieuwȱwas,ȱwerdȱdeȱnaaldȱ
voorafȱschoongemaakt,ȱhetȱvaakstȱdoorȱverhittenȱmetȱeenȱaansteker,ȱmaarȱookȱ
spoelenȱmetȱalcohol,ȱheetȱwaterȱofȱhetȱuitkokenȱvanȱdeȱnaaldȱkwamenȱvoor.ȱ
Alsȱ deȱ naaldȱ werdȱ uitgekookt,ȱ gebeurdeȱ datȱ minimaalȱ 15ȱ minutenȱ enȱ maxiȬ
maalȱeenȱuur.ȱ
Afgaandȱ opȱ dezeȱ informatieȱ lijktȱ inȱ Nederlandȱ gedragȱ datȱ risicoȱ opȱ besmetȬ
tingȱmetȱeenȱinfectieziekteȱalsȱgevolgȱvanȱtatoeërenȱinȱdetentieȱvergroot,ȱweiȬ
nigȱ voorȱ teȱ komen.ȱ Deȱ omstandighedenȱ waaronderȱ ditȱ gebeurtȱ (vaakȱ nietȬ
professionals,ȱ ondeugdelijkȱ materiaal)ȱ werkenȱ echterȱ welȱ ontstekingen,ȱ verȬ
wondingen,ȱlittekensȱenȱallergischeȱreactiesȱinȱdeȱhand.ȱ
ȱ
Tabel6.2Gebruiknieuwmateriaallaatsteeigentatoeageindetentie
Alleen respondenten met
n
%
tatoeageindetentie
Nieuw
32
52.5
Gebruikt,denaald
13
21.3
Gebruikt,deinkt
3
4.9
Gebruikt,naaldeninkt
9
14.8
Weetniet
4
6.6
61
100
Totaal
Geenantwoord
3
ȱ
NaastȱdezeȱcijfermatigeȱinformatieȱisȱaanȱdeȱhandȱvanȱeenȱopenȱvraagȱgesproȬ
kenȱoverȱhoe,ȱwat,ȱwaar,ȱwaaromȱenȱdoorȱwieȱvanȱdeȱlaatsteȱtatoeageȱinȱdeȬ
tentie.ȱ
ȱ
Hoe:ȱnaaldenȱenȱinktȱ
Veelȱ tatoeagesȱ inȱ detentieȱ wordenȱ metȱ deȱ handȱ gezet,ȱ metȱ eenȱ naainaaldȱ enȱ
OostȬIndischeȱinkt.ȱHierbijȱwordtȱdeȱnaaldȱvaakȱomwikkeldȱmetȱeenȱstreepjeȱ
57
draad,ȱwaarinȱdeȱinktȱwordtȱopgezogenȱenȱdatȱtevensȱdientȱalsȱmarkeerpuntȱ
voorȱhoeȱdiepȱerȱgepriktȱmoetȱworden.ȱHetȱgebeurtȱechterȱookȱvaakȱmetȱzelfȬ
gebouwdeȱ tatoeëerapparatenȱ enȱ OostȬIndischeȱ inkt.ȱ Dezeȱ zelfgebouwdeȱ apȬ
paratenȱkunnenȱeigenlijkȱvanȱallerleiȱdingenȱgebouwdȱworden.ȱSommigeȱresȬ
pondentenȱ pratenȱ volȱ enthousiasmeȱ overȱ hoeȱ jeȱ ditȱ hetȱ besteȱ kuntȱ doen:ȱ geȬ
bruikȱjeȱeenȱtondeuseȱofȱelektrischeȱtandenborstel,ȱhoeveelȱnaaldenȱdoeȱjeȱerinȱ
enȱhoeȱmonteerȱjeȱallesȱzodatȱhetȱnogȱredelijkȱveiligȱis?ȱ
Inȱ plaatsȱ vanȱ OostȬIndischeȱ inktȱ gebruiktenȱ sommigeȱ respondentenȱ balpeȬ
ninkt,ȱ professioneleȱ tatoeëerinktȱ ofȱ maaktenȱ zijȱ zelfȱ inkt.ȱ Doordatȱ ‘crea’ȱ (eenȱ
recreatieveȱ vormȱ vanȱ tekenen,ȱ schilderenȱ enȱ handenarbeidȱ terȱ ontspanning)ȱ
steedsȱmeerȱingeperktȱenȱbeveiligdȱwordt,ȱisȱOostȬIndischeȱinktȱsteedsȱminderȱ
beschikbaar.ȱHierȱklagenȱverschillendeȱrespondentenȱover.ȱOostȬIndischeȱinktȱ
blijftȱgoedȱzitten,ȱbalpeninktȱkanȱalȱnaȱeenȱpaarȱdagenȱverdwenenȱzijnȱenȱdanȱ
blijvenȱalleenȱnogȱlittekensȱover.ȱDrieȱrespondentenȱhebbenȱhunȱtoevluchtȱgeȬ
nomenȱtotȱzelfgemaakteȱinkt.ȱDeȱreceptenȱdaarvoorȱlopenȱuiteen.ȱGenoemdeȱ
ingrediëntenȱzijn:ȱas,ȱwater,ȱhoutskool,ȱroet,ȱshampoo,ȱnoritȱtablettenȱenȱluciȬ
fers.ȱ Hierbijȱ isȱ hetȱ gevaarȱ voorȱ ontstekingenȱ enȱ allergischeȱ reactiesȱ relatiefȱ
groot.ȱ
ȱ
Wie,ȱwat,ȱwaarȱenȱwaaromȱ
Vrijȱvaakȱzettenȱgedetineerdenȱhunȱlaatsteȱtatoeageȱzelfȱopȱdeȱeigenȱcel.ȱVerveȬ
lingȱspeeltȱhierbijȱmeestalȱeenȱbelangrijkeȱrol,ȱalȱdanȱnietȱinȱcombinatieȱmetȱdeȱ
alȱbestaandeȱwensȱomȱeenȱ(nieuwe)ȱtatoeageȱteȱhebben.ȱNietȱalleenȱdeȱhandeȬ
lingȱvanȱhetȱzettenȱzelf,ȱmaarȱookȱdeȱvoorbereidingenȱzorgenȱvoorȱafleiding,ȱ
zoalsȱhetȱverkrijgenȱenȱschoonmakenȱvanȱhetȱmateriaal.ȱ
Wanneerȱiemandȱandersȱhetȱdoet,ȱkanȱgezelligheidȱmeespelen.ȱBijnaȱaltijdȱisȱhetȱ
eenȱvriendendienst,ȱbijȱuitzonderingȱvindtȱerȱeenȱruilȱplaats,ȱbijvoorbeeldȱeenȱ
knipbeurtȱvoorȱeenȱtatoeage,ȱofȱwordtȱerȱvoorȱbetaald.ȱHeelȱsomsȱzijnȱerȱmeȬ
degedetineerdenȱ dieȱ buitenȱ eenȱ professioneleȱ shopȱ beheren,ȱ dieȱ ookȱ binnenȱ
tatoeagesȱblijvenȱzetten.ȱ
Enkeleȱgedetineerdenȱnoemenȱhetȱnemenȱvanȱeenȱtatoeageȱeenȱtekenȱvanȱverzet.ȱ
Anderenȱhebbenȱjuistȱspijtȱdatȱzeȱhetȱgedaanȱhebben,ȱzijȱschrijvenȱhetȱdanȱookȱ
eerderȱtoeȱaanȱdeȱveranderdeȱgemoedstoestandȱwaardoorȱjeȱ‘binnen’ȱdingenȱdoetȱ
dieȱjeȱbuitenȱnietȱzouȱdoen.ȱTijdensȱdeȱinterviewsȱkomenȱzowelȱplannenȱvoorȱ
uitbreidingenȱaanȱbod,ȱalsȱplannenȱomȱdeȱminderȱgeslaagdeȱtatoeagesȱwegȱteȱ
latenȱhalenȱofȱteȱlatenȱveranderen.ȱ
58
SommigeȱrespondentenȱhechtenȱspecifiekȱbelangȱaanȱhetȱhebbenȱvanȱeenȱbaȬ
jestatoeage.ȱHierbijȱlijktȱeenȱmixȱvanȱstoerheidȱenȱtraditieȱeenȱrolȱteȱspelen.ȱOokȱ
wordtȱsomsȱgezegdȱdatȱdeȱtatoeageȱeenȱaandenkenȱkanȱzijnȱaanȱietsȱ(ookȱdeȱ
detentieȱzelf)ȱofȱervoorȱkanȱzijnȱomȱjeȱopȱteȱvrolijken.ȱOpvallendȱvaakȱwordenȱ
namenȱgezet,ȱzoalsȱvanȱkinderen,ȱvriendinnen,ȱvrouwen,ȱenȱvanȱmoedersȱenȱ
vaders.ȱ
Tatoeagesȱbijȱandereȱgedetineerdenȱzettenȱ
Inȱ totaalȱ hebbenȱ 19ȱ respondentenȱ (5.0%)ȱ inȱ detentieȱ welȱ eensȱ bijȱ iemandȱ anȬ
dersȱ eenȱ tatoeageȱ gezet,ȱ gemiddeldȱ 8.9ȱ tatoeagesȱ (s.d.=13.0;ȱ mediaan=3.2).ȱ
Hunȱ laatstȱ gezetteȱ tatoeageȱ wasȱ gemiddeldȱ bijnaȱ vierȱ jaarȱ geledenȱ (47.2ȱ
maanden;ȱ s.d.=87.8ȱ maanden;ȱ mediaan=8.2ȱ maanden).ȱ Deȱ meestȱ recenteȱ wasȱ
enkeleȱdagenȱvoorȱhetȱinterviewȱgezet,ȱdeȱoudsteȱ30ȱjaarȱgeleden.ȱ
Inȱ opȱ eenȱ naȱ alleȱ gevallenȱ vondȱ deȱ laatsteȱ keerȱ plaatsȱ inȱ Nederlandȱ enȱ vaakȱ
wasȱdatȱtijdensȱdeȱhuidigeȱdetentieȱ(12ȱkeer).ȱElfȱrespondentenȱgebruiktenȱeenȱ
ofȱ meerdereȱ naalden,ȱ éénȱ eenȱ professioneelȱ tatoeëerapparaat,ȱ vijfȱ eenȱ zelfgeȬ
maaktȱapparaat,ȱéénȱgebruikteȱdeȱmetalenȱachterkantȱvanȱeenȱkamȱenȱéénȱgeȬ
bruikteȱeenȱveiligheidsspeld.ȱ
Bijȱachtȱrespondentenȱwasȱzowelȱdeȱnaaldȱalsȱdeȱinktȱnieuw,ȱbijȱvierȱwasȱzoȬ
welȱ deȱ naaldȱ alsȱ deȱ inktȱ eerderȱ gebruikt,ȱ bijȱ tweeȱ personenȱ wasȱ alleenȱ deȱ
naaldȱeerderȱgebruiktȱenȱbijȱdrieȱalleenȱdeȱinkt.ȱTweeȱrespondentenȱwistenȱhetȱ
nietȱ meer.ȱ Gebruikteȱ naaldenȱ warenȱ altijdȱ eerstȱ schoongemaakt.ȱ Vijfȱ responȬ
dentenȱ verhittenȱ metȱ eenȱ aansteker,ȱ vierȱ spoeldenȱ metȱ alcohol,ȱ eenȱ iemandȱ
hadȱdeȱnaaldȱlangeȱtijdȱinȱazijnȱgezetȱenȱafgespoeldȱmetȱheetȱwater.ȱ
ȱ
Watȱopvaltȱaanȱdeȱverhalenȱvanȱdeȱrespondentenȱdieȱinȱdetentieȱtatoeagesȱbijȱ
anderenȱhebbenȱgezet,ȱisȱdatȱgeldȱeenȱgrotereȱrolȱlijktȱteȱspelenȱdanȱbijȱdeȱgeȬ
tatoeëerden,ȱ alȱ isȱ hetȱ nogȱ steedsȱ eenȱ minderheidȱ dieȱ overȱ eenȱ vergoedingȱ
praatȱ(zesȱkeer).ȱVaakȱisȱhetȱtochȱeenȱvriendenȬȱofȱwederdienst.ȱSommigeȱvanȱ
deȱtatoeëerdersȱzijnȱbedrevenȱinȱhetȱbouwenȱvanȱtatoeëerapparaten,ȱwaardoorȱ
zeȱookȱeenȱaanspreekpuntȱzijnȱvoorȱhetȱzettenȱvanȱtatoeages.ȱSomsȱkanȱdeȱgeȬ
detineerdeȱ goedȱ tekenenȱ enȱ wasȱ datȱ voorȱ anderenȱ deȱ aanleidingȱ omȱ hemȱ teȱ
vragenȱeenȱbijȱhenȱteȱzetten.ȱSomsȱookȱrakenȱzeȱaanȱdeȱpraatȱomdatȱdeȱtatoeȬ
eerderȱ bijȱ zichzelfȱ eenȱ tatoeageȱ heeftȱ gezetȱ dieȱ eenȱ anderȱ mooiȱ vindt.ȱ Deȱ taȬ
toeagesȱwordenȱmeestalȱopȱdeȱcelȱvanȱdeȱ‘klant’ȱgezet.ȱ
ȱ
59
Tabel6.3Nieuweofeerdergebruiktenaaldenen/ofinktbijanderengezettetatoeagesindetentie
n
%
Nieuw
8
42.1
Gebruikt,denaald
2
10.5
Gebruikt,deinkt
3
15.8
Gebruikt,naaldeninkt
4
21.1
Weetniet
2
10.5
19
100
Totaal
ȱ
Demografischeȱkenmerkenȱenȱtypeȱdetentieȱ
InȱhoeverreȱverschillenȱrespondentenȱmetȱeenȱofȱmeerȱinȱdetentieȱgezetteȱtaȬ
toeagesȱ vanȱ deȱ andereȱ respondenten?ȱ Eerstȱ besprekenȱ weȱ deȱ kenmerkenȱ afȬ
zonderlijkȱ (alleenȱ inȱ hetȱ gevalȱ vanȱ significanteȱ verschillen)ȱ enȱ daarnaȱ inȱ onȬ
derlingeȱsamenhangȱopȱbasisȱvanȱregressieȱanalyse.ȱCijfersȱvoorȱdeȱafzonderȬ
lijkeȱkenmerkenȱstaanȱinȱtabellenȱinȱBijlageȱI.ȱȱ
ȱ
Etniciteitȱ
EenȱgroteȱmeerderheidȱvanȱdeȱAntilliaanseȱrespondentenȱheeftȱzelfȱinȱdetentieȱ
gezetteȱ tatoeages.ȱ Respondentenȱ metȱ eenȱ lageȱ opleidingȱ hebbenȱ hetȱ minstȱ
vaakȱwelȱeensȱeenȱtatoeageȱinȱdetentieȱlatenȱzetten.ȱ
ȱ
Typeȱdetentieȱ
Vanȱ deȱ respondentenȱ metȱ inȱ detentieȱ gezetteȱ tatoeages,ȱ hebbenȱ inȱ eenȱ HvBȱ
gedetineerdenȱ veruitȱ hetȱ minstȱ vaakȱ eenȱ nietȬprofessioneleȱ tatoeage,ȱ zijȱ hebȬ
benȱvooralȱergȱweinigȱtatoeagesȱbijȱzichzelfȱgezet.ȱ
ȱ
Regressieȱ
Leeftijd,ȱetniciteit,ȱopleidingsniveauȱenȱregimeȱspelenȱinȱdeȱregressieȱanalyseȱ
geenȱrolȱbijȱhetȱooitȱnemenȱofȱbijȱzichzelfȱaanbrengenȱvanȱeenȱtatoeageȱinȱdeȬ
tentie.ȱHetzelfdeȱgeldtȱvoorȱtatoeagesȱinȱNederlandseȱdetentie.ȱ
Bijȱ hetȱ hebbenȱ vanȱ eenȱ tatoeageȱ inȱ deȱ huidigeȱ detentie,ȱ blijktȱ alleenȱ leeftijdȱ
vanȱvoorspellendeȱwaardeȱteȱzijn.ȱHoeȱouderȱiemandȱis,ȱhoeȱkleinerȱdeȱkansȱ
datȱhijȱeenȱtatoeageȱinȱdeȱhuidigeȱdetentieȱheeftȱgezetȱofȱlatenȱzetten.ȱ
60
ȱ
Tabel6.4Logistischeregressie:tatoeageinhuidigedetentiealsuitkomstvariabele
B
SE
Ͳ1.101
.740
Ͳ.048
.023
Constante
Leeftijd
95%BIvoorOR
Laag
2
OR
Hoog
.333
.911
.953
.996
2
R =.014(Cox&Snell),.037(Nagelkerke).ModelX (1)=5.126,p<.05
ȱ
Samenvatting
Eenȱkrappeȱmeerderheidȱ(57.5%)ȱheeftȱzelfȱeenȱofȱmeerȱtatoeages.ȱBijȱongeveerȱ
deȱhelftȱgebeurdeȱditȱaltijdȱdoorȱeenȱprofessioneleȱtatoeëerder,ȱbijȱdeȱrestȱookȱ
ofȱuitsluitendȱdoorȱeenȱnietȬprofessionalȱ(eventueelȱinclusiefȱzijzelf).ȱAlsȱindiȬ
catorȱvoorȱonveiligeȱtatoeagesȱnamenȱweȱhetȱlatenȱzettenȱvanȱtatoeagesȱdoorȱ
eenȱnietȬprofessional,ȱofȱhetȱzelfȱzetten.ȱDitȱongeachtȱhetȱfeitȱdatȱeenȱflinkȱdeelȱ
vanȱ deȱ betreffendeȱ respondentenȱ zeiȱ datȱ daarbijȱ eenȱ nieuweȱ naaldȱ ofȱ inktȱ isȱ
gebruikt.ȱVanȱdeȱtotaleȱsteekproefȱisȱdeȱprevalentieȱvanȱonveiligȱgezetteȱtatoeȬ
agesȱ alsȱ volgt:ȱ 17.0%ȱ ooitȱ inȱ detentie,ȱ 15.4%ȱ ooitȱ inȱ Nederlandseȱ detentieȱ enȱ
5.4%ȱinȱdeȱhuidigeȱdetentie.ȱȱ
Inȱtotaalȱ19ȱgedetineerdenȱ(5.0%)ȱhebbenȱinȱdetentieȱtatoeagesȱbijȱanderenȱgeȬ
zetȱenȱopȱeenȱnaȱgebeurdeȱdatȱuitsluitendȱinȱNederland.ȱ
‘Slechts’ȱdrieȱrespondentenȱmeldenȱkennisȱteȱhebbenȱvanȱpersonenȱdieȱinȱNeȬ
derlandȱ tegenȱ hunȱ wilȱ getatoeëerdȱ werden,ȱ tweeȱ hiervanȱ vertellenȱ overȱ deȬ
zelfdeȱgedetineerde.ȱȱ
ȱ
Uitȱdeȱregressieȱanalysesȱblijktȱdatȱalleenȱleeftijdȱvanȱinvloedȱis,ȱmaarȱuitsluiȬ
tendȱbijȱtatoeagesȱtijdensȱdeȱhuidigeȱdetentie.ȱHoeȱouderȱdeȱrespondentenȱzijn,ȱ
hoeȱkleinerȱdeȱkansȱdatȱzijȱtijdensȱdeȱhuidigeȱdetentieȱeenȱtatoeageȱbijȱzichzelfȱ
hebbenȱgezetȱofȱlatenȱzetten.ȱȱ
ȱ
Hoewelȱ bijȱ tatoeërenȱ inȱ detentieȱ nietȱ altijdȱ nieuweȱ naaldenȱ en/ofȱ nieuweȱ ofȱ
deugdelijkeȱinktȱwordenȱgebruiktȱenȱhetȱvoorafȱschoonmakenȱvanȱeerderȱgeȬ
bruiktȱmateriaalȱsomsȱteȱwensenȱoverȱlaat,ȱlijktȱinȱNederlandȱgedragȱdatȱhetȱ
oplopenȱvanȱeenȱinfectieziekteȱinȱdeȱhandȱwerktȱvergelekenȱmetȱbuitenlandseȱ
studiesȱrelatiefȱweinigȱvoorȱteȱkomenȱbijȱtatoeërenȱinȱdetentie.ȱDeȱomstandigȬ
hedenȱwaaronderȱditȱgebeurtȱ(vaakȱnietȬprofessionals,ȱondeugdelijkȱmateriaal)ȱ
kunnenȱhetȱontstaanȱvanȱontstekingen,ȱverwondingenȱenȱlittekensȱbevorderen.ȱ
61
ȱ
62
ȱ
7 ȱ
Piercingsȱenȱboegroesȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Piercingsȱ zijnȱ metȱ eenȱ gaatjeȱ doorȱ eenȱ lichaamsdeelȱ (bijvoorbeeldȱ oor,ȱ neus,ȱ
lipȱofȱnavel)ȱaangebrachteȱringetjesȱenȱdergelijke,ȱterȱversieringȱofȱomȱdeȱlustȬ
gevoelensȱopȱteȱwekken.ȱBoegroesȱbehorenȱeveneensȱtotȱdeȱ‘bodyȱmodificatiȬ
ons’,ȱinȱditȱgevalȱkleineȱballetjesȱdieȱonderȱdeȱhuidȱvanȱdeȱpenisȱwordenȱaanȬ
gebracht.ȱEerstȱgaanȱweȱinȱopȱeigenȱpiercingsȱenȱboegroes:ȱhoeȱvaak,ȱwanneer,ȱ
waarȱenȱhoeȱzijnȱzeȱgezet.ȱMeerȱspecifiekȱwordenȱdaarnaȱhetȱzelfȱ(laten)ȱaanȬ
brengenȱvanȱpiercingsȱenȱboegroesȱinȱdetentieȱenȱdeȱeventueleȱrisico’sȱhierbijȱ
belicht.ȱ
ȱ
Piercingȱofȱboegroeȱ
Ruimȱeenȱopȱdeȱvijfȱrespondentenȱheeftȱeenȱofȱmeerȱpiercingsȱ(gemiddeldȱ2.3;ȱ
s.d.=2.4;ȱ mediaan=2.0)ȱ enȱ 3.2%ȱ heeftȱ zelfȱ eenȱ ofȱ meerdereȱ boegroesȱ (gemidȬ
deldȱ3.6;ȱs.d.=3.1;ȱmediaan=3.0).ȱ
ȱ
Tabel7.1Prevalentiepiercingsenboegroes
Totalesteekproef
Nee
%
274
72.9
Ja,piercings
82
21.8
Ja,boegroes
12
3.2
8
2.1
376
100
Ja,allebei
Totaal
Geenantwoord
n
4
ȱ
Alsȱ professioneleȱofȱberoepspiercerȱteltȱ iemandȱ dieȱ voorȱ zijnȱ beroepȱ tegenȱ betaȬ
lingȱpiercingsȱzetȱenȱdieȱzijnȱeigenȱpiercingsalonȱheeft,ȱófȱalsȱpiercerȱwerktȱinȱ
deȱsalonȱvanȱiemandȱanders.ȱOpȱdeȱvraagȱofȱzeȱwelȱeensȱpiercingsȱofȱboegroesȱ
hebbenȱ latenȱ zettenȱ doorȱ nietȬprofessionalsȱ (inclusiefȱ hetȱ zelfȱ doen),ȱ antȬ
woordtȱdeȱmeerderheidȱvanȱdeȱrespondentenȱdieȱzeȱhebbenȱdatȱzeȱdatȱnooitȱ
63
hebbenȱ gedaan.ȱ Hierbijȱ isȱ erȱ eenȱ duidelijkȱ verschilȱ tussenȱ piercingsȱ enȱ boeȬ
groes.ȱ Ruimȱ tweeȱ derdeȱ vanȱ deȱ respondentenȱ metȱ piercingsȱ lietȱ dieȱ uitsluiȬ
tendȱdoorȱprofessionalsȱzetten,ȱbijȱboegroesȱgebeurdeȱditȱbijnaȱnooit.ȱȱ
ȱ
Tabel7.2Ooitprevalentiepiercing/boegroedoornietͲprofessional
Totalesteekproef
n
Nee
%
53
13.9
6
1.6
Ja,piercingszelfgedaan
20
5.3
Ja,boegroesdoornietprofessional
15
3.9
3
0.8
N.v.t.
283
74.5
Totaal
380
100
Ja,piercingsdoornietͲprofessional
Ja,boegroeszelfgedaan
Geenantwoord
6
ȱ
Eigenȱpiercingsȱenȱboegroesȱinȱdetentieȱ
Vanȱ deȱ totaleȱ steekproefȱ heeftȱ 6.3%ȱ (ook)ȱ welȱ eensȱ inȱ detentieȱ piercingsȱ ofȱ
boegroesȱlatenȱzettenȱofȱzelfȱgedaan.ȱInȱtotaalȱgaatȱhetȱomȱ24ȱpersonen,ȱdatȱisȱ
bijnaȱ deȱ helftȱ vanȱ deȱ respondentenȱ metȱ eenȱ nietȬprofessioneleȱ piercingȱ en/ofȱ
boegroe.ȱ
Vakerȱwasȱhetȱeenȱboegroeȱdanȱeenȱpiercing,ȱmaarȱinȱbeideȱgevallenȱgebeurdeȱ
hetȱoverwegendȱinȱNederland.ȱGemiddeldȱwasȱdeȱlaatsteȱ(ofȱenige)ȱkeerȱbijnaȱ
drieȱjaarȱgeledenȱ(s.d.=35.1ȱmaanden;ȱmediaan=24.7ȱmaanden).ȱHetȱmeestȱreȬ
centȱwasȱnegenȱdagenȱvoorȱhetȱinterview,ȱhetȱlangstȱgeledenȱtienȱjaar.ȱ
Bijȱ13ȱrespondentenȱgebeurdeȱhetȱdeȱlaatsteȱkeerȱbinnenȱdeȱhuidigeȱdetentie,ȱ
bijȱzevenȱtijdensȱeenȱandereȱdetentieȱinȱNederlandȱenȱbijȱdrieȱwasȱhetȱtijdensȱ
detentieȱinȱhetȱbuitenland.ȱ
ȱ
Tabel7.3Prevalentiepiercing/boegroeindetentie
Totalesteekproef
Nee
n
%
19
5.0
Ja,piercinginNederland
8
2.1
Ja,piercinginhetbuitenland
2
0.5
13
3.4
1
0.3
N.v.t.
337
88.7
Totaal
380
100
Ja,boegroeinNederland
Ja,boegroesinhetbuitenland
ȱ
64
Deȱbelangrijksteȱredenȱdieȱrespondentenȱ–ȱbijȱeenȱopenȱvraagȱȬȱnoemenȱvoorȱ
hetȱ aanbrengenȱ vanȱ boegroes,ȱ isȱ hetȱ plezierenȱ vanȱ hunȱ vrouwȱ ofȱ vriendin.ȱ
Tijdensȱdetentieȱisȱerȱmaarȱweinigȱtijdȱomȱmetȱjeȱpartnerȱdoorȱteȱbrengen,ȱdusȱ
isȱhetȱzaakȱomȱinȱdeȱkorteȱtijdȱdieȱerȱwelȱisȱindrukȱteȱmaken.ȱSommigenȱdenȬ
kenȱdatȱzijȱhiermeeȱvreemdgaanȱvoorkomen.ȱEnkeleȱrespondentenȱmenenȱdatȱ
hetȱmeerȱgaatȱomȱdeȱetnischȬcultureleȱtraditieȱdanȱhetȱeffect.ȱ
ȱ
Risicogedragȱbijȱeigenȱpiercingsȱenȱboegroesȱinȱdetentieȱ
NetȱalsȱbijȱtatoeagesȱnemenȱweȱalsȱindicatorȱvoorȱonveiligeȱpiercingsȱofȱboeȬ
groesȱhetȱlatenȱzettenȱdoorȱeenȱnietȬprofessional,ȱofȱhetȱzelfȱzetten.ȱDitȱongeȬ
achtȱhetȱfeitȱofȱhierbijȱnieuwȱmateriaalȱisȱgebruikt.ȱZoȱbeschouwdȱisȱvoorȱdeȱ
totaleȱ steekproefȱ deȱ prevalentieȱ vanȱ onveiligȱ gezetteȱ piercings:ȱ 2.6%ȱ ooitȱ inȱ
detentieȱenȱ2.1%ȱooitȱinȱNederlandseȱdetentie.ȱVoorȱonveiligeȱboegroesȱzijnȱdeȱ
cijfers:ȱ 3.8%ȱ ooitȱ inȱ detentie,ȱ enȱ 3.3%ȱ ooitȱ inȱ Nederlandseȱ detentie.ȱ Metȱ beȬ
trekkingȱtotȱdeȱhuidigeȱdetentieȱisȱnaarȱpiercingȱenȱboegroeȱsamenȱgevraagd;ȱ
3.5%ȱ blijktȱ danȱ eenȱ piercingȱ en/ofȱ eenȱ boegroeȱ zelfȱ teȱ hebbenȱ gezetȱ ofȱ latenȱ
zetten.ȱ
ȱ
Omȱ meerȱ inzichtȱ teȱ krijgenȱ inȱ hetȱ risicogedragȱ isȱ aanȱ deȱ handȱ vanȱ eenȱ openȱ
vraagȱ metȱ deȱ respondentenȱ gesprokenȱ overȱ hetȱ hoe,ȱ wat,ȱ waarȱ enȱ doorȱ wieȱ
vanȱ deȱ laatsteȱ piercingȱ ofȱboegroeȱinȱdetentie.ȱ Veelȱ vanȱdeȱpiercingsȱ enȱboeȬ
groesȱ wordenȱ doorȱ anderenȱ aangebracht.ȱ Bijȱ hetȱ zettenȱ vanȱ piercingsȱ wordtȱ
vaakȱeenȱnaainaaldȱgebruikt,ȱsomsȱmetȱeenȱdraadjeȱeraanȱomȱhetȱgaatjeȱopenȱ
teȱ houdenȱ totdatȱ erȱ eenȱ sieraadȱ inȱ gezetȱ werd.ȱ Ookȱ eenȱ paperclipȱ enȱ veiligȬ
heidsspeldȱ wordenȱ genoemd.ȱ Bijȱ boegroesȱ wordtȱ vaakȱ hetȱ lipjeȱ vanȱ blikjesȱ
gebruikt,ȱ waarbijȱ hetȱ lipjeȱ aanȱ deȱ onderkantȱ inȱ deȱ vormȱ vanȱ eenȱ driehoekjeȱ
wordtȱgesnedenȱenȱgevijld.ȱOokȱwordenȱ(scheer)mesjesȱgebruikt.ȱDeȱballetjesȱ
dieȱ onderȱ deȱ penishuidȱ wordenȱ geplaatst,ȱ bestaanȱ vaakȱ uitȱ geslepenȱ stukjesȱ
dobbelȬȱofȱdominostenen.ȱEénȱrespondentȱgebruikteȱballetjesȱvanȱchirurgischȱ
staal,ȱeenȱanderȱeenȱpareltjeȱenȱnogȱiemandȱhadȱballetjesȱgemaaktȱvanȱeenȱgeȬ
smoltenȱtandenborstel.ȱ
Vanȱdeȱ23ȱpersonenȱdieȱinȱdetentieȱeenȱpiercingȱofȱboegroeȱhebbenȱlatenȱzetȬ
ten,ȱgeeftȱtweederdeȱaanȱdatȱalleȱgebruikteȱmaterialenȱnieuwȱwaren.ȱVijfȱresȬ
pondentenȱzeggenȱdatȱdeȱnaaldȱofȱhetȱmes,ȱenȱeenȱzegtȱdatȱhetȱsieraad/balletjeȱ
eerderȱgebruiktȱwas.ȱEénȱpersoonȱgafȱhierȱgeenȱantwoordȱop.ȱAlleȱzevenȱgeȬ
venȱzeȱaanȱdatȱhetȱmateriaalȱwelȱvoorafȱschoongemaaktȱwas.ȱBijȱdrieȱwasȱdatȱ
65
doorȱmiddelȱvanȱuitkoken,ȱminimaalȱeenȱkwartierȱlang,ȱbijȱvierȱanderenȱdoorȱ
verhittingȱmetȱeenȱaansteker.ȱ
ȱ
Piercingȱofȱboegroeȱbijȱanderenȱzettenȱ
Negenȱrespondentenȱhebbenȱinȱdetentieȱwelȱeensȱeenȱpiercingȱofȱboegroeȱbijȱ
anderenȱgezetȱ(2.4%ȱvanȱdeȱtotaleȱsteekproef).ȱDeȱlaatsteȱkeerȱwasȱbijȱvijfȱeenȱ
piercingȱenȱbijȱdeȱandereȱvierȱeenȱboegroe.ȱHetȱgebeurdeȱzevenȱkeerȱinȱNederȬ
landȱ–ȱwaarvanȱvijfȱkeerȱtijdensȱdezeȱdetentieȱ–ȱenȱtweeȱkeerȱinȱhetȱbuitenland.ȱ
Deȱlaatsteȱkeerȱwasȱminimaalȱtweeȱmaandenȱvoorȱhetȱinterviewȱenȱmaximaalȱ
twaalfȱjaarȱterug.ȱ
Dezeȱ negenȱ respondentenȱ hebbenȱ respectievelijkȱ maximaalȱ zesȱ piercingsȱ enȱ
vijfȱ boegroesȱ inȱ Nederlandseȱ detentieȱ gezet.ȱ Zesȱ gebruiktenȱ daarȱ deȱ laatsteȱ
keerȱanderȱmateriaalȱvoorȱdanȱnaaldenȱofȱmesjes,ȱzoalsȱbezemhaar,ȱlipjeȱvanȱ
eenȱblikje,ȱeenȱpunaiseȱofȱeenȱscheermesje.ȱBijȱdeȱandereȱdrieȱwasȱhetȱgebruikȬ
teȱmateriaalȱnieuw.ȱAlsȱhetȱmateriaalȱeerderȱgebruiktȱwas,ȱwerdȱhetȱwelȱvoorȬ
afȱschoongemaakt,ȱmetȱDettolȱofȱdoorȱteȱverhittenȱmetȱeenȱaansteker.ȱ
Voorȱzoverȱdeȱrespondentenȱhetȱnogȱwisten,ȱwerdȱhetȱmateriaalȱinȱeenȱgevalȱ
nogmaalsȱgebruiktȱnadatȱdeȱpiercingsȱofȱboegroesȱwarenȱgezet.ȱDeȱbetreffendeȱ
respondentȱweetȱnietȱmeerȱofȱhetȱtoenȱachterafȱnogȱisȱschoongemaakt.ȱInȱhetȱ
gevalȱvanȱnaainaaldenȱgaatȱdeȱnaaldȱsomsȱweerȱterugȱnaarȱdeȱPIWȬersȱopȱdeȱ
afdeling.ȱSomsȱwordtȱdeȱnaaldȱgebroken,ȱzodatȱhijȱweggegooidȱmagȱworden.ȱ
MesjesȱenȱstukjesȱblikȱvoorȱhetȱaanbrengenȱvanȱboegroesȱwordenȱaltijdȱwegȬ
gegooid.ȱ
ȱ
Verschillenȱnaarȱdemografischeȱkenmerkenȱenȱtypeȱdetentieȱ
Bijȱ deȱ inȱ ditȱ hoofdstukȱ besprokenȱ gedragingenȱ zijnȱ erȱ enkeleȱ opmerkelijkeȱ
verschillenȱ tussenȱ etnischeȱ groepenȱ enȱ typenȱ detentieȱ waarinȱ respondentenȱ
verblijven.ȱ Meerȱ gedetailleerdeȱ gegevensȱ staanȱ inȱ Bijlageȱ I.ȱ Voorȱ hetȱ (laten)ȱ
zettenȱ vanȱ piercingsȱ enȱ boegroesȱ inȱ detentieȱ zijnȱ deȱ aantallenȱ respondentenȱ
dieȱdatȱgedaanȱhebbenȱteȱkleinȱomȱeenȱzinvolleȱregressieȱanalyseȱuitȱteȱvoeren.ȱ
ȱ
Etniciteitȱ
Deȱrespondentenȱ dieȱ ooitȱinȱdetentieȱeenȱpiercingȱofȱboegroeȱhebbenȱgezetȱofȱ
latenȱ zettenȱ zijnȱ vooralȱ teȱ vindenȱ onderȱ Surinamersȱ enȱ Antillianenȱ –ȱ enȱ ditȱ
66
komtȱvooralȱopȱhetȱcontoȱvanȱboegroes.ȱDeȱaantallenȱzijnȱechterȱteȱkleinȱvoorȱ
zinvolleȱstatistischeȱtoetsing.ȱ
Bijȱhetȱzettenȱvanȱpiercingsȱenȱboegroesȱbijȱanderenȱtijdensȱdetentieȱzienȱweȱdatȱ
alleenȱNederlandse,ȱSurinaamseȱenȱAntilliaanseȱrespondentenȱdatȱooitȱgedaanȱ
hebben,ȱwaarbijȱhetȱpiercenȱvooralȱdoorȱNederlanders,ȱenȱhetȱzettenȱboegroesȱ
alleenȱdoorȱSurinamersȱenȱAntillianenȱisȱgebeurd.ȱ
ȱ
Typeȱdetentieȱ
Overȱ hetȱ geheelȱ genomenȱ lijkenȱ respondentenȱ metȱ eenȱ piercingȱ ofȱ boegroe,ȱ
dieȱtenȱtijdeȱvanȱhetȱinterviewȱinȱeenȱgeslotenȱsettingȱzitten,ȱveelȱvakerȱinȱdeȬ
tentieȱ eenȱ piercingȱ ofȱ boegroeȱ teȱ hebbenȱ gekregenȱ vanȱ eenȱ nietȬprofessionalȱ
(inclusiefȱzelfȱgezet).ȱDeȱaantallenȱzijnȱteȱkleinȱvoorȱzinvolleȱtoetsing.ȱNietteȬ
minȱisȱhetȱopvallendȱdatȱdezeȱrespondentenȱzichȱopȱeenȱnaȱallemaalȱinȱeenȱgeȬ
slotenȱsettingȱbevinden.ȱ
ȱ
Samenvattingȱenȱconclusie
Bijnaȱeenȱkwartȱvanȱdeȱrespondentenȱheeftȱzelfȱeenȱpiercingȱ(23.9%)ȱenȱdatȱisȱ
ruimȱ vierȱ keerȱ zoveelȱ alsȱ eenȱ boegroeȱ (5.3%).ȱ Relatiefȱ weinigȱ respondentenȱ
hebbenȱ zelfȱ inȱ detentieȱ boegroesȱ ofȱ piercingsȱ latenȱ zettenȱ ofȱ dedenȱ hetȱ bijȱ
zichzelfȱ (6.3%).ȱ Deȱ aantallenȱ zijnȱ teȱ kleinȱ voorȱ statistischȱ verantwoordeȱ uitȬ
spraken,ȱmaarȱhetȱinȱdetentieȱ(laten)ȱaanbrengenȱvanȱboegroesȱ(14ȱrespondenȬ
ten)ȱlijktȱvakerȱvoorȱteȱkomenȱdanȱvanȱpiercingsȱ(10ȱrespondenten).ȱInȱtotaalȱ
hebbenȱvijfȱrespondentenȱinȱdetentieȱwelȱeensȱpiercingsȱgezetȱbijȱandereȱgedeȬ
tineerdenȱenȱvierȱdedenȱdatȱmetȱboegroes.ȱ
Vooralȱbijȱboegroesȱtekentȱzichȱeenȱetnischeȱcomponentȱaf,ȱwantȱhetȱzijnȱrelaȬ
tiefȱ enȱ absoluutȱ overwegendȱ Surinaamseȱ enȱ Antilliaanseȱ gedetineerdenȱ dieȱ
boegroesȱhebben.ȱ
Weliswaarȱvaltȱopȱdatȱopȱeenȱnaȱalleȱrespondentenȱmetȱeenȱinȱdetentieȱdoorȱ
eenȱnietȬprofessionalȱaangebrachteȱpiercingȱofȱboegroeȱinȱeenȱgeslotenȱsettingȱ
zitten,ȱmaarȱvanwegeȱdeȱkleineȱaantallenȱrespondentenȱmetȱinȱdetentieȱgezetȬ
teȱpiercingsȱenȱboegroes,ȱisȱvoorzichtigheidȱgebodenȱbijȱhetȱtrekkenȱvanȱconȬ
clusiesȱoverȱdeȱinvloedȱvanȱhetȱtypeȱdetentie.ȱ
NetȱalsȱbijȱtatoeagesȱnamenȱweȱalsȱindicatorȱvoorȱonveiligeȱpiercingsȱofȱboeȬ
groesȱhetȱlatenȱzettenȱdoorȱeenȱnietȬprofessional,ȱofȱhetȱzelfȱzetten.ȱDitȱongeȬ
achtȱhetȱfeitȱofȱhierbijȱnieuwȱmateriaalȱisȱgebruikt.ȱZoȱbeschouwdȱisȱvoorȱdeȱ
67
totaleȱ steekproefȱ deȱ prevalentieȱ vanȱ onveiligȱ gezetteȱ piercings:ȱ 2.6%ȱ ooitȱ inȱ
detentieȱenȱ2.1%ȱooitȱinȱNederlandseȱdetentie.ȱVoorȱonveiligeȱboegroesȱzijnȱdeȱ
cijfers:ȱ3.8%ȱooitȱinȱdetentieȱenȱ3.3%ȱooitȱinȱNederlandseȱdetentie.ȱMetȱbetrekȬ
kingȱtotȱdeȱhuidigeȱdetentieȱisȱnaarȱpiercingȱenȱboegroeȱsamenȱgevraagd;ȱ3.5%ȱ
blijktȱdanȱeenȱpiercingȱen/ofȱeenȱboegroeȱzelfȱteȱhebbenȱgezetȱofȱlatenȱzetten.ȱ
ȱ
Hetȱ zettenȱ vanȱ piercingsȱ enȱ boegroesȱ inȱ detentieȱ geschiedtȱ nietȱ altijdȱ metȱ
nieuwȱ materiaalȱ enȱ hetȱ voorafȱ schoonmakenȱ vanȱ eerderȱ gebruiktȱ materiaalȱ
laatȱsomsȱteȱwensenȱover.ȱTochȱkomtȱgedragȱwaarmeeȱhetȱrisicoȱopȱeenȱinfecȬ
tieziekteȱ wordtȱ vergrootȱ inȱ deȱ totaleȱ detentiepopulatieȱ inȱ Nederlandȱ weinigȱ
voorȱbijȱhetȱpiercenȱofȱhetȱaanbrengenȱvanȱboegroesȱtijdensȱdetentie.ȱDeȱomȬ
standighedenȱwaaronderȱditȱgebeurtȱ(nietȬprofessionals,ȱondeugdelijkȱmateriȬ
aal)ȱkunnenȱechterȱwelȱhetȱontstaanȱvanȱontstekingen,ȱverwondingenȱenȱlitteȬ
kensȱbevorderen.ȱ
68
ȱ
8 ȱ
Seksȱenȱseksueelȱoverdraagbareȱaandoeningenȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Vanȱ alleȱ thema’sȱ inȱ ditȱ onderzoekȱ houdenȱ relatiesȱ enȱ seksȱ deȱ gedetineerdenȱ
hetȱ meestȱ bezig.ȱ Respondentenȱ missenȱ hunȱ partnerȱ enȱ beginnenȱ daarȱ vaakȱ
spontaanȱoverȱteȱvertellenȱalsȱweȱinȱdeȱloopȱvanȱhetȱinterviewȱkomenȱteȱspreȬ
kenȱ overȱ seksȱ enȱ seksueelȱ overdraagbareȱ aandoeningen.ȱ Inȱ ditȱ hoofdstukȱ
houdenȱ weȱ deȱ volgordeȱ vanȱ deȱ vragenlijstȱ aanȱ enȱ beginnenȱ metȱ relatiesȱ enȱ
bezoekȱ zonderȱ toezichtȱ inȱ detentie,ȱ gaanȱ danȱ overȱ opȱ eigenȱ seksueleȱ handeȬ
lingenȱ tijdensȱ detentieȱ enȱ zoomenȱ aansluitendȱ inȱ opȱ seksueleȱ gedragingenȱ
binnenȱ deȱ justitiëleȱ inrichtingȱ waarȱ zijȱ nuȱ verblijven.ȱ Vervolgensȱ komtȱ onȬ
vrijwilligeȱ seksȱ enȱ onveiligeȱ seksȱ tijdensȱ detentieȱ aanȱ bod.ȱ Daarnaȱ gevenȱ weȱ
eenȱoverzichtȱvanȱhetȱvóórkomenȱvanȱseksueelȱoverdraagbareȱaandoeningenȱ
(soa).ȱTenȱslotteȱwordenȱverschillenȱinȱseksueelȱgedragȱenȱsoaȱnaarȱdemograȬ
fischeȱkenmerkenȱenȱtypeȱdetentieȱbesproken.ȱ
ȱ
Vasteȱrelatiesȱenȱbezoekȱzonderȱtoezichtȱ
Deȱ helftȱ vanȱ deȱ respondentenȱ (48.6%)ȱ heeftȱ tenȱ tijdeȱ vanȱ hetȱ interviewȱ eenȱ
vasteȱ relatie,ȱ terwijlȱ deȱ helftȱ vanȱ henȱ enȱ eenȱ kwartȱ vanȱ deȱ heleȱ steekproefȱ
(26.5%)ȱbezoekȱzonderȱtoezichtȱ(BZT)ȱkrijgt. 8ȱBijȱdeȱandereȱhelftȱvanȱdeȱgedeȬ
tineerdenȱmetȱeenȱvasteȱrelatieȱlaatȱhetȱregimeȱgeenȱBZTȱtoe.ȱ
ȱ
Seksueleȱhandelingenȱtijdensȱdetentieȱ
Opȱ deȱ vraagȱ naarȱ eventueleȱ seksueleȱ handelingenȱ tijdensȱ detentie,ȱ BZTȱ nietȱ
meegerekend,ȱantwoordenȱnegenȱopȱdeȱtienȱrespondentenȱnogȱnooitȱeenȱvanȱ
deȱvoorgelegdeȱhandelingenȱteȱhebbenȱverricht.ȱTabelȱ8.1ȱgeeftȱeenȱoverzichtȱ
vanȱdezeȱhandelingen.ȱInȱdeȱvragenlijstȱwarenȱdezeȱhandelingenȱdeelsȱinȱzeerȱ
8
ȱOokȱwelȱrelatieȱbevorderendȱbezoekȱ(RBB)ȱgenoemd.ȱ
69
explicieteȱtermenȱ(‘straattaal’)ȱverwoord,ȱomdatȱdeȱmeerȱneutrale,ȱc.q.ȱwetenȬ
schappelijkeȱformuleringȱdoorȱveelȱgedetineerdenȱnietȱbegrepenȱzouȱworden.ȱ
Inȱditȱrapportȱgevenȱweȱechterȱdeȱ‘gekuiste’ȱbewoordingenȱweer.ȱVoorȱzoverȱ
deȱrespondentenȱdergelijkeȱhandelingenȱhebbenȱbegaan,ȱwordtȱhetȱrijtjeȱaanȬ
gevoerdȱdoorȱ‘voelenȱenȱstrelen’ȱenȱdoorȱtongzoenen.ȱBeideȱwordenȱdoorȱeenȱ
opȱdeȱtienȱrespondentenȱgenoemd.ȱIetsȱminderȱrespondentenȱhebbenȱanderenȱ
metȱ deȱ handȱ bevredigd.ȱ Deȱ overigeȱ handelingenȱ komenȱ veelȱ minderȱ vaakȱ
voor.ȱ Deȱ voorȱ deȱ handȱ liggendeȱ verklaringȱ isȱ dat,ȱ naastȱ hetȱ feitȱ datȱ hetȱ hierȱ
gaatȱ omȱ nogȱ intiemereȱ enȱ ingrijpendereȱ seksueleȱ gedragingen,ȱ mensenȱ erȱ
voorȱuitȱdeȱklerenȱmoetenȱ–ȱenȱdatȱgaatȱnietȱgauwȱongemerktȱinȱdetentie.ȱ
Bijnaȱiedereenȱdieȱaanȱseksȱtijdensȱdetentieȱheeftȱgedaan,ȱheeftȱmeerȱdanȱeenȱ
handelingȱ verricht,ȱ maarȱ niemandȱ heeftȱ alleȱ handelingenȱ verricht.ȱ Deȱ meestȱ
voorkomendeȱ combinatiesȱ zijnȱ zoenen,ȱ voelen/strelen,ȱ enȱ zoenen,ȱ voeȬ
len/strelenȱ enȱ metȱ deȱ handȱ bevredigen.ȱ Vanȱ alleȱ respondentenȱ dieȱ seksȱ hebȬ
benȱgehadȱinȱdetentie,ȱhebbenȱerȱ17ȱuitsluitendȱhandelingenȱverrichtȱwaarbijȱ
condoomsȱ nietȱ nodigȱ zijnȱ (zoenen,ȱ metȱ deȱ handȱ bevredigen,ȱ voelen/strelen,ȱ
naaktȱvrijen).ȱOpvallendȱisȱdatȱorale,ȱvaginaleȱenȱanaleȱseksȱbijnaȱdrieȱkeerȱzoȱ
vaakȱzonderȱalsȱmetȱcondoomȱgerapporteerdȱwordt.ȱBijȱorale,ȱvaginaleȱen/ofȱ
analeȱseksȱdedenȱvierȱrespondentenȱhetȱaltijdȱmetȱcondoom,ȱelfȱrespondentenȱ
altijdȱzonderȱenȱachtȱrespondentenȱdeȱeneȱkeerȱmetȱenȱdeȱandereȱkeerȱzonder.ȱ
Ditȱbrengtȱhetȱtotaalȱopȱ19ȱrespondentenȱ(5.7%)ȱdieȱooitȱinȱdetentieȱdergelijkeȱ
seksȱhebbenȱgehadȱzonderȱcondoom.ȱ
ȱ
Tabel8.1Seksuelehandelingenooittijdensdetentieverricht(BZTnietmeegerekend)
n
Nee,nooit
%
334
89.1
Tongzoenen
39
10.4
Voelenenstrelen
40
10.7
Metdehandbevredigen
32
8.5
7
1.8
Geslachtsgemeenschapmetcondoom
10
2.8
Geslachtsgemeenschapzondercondoom
17
4.4
1
0.2
12
3.2
Analeseksmetcondoom
2
0.4
Analesekszondercondoom
7
1.9
376
4
Naaktvrijen
Oraleseksmetcondoom
Oralesekszondercondoom
Totaal
Geenantwoord
70
Deȱlaatsteȱkeerȱdatȱrespondentenȱseksȱtijdensȱdetentieȱhadden,ȱBZTȱnietȱmeeȬ
gerekend,ȱ wasȱ gemiddeldȱ vierȱ jaarȱ geledenȱ (s.d.=50.9ȱ maanden;ȱ mediaan=36ȱ
maanden);ȱ hetȱ kortstȱ geledenȱ wasȱ vierȱ dagenȱ voorȱ hetȱ interview,ȱ hetȱ langstȱ
geledenȱwasȱ16ȱjaar.ȱ
Alsȱrespondentenȱseksȱtijdensȱdetentieȱhebbenȱgehad,ȱwasȱdatȱbijȱ40.7%ȱvoorȱ
hetȱlaatstȱtijdensȱdeȱdetentieȱwaarinȱzijȱgeïnterviewdȱwerdenȱ(4.5%ȱvanȱtotaleȱ
steekproef).ȱBijȱdeȱhelftȱgebeurdeȱhetȱtijdensȱeenȱandereȱdetentieȱinȱNederlandȱ
enȱdrieȱpersonenȱhaddenȱhetȱdeȱlaatsteȱkeerȱinȱhetȱbuitenlandȱtijdensȱdetentieȱ
gedaan.ȱ
ȱ
IetsȱminderȱdanȱdeȱhelftȱvanȱdeȱrespondentenȱheeftȱtijdensȱdezeȱdetentieȱseksuȬ
eelȱcontactȱgehadȱ(46.8%).ȱKrapȱdeȱhelftȱhiervanȱhadȱseksueelȱcontactȱtijdensȱ
verlofuren/verlofdagen,ȱietsȱmeerȱdanȱdeȱhelftȱtijdensȱgevangenisurenȱenȱeenȱ
kleinȱdeelȱallebei.ȱBijȱseksueelȱcontactȱtijdensȱverlofȱbetrofȱhetȱbijȱdriekwartȱvanȱ
dezeȱrespondentenȱeenȱ(vaste)ȱpartner,ȱbijȱvijfȱeenȱprostitueeȱenȱbijȱdeȱrestȱieȬ
mandȱ andersȱ (vrijwelȱ altijdȱ ‘scharrels’,ȱ exȬvriendinnenȱ ofȱ ‘gewone’ȱ vriendinȬ
nen).ȱBijȱseksueelȱcontactȱtijdensȱgevangenisurenȱgingȱhetȱbijȱeenȱnogȱgroterȱdeelȱ
omȱeenȱ(vaste)ȱpartner,ȱbijȱéénȱeenȱprostitueeȱbijȱdeȱrestȱiemandȱanders.ȱBijȱdeȱ
laatsteȱ categorieȱ zeggenȱ tienȱ respondentenȱ seksȱ teȱ hebbenȱ gehadȱ metȱ persoȬ
neel,ȱzesȱrespondentenȱmetȱ‘scharrels’,ȱenȱzesȱmetȱvriendinnen.ȱSeksueleȱconȬ
tactenȱmetȱscharrelsȱofȱvriendinnenȱvondenȱo.a.ȱtijdensȱBZTȱmaarȱookȱtijdensȱ
gewoonȱ bezoekȱ inȱ bezoekzalenȱ plaats.ȱ Overȱ seksȱ metȱ personeelȱ vondenȱ resȬ
pondentenȱhetȱachterafȱnietȱaltijdȱverstandigȱdatȱzeȱhetȱgedaanȱhebben,ȱmaarȱ
erȱzijnȱerȱbijȱdieȱvondenȱdatȱzeȱweinigȱteȱverliezenȱhadden.ȱDrieȱrespondentenȱ
melddenȱdatȱzijȱseksȱhebbenȱgehadȱmetȱmedegedetineerdenȱtijdensȱdeȱhuidiȬ
geȱdetentieȱ(0.8%),ȱniemandȱrapporteerdeȱseksȱmetȱeenȱcelgenoot.ȱȱ
ȱ
Tabel8.2Momentseksueelcontacttijdensdezedetentie
SeksueelconͲ
tactgehad
n
%
Nee
194
53.2
62
17.0
102
27.9
7
1.9
365
100
Ja,tijdensverlofuren/dagen
Ja,tijdensgevangenisuren
Ja,zoweltijdensverlofalsgevangenisuren
Totaal
Geenantwoord
15
71
Onvrijwilligeȱseksȱ
Slechtsȱ vierȱ respondentenȱ hebbenȱ inȱ detentieȱ ooitȱ seksȱ tegenȱ hunȱ zinȱ gehad,ȱ
bijȱdrieȱhiervanȱgebeurdeȱditȱinȱbuitenlandseȱdetentie.ȱBijȱtweeȱheeftȱhetȱzichȱ
beperktȱtotȱvoelenȱenȱstrelen.ȱDeȱtweeȱanderenȱzijnȱgedwongenȱtotȱrespectieȬ
velijkȱ oraleȱ seksȱ zonderȱ condoomȱ enȱ analeȱ seksȱ zonderȱ condoom.ȱ Hetȱ geȬ
beurdeȱinȱalleȱgevallenȱeenmalig,ȱenȱmetȱeenȱpersoon.ȱAlleȱkerenȱwasȱdeȱresȬ
pondentȱtoenȱhetȱgebeurdeȱkorterȱdanȱeenȱjaarȱinȱdetentie.ȱ
ȱ
Onveiligeȱseksȱtijdensȱdetentieȱ
Alsȱindicatorȱvoorȱonveiligeȱseksȱtijdensȱdetentie,ȱBZTȱnietȱmeegerekend,ȱneȬ
menȱweȱoraleȱseks,ȱanaleȱseksȱofȱgeslachtsgemeenschapȱzonderȱcondoom.ȱZoȱ
beschouwdȱ isȱ voorȱ deȱ totaleȱ steekproefȱ deȱ prevalentieȱ vanȱ onveiligeȱ seks:ȱ
5.7%ȱooitȱinȱdetentie,ȱ5.1%ȱooitȱinȱNederlandseȱdetentieȱenȱ1.6%ȱinȱdeȱhuidigeȱ
detentie.ȱ
ȱ
Prevalentieȱhepatitis,ȱhivȱenȱsoaȱ
Bijnaȱtweederdeȱvanȱdeȱrespondentenȱisȱooitȱgetestȱopȱhepatitisȱènȱopȱhiv.ȱEenȱ
kwartȱisȱopȱgeenȱvanȱbeideȱgetest.ȱTweeȱrespondentenȱwetenȱhetȱvanȱallebeiȱ
nietȱzekerȱofȱzijȱhieropȱgetestȱzijn.ȱElfȱrespondentenȱzijnȱpositiefȱgetestȱopȱheȬ
patitis,ȱ waarvanȱ achtȱ (ook)ȱ opȱ hepatitisȱ Cȱ (respectievelijkȱ 4.3%ȱ enȱ 3.1%ȱ vanȱ
getestenȱ dieȱ ookȱ deȱ uitslagȱ wisten).ȱ Slechtsȱ eenȱ respondentȱ isȱ hivȬpositiefȱ
(0.2%ȱvanȱgetestenȱdieȱookȱdeȱuitslagȱwisten),ȱeenȱpersoonȱwistȱdeȱuitslagȱtenȱ
tijdeȱvanȱhetȱonderzoekȱ(nog)ȱnietȱenȱdeȱrestȱvanȱdeȱgetestenȱwasȱhivȬnegatief.ȱ
Deȱhepatitistestȱwasȱgemiddeldȱdrieȱjaarȱgeledenȱ(s.d.=50.8,ȱmediaan=20).ȱHetȱ
meestȱ recentȱ wasȱ iemandȱ eenȱ maandȱ geledenȱ nogȱ getest,ȱ hetȱ langstȱ geledenȱ
wasȱveertigȱjaarȱgeleden.ȱDeȱhivȬtestenȱzijnȱgemiddeldȱdrieȱjaarȱenȱeenȱmaandȱ
geledenȱ(s.d.=44.4ȱmaanden,ȱmediaan=22ȱmaanden),ȱvanȱminimaalȱeenȱmaandȱ
voorȱhetȱinterviewȱtotȱ22ȱjaarȱgeleden.ȱ
ȱ
72
Tabel8.3Ooitgetestophepatitisenhiv
Hepatitis
n
%
n
%
Nee
112
29.6
115
30.7
Ja
257
68.1
257
68.7
11
2.3
2
0.6
377
100
374
100
Weetniet
Totaal
Geenantwoord
3
Hiv
6
ȱ
Eenȱ kwartȱ vanȱ deȱ respondentenȱ heeftȱ inȱ deȱ 12ȱ maandenȱ voorȱ hetȱ interviewȱ
(ook)ȱonderzoekȱlatenȱdoenȱnaarȱandereȱgeslachtsziektenȱdanȱhiv.ȱVanȱdeȱ90ȱ
dieȱgetestȱzijnȱenȱantwoordȱwildenȱgevenȱopȱdeȱvraagȱvoorȱwelkeȱgeslachtsȬ
ziekteȱzijȱbehandeldȱzijnȱ(vierȱwildenȱditȱniet),ȱhaddenȱ78ȱrespondentenȱgeenȱ
geslachtsziekte.ȱ Vierȱ personenȱ haddenȱ chlamydia,ȱ vierȱ gonorroeȱ enȱ vijfȱ ietsȱ
andersȱ(schimmelinfectie,ȱbacteriëleȱinfectieȱenȱnogȱgeenȱpreciezeȱuitslagȱvanȱ
deȱtest).ȱ
ȱ
Tabel8.4Inafgelopenjaargetestopsoa
Nee
Ja
Weetniet
Totaal
Geenantwoord
N
%
277
74.3
94
25.2
2
0.5
373
100
7
Verschillenȱnaarȱdemografischeȱkenmerkenȱenȱtypeȱdetentieȱ
Eerstȱ besprekenȱ weȱ deȱ kenmerkenȱ afzonderlijkȱ enȱ daarnaȱ inȱ onderlingeȱ saȬ
menhangȱopȱbasisȱvanȱregressieȱanalyse.ȱSomsȱwordenȱdeȱaantallenȱofȱpercenȬ
tagesȱ enȱ deȱ pȬwaardenȱ inȱ deȱ tekstȱ genoemd,ȱ maarȱ meestalȱ staanȱ dezeȱ gegeȬ
vensȱinȱtabellenȱinȱBijlageȱI.ȱ
ȱ
Etniciteitȱ
Vanȱ deȱ respondentenȱ dieȱ seksȱ tijdensȱ hunȱ huidigeȱ detentieȱ hebbenȱ gehad,ȱ
hebbenȱ Marokkanenȱ enȱ overigeȱ nietȬwesterseȱ allochtonenȱ minderȱ vaakȱ seksȱ
tijdensȱ gevangenisurenȱ gehadȱ (resp.ȱ 35.7%,ȱ 40.0%,ȱ totaalȱ 63.4%,ȱ p<.01).ȱ SuriȬ
namersȱhebbenȱvakerȱinȱdetentieȱiemandȱmetȱdeȱhandȱbevredigdȱen/ofȱhebbenȱ
ofȱzijnȱdoorȱiemandȱmetȱdeȱhandȱbevredigdȱ(27.1%ȱvs.ȱ8.8%ȱtotaal,ȱp<.005),ȱenȱ
73
zijȱ hebbenȱ ookȱ vakerȱ geslachtsgemeenschapȱ gehadȱ zonderȱ condoomȱ (16.3%,ȱ
totaalȱ4.5%,ȱp<.01).ȱ
ȱ
Leeftijdȱ
Respondentenȱdieȱseksȱhebbenȱgehadȱtijdensȱhunȱhuidigeȱdetentie,ȱzijnȱjongerȱ
danȱanderenȱ(34.7ȱvs.ȱ37.6,ȱp<.05).ȱ
ȱ
Opleidingsniveauȱ
Respondentenȱdieȱmiddelhoogȱopgeleidȱzijn,ȱhebbenȱvakerȱooitȱseksȱinȱdetenȬ
tieȱ(BZTȱnietȱmeegerekend)ȱgehadȱ(16.9%,ȱtotaalȱ11.0%,ȱp<.05),ȱzijȱhebbenȱmetȱ
nameȱ gevoeldȱ enȱ gestreeldȱ (16.2%,ȱ totaalȱ 10.4%,ȱ p<.05),ȱ maarȱ ookȱ vakerȱ geȬ
slachtsgemeenschapȱgehadȱzonderȱcondoomȱ(8.1%,ȱtotaalȱ4.1%,ȱp<.05).ȱRekeȬ
nenȱ weȱ voorȱ deȱ huidigeȱdetentieȱ ookȱ BZTȱ enȱ verlofȱ mee,ȱ danȱ hebbenȱ zijȱ nogȱ
steedsȱhetȱvaakstȱseksȱgehadȱ(55.9%,ȱtotaalȱ47.0%,ȱp<.05).ȱ
ȱ
Typeȱdetentieȱ
Respondentenȱ inȱ ZBBIȱ hebbenȱ hetȱ vaakstȱ tijdensȱ hunȱ huidigeȱ detentieȱ seksȱ
gehad,ȱdieȱinȱhetȱHvBȱhetȱminst.ȱHetȱisȱnietȱverrassendȱdatȱbijnaȱalleȱBBIȬersȱ
enȱZBBIȬersȱdieȱseksȱhebbenȱgehad,ȱdatȱhebbenȱgedaanȱtijdensȱverlofuren.ȱBijȱ
HvBȱisȱdatȱalȱveelȱminderȱhetȱgeval.ȱIndienȱzijȱseksȱhebbenȱgehadȱtijdensȱhunȱ
huidigeȱ detentie,ȱ hebbenȱ respondentenȱinȱ HvB,ȱ gevangenisȱofȱ ISDȱ datȱvakerȱ
tijdensȱgevangenisurenȱgehad.ȱȱ
ȱ
Regressieȱ
Geenȱ vanȱ deȱ variabelenȱ (leeftijd,ȱ etniciteit,ȱ opleidingsniveauȱ enȱ regime)ȱ zijnȱ
vanȱsignificanteȱinvloedȱopȱdeȱkansȱopȱhetȱhebbenȱgehadȱvanȱonveiligeȱseksȱinȱ
detentie.ȱ
ȱ
Samenvattingȱenȱconclusie
Ongeveerȱ deȱ helftȱ vanȱ deȱ respondentenȱ heeftȱ eenȱ vasteȱ relatieȱ enȱ eenȱ kwartȱ
vanȱ deȱ steekproefȱ krijgtȱ bezoekȱ zonderȱ toezichtȱ (BZT).ȱ Wanneerȱ BZTȱ buitenȱ
beschouwingȱgelatenȱwordt,ȱheeftȱ10.9%ȱooitȱseksueleȱhandelingenȱtijdensȱdeȬ
tentieȱverricht.ȱȱ
Ietsȱ minderȱ danȱ deȱ helftȱ (46.8%)ȱ heeftȱ tijdensȱ deȱ huidigeȱ detentieȱ seksueelȱ
contactȱgehad;ȱ27.9%ȱalleenȱbinnen,ȱ1.9%ȱbinnenȱenȱtijdensȱverlofȱenȱ17.0%ȱalȬ
74
leenȱ tijdensȱ verlof.ȱ Inȱ verrewegȱ deȱ meesteȱ gevallenȱ wasȱ ditȱ metȱ eenȱ (vaste)ȱ
partner,ȱmaarȱookȱmetȱ‘scharrels’,ȱprostitueesȱofȱpersoneel.ȱ
Vierȱrespondentenȱzeggenȱooitȱinȱdetentieȱ(inȱNederlandȱmaarȱookȱinȱhetȱbuiȬ
tenland)ȱseksȱtegenȱhunȱwilȱteȱhebbenȱgehad,ȱwaarvanȱtweeȱonveiligȱ(respecȬ
tievelijkȱoraleȱenȱanaleȱseksȱzonderȱcondoom).ȱ
Ookȱ alȱ zijnȱ deȱ meesteȱ gerapporteerdeȱ seksueleȱ handelingenȱ tijdensȱ detentieȱ
ookȱ veiligȱ zonderȱ condoomȱ (zoalsȱ metȱ deȱ handȱ bevredigen),ȱ vindtȱ tochȱ risȬ
kanteȱseksȱzonderȱcondoomȱtijdensȱdetentieȱplaats.ȱAlsȱindicatorȱvoorȱonveiȬ
ligeȱseksȱtijdensȱdetentieȱ(BZTȱnietȱmeegerekend)ȱnamenȱweȱoraleȱseks,ȱanaleȱ
seksȱ ofȱ geslachtsgemeenschapȱ zonderȱcondoom.ȱDitȱleverdeȱdeȱvolgendeȱcijȬ
fersȱop:ȱ5.7%ȱooitȱinȱdetentie,ȱ5.1%ȱooitȱinȱNederlandseȱdetentieȱenȱ1.6%ȱinȱdeȱ
huidigeȱdetentie.ȱ
Vanȱ deȱ respondentenȱ dieȱ seksȱ tijdensȱ hunȱ huidigeȱ detentieȱ hebbenȱ gehad,ȱ
hebbenȱ Surinamersȱ vakerȱ geslachtsgemeenschapȱ gehadȱ zonderȱ condoom.ȱ
Hetzelfdeȱ geldtȱ voorȱ respondentenȱ dieȱ middelhoogȱ opgeleidȱ zijn.ȱ Uitȱ deȱ reȬ
gressieȱanalysesȱblijktȱechterȱgeenȱvanȱdeȱonderzochteȱfactorenȱvanȱinvloedȱteȱ
zijnȱopȱdeȱkansȱdatȱrespondentenȱonveiligeȱseksȱinȱdetentieȱhebbenȱgehad.ȱ
ȱ
Deȱmeesteȱrespondentenȱzijnȱgetestȱopȱhepatitisȱen/ofȱhiv,ȱmaarȱeenȱkwartȱisȱ
opȱgeenȱvanȱbeideȱgetest.ȱVoorȱzoverȱbekendȱzijnȱachtȱrespondentenȱpositiefȱ
getestȱopȱhepatitisȱCȱenȱeenȱopȱhiv.ȱGemiddeldȱwasȱdeȱlaatsteȱkeerȱietsȱmeerȱ
danȱdrieȱjaarȱgeleden.ȱGezienȱdeȱgemiddeldeȱduurȱvanȱhunȱhuidigeȱdetentieȱ
enȱ hetȱ feitȱdatȱ eenȱ deelȱ vanȱ deȱrespondentenȱmeerȱofȱminderȱregelmatigȱonȬ
veiligeȱseksȱheeft,ȱlijktȱvanuitȱhetȱgezichtspuntȱvanȱvolksgezondheidȱfrequenȬ
terȱtestenȱopȱhepatitisȱenȱhivȱgeenȱoverbodigeȱluxe.ȱ
Eenȱ(weliswaarȱklein)ȱdeelȱvanȱdeȱrespondentenȱwerdȱdeȱafgelopenȱ12ȱmaanȬ
denȱbehandeldȱvoorȱandereȱsoaȱdanȱhiv,ȱditȱisȱȬȱookȱwanneerȱdieȱnietȱinȱdetenȬ
tieȱwerdenȱopgedaanȱȬȱredenȱtotȱzorg.ȱ
75
76
ȱ
9 ȱ
Schattingenȱvanȱonveiligȱgedragȱinȱaantallenȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Inȱ deȱ voorgaandeȱ hoofdstukkenȱ zijnȱ perȱ themaȱ (gewogen)ȱ cijfersȱ gepresenȬ
teerdȱ vanȱ risicogedragȱ onderȱ eenȱ steekproefȱ vanȱ gedetineerden.ȱ Maarȱ hoeȱ
vertaaltȱzichȱdatȱ naarȱdeȱheleȱpopulatie?ȱInȱditȱhoofdstukȱwordenȱdeȱgevonȬ
denȱresultatenȱvanȱdeȱafzonderlijkeȱrisicogedragingenȱsamengebrachtȱenȱomȬ
gezetȱinȱgeschatteȱaantallenȱvoorȱdeȱtotaleȱpopulatieȱvanȱmeerderjarigeȱmanneȬ
lijkeȱgedetineerdenȱdieȱopȱenigȱmomentȱminimaalȱ3ȱmaandenȱverblijvenȱinȱeenȱ
HuisȱvanȱBewaringȱ(HvB),ȱgevangenis,ȱISDȱofȱBBI/ZBBI.ȱ
InȱdeȱinterviewsȱhebbenȱweȱookȱgevraagdȱnaarȱhetȱaantalȱmensenȱdatȱgedetiȬ
neerdenȱkennenȱdieȱhetȱrisicogedragȱvertonen.ȱHierȱzittenȱechterȱzoveelȱhakenȱ
enȱ ogenȱ aan,ȱ datȱ weȱ dezeȱ gegevensȱ nietȱ gebruikenȱ voorȱ deȱ schattingen.ȱ Hetȱ
belangrijksteȱprobleemȱhierbijȱisȱoverlap;ȱweȱkunnenȱnietȱachterhalenȱinȱwelkeȱ
mateȱgedetineerdenȱbinnenȱeenȱPIȱdezelfdeȱindividuenȱnoemenȱofȱniet.ȱDaarȬ
omȱbaserenȱweȱdeȱschattingenȱopȱzelfrapportageȱoverȱhetȱeigenȱrisicogedrag.ȱ
Betrouwbaarheidsintervallenȱenȱreikwijdteȱ
Percentagesȱ uitȱ ditȱ onderzoekȱ kunnenȱ goedȱ wordenȱ geëxtrapoleerdȱ naarȱ abȬ
soluteȱaantallen,ȱaangezienȱdeȱomvangȱvanȱdeȱonderzoekspopulatieȱbekendȱisȱ
(weȱwetenȱimmersȱhoeveelȱgedetineerdenȱerȱinȱNederlandȱzijn).ȱWanneerȱeenȱ
willekeurigeȱsteekproefȱwordtȱgetrokken,ȱisȱerȱechterȱeenȱstatistischeȱkansȱdatȱ
deȱgevondenȱpercentagesȱafwijkenȱvanȱdeȱwerkelijkeȱpercentages.ȱDaaromȱisȱ
hetȱgebruikelijkȱomȱbetrouwbaarheidsintervallenȱteȱberekenen:ȱmargesȱwaarȬ
binnenȱ hetȱ werkelijkeȱ percentageȱ metȱ groteȱ waarschijnlijkheidȱ (95%)ȱ zalȱ ligȬ
gen.ȱ Betrouwbaarheidsintervallenȱ wordenȱ vaakȱ geschatȱ opȱ ±ȱ 1,96ȱ maalȱ deȱ
standaardfoutȱ(eenȱwaardeȱdieȱafhankelijkȱisȱvanȱdeȱsteekproefgrootte).ȱHierȬ
77
bijȱ wordtȱ geenȱ rekeningȱ gehoudenȱ metȱ deȱ grootteȱ vanȱ deȱ populatie. 9ȱMaarȱ
hoeȱgroterȱdeȱsteekproefȱtenȱopzichteȱvanȱdeȱpopulatieȱis,ȱhoeȱkleinerȱhetȱbeȬ
trouwbaarheidsintervalȱ zouȱ moetenȱ zijn.ȱ Inȱ hetȱ theoretischeȱ gevalȱ datȱ álleȱ
personenȱ inȱ eenȱ populatieȱ wordenȱ onderzochtȱ (erȱ isȱ danȱ geenȱ sprakeȱ meerȱ
vanȱeenȱsteekproef),ȱzouȱhetȱbetrouwbaarheidsintervalȱnulȱmoetenȱzijn.ȱȱ
Vergelekenȱ metȱ veelȱ andereȱ studies,ȱ beslaatȱ inȱ ditȱ onderzoekȱ deȱ steekproefȱ
eenȱ relatiefȱ grootȱ deelȱ vanȱ deȱ populatie.ȱ Vanȱ deȱ 1696ȱ volwassenȱ mannelijkeȱ
gedetineerdenȱopȱdeȱgeselecteerdeȱafdelingen,ȱzijnȱerȱ380ȱgeïnterviewd.ȱDatȱisȱ
eenȱ–ȱinȱdeȱsocialeȱwetenschappenȱongebruikelijkȱ–ȱgroteȱsteekproefȱvanȱ22%.ȱ
Daaromȱ isȱ voorȱ deȱ berekeningȱ vanȱ deȱ betrouwbaarheidsintervallenȱ gebruikȱ
gemaaktȱvanȱeenȱdoorȱBethlehemȱ(2009)ȱontwikkeldȱalgoritmeȱdatȱdeȱpopulaȬ
tiegrootteȱverdisconteerd. 10ȱ
ȱ
Nogmaalsȱ wordtȱ benadruktȱ datȱ deȱ percentagesȱ enȱ aantallenȱ alleenȱ geldenȱ
voorȱeenȱselecteȱpopulatieȱvanȱmeerderjarigeȱmannelijkeȱgedetineerdenȱinȱbeȬ
perkteȱtypenȱdetentieȱ(zieȱbeginȱvanȱditȱhoofdstuk).ȱȱ
Daarmeeȱisȱnietȱgezegdȱdatȱrisicogedragȱnietȱookȱinȱandereȱtypenȱdetentieȱkanȱ
voorkomen,ȱmaarȱzoalsȱuitȱtabelȱ9.1ȱblijkt,ȱgaatȱhetȱdaarbijȱomȱrelatiefȱkleineȱ
aantallen.ȱ Watȱ betreftȱ extramuraalȱ verblijvendeȱ gedetineerdenȱ isȱ erȱ opȱ ditȱ
momentȱinȱelkȱgevalȱgeenȱsprakeȱvanȱrisicogedragȱinȱdetentie.ȱȱ
Ookȱgedetineerdenȱmetȱeenȱkorterȱverblijfȱ(totȱenȱmetȱ3ȱmaanden)ȱkunnenȱriȬ
sicogedragȱvertonen.ȱMenȱzouȱkunnenȱredeneren:ȱhoeȱkorterȱhetȱverblijf,ȱhoeȱ
kleinerȱdeȱkansȱdatȱrisicogedragȱinȱdezeȱdetentieperiodeȱplaatsvindt.ȱHetȱisȱechȬ
terȱ ookȱ zoȱ datȱ juistȱ degenenȱ dieȱ (momenteelȱ nogȱ ofȱ inȱ totaal)ȱ korterȱ gedetiȬ
neerdȱzijn,ȱinȱelkȱgevalȱinȱdeȱbeginperiode,ȱmeerȱrisicogedragȱvertonenȱ(GamȬ
betta,ȱ2009).ȱDaaromȱachtenȱweȱhetȱnietȱverantwoordȱomȱuitsprakenȱteȱdoenȱ
overȱkorterȱgestraften,ȱc.q.ȱgedetineerdenȱdieȱkorterȱdanȱ4ȱmaandenȱinȱdetenȬ
tieȱverblijven.ȱ
AfgezienȱvanȱboegroesȱkanȱhetȱonderzochteȱrisicogedragȱookȱonderȱvrouwelijȬ
keȱ gedetineerdenȱ plaatsvinden,ȱ maarȱ opȱ basisȱ vanȱ ditȱ onderzoekȱ isȱ hetȱ nietȱ
9
ȱInȱfeiteȱwordtȱhierbijȱuitgegaanȱvanȱeenȱpopulatieȱvanȱoneindigeȱomvang.ȱInȱveelȱonderzoeȬ
kenȱisȱdeȱpopulatieȱ(zekerȱvergelekenȱmetȱdeȱsteekproef)ȱookȱzeerȱgroot,ȱbijvoorbeeldȱbijȱstuȬ
diesȱonderȱdeȱalgemeneȱbevolking.ȱInȱveelȱandereȱgevallenȱisȱdeȱtotaleȱpopulatieomvangȱonȬ
bekend.ȱ
10ȱ
Onlineȱcalculator:ȱwww.xs4all.nl/~jelkeb/steekproeven/estimation.htmlȱ
78
verantwoordȱ omȱ deȱ bevindingenȱ teȱ extrapolerenȱ naarȱ vrouwelijkeȱ gedetiȬ
neerden.ȱOokȱminderjarigeȱgedetineerdenȱvallenȱbuitenȱdeȱschattingen.ȱ
ȱ
Hoewelȱ erȱ metȱ deȱ betrouwbaarheidsintervallenȱ eenȱ bovenmargeȱ wordtȱ aanȬ
gegeven,ȱ moetenȱ deȱ aantallenȱ inȱ ditȱ hoofdstukȱ tochȱ gezienȱ wordenȱ alsȱ eenȱ
ondergrensȱ vanȱ risicogedragȱ onderȱ álleȱ meerderjarigeȱ mannelijkeȱ personenȱ
dieȱminimaalȱ3ȱmaandenȱgedetineerdȱzijn.ȱOmdatȱdeȱgroepenȱgedetineerdenȱ
binnenȱdezeȱpopulatieȱdieȱnietȱzijnȱonderzochtȱrelatiefȱkleinȱzijn,ȱzullenȱdeȱgeȬ
schatteȱaantallenȱzeerȱwaarschijnlijkȱnietȱverȱbenedenȱdeȱwaarheidȱzijn.ȱ
ȱ
Tabel9.1Aantalgedetineerdenmetminimaleverblijfsduurvan3maanden(5januari2010)
mannen
populatie
populatiebinnen
steekproef
steekproefkader
Gevangenis
1101
1101
228
HuisvanBewaring
267
267
34
ISD
115
115
20
Open(BBI,ZBBI)
213
213
98
Vreemdelingen(DC,UC,VRIS)
24
Ͳ
Ͳ
Psychiatrie/ziekenhuis(PPC,PSC,IBA,PZ)
90
Ͳ
Ͳ
Zeerstrengbeveiligd(EBI,LABG)
29
Ͳ
Ͳ
Extramuraal(metofzonderET)
211
Ͳ
Ͳ
32
Ͳ
Ͳ
141
Ͳ
Ͳ
2223
1696
380
Onbekend
vrouwen:alleafdelingen
Totaal
InȱdeȱtabellenȱinȱdeȱvolgendeȱparagrafenȱwordenȱperȱthemaȱdeȱinȱditȱonderȬ
zoekȱ gevondenȱ percentagesȱ metȱ betrouwbaarheidsintervallenȱ weergegeven.ȱ
Daarnaastȱ wordtȱ hetȱ geschatteȱ aantalȱ gedetineerdenȱ datȱ risicogedragȱ heeftȱ
vertoondȱweergegeven,ȱeveneensȱmetȱbetrouwbaarheidsinterval.ȱCijfersȱworȬ
denȱweergegevenȱvoorȱdeȱtotaleȱgroep,ȱalsmedeȱperȱregimeȱ(HvB,ȱgevangenis,ȱ
ISDȱofȱBBI/ZBBI).ȱSteedsȱbeginnenȱweȱmetȱrisicogedragȱinȱhetȱalgemeenȱ(bijȬ
voorbeeldȱ onveiligeȱ tatoeages)ȱ enȱ komenȱ daarnaȱ risicogedragȱ inȱ detentie,ȱ inȱ
Nederlandseȱdetentieȱenȱtijdensȱdeȱhuidigeȱdetentieperiodeȱaanȱbod.ȱInȱdeȱbeȬ
geleidendeȱtekstȱwordenȱalleenȱdeȱgegevensȱvoorȱdeȱtotaleȱgroepȱbesproken.ȱ
ȱ
79
Tatoeagesȱ
Vanȱdeȱmannelijkeȱgedetineerdenȱhebbenȱerȱ492ȱtotȱ634ȱeenȱofȱmeerȱtatoeagesȱ
dieȱdoorȱeenȱnietȬprofessionalȱ(ofȱzichzelf)ȱisȱgezet 11.ȱDitȱdefiniërenȱweȱalsȱonȬ
veiligeȱ tatoeages. 12ȱVanȱ dezeȱ gedetineerdenȱ isȱ bijȱ 232Ȭ344ȱ ooitȱ eenȱ onveiligeȱ
tatoeageȱ gezetȱ tijdensȱ detentie,ȱ waarvanȱ deȱ meestenȱ (207Ȭ315)ȱ inȱ Nederland.ȱ
Totȱslotȱhebbenȱ58Ȭ126ȱvanȱdezeȱgedetineerdenȱtijdensȱdeȱhuidigeȱdetentiepeȬ
riodeȱeenȱofȱmeerȱonveiligeȱtatoeagesȱlatenȱzetten,ȱofȱheeftȱdieȱzelfȱgezet.ȱ
ȱ
Tabel 9.2 Onveilige tatoeages bij mannelijke gedetineerden met minimale verblijfsduur van 3
maanden
%
Onveiligetatoeage(s)indetentie
Gevangenis
HuisvanBewaring
n
17.0% ±
3.3%
288 ±
56
18.5%
±
4.5%
204 ±
50
8.6% ±
8.9%
23 ±
24
ISD
33.3%
±
19.3%
38 ±
22
BBI/ZBBI
12.5%
±
4.8%
27 ±
10
open
12.5%
±
4.8%
27 ±
10
gesloten
17.6%
±
4.0%
261 ±
59
15.4% ±
3.2%
261 ±
54
16.5%
±
4.3%
182 ±
47
8.6% ±
8.9%
23 ±
24
Onveiligetatoeage(s)inNederlandsedetentie
Gevangenis
HuisvanBewaring
ISD
33.3%
±
19.3%
38 ±
22
BBI/ZBBI
10.4%
±
4.5%
22 ±
10
open
10.4%
±
4.5%
22 ±
10
gesloten
16.3%
±
3.9%
242 ±
58
5.4% ±
2.0%
92 ±
34
Gevangenis
6.8% ±
2.9%
75 ±
32
HuisvanBewaring
1.7% ±
Onveiligetatoeage(s)tijdensdezedetentieperiode
4.1%
5 ±
11
±
0%
0 ±
0
BBI/ZBBI
6.3% ±
3.6%
13 ±
8
open
6.3% ±
3.6%
13 ±
8
gesloten
5.2% ±
2.3%
77 ±
34
ISD
0%
ȱ
11
ȱInȱdeȱtabellenȱwordenȱalleenȱdeȱaantallenȱweergegevenȱdieȱbetrekkingȱhebbenȱopȱdetentie.ȱ
12
ȱEenȱ flinkȱ deelȱ hiervanȱ zegtȱ datȱ daarbijȱ eenȱ nieuweȱ naaldȱ enȱ nieuweȱ inktȱ isȱ gebruiktȱ (zieȱ
hoofdstukȱ6).ȱDesondanksȱbestempelenȱweȱhetȱtatoeërenȱdoorȱnietȬprofessionalsȱalsȱrisicogeȬ
drag.ȱ
80
Piercingsȱenȱboegroesȱ
Netȱalsȱbijȱdeȱtatoeages,ȱdefiniërenȱweȱpiercingsȱdieȱdoorȱeenȱnietȬprofessionalȱ
zijnȱgezetȱalsȱonveilig. 13ȱInȱtotaalȱhebbenȱ80ȱtotȱ158ȱmannelijkeȱgedetineerdenȱ
eenȱ onveiligeȱ piercing.ȱ Eenȱ derdeȱ totȱ deȱ helftȱ daarvanȱ (20Ȭ68)ȱ isȱ ooitȱ tijdensȱ
detentieȱgezet,ȱwaarvanȱ14Ȭ58ȱtijdensȱeenȱdetentieȱinȱNederland.ȱ
Tussenȱ45ȱenȱ107ȱmannelijkeȱgedetineerdenȱhebbenȱeenȱonveiligeȱboegroeȱdoorȱ
eenȱnietȬprofessionalȱlatenȱzetten. 14ȱBijȱ35Ȭ93ȱgedetineerdenȱgebeurdeȱdatȱooitȱ
tijdensȱeenȱdetentie,ȱvrijwelȱaltijdȱinȱNederlandȱ(29Ȭ83).ȱ
Tijdensȱ dezeȱ detentieperiodeȱ hebbenȱ32ȱtotȱ86ȱ mannelijkeȱ gedetineerdenȱeenȱ
piercingȱen/ofȱboegroeȱgezetȱofȱlatenȱzetten.ȱ
Tabel9.3Onveiligepiercingsbijmannelijkegedetineerdenmetmin.verblijfsduurvan3maanden
%
Ooitonveiligepiercing(s)indetentie
Gevangenis
HuisvanBewaring
2.6% ±
1.4%
44 ±
24
3.7% ±
2.2%
41 ±
24
±
0%
0 ±
0
4.3% ±
0%
ISD
n
8.3%
5 ±
10
BBI/ZBBI
0%
±
0%
0 ±
0
open
0%
±
0%
0 ±
0
3.1% ±
1.8%
46 ±
27
2.1% ±
1.3%
36 ±
22
2.9% ±
1.9%
32 ±
21
±
0%
0 ±
0
4.3% ±
8.3%
5 ±
10
gesloten
Ooitonveiligepiercing(s)inNederlandsedetentie
Gevangenis
HuisvanBewaring
0%
ISD
BBI/ZBBI
0%
±
0%
0 ±
0
open
0%
±
0%
0 ±
0
2.4% ±
1.6%
36 ±
24
gesloten
13
ȱEenȱ meerderheidȱ vanȱ deȱ gedetineerdenȱ waarbijȱ eenȱ piercingȱ doorȱ eenȱ nietȬprofessionalȱ isȱ
gezet,ȱrapporteertȱdatȱdaarbijȱnieuwȱmateriaalȱisȱgebruikt.ȱDesondanksȱbestempelenȱweȱpierȬ
cenȱdoorȱnietȬprofessionalsȱalsȱrisicogedrag.ȱ
14
ȱDeȱmeerderheidȱhiervanȱ(72%)ȱmeldtȱdatȱdaarbijȱnieuwȱmateriaalȱisȱgebruikt.ȱDesondanksȱ
bestempelenȱweȱookȱdoorȱnietȬprofessionalsȱgeplaatsteȱboegroesȱalsȱrisicogedrag.ȱ
81
Tabel9.4Onveiligeboegroesbijmannelijkegedetineerdenmetmin.verblijfsduurvan3maanden
%
Ooitonveiligeboegroe(s)indetentie
Gevangenis
n
3.8% ±
1.7%
64 ±
29
5.6% ±
2.7%
62 ±
30
HuisvanBewaring
0%
±
0%
0 ±
0
ISD
0%
±
0%
0 ±
0
BBI/ZBBI
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
open
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
gesloten
4.2% ±
2.1%
62 ±
31
3.3% ±
1.6%
56 ±
27
4.9% ±
2.5%
54 ±
28
Ooitonveiligeboegroe(s)inNederlandsedetentie
Gevangenis
HuisvanBewaring
0%
±
0%
0 ±
0
ISD
0%
±
0%
0 ±
0
BBI/ZBBI
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
open
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
gesloten
3.6% ±
2.0%
53 ±
30
3.5% ±
1.6%
59 ±
27
4.9% ±
2.5%
54 ±
28
Onveiligepiercing/boegroetijdensdezedetentie
Gevangenis
HuisvanBewaring
0%
±
0%
0 ±
0
ISD
0%
±
0%
0 ±
0
BBI/ZBBI
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
open
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
gesloten
3.7% ±
2.0%
55 ±
30
Spuitenȱ
Spuitenȱkomtȱrelatiefȱweinigȱvoorȱinȱdetentie;ȱdeȱgeschatteȱaantallenȱzijnȱzeerȱ
klein.ȱ ‘Slechts’ȱ 8ȱ totȱ 46ȱ gedetineerdenȱ hebbenȱ ooitȱ gespotenȱ metȱ gebruikteȱ
spuitenȱofȱnaaldenȱvanȱeenȱander.ȱDaaromȱmakenȱweȱvoorȱhetȱspuitenȱtijdensȱ
detentieȱgeenȱonderscheidȱtussenȱveiligȱenȱonveiligȱspuiten. 15ȱInȱtotaalȱhebbenȱ
3ȱtotȱ37ȱgedetineerdenȱooitȱdrugsȱofȱanabolenȱgespotenȱtijdensȱdetentieȱ(inȱalleȱ
gevallenȱinȱNederland).ȱTijdensȱdeȱhuidigeȱdetentieperiodeȱhebbenȱmaximaalȱ
14ȱgedetineerdenȱgespoten.ȱ
ȱ
15ȱ
Hoewelȱ deȱ meestenȱ dusȱ nieuweȱ spuitenȱ enȱ naaldenȱ gebruiken,ȱ kanȱ geredeneerdȱ wordenȱ
datȱspuitenȱinȱdetentieȱsowiesoȱriskantȱis.ȱ
82
Tabel9.5Onveiligspuitenbijmannelijkegedetineerdenmetminimaleverblijfsduurvan3maanden
%
Ooitspuitenindetentie(incl.nieuwespuit/naald)
n
1.2% ±
1.0%
20 ±
17
0.8% ±
1.0%
9 ±
11
±
0%
0 ±
0
ISD
4.3% ±
3.0%
5 ±
3
BBI/ZBBI
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
open
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
gesloten
0.9% ±
1.0%
13 ±
15
0.3% ±
0.5%
5 ±
8
0.4% ±
0.7%
4 ±
8
Gevangenis
HuisvanBewaring
0%
Spuitentijdensdezedetentieperiode(idem)
Gevangenis
HuisvanBewaring
0%
±
0%
0 ±
0
ISD
0%
±
0%
0 ±
0
BBI/ZBBI
0%
±
0%
0 ±
0
0%
±
0%
0 ±
0
0.3% ±
0.6%
4 ±
9
open
gesloten
Seksȱ
Tussenȱ deȱ 61ȱ enȱ 129ȱ mannelijkeȱ gedetineerdenȱ hebbenȱ ooitȱ onveiligeȱ seksȱ
(d.w.z.ȱoraleȱ seks,ȱanaleȱseksȱ ofȱgeslachtsgemeenschapȱ zonderȱ condoom)ȱ geȬ
hadȱinȱdetentie,ȱwaarvanȱ53Ȭ120ȱinȱeenȱNederlandseȱdetentie.ȱTijdensȱdeȱhuiȬ
digeȱdetentieperiodeȱhaddenȱ8ȱtotȱ46ȱgedetineerdenȱonveiligeȱseks.ȱ
ȱ
Soaȱ
Tussenȱdeȱ29ȱenȱ83ȱmannelijkeȱgedetineerdenȱzijnȱooitȱnaarȱeigenȱzeggenȱ(enȱ
voorȱzoverȱzeȱhetȱwetenȱopȱbasisȱvanȱeenȱtest)ȱgeïnfecteerdȱ(geweest)ȱmetȱhivȱ
ofȱhepatitisȱ(A,ȱBȱofȱC).ȱHetȱlaatsteȱjaarȱzijnȱ27ȱtotȱ81ȱgedetineerdenȱbehandeldȱ
voorȱ eenȱ soa.ȱ Inȱ beideȱ gevallenȱ gaatȱ hetȱ omȱ eenȱ minimaleȱ schattingȱ vanȱ hetȱ
aantalȱ geïnfecteerden;ȱ gedetineerdenȱ dieȱ nietȱ getestȱ zijnȱ en/ofȱ waarbijȱ eenȱ
eventueleȱsoaȱnietȱherkendȱofȱnietȱbehandeldȱwerd,ȱrekenenȱweȱbijȱdezeȱschatȬ
tingenȱtotȱdeȱnietȬgeïnfecteerden.ȱ
Bijȱ elkaarȱ genomenȱ zijnȱ naarȱ schattingȱ 70ȱ totȱ 144ȱ mannelijkeȱ gedetineerdenȱ
metȱeenȱverblijfsduurȱvanȱtenȱminsteȱ3ȱmaandenȱopȱenigȱmomentȱinȱgevangeȬ
nis,ȱHvB,ȱISDȱofȱBBI/ZBBI,ȱbesmetȱ(geweest)ȱmetȱeenȱseksueelȱoverdraagbareȱ
aandoening.ȱOverigensȱvormtȱditȱpasȱeenȱrisicoȱvoorȱanderenȱalsȱdezeȱgedetiȬ
neerdenȱgedragȱvertonenȱwaarbijȱzijȱanderenȱkunnenȱinfecteren.ȱ
ȱ
83
Tabel9.6Onveiligeseksbijmannelijkegedetineerdenmetminimaleverblijfsduurvan3maanden
%
OoitonveiligeseksinNederlandsedetentie
n
5.1% ±
2.0%
86 ±
34
Gevangenis
5.3% ±
2.7%
58 ±
30
HuisvanBewaring
6.8% ±
8.0%
18 ±
21
ISD
4.3% ±
8.3%
5 ±
10
BBI/ZBBI
4.2% ±
2.9%
9 ±
6
open
4.2% ±
2.9%
9 ±
6
gesloten
5.1% ±
2.3%
76 ±
34
1.6% ±
1.1%
27 ±
19
Gevangenis
1.2% ±
1.3%
13 ±
14
HuisvanBewaring
1.7% ±
4.1%
5 ±
11
ISD
4.3% ±
8.3%
5 ±
10
0%
0 ±
0
Onveiligesekstijdensdezedetentieperiode
BBI/ZBBI
open
gesloten
0%
±
0%
±
0%
0 ±
0
1.8% ±
1.4%
27 ±
21
Tabel9.7Soabijmannelijkegedetineerdenmetminimaleverblijfsduurvan3maanden
%
OoithivͲofhepatitisinfectie
n
3.3% ±
1.6%
56 ±
27
Gevangenis
2.8% ±
1.9%
31 ±
21
HuisvanBewaring
1.7% ±
4.1%
5 ±
11
±
15.2%
19 ±
17
BBI/ZBBI
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
open
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
gesloten
3.6% ±
2.0%
53 ±
30
3.2% ±
1.6%
54 ±
27
Gevangenis
1.6% ±
1.5%
18 ±
17
HuisvanBewaring
6.8% ±
8.0%
18 ±
21
±
13.5%
14 ±
16
BBI/ZBBI
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
open
2.1% ±
2.1%
4 ±
4
gesloten
3.3% ±
1.9%
49 ±
28
6.3% ±
2.2%
107 ±
37
Gevangenis
4.4% ±
2.4%
48 ±
26
HuisvanBewaring
6.9% ±
8.1%
18 ±
22
±
17.9%
30 ±
21
BBI/ZBBI
4.2% ±
2.9%
9 ±
6
open
4.2% ±
2.9%
9 ±
6
gesloten
6.6% ±
2.6%
98 ±
39
ISD
16.7%
LaatstejaarsoaͲbehandeling
ISD
12.5%
Ooit hiv/hepatitis en/of laatste jaar behandeling
anderesoa
ISD
26.1%
84
Samenvattingȱenȱconclusieȱ
Binnenȱ deȱ onderzoekspopulatieȱ lopenȱ deȱ schattingenȱ voorȱ deȱ verschillendeȱ
vormenȱvanȱgezondheidsrisicogedragȱsterkȱuiteen.ȱMetȱ492Ȭ634ȱisȱdeȱschattingȱ
veruitȱhetȱhoogstȱvoorȱooitȱinȱhetȱlevenȱonveiligȱgezetteȱtatoeages.ȱVoorȱooitȱ
onveiligeȱtatoeagesȱinȱdetentieȱisȱdezeȱschattingȱongeveerȱdeȱhelftȱlager,ȱmaarȱ
tochȱforsȱhogerȱdanȱvoorȱdeȱandereȱrisicogedragingenȱinȱdetentie.ȱOokȱinȱhetȱ
gevalȱvanȱdeȱhuidigeȱdetentieȱisȱdeȱschattingȱhetȱhoogstȱvoorȱonveiligeȱtatoeȬ
ages.ȱOpȱflinkeȱafstandȱbijȱonveiligȱgedragȱinȱdetentieȱvolgtȱseks.ȱInȱdezelfdeȱ
rangeȱ ofȱ ietsȱ lagerȱ zijnȱ deȱ schattingenȱ voorȱ onveiligeȱ piercingsȱ enȱ boegroes,ȱ
waarbijȱboegroesȱwatȱvakerȱdanȱpiercingsȱtijdensȱdetentieȱ(inȱplaatsȱvanȱinȱdeȱ
‘vrijeȱ samenleving’)ȱ gezetȱ lijkenȱ teȱ worden.ȱ Deȱ schattingenȱ zijnȱ duidelijkȱ hetȱ
laagstȱvoorȱhetȱ(überhaupt)ȱspuitenȱvanȱdrugsȱenȱanabolen.ȱ
85
86
ȱ
10 ȱ
Risico:ȱcombinatiesȱenȱkennisȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Inȱditȱhoofdstukȱbesprekenȱweȱdeȱverschillendeȱcombinatiesȱvanȱrisicogedragȱ
enȱ deȱ samenhangȱ tussenȱ hetȱ risicogedragȱ enȱ kennis.ȱ Weȱ hanterenȱ dezelfdeȱ
groepenȱalsȱinȱhetȱvoorgaandeȱhoofdstuk,ȱenȱrichtenȱonsȱhierbijȱuitsluitendȱopȱ
onveiligȱgedragȱinȱdetentie.ȱ
ȱ
Combinatiesȱvanȱrisicogedragȱ
Meerȱ danȱ deȱ helftȱ vanȱ deȱ respondenten 16ȱheeftȱ naarȱ eigenȱ zeggenȱ nogȱ nooitȱ
eenȱvanȱdeȱrisicogedragingenȱinȱdetentieȱvertoondȱ(58.7%).ȱOnveiligȱtatoeërenȱ
isȱhetȱoverheersendeȱrisicogedrag,ȱookȱbijȱdeȱcombinaties.ȱWanneerȱweȱdieperȱ
inzoomen,ȱ blijktȱ datȱ inȱ deȱ huidigeȱ detentieȱ –ȱ voorȱ zoverȱ dezeȱ gedragingenȱ
plaatsvondenȱ–ȱhetȱperȱgedetineerdeȱvaakȱbeperktȱblijftȱtotȱeenȱvormȱvanȱrisiȬ
cogedrag.ȱ
ȱ
16
ȱSlechtsȱeenȱpaarȱprocentȱheeftȱopȱeenȱofȱmeerȱvanȱdeȱvoorȱhetȱbepalenȱvanȱdeȱcombinatiesȱ
vanȱrisicogedragȱrelevanteȱvragenȱgeenȱantwoordȱgegeven.ȱZijȱwordenȱhierȱbuitenȱbeschouȬ
wingȱgelaten.ȱ
ȱ
87
Tabel10.1Combinatiesvanrisicogedrag
Onveiligin
detentie
OnveiliginNL
detentie1
n
Geen
Alleentatoeages
Alleenpiercings
Alleenboegroes
Alleenspuiten
Alleenseks
284
41
4
4
1
13
74.7%
11.1
1.1
1.1
0.3
3.5
Tatoeageenpiercing
Tatoeageenboegroe
Tatoeageenspuiten
Tatoeageenseks
3
8
2
5
0.8
2.2
0.5
1.4
Tatoeage,piercingenseks
Tatoeage,boegroeenseks
1
2
Totaal
%
368
Geenantwoord
12
Tatoeagesen1anderevorm
Tatoeagesen2anderevormen
18
3
n
0.3
0.5
100
%
287 75.5%
41
11.1
4
1.1
6
1.6
1
0.3
13
3.5
1
6
2
5
1
1
368
14
2
n
%
334 87.9%
17
4.6
8
2.2
Ͳ
Ͳ
1
0.3
6
1.6
0.3
1.6
0.5
1.4
4
Ͳ
0
0
1.1
Ͳ
Ͳ
Ͳ
0.3
0.3
0
0
Ͳ
Ͳ
100
370
100
10
3.8
0.5
4
0
1.1
Ͳ
1.1
Ͳ
12
4.9
0.8
Onveiligin
dezedetentie2
Piercingen1anderevorm
Piercingen2anderevormen
3
1
0.8
0.3
1
1
0.3
0.3
4
0
Boegroeen1anderevorm
Boegroeen2anderevormen
8
2
2.2
0.5
6
1
1.6
0.3
1
0
0.3
Ͳ
Spuitenen1anderevorm
2
0.5
2
0.5
0
Ͳ
Seksen1anderevorm
Seksen2anderevormen
5
3
1.4
0.8
5
2
1.4
0.5
0
0
Ͳ
Ͳ
1
ȱVoorȱhetȱspuitenȱhebbenȱweȱgeenȱgegevensȱoverȱonveiligȱspuitenȱinȱNederlandseȱdetentie.ȱ
Voorȱdeȱcombinatiesȱhebbenȱweȱooitȱonveiligȱspuitenȱinȱdetentieȱgenomen.ȱ
2
ȱVoorȱdeȱhuidigeȱdetentieȱhebbenȱweȱalleenȱdeȱgegevensȱvanȱpiercingsȱenȱboegroesȱsamen,ȱ
omdatȱweȱuitsluitendȱnaarȱdeȱlaatsteȱkeerȱgevraagdȱhebben.ȱ
ȱ
88
Kennisȱenȱriskantȱgedragȱ
Inȱhoofdstukȱ4ȱhebbenȱweȱdeȱkennisȱvanȱsoa,ȱhivȱenȱhepatitisȱalȱinȱkaartȱgeȬ
bracht.ȱ Nuȱ wordtȱ nagegaanȱ inȱ hoeverreȱ ditȱ (statistisch)ȱ verbandȱ houdtȱ metȱ
risicogedrag.ȱ
ȱ
OoitȱeenȱpiercingȱinȱNederlandseȱdetentieȱ
Respondentenȱ dieȱ ooitȱ tijdensȱ detentieȱ inȱ Nederlandȱ onveiligȱ eenȱ piercingȱ
hebbenȱlatenȱzettenȱ(n=8),ȱscorenȱsignificantȱhogerȱopȱkennisȱvanȱhepatitisȱ(4.2ȱ
vs.ȱ3.1,ȱp<.005)ȱenȱtotaalȱ(12.0ȱvs.ȱ10.2,ȱp<.05).ȱ
ȱ
OnveiligeȱseksȱtijdensȱNederlandseȱdetentieȱ
RespondentenȱdieȱooitȱtijdensȱeenȱNederlandseȱdetentieperiodeȱonveiligeȱseksȱ
hebbenȱgehadȱ(n=21),ȱscorenȱsignificantȱhogerȱopȱdeȱhepatitisȱkennisscoreȱ(3.8ȱ
vs.ȱ3.1,ȱp<.05).ȱȱ
ȱ
Onveiligeȱseksȱtijdensȱdezeȱdetentieȱ
Respondentenȱ dieȱ tijdensȱ dezeȱ detentieȱ nogȱ onveiligeȱ seksȱ hebbenȱ gehadȱ
(n=6),ȱ denkenȱ vakerȱ datȱ mannenȱ geenȱ chlamydiaȱ kunnenȱ krijgenȱ (33.3%ȱ vs.ȱ
10.4%,ȱp<.05).ȱȱ
ȱ
Ooitȱpositiefȱbevondenȱvoorȱsoa,ȱhivȱen/ofȱhepatitisȱ
Respondentenȱ dieȱ ooitȱ positiefȱ bevondenȱ zijnȱ voorȱ hivȱ en/ofȱ hepatitisȱ (n=13)ȱ
hebbenȱ eenȱhogereȱ hepatitisȱ kennisscoreȱ(4.2ȱvs.ȱ3.1,ȱ p<.005).ȱ Degenenȱdieȱ inȱ
hetȱjaarȱvoorȱhetȱinterviewȱbehandeldȱzijnȱvoorȱsoaȱ(n=12),ȱhebbenȱeenȱhogereȱ
kennisscoreȱ opȱ soaȱ (3.9ȱ vs.ȱ 3.4,ȱ p<.05),ȱ hepatitisȱ (4.0ȱ vs.ȱ 3.1,ȱ p<.01)ȱ enȱ totaalȱ
(12.0ȱvs.ȱ10.1,ȱp<.005).ȱAlsȱweȱdezeȱtweeȱgroepenȱcombinerenȱ(ooitȱpositiefȱbeȬ
vondenȱ hiv/hepatitisȱ en/ofȱ inȱ hetȱ afgelopenȱ jaarȱ behandeldȱ voorȱ soa)ȱ (n=24)ȱ
danȱblijkenȱdezeȱrespondentenȱhogerȱteȱscorenȱopȱkennisȱoverȱhepatitisȱ(4.2ȱvs.ȱ
3.0,ȱp<.000)ȱenȱtotaalȱ(11.8ȱvs.ȱ10.1,ȱp<.05).ȱȱ
ȱ
Demografischeȱkenmerkenȱenȱkennisȱgecombineerdȱ
Andersȱdanȱinȱdeȱvorigeȱhoofdstukkenȱzijnȱbijȱdeȱregressieȱanalysesȱnaastȱdeȱ
gebruikelijkeȱ kenmerkenȱ (leeftijd,ȱ etniciteit,ȱ opleidingsniveauȱ enȱ typeȱ detenȬ
tie)ȱookȱdeȱdrieȱkennisscoresȱ(hiv,ȱhepatitisȱenȱsoa)ȱmeegenomen.ȱȱ
89
BijȱenkeleȱanalysesȱblijktȱgeenȱvanȱdeȱvariabelenȱvanȱinvloedȱopȱhetȱrisicogeȬ
drag:ȱhetȱooitȱhebbenȱlatenȱzettenȱvanȱeenȱtatoeageȱinȱdetentie,ȱinȱNederlandȬ
seȱdetentie,ȱooitȱonveiligeȱseksȱinȱdetentieȱenȱtijdensȱdezeȱdetentie.ȱ
Welȱhebbenȱoudereȱrespondentenȱeenȱkleinereȱkansȱopȱeenȱonveiligeȱtatoeageȱ
inȱ deȱ huidigeȱ detentie.ȱ Deȱ overigeȱ variabelenȱ zijnȱ hieropȱ nietȱ vanȱ invloed.ȱ
Daarnaastȱ geldtȱ datȱ hoeȱ beterȱ deȱ kennisȱ vanȱ hepatitisȱ is,ȱ hoeȱ groterȱ deȱ kansȱ
datȱeenȱrespondentȱinȱhetȱjaarȱvoorȱhetȱinterviewȱbehandeldȱisȱvoorȱsoa.ȱ
ȱ
Tabel10.2Logistischeregressie:tatoeagetijdenshuidigedetentiealsuitkomstvariabele
B
SE
Constante
95%BIvoorOR
Ͳ1.101
Leeftijd
Ͳ.048
2
Laag
OR
Hoog
.740
.333
.023
.911
.953
.996
2
R =.014(Cox&Snell),.037(Nagelkerke).ModelX (1)=5.126,p<.05
ȱ
Tabel10.3Logistischeregressie:behandeldvoorsoaafgelopenjaaralsuitkomstvariabele
B
SE
Constante4
Hepatitisscore
95%BIvoorOR
Ͳ4.684
.505
2
Laag
OR
Hoog
.840
.009
.199
1.123
1.658
2.446
2
R =.025(Cox&Snell),.073(Nagelkerke).ModelX (1)=9.401,p<.05.
ȱȱ
Samenvattingȱenȱconclusieȱ
Onveiligȱ tatoeërenȱ isȱ deȱ belangrijksteȱ vormȱ vanȱ riskantȱ gedragȱ inȱ detentie,ȱ
ookȱbijȱnagenoegȱalleȱcombinatiesȱmetȱanderȱrisicoȱgedrag.ȱRespondentenȱdieȱ
inȱhetȱjaarȱvoorȱhetȱinterviewȱbehandeldȱzijnȱvoorȱsoaȱscorenȱhogerȱopȱkennisȱ
vanȱsoaȱdanȱanderen.ȱDatȱzouȱkunnenȱkomenȱdoordatȱzijȱinȱhetȱkaderȱvanȱofȱ
naarȱaanleidingȱvanȱhunȱbehandelingȱvoorlichtingȱhebbenȱgekregen.ȱHetȱzouȱ
ookȱ kunnenȱ betekenenȱ datȱ zijȱ willensȱ enȱ wetensȱ risico’sȱ namen.ȱ Deȱ uitkomȬ
stenȱmetȱbetrekkingȱtotȱrespondentenȱdieȱonveiligeȱseksȱinȱdezeȱdetentieȱhebȬ
benȱgehadȱwijzenȱhierȱechterȱnietȱop,ȱwantȱzijȱhebbenȱjuistȱeenȱslechtereȱkenȬ
nisȱvanȱchlamydia.ȱ
Opvallendȱ isȱ hetȱ vaakȱ ontbrekenȱ vanȱ samenhangȱ tussenȱ kennisȱ enȱ risicogeȬ
drag.ȱVoortsȱzijnȱdeȱwelȱgevondenȱsamenhangenȱnietȱeenduidigȱteȱinterpreteȬ
ren.ȱZoȱscorenȱrespondentenȱdieȱooitȱonveiligȱeenȱpiercingȱinȱNederlandseȱdeȬ
tentieȱhebbenȱlatenȱzettenȱ(ofȱzelfȱgezet)ȱhogerȱopȱhepatitisȱkennis,ȱterwijlȱmenȱ
90
juistȱ zouȱ verwachtenȱ datȱ zijȱ erȱ minderȱ vanafȱ weten,ȱ aangezienȱ zijȱ deȱ risico’sȱ
genomenȱhebben.ȱHetȱzouȱechterȱookȱkunnenȱdatȱzijȱjuistȱnaarȱaanleidingȱvanȱ
hunȱeigenȱrisicogedragȱinȱhetȱverledenȱopȱeigenȱinitiatiefȱofȱdoorȱbijvoorbeeldȱ
eenȱ hulporganisatieȱ ofȱ deȱ PIȱ voorgelichtȱ zijnȱ overȱ hepatitis.ȱ Hetȱ probleemȱ
hierbijȱisȱdatȱdeȱkennisȱdieȱdeȱgedetineerdenȱvanȱinfectieziektenȱhebben,ȱinȱdeȱ
analyseȱisȱgerelateerdȱaanȱrisicogedragȱinȱhetȱverleden.ȱ
WeȱkunnenȱgeenȱuitsprakenȱdoenȱoverȱeventueleȱpiekfasenȱinȱgezondheidsriȬ
sicogedragȱ tijdensȱ deȱ detentie.ȱ Hetȱ zouȱ bijvoorbeeldȱ kunnenȱ datȱ hetȱ aanȱ hetȱ
beginȱ vanȱ deȱ detentieȱ vakerȱ voorkomtȱ inȱ verbandȱ metȱ stress,ȱ maarȱ hetȱ zouȱ
ookȱ kunnenȱ datȱ hetȱ juistȱ naȱ eenȱ langeȱ detentieperiodeȱ voorkomtȱ vanwegeȱ
verveling.ȱ Inȱ deȱ toekomstȱ zouȱ wellichtȱ gevraagdȱ kunnenȱ wordenȱ naarȱ hoeȱ
langȱmenȱinȱdetentieȱzatȱtoenȱhetȱgedragȱzichȱvoordeed.ȱ
Uitȱ deȱ regressieȱ analysesȱ bleekȱ datȱ kennisȱ geenȱ toegevoegdeȱ waardeȱ hadȱ bijȱ
deȱvoorspellingȱvanȱdeȱverschillendeȱvormenȱvanȱrisicogedrag,ȱterwijlȱbehanȬ
deldȱzijnȱvoorȱsoaȱsamenhingȱmetȱeenȱhogereȱhepatitisȱkennisscore.ȱDitȱ‘onloȬ
gische’ȱ verbandȱ zouȱ bijvoorbeeldȱ verklaardȱ kunnenȱ wordenȱ doordatȱ bijȱ deȱ
soaȬbehandelingȱookȱmeteenȱvoorlichtingȱgegevenȱwordtȱoverȱhepatitis.ȱ
91
92
ȱ
11 ȱ
Preventiebeleidȱ
ȱ
ȱ
ȱ
Infecties,ȱbesmettelijkeȱziektenȱenȱseksueelȱoverdraagbareȱaandoeningenȱkunȬ
nenȱ voorkomenȱ wordenȱ metȱ ontsmettingsmiddelenȱ enȱ condooms.ȱ Inȱ ditȱ
hoofdstukȱbeschrijvenȱweȱeerstȱofȱenȱhoeȱontsmettingsmiddelenȱenȱcondoomsȱ
volgensȱgedetineerdenȱinȱdetentieȱbeschikbaarȱzijn.ȱDaarnaȱwordtȱbekekenȱinȱ
hoeverreȱgedetineerdenȱinȱdetentieȱgebruikȱzoudenȱwillenȱmakenȱvanȱprofesȬ
sionalsȱ bijȱ hetȱ zettenȱ vanȱ tatoeages,ȱ piercingsȱ enȱ boegroes.ȱ Vervolgensȱ gaanȱ
weȱnaȱinȱhoeverreȱriskantȱgedragȱvanȱgedetineerdenȱsamenhangtȱmetȱhetȱneȬ
menȱvanȱvoorzorgsmaatregelen.ȱTenȱslotteȱbesprekenȱweȱopȱbasisȱvanȱdeȱbeȬ
vindingenȱuitȱfocusgroepgesprekkenȱmetȱdetentiepersoneelȱinȱhoeverreȱenȱopȱ
welkeȱ manierenȱ deȱ preventieȱ vanȱ gezondheidsrisico’sȱ inȱ detentieȱ verbeterdȱ
zouȱkunnenȱworden.ȱȱ
ȱ
Ontsmettingsmiddelenȱ
Inȱ ditȱ onderzoekȱ hebbenȱ weȱ ontsmettingsmiddelenȱ alsȱ volgtȱ gedefinieerd:ȱ
“Middelenȱ waarmeeȱ jeȱ naalden,ȱ spuitenȱ ofȱ piercingsieradenȱ schoonmaakt,ȱ
bijvoorbeeldȱvloeibareȱbleek,ȱchloorȱofȱchloortabletten” 17.ȱDezeȱdefinitieȱwordtȱ
gehanteerdȱdoorȱo.a.ȱMainlineȱinȱdeȱvoorlichtingȱaanȱdruggebruikersȱoverȱhetȱ
schoonmakenȱ vanȱ naalden.ȱ Ditȱ geldtȱ overigensȱ alsȱ laatsteȱ mogelijkheid,ȱ
mochtȱeenȱnieuweȱnaaldȱofȱuitkokenȱgeenȱoptieȱzijn.ȱ DeȱgenoemdeȱontsmetȬ
tingsmiddelenȱ zijnȱ danȱ ookȱ nietȱ toereikend.ȱ Overigensȱ bleekȱ (zieȱ vorigeȱ
hoofdstukken)ȱdatȱrespondentenȱnagenoegȱgeenȱgebruikȱmakenȱvanȱbleekȱofȱ
chloorȱ bijȱ hetȱ schoonmakenȱ vanȱ materiaal.ȱ Deȱ meestȱ voorkomendeȱ schoonȬ
maakmethodenȱwarenȱhetȱbrandenȱmetȱeenȱaanstekerȱenȱuitkoken.ȱ
EenȱopȱdeȱdrieȱrespondentenȱzegtȱdatȱontsmettingsmiddelenȱnietȱinȱdeȱpeniȬ
tentiaireȱinrichtingȱwaarȱzijȱverblijvenȱteȱkrijgenȱzijnȱenȱvolgensȱeenȱopȱdeȱachtȱ
17
ȱInȱdeȱinterviewsȱmetȱgedetineerdenȱisȱookȱgevraagdȱnaarȱontsmettingsmiddelenȱmetȱhogeȱ
concentratiesȱalcoholȱzoalsȱSterilon.ȱ
93
zijnȱzeȱmoeilijkȱverkrijgbaar.ȱDaarȱtegenoverȱstaatȱdatȱeenȱopȱdrieȱzegtȱmakkeȬ
lijkȱ ofȱ zelfsȱ heelȱ makkelijkȱ aanȱ ontsmettingsmiddelenȱ teȱ kunnenȱ komen.ȱ Deȱ
restȱheeftȱgeenȱideeȱvanȱdeȱverkrijgbaarheidȱvanȱontsmettingsmiddelenȱinȱdeȬ
tentie.ȱ
ȱ
Tabel11.1Perceptiebeschikbaarheidontsmettingsmiddelen
n
Nietbeschikbaar
%
138
37.0
46
12.3
102
27.3
Ergmakkelijk
31
8.3
Weetniet
56
15.2
372
100
Moeilijk
Makkelijk
Totaal
Geenantwoord
8
ȱ
Omdatȱ chloortablettenȱ gebruiktȱ zoudenȱ kunnenȱ wordenȱ omȱ positieveȱ urineȬ
controlesȱ teȱ vermijden,ȱ zijnȱ zeȱsomsȱhelemaalȱ niet,ȱsomsȱalleenȱopȱaanvraag,ȱ
ofȱalleenȱvoorȱdeȱ‘reiniger’ȱteȱkrijgen.ȱZulkeȱgedetineerdenȱzijnȱverantwoordeȬ
lijkȱvoorȱhetȱschoonhoudenȱvanȱdeȱgezamenlijkeȱruimtes,ȱzoalsȱdeȱkeuken,ȱdeȱ
gedeeldeȱdouchesȱenȱeventueelȱgedeeldeȱwc’s.ȱReinigersȱhebbenȱinȱsommigeȱ
PI’sȱbeschikkingȱoverȱontsmettingsmiddelen,ȱterwijlȱandereȱgedetineerdenȱdatȱ
nietȱhebben.ȱReinigersȱgevenȱsomsȱbijvoorbeeldȱchloortablettenȱaanȱanderen,ȱ
dieȱ hetȱ meestalȱ gebruikenȱ voorȱ hetȱ schoonmakenȱ vanȱ hunȱ wc’sȱ ofȱ douches.ȱ
Overȱ hetȱ algemeenȱ zijnȱ deȱ gedetineerdenȱ nietȱ teȱ sprekenȱ overȱ deȱ beperkteȱ
toegangȱ totȱ bleekmiddelȱ enȱ chloor,ȱ zijȱ zoudenȱ hunȱ wc’sȱ enȱ fonteintjesȱ graagȱ
(vaker,ȱ beter)ȱ schoonmaken 18 .ȱ Andereȱ ontsmettingsmiddelenȱ zoalsȱ Sterilonȱ
kreegȱ menȱ somsȱ vanȱ deȱ Medischeȱ Dienst,ȱ bijvoorbeeldȱ bijȱ eenȱ ontstokenȱ
wondje,ȱmaarȱbijȱdeȱmeesteȱPI’sȱwasȱditȱergȱmoeilijk.ȱ
ȱ
Ruimȱeenȱkwartȱvanȱdeȱrespondentenȱheeftȱinȱdeȱvierȱwekenȱvoorafgaandȱaanȱ
hetȱinterviewȱgeprobeerdȱomȱontsmettingsmiddelenȱteȱkrijgenȱ(29.2%).ȱHierȬ
vanȱzegtȱdriekwartȱdatȱzijȱdieȱ(erg)ȱmakkelijkȱkondenȱkrijgen.ȱDeȱrestȱzegtȱdatȱ
18
ȱOverigensȱ meendenȱ sommigeȱ respondentenȱ datȱ zijȱ gewoonȱ toegangȱ totȱ bleekmiddelȱ hadȬ
den,ȱwantȱzeȱkondenȱimmersȱwcȬreinigerȱgebruiken.ȱAndereȱgedetineerdenȱverteldenȱonsȱdatȱ
dezeȱblauweȱwcȬreinigerȱgeenȱbleekmiddelȱbevat,ȱenȱdusȱgeenȱechtȱontsmettingsmiddelȱis.ȱ
94
hetȱmoeilijkȱwasȱofȱdatȱontsmettingsmiddelenȱhelemaalȱnietȱbeschikbaarȱwaȬ
ren,ȱmeestalȱomdatȱmenȱhetȱnietȱwildeȱgevenȱofȱdatȱhetȱnietȱbeschikbaarȱwas.ȱ
ȱ
Tabel11.2Geblekenbeschikbaarheidontsmettingsmiddelenlaatstevierweken
n
%
Nietbeschikbaar
5
4.9
Moeilijk
9
9.9
Makkelijk
54
57.4
Ergmakkelijk
26
27.8
Totaal
94
100
N.v.t.
285
ȱ
Tweederdeȱvanȱdeȱrespondentenȱdieȱtoenȱwelȱontsmettingsmiddelenȱkondenȱ
krijgen,ȱhebbenȱditȱvanȱPIWȬersȱofȱBewa’sȱgekregen.ȱDeȱrestȱkreegȱhetȱvanȱeenȱ
medegedetineerde,ȱvanȱiemandȱanders,ȱzoalsȱvanȱdeȱMedischeȱDienst,ȱofȱvanȱ
meerdereȱpersonen.ȱȱ
Vanȱ deȱ respondentenȱ dieȱ inȱ deȱ afgelopenȱ vierȱ wekenȱ metȱ succesȱ ontsmetȬ
tingsmiddelenȱ hebbenȱ geprobeerdȱ teȱ krijgen,ȱ hebbenȱ tweeȱ hetȱ gebruiktȱ omȱ
eenȱ tatoeëernaaldȱ schoonȱ teȱ maken,ȱ eenȱ omȱ eenȱ tatoeëerȬȱ enȱ piercingnaaldȱ
schoonȱteȱmaken.ȱHetȱovergroteȱdeelȱ(96.7%)ȱheeftȱerȱietsȱandersȱmeeȱgedaan,ȱ
vrijwelȱaltijdȱhetȱschoonmakenȱvanȱdeȱcel,ȱwcȱenȱdergelijke.ȱ
LosȱvanȱdeȱmateȱwaarinȱschoonmaakmiddelenȱalsȱchloorȱinȱdetentieȱverkrijgȬ
baarȱ zijn,ȱ alsȱ ontsmettingsmiddelȱ biedenȱ zijȱ geenȱ garantieȱ tegenȱ besmettingȱ
metȱinfectieziekten.ȱ
ȱ
Tabel11.3Ontsmettingsmiddelen:vanwiegekregen
n
%
AlleenPIWͲerofBewa
65
65.7
AlleenMedischeDienst
0
Ͳ
Alleengedetineerde
11
11.1
Alleenanders
17
17.2
PIWͲerenMedischeDienst
1
1.0
PIWͲerengedetineerde
1
1.0
Gedetineerdeenanders
3
3.0
99
100
Totaal
Geenantwoord
4
ȱ
95
Typeȱdetentieȱ
Opvallendȱ isȱ datȱ gedetineerdenȱ inȱ hetzelfdeȱ (soort)ȱ regimeȱ dezeȱ vraagȱ somsȱ
verschillendȱ beantwoorden.ȱ Dezeȱ variatieȱ kanȱ deelsȱ verklaardȱ wordenȱ doorȱ
verschillendeȱ regelsȱ inȱ verschillendeȱ PI’s.ȱ Zoȱ staanȱ sommigeȱ geslotenȱ inrichȬ
tingenȱhetȱgebruikȱvanȱchloortablettenȱwelȱtoe,ȱenȱandereȱniet.ȱDaarnaastȱisȱerȱ
selectieveȱtoegangȱtotȱontsmettingsmiddelen.ȱEnkeleȱgedetineerdenȱdieȱalȱwatȱ
langerȱmeedraaienȱinȱdeȱgevangenisȱverteldenȱdatȱhetȱbeleidȱopȱditȱterreinȱdeȱ
laatsteȱjarenȱveelȱstrengerȱisȱgeworden.ȱRespondentenȱinȱ(half)ȱopenȱinrichtinȬ
genȱgevenȱvakerȱdanȱrespondentenȱinȱgeslotenȱinrichtingenȱaanȱdatȱontsmetȬ
tingsmiddelenȱnietȱteȱkrijgenȱzijnȱ(57.4%ȱvs.ȱ34.0%,ȱp<.05).ȱRespondentenȱinȱdeȱ
ISDȱ gevenȱ hetȱ vaakstȱ aanȱ datȱ ontsmettingsmiddelenȱ nietȱ verkrijgbaarȱ zijn,ȱ
terwijlȱ respondentenȱ inȱ geslotenȱ inrichtingenȱ ditȱ hetȱ minstȱ vaakȱ rapporterenȱ
(ISDȱ 64.0%,ȱ gevangenisȱ 30.9%,ȱ HvBȱ 33.9%,ȱ p<.05).ȱ Respondentenȱ inȱ geslotenȱ
settingsȱ hebbenȱvakerȱ geprobeerdȱomȱontsmettingsmiddelenȱ teȱkrijgenȱinȱdeȱ
vierȱwekenȱvoorȱhetȱinterview.ȱȱ
ȱ
Condoomsȱ
Bijnaȱ deȱ helftȱ vanȱ deȱ respondentenȱ (48.5%)ȱ vindtȱ hetȱ (erg)ȱ makkelijkȱ omȱ inȱ
detentieȱ aanȱ condoomsȱ teȱ komen.ȱ Zeȱ zijnȱ vaakȱ bijȱ BZTȱ (bezoekȱ zonderȱ toeȬ
zicht)ȱwelȱteȱkrijgen,ȱenȱbijȱdeȱMedischeȱDienstȱkunȱjeȱcondoomsȱaanvragenȱofȱ
zelfȱuitȱeenȱmandjeȱpakken.ȱȱ
Eenȱopȱdeȱachtȱzegtȱdatȱcondoomsȱnietȱbeschikbaarȱzijnȱenȱeenȱkleinȱdeelȱzegtȱ
datȱhetȱmoeilijkȱisȱomȱeraanȱteȱkomen.ȱEenȱderdeȱvanȱdeȱrespondentenȱheeftȱ
geenȱidee,ȱvaakȱomdatȱzeȱerȱnogȱnooitȱnaarȱgevraagdȱhebben.ȱȱ
ȱ
Tabel11.4Perceptiebeschikbaarheidcondooms
Nietbeschikbaar
n
%
47
12.8
9
2.4
139
37.8
39
10.7
Weetniet
134
36.3
Totaal
368
100
Moeilijk
Makkelijk
Ergmakkelijk
Geenantwoord
12
ȱ
Inȱtotaalȱhebbenȱ22ȱrespondentenȱinȱdeȱvierȱwekenȱvoorȱhetȱinterviewȱgeproȬ
beerdȱomȱinȱdetentieȱcondoomsȱteȱkrijgenȱ(6.0%).ȱBijnaȱallemaalȱvondenȱzeȱdeȱ
96
verkrijgbaarheidȱ (erg)ȱ makkelijk.ȱ Slechtsȱ eenȱ respondentȱ vondȱ hetȱ moeilijk,ȱ
omdatȱjeȱvolgensȱhemȱalleenȱbijȱBZTȱeenȱcondoomȱkuntȱkrijgen,ȱenȱerȱdanȱookȱ
omȱ moetȱ vragen.ȱ Hetȱ merendeelȱ vanȱ deȱ respondentenȱ dieȱ toenȱ condoomsȱ
hebbenȱgekregen,ȱkreegȱdezeȱbijȱdeȱMedischeȱDienstȱ(70.8%),ȱtweeȱkregenȱhetȱ
bijȱ deȱ Medischeȱ Dienstȱ enȱ bijȱ eenȱ PIWȬerȱ ofȱ Bewaȱ (8.3%)ȱ enȱ deȱ restȱ vanȱ ieȬ
mandȱandersȱ(20.8%).ȱVermoedelijkȱgaatȱhetȱdaarbijȱomȱmensenȱvanȱbuitenaf,ȱ
inȱ elkȱ gevalȱ nietȱ omȱ medegedetineerdenȱ (wantȱ daarȱ isȱ naarȱ gevraagd).ȱ Alleȱ
personenȱgebruiktenȱdeȱcondoomsȱuitsluitendȱvoorȱseks.ȱ
ȱ
Typeȱdetentieȱ
Inȱ geslotenȱ settingsȱ wordtȱ hetȱ makkelijkerȱ gevondenȱ omȱ aanȱ condoomsȱ teȱ
komenȱ (39.1%ȱ vs.ȱ 27.7%,ȱ p<.05).ȱInȱ(half)ȱopenȱsettingsȱzeggenȱrespondentenȱ
vakerȱdatȱ condoomsȱnietȱ beschikbaarȱzijnȱenȱookȱhebbenȱzeȱ vakerȱgeenȱideeȱ
vanȱdeȱverkrijgbaarheidȱ(resp.ȱ25.5%ȱvs.ȱ11.2%ȱenȱ42.6%ȱvs.ȱ35.4%).ȱOverigensȱ
kanȱmenȱinȱ(half)ȱopenȱsettingsȱzelfȱcondoomsȱkopen.ȱ
ȱ
Professioneleȱtatoeëerders,ȱpiercersȱenȱboegroeȬzettersȱinȱdetentieȱȱ
Eenȱ mogelijkeȱ maatregelȱ omȱ gezondheidsrisicogedragȱ inȱ detentieȱ teȱ vermijȬ
den,ȱisȱhetȱbeschikbaarȱstellenȱvanȱprofessioneleȱtatoeëerders,ȱpiercersȱenȱboeȬ
groeȬzettersȱinȱdetentie.ȱInȱhoeverreȱzijnȱgedetineerdenȱhierinȱgeïnteresseerd?ȱ
Ietsȱmeerȱdanȱdeȱhelftȱvanȱdeȱgedetineerdenȱ(53.9%)ȱzouȱgeenȱgebruikȱmakenȱ
vanȱ eenȱ professioneleȱ tatoeëerderȱ inȱ detentie.ȱ Hierȱ hebbenȱ zijȱ uiteenlopendeȱ
redenenȱ voor.ȱ Sommigenȱ willenȱ geenȱ tatoeageȱ (erbij),ȱ anderenȱ hebbenȱ eenȱ
vastȱ adresȱ buitenȱ detentieȱ ofȱ eenȱ vriendȱ dieȱ hetȱ gratisȱ doet.ȱ Erȱ zijnȱ ookȱ resȬ
pondentenȱdieȱvertellenȱdatȱjeȱinȱdetentieȱandersȱdenktȱdanȱbuitenȱenȱdieȱhetȱ
risicoȱnietȱwillenȱnemenȱinȱdetentieȱietsȱteȱdoenȱwaarȱjeȱspijtȱvanȱkrijgt.ȱȱ
Eenȱ opȱ deȱ zevenȱ (14.5%)ȱ weetȱ nietȱ zekerȱ ofȱ zeȱ gebruikȱ zoudenȱ gaanȱ makenȱ
vanȱeenȱprofessioneleȱtatoeëerder;ȱzeȱtwijfelenȱoverȱhetȱnemenȱvanȱ(nog)ȱeenȱ
tatoeageȱofȱzeȱwillenȱeerstȱwetenȱhoeȱgoedȱdieȱtatoeëerderȱdanȱisȱen/ofȱwatȱhetȱ
gaatȱ kosten.ȱ Bijnaȱ eenȱ derdeȱ (29.2%)ȱ zouȱ uitsluitendȱ doorȱ eenȱ officiëleȱ tatoeȬ
eerderȱ tatoeagesȱ latenȱ zetten.ȱ Negenȱ respondentenȱ (2.4%)ȱ zoudenȱ gebruikȱ
makenȱ vanȱ deȱ officiëleȱ tatoeëerder,ȱ maarȱ zoudenȱ hetȱ nogȱ steedsȱ ookȱ doorȱ
nietȬprofessionalsȱtatoeagesȱinȱdetentieȱlatenȱzetten,ȱofȱhetȱzelfȱdoen.ȱ
HetȱovergroteȱdeelȱvanȱdeȱrespondentenȱisȱnietȱgeïnteresseerdȱinȱofficiëleȱpierȬ
cersȱinȱdetentie.ȱVaakȱwillenȱzijȱüberhauptȱgeenȱpiercings.ȱVierȱprocentȱtwijfelt,ȱ
drieȱ respondentenȱ (0.7%)ȱ willenȱ piercingsȱ maarȱ zullenȱ hetȱ zelfȱ zettenȱ ofȱ ookȱ
97
doorȱnietȬofficiëleȱpiercersȱinȱdetentieȱlatenȱzetten.ȱTenȱslotteȱzouȱ5.6%ȱhetȱalȬ
leenȱmaarȱdoorȱdieȱpiercerȱinȱdetentieȱlatenȱzetten.ȱ
Inȱhoeverreȱzouȱmetȱdeȱkomstȱvanȱprofessioneleȱtatoeëerders,ȱpiercersȱofȱboeȬ
groeȬzettersȱinȱdetentieȱnieuweȱgroepenȱgedetineerdenȱhiervanȱgebruikȱgaanȱ
maken?ȱ Verrewegȱ deȱ meesteȱ respondentenȱ zoudenȱ inȱ detentieȱ geenȱ boegroesȱ
latenȱzettenȱdoorȱeenȱprofessionalȱ(92.9%).ȱDertienȱrespondentenȱ(3.5%)ȱzouȬ
denȱ datȱ misschienȱ latenȱ doen,ȱ tweeȱ respondentenȱ (0.4%)ȱ zoudenȱ datȱ doenȱ
naastȱhetȱnogȱdoorȱnietȬprofessionalsȱteȱlatenȱdoen.ȱTenȱslotteȱzoudenȱelfȱresȬ
pondentenȱhetȱalleenȱmaarȱdoorȱdeȱprofessionalȱlatenȱdoenȱ(3.0%).ȱ
VerrewegȱdeȱmeesteȱrespondentenȱdieȱgebruikȱzoudenȱmakenȱvanȱeenȱprofesȬ
sioneleȱ tatoeëerderȱ inȱ detentieȱ hebbenȱ zelfȱ alȱ tatoeagesȱ (80.0%),ȱ eenȱ kwartȱ
heeftȱeenȱtatoeageȱinȱdetentieȱlatenȱzettenȱofȱgezetȱ(27.1%).ȱȱ
BijnaȱdeȱhelftȱvanȱdeȱrespondentenȱdieȱaangevenȱdatȱzijȱgebruikȱzoudenȱmaȬ
kenȱ vanȱ eenȱ officiëleȱ piercerȱ inȱ detentie,ȱ heeftȱ alȱ eenȱ ofȱ meerdereȱ piercingsȱ
(46.2%),ȱeenȱopȱdeȱtienȱheeftȱeenȱpiercingȱtijdensȱdetentieȱlatenȱzettenȱofȱgezetȱ
(10.5%).ȱ Vanȱ deȱ respondentenȱ dieȱ gebruikȱ zoudenȱ makenȱ vanȱ eenȱ boegroeȬ
zetterȱinȱdetentie,ȱheeftȱruimȱeenȱkwartȱ(28.0%)ȱalȱeenȱboegroe,ȱenȱeenȱopȱvijfȱ
heeftȱalȱeentjeȱinȱdetentieȱlatenȱzettenȱ(20.0%).ȱDitȱwijstȱeropȱdatȱhetȱintroduȬ
cerenȱvanȱeenȱprofessioneleȱpiercerȱofȱboegroeȬzetterȱnietȱstriktȱeenȱpreventieȬ
veȱwerkingȱzouȱhebben,ȱmaarȱookȱeenȱnieuweȱgroepȱaanȱzouȱboren.ȱ
ȱ
Tabel11.5Gebruikmakenvanofficiële…
Tatoeëerder
n
%
n
%
n
%
Nee
199
53.9
328
89.7
337
92.9
54
14.5
14
4.0
13
3.5
9
2.4
3
0.7
2
0.4
Ja,alleenmaar
108
29.2
21
5.6
11
3.1
Totaal
370
100
366
100
362
100
10
14
17
Misschien
Ja,ook
Geenantwoord
Piercer
Boegroes
ȱ
ȱ
Typeȱdetentieȱ
Tussenȱ deȱ typenȱ detentieȱ zijnȱ geenȱ significanteȱ verschillenȱ gevondenȱ inȱ beȬ
langstellingȱvoorȱprofessioneleȱtatoeëerders,ȱpiercersȱofȱboegroeȬzettersȱinȱdeȬ
tentie.ȱ
ȱ
98
Riskantȱgedragȱinȱdetentieȱenȱvoorzorgsmaatregelenȱ
Inȱ ditȱ hoofdstukȱ wordtȱ dezelfdeȱ indelingȱ vanȱ risicogedragȱ gehanteerdȱ alsȱ inȱ
deȱvoorgaandeȱhoofdstukken.ȱ
ȱ
OoitȱtatoeageȱinȱNederlandseȱdetentieȱ
RespondentenȱdieȱooitȱinȱNederlandseȱdetentieȱeenȱtatoeageȱhebbenȱlatenȱzetȬ
tenȱofȱgezet,ȱzeggenȱvakerȱdatȱontsmettingsmiddelenȱnietȱbeschikbaarȱzijn,ȱofȱ
moeilijkȱ omȱ aanȱ teȱ komenȱ (37.5%ȱ vs.ȱ 10.1%,ȱ p<.05).ȱ Zijȱ zoudenȱ vakerȱ alleenȱ
maarȱgebruikȱmakenȱvanȱeenȱofficiëleȱtatoeëerderȱinȱdeȱgevangenisȱ(65.5%ȱvs.ȱ
22.5%,ȱp<.001).ȱ
ȱ
Tatoeageȱtijdensȱdezeȱdetentieȱ
RespondentenȱdieȱtijdensȱhunȱhuidigeȱdetentieȱeenȱtatoeageȱhebbenȱlatenȱzetȬ
ten,ȱzoudenȱvakerȱalleenȱnogȱmaarȱbijȱeenȱofficiëleȱtatoeëerderȱinȱdetentieȱeenȱ
tatoeageȱlatenȱzettenȱ(80.0%ȱvs.ȱ26.4%,ȱp<.001).ȱ
ȱ
OoitȱpiercingȱinȱNederlandseȱdetentieȱ
VoorȱrespondentenȱdieȱpiercingsȱinȱNederlandseȱdetentieȱhebbenȱlatenȱzettenȱ
geldtȱ datȱ zijȱ vakerȱ alleenȱ nogȱ maarȱ bijȱ eenȱ officiëleȱ piercerȱ piercingsȱ zoudenȱ
latenȱzettenȱ(37.5%ȱvs.ȱ5.1%,ȱp<.01).ȱ
ȱ
OoitȱboegroeȱinȱNederlandseȱdetentieȱ
OpvallendȱisȱdatȱgeenȱvanȱdeȱrespondentenȱdieȱooitȱtijdensȱeenȱNederlandseȱ
detentieȱeenȱboegroeȱhebbenȱlatenȱzetten,ȱheeftȱgeprobeerdȱomȱinȱdeȱvierȱweȬ
kenȱ voorȱ hetȱ interviewȱ ontsmettingsmiddelenȱ teȱ krijgen,ȱ zijȱ dedenȱ datȱ dusȱ
veelȱminderȱvaakȱdanȱandereȱrespondentenȱ(0%ȱvs.ȱ30.3%,ȱp<.05).ȱZijȱzoudenȱ
vakerȱdanȱandereȱrespondentenȱalleenȱmaarȱgebruikȱmakenȱvanȱeenȱofficiëleȱ
boegroeȬzetterȱ(30.0%ȱvs.ȱ2.3%,ȱp<.001).ȱ
ȱ
UitgaandȱvanȱbovenstaandeȱonderzoeksbevindingenȱlijkenȱrelatiefȱveelȱgedeȬ
tineerdenȱmetȱeenȱinȱdetentieȱgezetteȱtatoeageȱbehoefteȱteȱhebbenȱaanȱeenȱproȬ
fessioneleȱtatoeëerder.ȱInȱabsoluteȱenȱrelatieveȱzinȱisȱdeȱbehoefteȱaanȱprofessiȬ
oneleȱ piercersȱ inȱ detentieȱ beduidendȱ kleiner.ȱ Nogȱ minderȱ behoefteȱ isȱ erȱ aanȱ
professioneleȱboegroeȬzetters.ȱ
ȱ
99
Onveiligeȱseksȱinȱdetentieȱ
Respondentenȱdieȱonveiligeȱseksȱinȱdetentieȱhebbenȱgehad,ȱvondenȱhetȱvakerȱ
(erg)ȱ makkelijkȱ omȱ condoomsȱ teȱ krijgenȱ (71.4%,ȱ p<.01),ȱ maarȱ zijȱ hebbenȱ deȱ
laatsteȱvierȱwekenȱnietȱvakerȱgeprobeerdȱzeȱteȱkrijgen.ȱȱ
ȱ
Onveiligeȱseksȱinȱdezeȱdetentieȱ
Respondentenȱ dieȱ inȱ dezeȱ detentieȱ onveiligeȱ seksȱ hebbenȱ gehadȱ vindenȱ hetȱ
vakerȱ(erg)ȱmakkelijkȱomȱcondoomsȱteȱkrijgenȱ(78.9%ȱvs.ȱ46.9%,ȱp<.005).ȱȱ
ȱ
Ooitȱpositiefȱgetestȱopȱsoa,ȱhivȱofȱhepatitisȱ
Respondentenȱ dieȱ inȱ hetȱ jaarȱ voorȱ hetȱ interviewȱ behandeldȱ zijnȱ voorȱ soaȱ ofȱ
ooitȱpositiefȱgetestȱzijnȱvoorȱhivȱofȱhepatitis,ȱhebbenȱminderȱvaak,ȱalsȱzijȱontȬ
smettingsmiddelenȱhebbenȱgekregen,ȱdezeȱgekregenȱvanȱPIWȬersȱofȱbewaarȬ
dersȱ(0%ȱvs.ȱ69.8%,ȱp<.05),ȱenȱvakerȱvanȱiemandȱandersȱdanȱMedischeȱDienst,ȱ
PIWȬer/bewaarderȱ ofȱ medegedetineerdeȱ (100%ȱ vs.ȱ 17.9%,ȱ p<.01).ȱ Zeȱ hebbenȱ
dezeȱontsmettingsmiddelenȱvakerȱgebruiktȱvoorȱhetȱontsmettenȱvanȱtatoeëerȬ
naaldenȱ (66.7%ȱ vs.ȱ 1.1%,ȱ p<.005),ȱ enȱ minderȱ vaakȱ voorȱ ietsȱ andersȱ danȱ hetȱ
ontsmettenȱ vanȱ naaldenȱ ofȱ piercingsieradenȱ (33.3%ȱ vs.ȱ 98.8%,ȱ p<.005).ȱ Zeȱ
zoudenȱ vakerȱ ookȱ ofȱ alleenȱ maarȱ gebruikmakenȱ vanȱ eenȱ officiëleȱ piercerȱ
(23.1%ȱvs.ȱ6.0%,ȱp<.01).ȱ
ȱ
Ooitȱriskantȱgedragȱinȱdetentieȱ
Respondentenȱ dieȱ ooitȱ inȱ hunȱ levenȱ eenȱ ofȱ meerȱ vanȱ deȱ bovenstaandeȱ geȬ
zondheidsrisicogedragingenȱ inȱ detentieȱ hebbenȱ vertoond,ȱ zeggenȱ (nu)ȱ vakerȱ
datȱcondoomsȱinȱdetentieȱergȱmakkelijkȱteȱkrijgenȱzijnȱ(21.6%ȱvs.ȱ6.4%,ȱp<.001).ȱ
Zeȱ zoudenȱ ookȱ inȱ detentieȱ vakerȱ uitsluitendȱ gebruikmakenȱ vanȱ eenȱ officiëleȱ
tatoeëerder,ȱinȱplaatsȱvanȱhelemaalȱgeenȱtatoeageȱteȱnemenȱ(52.9%ȱvs.ȱ20.1%,ȱ
p<.001).ȱOokȱzeggenȱzeȱvakerȱgebruikȱteȱzullenȱmakenȱvanȱeenȱofficiëleȱpierȬ
cerȱinȱdetentieȱ(82.2%ȱvs.ȱ92.5%,ȱp<.01);ȱhetzelfdeȱgeldtȱvoorȱboegroesȱ(86.6%ȱ
vs.ȱ95.1%,ȱp<.005).ȱ
ȱ
Riskantȱgedragȱinȱhuidigeȱdetentieȱ
Respondentenȱ dieȱ tijdensȱ deȱ huidigeȱ detentieȱ nogȱ gezondheidsrisicogedragȱ
hebbenȱvertoond,ȱzeggenȱeveneensȱvakerȱdatȱzijȱhetȱergȱmakkelijkȱvindenȱomȱ
inȱdetentieȱcondoomsȱteȱkrijgenȱ(29.5%ȱvs.ȱ8.3%,ȱp<.001).ȱOokȱzoudenȱzeȱvakerȱ
uitsluitendȱgebruikmakenȱvanȱeenȱofficiëleȱtatoeëerderȱinȱdetentieȱ(65.2%ȱvs.ȱ
100
24.1%,ȱp<.000).ȱDaarnaastȱzeggenȱzijȱminderȱvaakȱgeenȱgebruikȱteȱzullenȱmaȬ
kenȱvanȱeenȱpiercerȱinȱdetentieȱ(79.2%ȱvs.ȱ91.2%,ȱp<.001),ȱenȱvanȱiemandȱdieȱ
boegroesȱzetȱ(77.8%ȱvs.ȱ95.0%,ȱp<.005).ȱ
ȱ
Focusgroepenȱdetentiepersoneelȱ
Alsȱ laatsteȱ stapȱ inȱ onsȱ onderzoekȱ zijnȱ tweeȱ focusgroepenȱ metȱ detentiepersoȬ
neelȱgeorganiseerd.ȱHetȱdoelȱhiervanȱwasȱvooralȱomȱeenȱvertaalslagȱteȱmakenȱ
vanȱ deȱ bevindingenȱ uitȱ deȱ interviewsȱ metȱ gedetineerdenȱ naarȱ zoȱ concreetȱ
mogelijke,ȱ praktischȱ toepasbareȱ preventieveȱ maatregelen.ȱ Daartoeȱ werdȱ onȬ
derȱleidingȱvanȱeenȱvanȱdeȱonderzoekersȱgroepsgesprekkenȱgevoerdȱmetȱdeȬ
tentiepersoneelȱuitȱdeȱdagelijkseȱpraktijkȱenȱvanȱverschillendeȱdisciplinesȱ(inȬ
richtingsmedewerkers,ȱ verpleegkundigenȱ enȱ psychologen).ȱ Inȱ deȱ eersteȱ inȬ
stantieȱ isȱ getrachtȱ omȱ opȱ tweeȱ verschillendeȱ locatiesȱ inȱ hetȱ landȱ (eenȱ inȱ hetȱ
zuidenȱ enȱ eenȱ inȱ hetȱ noorden)ȱ elkȱ eenȱ focusgroepȱ teȱ organiserenȱ metȱ persoȬ
neelȱuitȱverschillendeȱPI’s.ȱDitȱbleekȱpraktischȱnietȱuitvoerbaarȱinȱverbandȱmetȱ
onderbezetting,ȱvakantieȱe.d.ȱInclusiefȱreistijdȱzouȱeenȱmedewerkerȱvanȱeenȱPIȱ
alȱsnelȱminimaalȱeenȱvolledigȱdagdeelȱkwijtȱzijnȱenȱditȱkondenȱdeȱmeesteȱPI’sȱ
zichȱ nietȱ veroorloven.ȱ Alsȱ alternatiefȱ isȱ gekozenȱ voorȱ bijeenkomstenȱ binnenȱ
deȱ murenȱ vanȱ eenȱ PI,ȱ waarbijȱ medewerkersȱ vanȱ dezelfdeȱ PI,ȱ maarȱ vanȱ verȬ
schillendeȱ afdelingenȱ deelnamenȱ aanȱ eenȱ focusgroep.ȱ Ditȱ gebeurdeȱ inȱ eenȱ
groteȱPIȱinȱhetȱzuidenȱenȱeenȱandereȱgroteȱPIȱinȱhetȱnoordenȱvanȱhetȱland.ȱAanȱ
deȱ gesprekkenȱ namenȱ 4Ȭ6ȱ medewerkersȱ deelȱ enȱ zeȱ duurdenȱ 1½ȱ Ȭȱ 2ȱ uur.ȱ Eénȱ
vanȱdeȱPI’sȱheeftȱookȱeenȱISDȱafdelingȱenȱvanȱdieȱafdelingȱnamȱpersoneelȱdeelȱ
aanȱdeȱfocusgroep.ȱBeideȱPI’sȱzijnȱgeslotenȱinrichtingen,ȱmaarȱnadrukkelijkȱisȱ
ervoorȱ gezorgdȱ datȱ ookȱ enkeleȱ deelnemendeȱ personeelsledenȱ kondenȱ bogenȱ
opȱ ruimeȱ werkervaringȱ inȱ eenȱ openȱ ofȱ halfȱ openȱ inrichting.ȱ Aanvullendȱ zijnȱ
telefonischeȱinterviewsȱgehoudenȱmetȱmedewerkersȱvanȱtweeȱopenȱinrichtinȬ
genȱ(PIWȬerȱenȱverpleegkundige).ȱOpȱdezeȱmanierȱzijnȱervaringenȱenȱinzichȬ
tenȱ vanȱ personeelȱ uitȱ zowelȱ geslotenȱ alsȱ (half)ȱ openȱ inrichtingenȱ meegenoȬ
men.ȱȱ
Centraalȱ inȱ deȱ focusgroepgesprekkenȱ stondenȱ vierȱ thema’s:ȱ tatoeëren,ȱ boeȬ
groes,ȱontsmettingsmiddelenȱenȱ(gebrekȱaan)ȱkennisȱvanȱsoa,ȱhepatitisȱenȱhiv.ȱ
Tijdensȱ deȱ bijeenkomstenȱ enȱ inȱ deȱ aanvullendeȱ telefonischeȱ interviewsȱ zijnȱ
geenȱonderzoeksresultatenȱgepresenteerd,ȱaangezienȱdezeȱinȱditȱstadiumȱnogȱ
nietȱ openbaarȱ gemaaktȱ mochtenȱ worden.ȱ Somsȱ werdenȱ welȱ enkeleȱ (globale)ȱ
101
cijfersȱ genoemdȱ dieȱ betrekkingȱ haddenȱ opȱ deȱ gespreksonderwerpenȱ (zoalsȱ
welkȱdeelȱvanȱdeȱonderzochteȱgedetineerdenȱwelȱeensȱinȱdetentieȱeenȱtatoeageȱ
heeftȱgekregenȱofȱbijȱzichzelfȱgezet).ȱȱ
ȱ
Tatoeërenȱ
Overȱhetȱalgemeenȱweetȱhetȱpersoneelȱdatȱtatoeërenȱbinnenȱdetentieȱgebeurt,ȱ
alȱwasȱhetȱmaarȱomdatȱ‘apparaten’ȱwordenȱgevonden,ȱookȱopȱISDȱafdelingenȱ
enȱzekerȱookȱinȱdeȱopenȱenȱhalfȱopenȱinrichtingen.ȱHoewelȱenkeleȱdeelnemersȱ
aanȱdeȱfocusgroepenȱnietȱwetenȱhoeȱdezeȱapparatenȱwordenȱgemaakt,ȱzijnȱdeȱ
meestenȱhiervanȱgoedȱopȱdeȱhoogte.ȱȱ
Opȱ eenȱ enkelingȱ naȱ dieȱ eenȱ gedetineerdeȱ opȱ heterdaadȱ betrapte,ȱ zienȱ persoȬ
neelsledenȱhetȱtatoeërenȱzelfȱnooitȱgebeuren.ȱSommigeȱpersoneelsledenȱhorenȱ
welȱ veelȱ verhalenȱ vanȱ gedetineerdenȱ hierover.ȱ Anderenȱ hebbenȱ hetȱ gevoelȱ
datȱ hetȱ nietȱ echtȱ meerȱ speelt,ȱ hoewelȱditȱookȱkanȱbetekenenȱdatȱ tatoeërenȱinȱ
detentieȱmeerȱheimelijkȱisȱgewordenȱen/ofȱgedetineerdenȱsteedsȱvaardigerȱzijnȱ
inȱhetȱzettenȱhiervan,ȱzodatȱzijȱnietȱbijȱdeȱmedischeȱdienstȱterechtkomenȱmetȱ
ontstekingenȱenȱdergelijke.ȱOpvallendȱhierbijȱisȱdatȱmedewerkersȱvanȱdeȱeneȱ
geslotenȱPIȱzeggenȱweinigȱteȱmakenȱteȱkrijgenȱmetȱontstokenȱtatoeages,ȱterwijlȱ
ditȱinȱdeȱandereȱgeslotenȱPIȱregelmatigȱhetȱgevalȱis.ȱȱ
Voorheenȱ wasȱ deȱ inktȱ dieȱ gedetineerdenȱ voorȱ tatoeagesȱ gebruiktenȱ vaakȱ afȬ
komstigȱvanȱcreaȬafdelingen,ȱwaarȱgedetineerdenȱeenȱuurȱperȱweekȱcreatieveȱ
activiteitenȱkondenȱontplooien.ȱZulkeȱafdelingenȱzijnȱechterȱlangzaamȱaanȱhetȱ
verdwijnen,ȱ medeȱ doorȱ diefstalȱofȱonterechtȱgebruikȱvanȱspullenȱ (inkt,ȱschaȬ
renȱetȱcetera).ȱPI’sȱproberenȱdatȱopȱteȱvangenȱmetȱeenȱcreaȬkastȱofȱcreaȬuurtjeȱ
opȱdeȱafdeling,ȱmeestalȱzonderȱOostȬIndischeȱinkt.ȱGedetineerdenȱzoekenȱalsȱ
reactieȱdaaropȱnaarȱnieuweȱmiddelenȱzoalsȱdeȱinktȱvanȱbalpennen.ȱ
ȱ
OverȱhetȱwelȱofȱnietȱinhurenȱvanȱeenȱprofessioneleȱtatoeëerderȱzijnȱdeȱmeninȬ
genȱonderȱhetȱpersoneelȱverdeeld.ȱInȱeenȱvanȱdeȱtweeȱgroteȱPI’sȱwasȱeenȱtijdȱ
geledenȱeenȱplanȱopgesteldȱenȱingediendȱomȱzo’nȱprofessionalȱbinnenȱteȱhaȬ
len,ȱ medeȱ doorȱ deȱ groteȱ vraagȱ enȱ deȱ medischeȱ problemenȱ metȱ nietȬ
professioneelȱ gezetteȱ tatoeages.ȱ Deȱ tatoeëerderȱ zouȱ danȱ tijdensȱ creaȬ
momentenȱaanȱdeȱslagȱgaanȱenȱgedetineerdenȱmoestenȱzichȱhiervoorȱinschrijȬ
ven.ȱErȱwasȱeenȱprotocolȱopgezetȱwaarinȱdeȱgedetineerdeȱmoestȱaangevenȱwatȱ
voorȱeenȱtatoeageȱhijȱwildeȱenȱwaaromȱ(tevensȱomȱaanstootgevendeȱtatoeagesȱ
teȱvoorkomen),ȱofȱhijȱdeȱgezondheidsrisico’sȱkendeȱenȱofȱhijȱzelfȱgezondȱwas.ȱ
102
DeȱprijzenȱvanȱhetȱlatenȱzettenȱvanȱeenȱtatoeageȱdoorȱeenȱprofessioneleȱtatoeȬ
eerderȱinȱdeȱgevangenisȱzoudenȱgelijkȱzijnȱaanȱdieȱinȱeenȱ‘normale’ȱtatoeageȬ
zaak.ȱDitȱwerdȱergȱbelangrijkȱgeacht,ȱaangezienȱhetȱgeenȱ‘gesubsidieerdeȱtatȬ
tooȱbusiness’ȱmoestȱgaanȱworden.ȱUiteindelijkȱgingenȱdeȱplannenȱnietȱdoor.ȱȱ
Inȱdeȱ andereȱ PIȱ isȱ alȱ minstensȱvijfȱ jaarȱgeledenȱ eenȱprofessioneleȱ tatoeëerderȱ
daadwerkelijkȱ ingehuurd,ȱ dieȱ tegenȱeenȱgereduceerdȱtariefȱeenȱ dagdeelȱ aanȬ
wezigȱ was.ȱ Opȱ ditȱ momentȱ isȱ hierȱ overigensȱ geenȱ sprakeȱ meerȱ van.ȱ GedetiȬ
neerdenȱkondenȱzichȱervoorȱinschrijven.ȱOndanksȱhetȱgereduceerdȱtariefȱwaȬ
renȱ hetȱ vooralȱ deȱ ‘rijkere’ȱ gedetineerdenȱ dieȱ zichȱ datȱ kondenȱ veroorloven.ȱ
Maarȱ dezeȱ groepȱ wasȱ alȱ hetȱ meestȱ voorzichtig,ȱ terwijlȱ hetȱ juistȱ deȱ minderȱ
draagkrachtigeȱgedetineerdenȱgroepȱisȱdieȱbijvoorbeeldȱzorgdenȱvoorȱbijtȬȱenȱ
prikincidenten.ȱ Kortom:ȱ deȱ professioneleȱ tatoeëerderȱ voegdeȱ nauwelijksȱ ietsȱ
toe.ȱ Bovendienȱ werdȱ dezeȱ aanpakȱ nietȱ breedȱ gedragenȱ onderȱ hetȱ personeel.ȱ
Vaakȱ vondenȱ zeȱ hetȱ onnodig,ȱ wantȱ zijȱ beschouwenȱ eenȱ tatoeageȱ alsȱ ‘extraȱ
luxe’ȱ enȱ nietȱ alsȱ urgenteȱ levensbehoefte,ȱ ookȱ nietȱ buitenȱ deȱ detentiemuren.ȱ
WaaromȱzouȱdeȱPIȱditȱdanȱmoetenȱfaciliteren?ȱHetȱenigeȱvoordeelȱisȱdanȱdatȱ
allesȱhygiënischȱwordtȱgedaan.ȱȱ
Overigensȱ vondenȱ gedetineerdenȱ hetȱ volgensȱ hetȱ personeelȱ inȱ dezeȱ PIȱ nietȱ
minderȱ stoerȱ alsȱ eenȱ medegedetineerdeȱ ‘veilig’ȱ eenȱ tatoeageȱ lietȱ zettenȱ doorȱ
deȱ professionalȱ inȱ plaatsȱ vanȱ ‘onveilig’ȱdoorȱbijvoorbeeldȱeenȱandereȱ gedetiȬ
neerde.ȱ Daarentegenȱ twijfelenȱ sommigeȱ deelnemersȱ inȱ deȱ andereȱ PIȱ overȱ deȱ
stoerheid,ȱ wantȱ volgensȱ henȱ heeftȱ eenȱ bajestatoeageȱ tochȱ welȱ eenȱ bepaaldeȱ
status.ȱBovendienȱisȱeenȱprofessioneleȱtatoeageȱduurderȱdanȱeenȱtatoeageȱdieȱ
gezetȱwordtȱdoorȱeenȱmedegedetineerdeȱ(bijvoorbeeldȱinȱruilȱvoorȱsigaretten).ȱȱ
ȱ
AlȱmetȱalȱvindenȱdeelnemersȱaanȱdeȱfocusgroepenȱhetȱmoeilijkȱomȱpreventieȬ
veȱ adviezenȱ teȱ gevenȱ metȱ betrekkingȱ totȱ tatoeërenȱ binnenȱ detentie.ȱ Hetȱ geȬ
beurtȱsowiesoȱenȱiedereenȱweetȱdatȱzeȱhetȱnietȱkunnenȱvoorkomen.ȱHetȱisȱookȱ
handel,ȱ eenȱ manierȱ omȱ geldȱ teȱ verdienen.ȱ Sommigeȱ deelnemersȱ denkenȱ datȱ
eenȱprofessioneleȱtatoeëerderȱpositiefȱzouȱkunnenȱzijnȱvoorȱgedetineerdenȱdieȱ
zichȱ welȱ zorgenȱ makenȱ omȱ deȱ gezondheidsrisico’s.ȱ Maarȱ volgensȱ andereȱ
deelnemersȱzalȱdezeȱgroepȱzichȱzonderȱzo’nȱprofessionalȱenȱdusȱzonderȱhygiȬ
enischeȱomstandighedenȱtochȱwelȱonthoudenȱvanȱhetȱzettenȱvanȱeenȱtatoeage.ȱȱ
ȱ
103
Boegroesȱ
InȱdeȱfocusgroepȱvanȱdeȱeneȱPIȱweetȱdeȱhelftȱwatȱboegroesȱzijn,ȱmaarȱdeȱandeȬ
reȱ helft,ȱ waaronderȱ PIWȬers,ȱ heeftȱ erȱ nogȱ nooitȱ vanȱ gehoord.ȱ Daarentegenȱ
wordtȱhetȱthemaȱinȱdeȱandereȱPIȱalȱsnelȱdoorȱdeȱdeelnemersȱzelfȱaangekaart.ȱ
HetȱpersoneelȱvanȱdezeȱtweedeȱPI,ȱmetȱrelatiefȱveelȱSurinaamseȱenȱAntilliaanȬ
seȱgedetineerden,ȱvindtȱhetȱplaatsenȱvanȱboegroesȱzorgwekkend.ȱDitȱvanwegeȱ
deȱ veiligheidȱ vanȱ personeelȱ enȱ medegedetineerden,ȱ wantȱbijȱhetȱaanbrengenȱ
wordenȱ zeerȱ scherpeȱ voorwerpenȱ gebruikt,ȱ enȱ vanwegeȱ deȱ gezondheidsrisiȬ
co’sȱvoorȱdeȱgedetineerdenȱzelf,ȱwantȱdeȱballetjesȱwordenȱvanȱheelȱdiversȱenȱ
langȱnietȱaltijdȱvolledigȱontsmetȱmateriaalȱ(dobbelstenen,ȱbalpennenȱdominoȬ
stenen)ȱgemaakt,ȱdatȱdeȱkansȱopȱinfectiesȱenȱontstekingenȱverhoogt.ȱAlsȱgedeȬ
tineerdenȱ metȱ ontstokenȱ wondenȱ alsȱ gevolgȱ vanȱ hetȱ (zelf)ȱ plaatsenȱ vanȱ eenȱ
boegroeȱbijȱdeȱmedischeȱdienstȱkomen,ȱwordtȱdeȱboegroeȱperȱdefinitieȱverwijȬ
derdȱ enȱ verzorgd,ȱ gevolgdȱ doorȱ eenȱ informatiefȱ eenȱ opȱ eenȱ gesprekȱ metȱ deȱ
gedetineerdeȱ overȱ deȱ gezondheidsrisico’s.ȱ Personeelȱ meentȱ datȱ ditȱ meerȱ uitȬ
haaltȱdanȱ(vanȱtevoren)ȱdeȱinformatieȱoverȱ(deȱrisico’sȱvan)ȱboegroesȱcollectiefȱ
teȱ verspreiden,ȱ wantȱ volgensȱ henȱ vindenȱ gedetineerdenȱ hetȱ nietȱ ‘stoer’ȱ omȱ
hiernaarȱteȱluisterenȱenȱslaanȱadviezenȱinȱdeȱwind.ȱAlsȱgedetineerdenȱdeȱboeȬ
groeȱ nietȱ willenȱ latenȱ verwijderen,ȱdistantieertȱdeȱ medischeȱdienstȱ zichȱhierȬ
van.ȱ Medischeȱ hulpȱ betekentȱ voorȱ henȱ namelijkȱ verwijderenȱ enȱ nietȱ dichtȱ
hechten.ȱErȱzijnȱgevallenȱbekendȱvanȱgedetineerdenȱdieȱdanȱmaarȱkozenȱvoorȱ
deȱontstokenȱwondȱenȱteruggingenȱnaarȱdeȱafdeling.ȱZijȱwildenȱnietȱgeholpenȱ
wordenȱ alsȱ datȱ betekendeȱ datȱdeȱ boegroeȱeruitȱ moest.ȱToenȱ eenȱ tijdȱgeledenȱ
deȱ medischeȱ dienstȱ teȱ makenȱ kreegȱ metȱ eenȱ golfȱ vanȱ ontstokenȱ boegroes,ȱ isȱ
geprobeerdȱmetȱdezeȱspecifiekeȱgroepȱteȱpraten.ȱZijȱstondenȱhierȱabsoluutȱnietȱ
openȱvoorȱenȱkregenȱmeerdereȱmalenȱteȱhoren:ȱ“hetȱisȱonsȱding,ȱlaatȱonsȱmetȱ
rust”.ȱZijȱdulddenȱgeenȱbemoeienis.ȱ
ȱ
Ookȱ metȱ betrekkingȱ totȱ boegroesȱ vindtȱ hetȱ personeelȱ hetȱ lastigȱ omȱ concreteȱ
adviezenȱ teȱ gevenȱ overȱ preventieȱ enȱ voorlichting.ȱ Hetȱ lijktȱ eenȱ tamelijkȱ onȬ
grijpbaarȱ fenomeenȱ enȱ deȱ groepȱ dieȱ hetȱ betreftȱ zelfȱ staatȱ kennelijkȱ nietȱ openȱ
voorȱpreventieȱenȱvoorlichting.ȱEénȱsuggestieȱluidtȱomȱeenȱfolderȱteȱmakenȱenȱ
alleenȱaanȱdeȱspecifiekeȱdoelgroepȱuitȱteȱdelenȱofȱopȱcelȱteȱleggen.ȱEenȱpsychoȬ
loogȱ inȱ deȱ focusgroepȱ voegtȱ daaraanȱ toeȱ datȱ daarinȱ wellichtȱ ookȱ aandachtȱ
moetȱzijnȱvoorȱdeȱgevolgenȱvoorȱdeȱvrouw.ȱVindenȱvrouwenȱhetȱwelȱzoȱlekȬ
kerȱalsȱdeȱmannenȱdenken?ȱErȱzijnȱimmersȱookȱgedetineerdenȱdieȱdeȱboegroeȱ
104
hebbenȱ verwijderd,ȱ omdatȱ hunȱ vriendinȱ daarȱ lastȱ vanȱ hadȱ (pijnȱ enȱ verwonȬ
dingȱaanȱdeȱvagina,ȱgeenȱtoegevoegdeȱwaardeȱbijȱseks).ȱEenȱanderȱnaarȱvorenȱ
gebrachtȱ ideeȱ isȱ omȱ inȱ deȱ medischeȱ screeningȱ teȱ vragenȱ naarȱ boegroesȱ en/ofȱ
deȱintentieȱdezeȱteȱzetten,ȱzodatȱhieropȱingespeeldȱkanȱworden.ȱȱ
ȱ
Ontsmettingsmiddelenȱ
Ontsmettingsmiddelenȱzijnȱdoorgaansȱvoorȱgedetineerdenȱnietȱzonderȱgoedeȱ
redenȱ teȱ krijgen.ȱ Inȱ deȱ teamkamersȱ opȱ deȱ afdelingenȱ kunnenȱ welȱ koffertjesȱ
metȱwatȱbasismiddelenȱ(zoalsȱjodium)ȱzijn,ȱmaarȱdezeȱwordenȱalleenȱverstrektȱ
naȱconstateringȱvanȱdeȱmedischeȱbehoefteȱdaaraan.ȱVerderȱisȱerȱalgeheleȱconȬ
sensusȱoverȱditȱonderwerp:ȱontsmettingsmiddelenȱmoetenȱnietȱverstrektȱworȬ
den.ȱAndersȱzouȱhetȱimmersȱkunnenȱlijkenȱalsofȱillegaleȱpraktijkenȱbinnenȱdeȬ
tentieȱ gefaciliteerdȱ worden.ȱ Eenȱ deelnemerȱ haaltȱ hetȱ voorbeeldȱ aanȱ vanȱ eenȱ
stroomȱverzoekenȱomȱjodium.ȱDitȱkondenȱgedetineerdenȱdanȱgebruikenȱvoorȱ
boegroes.ȱDeȱmedischeȱdienstȱheeftȱdezeȱverzoekenȱpertinentȱgeweigerd.ȱEenȱ
andereȱdeelnemerȱlegtȱuitȱdatȱzeȱlangeȱtijdȱchloorȱhebbenȱverstrektȱaanȱgedeȬ
tineerden,ȱmaarȱditȱomȱredenenȱvanȱmisbruikȱisȱstopgezet.ȱNaastȱhetȱfeitȱdatȱ
chloorȱ werdȱ gebruiktȱ omȱ metȱ urinecontrolesȱ teȱ knoeien,ȱ werdȱ bijvoorbeeldȱ
chloorgasȱgeproduceerdȱdoorȱgedetineerden.ȱDitȱkanȱeenȱzeerȱgevaarlijkeȱstofȱ
zijn.ȱ
ȱ
Kennisȱoverȱgezondheidsrisico’sȱ
Overȱhetȱgebrekȱaanȱkennisȱbijȱgedetineerdenȱvanȱsoa,ȱhepatitisȱenȱhivȱzijnȱdeȱ
deelnemersȱ aanȱ deȱ focusgroepenȱ nietȱ verrast.ȱ Zijȱ zijnȱ hetȱ eroverȱ eensȱ datȱ deȱ
‘ouderwetse’ȱ foldersȱ geenȱ groteȱ impactȱ hebben.ȱ Dezeȱ zijnȱ alleenȱ nuttigȱ voorȱ
deȱenkelenȱdieȱookȱechtȱgerichtȱopȱzoekȱzijnȱnaarȱinformatie.ȱFoldersȱzijnȱverȬ
krijgbaarȱbijȱdeȱmedischeȱdienstȱenȱdeȱpsycholoog,ȱmaarȱvrijwelȱniemandȱdieȱ
hiernaarȱkijkt.ȱȱ
Erȱ zijnȱ bijȱ hetȱ personeelȱ veelȱ suggestiesȱ enȱ ideeënȱ overȱ hoeȱ dezeȱ informatieȱ
welȱbijȱgedetineerdenȱteȱkrijgenȱis.ȱInȱhetȱkaderȱvanȱdeȱModerniseringȱGevanȬ
genisȱWezenȱ(MGW)ȱstartȱbinnenkortȱinȱalleȱPI’sȱhetȱInkomsten,ȱScreeningȱenȱ
Selectieprocesȱ(ISS).ȱElkeȱgedetineerdeȱdieȱnieuwȱbinnenkomt,ȱmoetȱdezeȱproȬ
cedureȱ doorlopen.ȱ Deȱ eersteȱ paarȱ dagenȱ zijnȱ arbeidsvrij,ȱ watȱ mogelijkhedenȱ
scheptȱ voorȱ kennisoverdracht.ȱ Unaniemȱ isȱ erȱ enthousiasmeȱ omȱ binnenȱ dezeȱ
procedureȱbijvoorbeeldȱeenȱverplichtȱ‘soaȱklasje’ȱteȱorganiserenȱmetȱeenȱevenȬ
tueleȱ bijbehorendeȱ kennistestȱ (ditȱ gebeurtȱ alȱ inȱ eenȱ doorȱ onsȱ bezochteȱ (half)ȱ
105
openȱ inrichting).ȱ Hierbijȱ zouȱ ookȱ gebruikȱ gemaaktȱ kunnenȱ wordenȱ vanȱ bijȬ
voorbeeldȱ interactieveȱ Dvd’s,ȱ zodatȱ gedetineerdenȱ hetȱ nietȱ saaiȱ vinden.ȱ Eenȱ
meerderheidȱvanȱdeȱdeelnemersȱisȱtevensȱvoorstanderȱvanȱeenȱverplichteȱsoaȱ
testȱvoorȱelkeȱnieuweȱgedetineerde.ȱNuȱwordtȱdieȱalleenȱafgenomenȱalsȱdaarȱ
aanleidingȱvoorȱis.ȱȱ
Verderȱ doenȱ deelnemersȱ enkeleȱ suggestiesȱ dieȱ passenȱ binnenȱ eenȱ (afgeȬ
schermde)ȱ digitaleȱ leeromgeving,ȱ zoalsȱ cursussenȱ metȱ soaȱ kennistest,ȱ ofȱ inȬ
formatieȱ zoekenȱ overȱ bijvoorbeeldȱ bepaaldeȱ ziektesȱ ofȱ boegroes.ȱ Ookȱ wordtȱ
eenȱideeȱgeopperdȱomȱgebruikȱteȱmakenȱvanȱinterneȱtvȬkanalenȱdieȱdoorȱgeȬ
detineerdenȱ opȱ celȱ bekekenȱ kunnenȱ worden.ȱ Zoȱ kunnenȱ gedetineerdenȱ allesȱ
rustigȱbekijkenȱofȱopzoeken,ȱzonderȱhierbijȱgestoordȱofȱbekritiseerdȱteȱwordenȱ
doorȱpersoneelȱofȱmedegedetineerden.ȱ
ȱ
Samenvattingȱenȱconclusiesȱ
Eenȱ opȱ deȱ drieȱ respondentenȱ zegtȱ datȱ ontsmettingsmiddelenȱ nietȱ teȱ krijgenȱ
zijnȱinȱdetentie,ȱmaarȱeveneensȱeenȱopȱdeȱdrieȱzegtȱdatȱhetȱ(heel)ȱmakkelijkȱis.ȱ
Binnenȱ eenȱ PIȱ wordtȱ deȱ beschikbaarheidȱ verschillendȱ beleefdȱ doorȱ gedetiȬ
neerden.ȱDitȱkanȱkomenȱdoorȱanderȱbeleidȱopȱverschillendeȱafdelingen.ȱRuimȱ
eenȱ kwartȱ vanȱ deȱ gedetineerdenȱ heeftȱ geprobeerdȱ omȱ aanȱ ontsmettingsmidȬ
delenȱteȱkomenȱinȱdeȱmaandȱvoorȱhetȱinterview,ȱmeestalȱmetȱsucces.ȱZijȱhebȬ
benȱ ditȱ bijnaȱ allemaalȱ gebruiktȱ voorȱ hetȱ schoonmakenȱ vanȱ hunȱ cel;ȱ ‘slechts’ȱ
drieȱrespondentenȱgebruiktenȱhetȱvoorȱhetȱschoonmakenȱvanȱeenȱtatoeëerȬȱofȱ
piercingnaald.ȱ Respondentenȱ inȱ geslotenȱ settingȱ komenȱ moeilijkerȱ aanȱ ontȬ
smettingsmiddelen,ȱenȱhebbenȱzeȱvakerȱgeprobeerdȱteȱkrijgen.ȱ
Deȱ helftȱ vindtȱ hetȱ (erg)ȱ makkelijkȱ omȱ aanȱ condoomsȱ teȱ komen,ȱ eenȱ derdeȱ
weetȱhetȱniet.ȱEenȱkleinȱdeelȱvanȱdeȱrespondentenȱprobeerdeȱinȱdeȱmaandȱvanȱ
hetȱinterviewȱcondoomsȱteȱkrijgen,ȱbijnaȱallemaalȱvondenȱzeȱditȱmakkelijk.ȱDeȱ
condoomsȱ werdenȱ uitsluitendȱ voorȱ seksȱ gebruikt.ȱ Andersȱ danȱ bijȱ ontsmetȬ
tingsmiddelenȱvondenȱrespondentenȱinȱgeslotenȱinrichtingenȱhetȱmakkelijkerȱ
omȱaanȱcondoomsȱteȱkomen.ȱȱ
Watȱ betreftȱ deȱ belangstellingȱ voorȱ eenȱ professioneleȱ tatoeëerder,ȱ piercerȱ ofȱ
boegroeȬzetterȱinȱdetentie,ȱzeiȱdeȱhelftȱvanȱdeȱrespondentenȱvanȱeenȱtatoeëerȬ
derȱ gebruikȱ teȱ zullenȱ maken,ȱ eenȱ kleineȱ minderheidȱ vanȱ eenȱ piercerȱ enȱ nogȱ
minderȱvanȱeenȱboegroeȬzetter.ȱDeȱinteresseȱvoorȱtatoeëerdersȱkomtȱmetȱnameȱ
vanȱrespondentenȱdieȱeenȱinȱdetentieȱgezetteȱtatoeageȱhebben.ȱ
106
Inȱ focusgroepenȱ metȱ detentiepersoneelȱ isȱ gesprokenȱ overȱ preventieveȱ maatȬ
regelen.ȱPersoneelȱmeentȱdatȱtatoeërenȱbinnenȱdetentieȱnietȱteȱvoorkomenȱis.ȱ
Overȱhetȱ(tegenȱbetaling)ȱbeschikbaarȱstellenȱvanȱprofessioneleȱtatoeëerdersȱinȱ
detentieȱzijnȱdeȱmeningenȱverdeeld,ȱsommigeȱpraktijkwerkersȱvindenȱdatȱzoȱ
iemandȱ positiefȱ zouȱ kunnenȱ zijnȱ voorȱ gedetineerdenȱ dieȱ zichȱ zorgenȱ makenȱ
overȱdeȱgezondheidsrisico’s.ȱ
Boegroesȱwordenȱaangetroffenȱbijȱeenȱselecteȱgroepȱgedetineerden,ȱwaardoorȱ
collectieveȱvoorlichtingȱweinigȱzinvolȱis.ȱMogelijkȱwelȱzinvolȱisȱeenȱspecifiekȱ
opȱdezeȱdoelgroepȱafgestemdeȱfolder,ȱwaarinȱookȱaandachtȱwordtȱbesteedȱaanȱ
deȱonprettigeȱaspectenȱvanȱboegroesȱvoorȱdeȱvrouwenȱwaarȱdeȱmannenȱseksȱ
meeȱhebben.ȱEenȱandereȱsuggestieȱisȱomȱbijȱdeȱmedischeȱscreeningȱinȱteȱgaanȱ
opȱhetȱhebbenȱvanȱboegroesȱen/ofȱdeȱintentieȱdezeȱteȱ(laten)ȱzetten.ȱȱ
Volgensȱhetȱpersoneelȱslaanȱbestaandeȱfoldersȱoverȱgezondheidsrisicogedragȱ
overȱhetȱgeheelȱgenomenȱnietȱgoedȱaanȱbijȱgedetineerden.ȱPersoneelȱheeftȱveelȱ
verbetersuggestiesȱ enȱ zietȱ nieuweȱ mogelijkhedenȱ voorȱ voorlichtingȱ enȱ preȬ
ventieȱ inȱ hetȱ teȱ startenȱ Inkomsten,ȱ ScreeningȱenȱSelectieprocesȱ(ISS),ȱbijvoorȬ
beeldȱinȱdeȱvormȱvanȱeenȱverplichtȱ‘soaȱklasje’.ȱOokȱisȱerȱvrijȱbredeȱsteunȱvoorȱ
eenȱ verplichteȱ soaȱ testȱ voorȱ elkeȱ nieuweȱ gedetineerde.ȱ Tenȱ slotteȱ wordtȱ geȬ
pleitȱvoorȱmeerȱgebruikmakingȱvanȱinteractieveȱmediaȱenȱinterneȱtvȬkanalenȱ
dieȱdoorȱgedetineerdenȱopȱcelȱbekekenȱkunnenȱworden.ȱȱ
107
ȱȱ
108
ȱ
12 ȱ
Samenvattingȱenȱconclusiesȱ
ȱ
Inȱ ditȱ onderzoekȱ isȱ voorȱ hetȱ eerstȱ eenȱ prevalentieschattingȱ gemaaktȱ vanȱ geȬ
dragȱ datȱ hetȱ risicoȱ opȱ infectieziektenȱ vergrootȱ inȱ Nederlandseȱ detentie.ȱ Weȱ
richttenȱonsȱspecifiekȱopȱhiv,ȱsoa,ȱenȱhepatitisȱBȱenȱC.ȱHetȱrisicogedragȱinȱditȱ
onderzoekȱ heeftȱ betrekkingȱ opȱ hetȱ nemenȱ ofȱ zettenȱ vanȱ tatoeages,ȱ piercingsȱ
enȱboegroes 19ȱinȱdetentie,ȱintraveneusȱdruggebruikȱinȱdetentie,ȱenȱ–vrijwilligeȱ
ofȱonvrijwilligeȱ–ȱonveiligeȱseksȱinȱdetentie.ȱȱ
Doelȱvanȱhetȱonderzoekȱwas:ȱzichtȱgevenȱopȱdeȱprevalentieȱvanȱgezondheidsȬ
risicogedragȱonderȱNederlandseȱgedetineerdenȱenȱopȱmanierenȱomȱditȱgedragȱ
teȱvoorkomen,ȱomȱbeterȱteȱkunnenȱbeslissenȱoverȱmogelijkeȱverbeteringenȱvanȱ
hetȱpreventiebeleidȱvanȱhetȱgevangeniswezen.ȱȱ
Deȱ probleemstellingȱ luiddeȱ alsȱ volgt.ȱ Hoeveelȱ gedetineerdenȱ vertonenȱ gedragȱ
datȱ eenȱ risicoȱ vormtȱ voorȱ hunȱ eigenȱ enȱ andermansȱ gezondheid?ȱ Hoeȱ vaakȱ
vertonenȱzijȱditȱgedrag?ȱWatȱzijnȱdeterminantenȱvanȱditȱgedragȱenȱopȱwelkeȱ
wijzeȱzouȱhetȱvoorkomenȱkunnenȱworden?ȱDezeȱprobleemstellingȱisȱvertaaldȱ
inȱ eenȱtientalȱ onderzoeksvragen,ȱverdeeldȱoverȱdrieȱthema’s:ȱ preventieȱenȱproȬ
fiel;ȱdetentiecontext;ȱenȱpreventieȱenȱrisicoreductie.ȱȱ
Deȱ hoofdmootȱ vanȱ hetȱ onderzoekȱ bestondȱ uitȱ interviewsȱ metȱ 380ȱ mannelijkeȱ
volwassenȱgedetineerdenȱmetȱeenȱverblijfsduurȱvanȱminimaalȱ3ȱmaanden.ȱDaarnaastȱ
moestenȱdeȱrespondentenȱveroordeeldȱzijnȱtotȱminimaalȱ4ȱmaanden.ȱVoorȱdeȱ
interviewsȱ metȱ gedetineerdenȱ isȱ gebruikgemaaktȱ vanȱ eenȱ trapsgewijsȱ steekȬ
proefmodel.ȱ Inȱ deȱ eersteȱ stapȱ isȱ eenȱ selectieȱ vanȱ penitentiaireȱ inrichtingenȱ
gemaakt;ȱinȱdeȱtweedeȱstapȱeenȱselectieȱvanȱgedetineerdenȱbinnenȱdezeȱinrichȬ
19
ȱEenȱboegroeȱisȱeenȱballetjeȱdatȱonderȱdeȱhuidȱvanȱdeȱpenisȱwordtȱaangebracht.ȱHetȱballetjeȱ
kanȱ vanȱ verschillendeȱ materialenȱ zijn,ȱ zoalsȱ dobbelstenen,ȱ dominostenen,ȱ plasticȱ ofȱ metaal.ȱ
Vaakȱgaatȱhetȱomȱzelfgemaakteȱballetjes,ȱhetȱmateriaalȱwordtȱdanȱrondȱgeschuurd.ȱ
ȱ
109
tingen.ȱ Deȱ interviewsȱ zijnȱ faceȬtoȬfaceȱ gehoudenȱ aanȱ deȱ handȱ vanȱ eenȱ semiȬ
gestructureerdeȱ vragenlijst,ȱ metȱ grotendeelsȱ gesloten,ȱ maarȱ ookȱ openȱ antȬ
woorden.ȱ Daarnaastȱ zijnȱ focusgroepȱ gesprekkenȱ gevoerdȱ metȱ ervaringsdesȬ
kundigenȱenȱprofessionalsȱinȱhetȱveld.ȱ
ȱ
Respondentenȱ
Deȱ380ȱmannelijkeȱrespondentenȱzijnȱgemiddeldȱ36ȱjaarȱoud.ȱDeȱmeerderheidȱ
heeftȱ deȱ Nederlandseȱ nationaliteit.ȱ Minderȱ danȱ deȱ helftȱ isȱ autochtoon.ȱ Deȱ
grootsteȱallochtoneȱgroepȱisȱMarokkaans,ȱmetȱeenȱopȱdeȱzevenȱrespondenten.ȱ
Deȱ respondentenȱ zijnȱ overȱ hetȱ algemeenȱ vrijȱ laagȱ opgeleid,ȱ eenȱ opȱ deȱ drieȱ
heeftȱhelemaalȱgeenȱopleidingȱafgemaaktȱenȱdaarnaastȱheeftȱeenȱkwartȱmaxiȬ
maalȱ eenȱ VMBOȱ beroepsȬdiploma.ȱ Eenȱ derdeȱ vanȱ deȱ respondentenȱ zitȱ voorȱ
hetȱ eerstȱ inȱ detentie,ȱ bijnaȱ alleȱ andereȱ respondentenȱ hebbenȱ eerderȱ (ook)ȱ inȱ
Nederlandseȱ detentieȱ gezeten.ȱ Gemiddeldȱ zittenȱ zeȱ opȱ hetȱ momentȱ vanȱ hetȱ
interviewȱtweeȱjaarȱinȱdetentie,ȱenȱhebbenȱzeȱeenȱstrafȱvanȱ4.5ȱjaarȱgekregen.ȱ
Driekwartȱheeftȱooitȱeenȱcelȱgedeeld.ȱ
ȱ
Generaliseerbaarheidȱ
Deȱgegevensȱvanȱenȱoverȱgedetineerdenȱzijnȱgebaseerdȱopȱzelfrapportage.ȱDeȱ
cijfersȱ zijnȱ gewogenȱ naarȱ deȱ totaleȱ onderzoekspopulatie.ȱ Hetȱ betreftȱ echterȱ
eenȱ selectieveȱ populatieȱ vanȱ uitsluitendȱ meerderjarigeȱ mannenȱ metȱ –ȱ voorȱ
Nederlandȱ–ȱrelatiefȱlangeȱstraffen.ȱDeȱcijfersȱzijnȱderhalveȱnietȱteȱgeneraliseȬ
renȱnaarȱdeȱtotaleȱdetentiepopulatie.ȱ
ȱ
Prevalentieȱenȱprofielȱ
Binnenȱ ditȱ themaȱ vallenȱ vierȱ onderzoeksvragen.ȱ (1.ȱ )ȱ Hoeveelȱ gedetineerdenȱ
vertonenȱgedragȱdatȱeenȱrisicoȱvormtȱvoorȱhunȱgezondheidȱinȱtermenȱvanȱinȬ
fectieziekten?ȱ(2)ȱWatȱzijnȱachtergrondkenmerkenȱvanȱgedetineerdenȱdieȱdezeȱ
gedragingenȱactiefȱuitvoerenȱenȱtegenȱwieȱhetȱgedragȱvertoondȱwordt?ȱ(3.)ȱInȱ
hoeverreȱ isȱ sprakeȱ vanȱ vrijwilligheidȱ enȱ eigenȱ keuzes?ȱ (4)ȱ Zijnȱ erȱ risicogroeȬ
penȱteȱonderscheiden?ȱDeȱlaatsteȱvraagȱisȱonderzochtȱaanȱdeȱhandȱvanȱregresȬ
sieanalyse,ȱwaarbijȱgekekenȱisȱofȱhetȱbetreffendeȱgedragȱsamenhangtȱmetȱleefȬ
tijd,ȱ etniciteitȱ (westersȱ vs.ȱ nietȬwesters),ȱ opleidingsniveauȱ enȱ typeȱ detentieȱ
(geslotenȱvs.ȱ(half)open).ȱ
ȱ
110
Spuitenȱvanȱdrugsȱenȱanabolenȱ
Overȱ hetȱ geheelȱ genomenȱ komtȱ hetȱ (ooit)ȱ spuitenȱ vanȱ anabolenȱ en/ofȱ drugsȱ
vakerȱ buitenȱ danȱ binnenȱ deȱ inrichtingȱ voorȱ –ȱ enȱ betreftȱ hetȱ vakerȱ anabolenȱ
danȱdrugs.ȱVanȱdeȱrespondentenȱheeftȱ6.6%ȱooitȱwelȱeensȱgespoten,ȱ1.8%ȱnogȱ
inȱhetȱlaatsteȱjaarȱvoorafgaandȱaanȱdeȱhuidigeȱdetentie.ȱSlechtsȱ1.3%ȱzegtȱooitȱ
tijdensȱ detentieȱ anabolenȱ en/ofȱ drugsȱ teȱ hebbenȱ gespoten,ȱ waarvanȱ tweeȱ tijȬ
densȱdeȱhuidigeȱdetentieȱenȱslechtsȱeenȱinȱdeȱinrichtingȱzelf.ȱErȱzijnȱgeenȱindiȬ
catiesȱgevondenȱvoorȱhetȱonvrijwilligȱ–ȱinȱdeȱzinȱvanȱdoorȱanderenȱgedwonȬ
genȱȬȱspuitenȱvanȱdrugsȱofȱanabolen.ȱȱ
ȱ
Tatoeagesȱ
Eenȱkrappeȱmeerderheidȱheeftȱzelfȱeenȱofȱmeerȱtatoeages.ȱHunȱeersteȱtatoeageȱ
kregenȱzijȱgemiddeldȱrondȱhunȱ18eȱjaar.ȱBijȱongeveerȱdeȱhelftȱgebeurdeȱditȱalȬ
tijdȱdoorȱeenȱprofessioneleȱtatoeëerder,ȱbijȱdeȱrestȱookȱofȱuitsluitendȱdoorȱeenȱ
nietȬprofessionalȱ(eventueelȱinclusiefȱzijzelf).ȱEenȱminderheidȱheeftȱinȱdetentieȱ
welȱ eensȱ eenȱ tatoeageȱ gekregenȱ ofȱ zelfȱ gezet.ȱ Verrewegȱ hetȱ vaakstȱ gebeurdeȱ
ditȱ uitsluitendȱ ofȱ ookȱ inȱ Nederland.ȱ Deȱ laatsteȱ tatoeageȱ inȱ detentieȱ wasȱ geȬ
middeldȱbijnaȱ7ȱjaarȱgeleden.ȱVrijwelȱaltijdȱgebeurdeȱditȱdoorȱdeȱgedetineerdeȱ
zelfȱ ofȱ eenȱ andereȱ nietȬprofessional.ȱ Inȱ totaalȱ 19ȱ respondentenȱ hebbenȱ inȱ deȬ
tentieȱ tatoeagesȱ bijȱ anderenȱ gezetȱ enȱ opȱ eenȱ naȱ gebeurdeȱ datȱ uitsluitendȱ inȱ
Nederland.ȱ
ȱ
Piercingsȱenȱboegroesȱ
Ruimȱ eenȱ opȱ deȱ vijfȱ respondentenȱ heeftȱ zelfȱ eenȱ piercingȱ enȱ datȱ isȱ vierȱ keerȱ
zoveelȱalsȱeenȱboegroe.ȱRelatiefȱweinigȱrespondentenȱhebbenȱzelfȱinȱdetentieȱ
boegroesȱofȱpiercingsȱlatenȱzettenȱofȱdedenȱhetȱbijȱzichzelf.ȱDeȱaantallenȱzijnȱteȱ
kleinȱ voorȱ statistischȱ verantwoordeȱ uitspraken,ȱ maarȱ hetȱ inȱ detentieȱ (laten)ȱ
aanbrengenȱvanȱboegroesȱlijktȱietsȱvakerȱvoorȱteȱkomenȱdanȱvanȱpiercings.ȱInȱ
totaalȱhebbenȱvijfȱrespondentenȱinȱdetentieȱwelȱeensȱpiercingsȱgezetȱbijȱandereȱ
gedetineerdenȱenȱvierȱdedenȱdatȱmetȱboegroes.ȱ
ȱ
Seksȱenȱseksueelȱoverdraagbareȱaandoeningenȱ
Ongeveerȱ deȱ helftȱ vanȱ deȱ respondentenȱ heeftȱ eenȱ vasteȱ relatieȱ enȱ eenȱ kwartȱ
vanȱ deȱ steekproefȱ krijgtȱ bezoekȱ zonderȱ toezichtȱ (BZT).ȱ Wanneerȱ BZTȱ buitenȱ
beschouwingȱgelatenȱwordt,ȱheeftȱeenȱopȱdeȱtienȱwelȱeensȱseksueleȱhandelinȬ
genȱbinnenȱdetentieȱverricht.ȱOpȱdeȱtotaleȱsteekproefȱheeftȱeenȱopȱdeȱtwintigȱ
111
binnenȱ detentieȱ enȱ buitenȱ BZTȱwelȱeensȱonveiligeȱ seksȱgehadȱ(oraleȱ ofȱ analeȱ
seksȱ ofȱ geslachtsgemeenschapȱ zonderȱ condoom).ȱ Ietsȱ minderȱ danȱ deȱ helftȱ
heeftȱ tijdensȱ deȱ huidigeȱ detentieȱȬȱbinnenȱ en/ofȱ tijdensȱ verlofȱȬȱseksueelȱconȬ
tactȱgehad,ȱinȱverrewegȱdeȱmeesteȱgevallenȱmetȱeenȱ(vaste)ȱpartner,ȱmaarȱookȱ
metȱ‘scharrels’,ȱprostitueesȱofȱpersoneel.ȱ
Ookȱ alȱ zijnȱ deȱ meesteȱ gerapporteerdeȱ seksueleȱ handelingenȱ binnenȱ detentieȱ
ookȱveiligȱzonderȱcondoomȱ(zoalsȱmetȱdeȱhandȱbevredigen),ȱbinnenȱdetentieȱ
vindtȱ tochȱ riskanteȱ seksȱ zonderȱ condoomȱ plaats.ȱ Eenȱ (weliswaarȱ klein)ȱ deelȱ
vanȱdeȱrespondentenȱwerdȱdeȱafgelopenȱ12ȱmaandenȱbehandeldȱvoorȱandereȱ
soaȱdanȱhiv,ȱditȱisȱȬȱookȱwanneerȱdieȱnietȱinȱdetentieȱwerdenȱopgedaanȱȬȱredenȱ
totȱzorg.ȱ
ȱ
Onvrijwilligheidȱ
Vierȱrespondentenȱzeggenȱooitȱinȱdetentieȱ(inȱhetȱbuitenlandȱmaarȱookȱinȱNeȬ
derland)ȱseksȱtegenȱhunȱwilȱteȱhebbenȱgehad,ȱwaarvanȱtweeȱonveiligȱ(respecȬ
tievelijkȱoraleȱenȱanaleȱseksȱzonderȱcondoom).ȱ
ȱ‘Slechts’ȱ drieȱ respondentenȱ meldenȱ kennisȱ teȱ hebbenȱ vanȱ personenȱ dieȱ inȱ
Nederlandȱ tegenȱ hunȱ wilȱ getatoeëerdȱ werden,ȱ tweeȱ hiervanȱ vertellenȱ overȱ
dezelfdeȱgedetineerde.ȱȱ
ȱ
Achtergrondkenmerkenȱenȱrisicogroepenȱ
Spuitenȱisȱ(meestal:ȱwas)ȱoverwegendȱeenȱaangelegenheidȱvanȱwesterseȱgedeȬ
tineerden.ȱȱ
Uitȱregressieȱanalysesȱblijktȱdatȱbijȱtatoeagesȱalleenȱleeftijdȱvanȱinvloedȱis,ȱenȱ
danȱookȱalleenȱopȱdeȱkansȱdatȱiemandȱtijdensȱdeȱhuidigeȱdetentieȱeenȱtatoeageȱ
heeftȱ latenȱ zetten.ȱ Hierbijȱ geldtȱ datȱ hetȱ minderȱ waarschijnlijkȱ isȱ datȱ oudereȱ
respondentenȱeenȱtatoeageȱinȱdetentieȱhebbenȱgenomen.ȱ
Vooralȱbijȱboegroesȱtekentȱzichȱeenȱetnischeȱcomponentȱaf,ȱwantȱhetȱzijnȱrelaȬ
tiefȱ enȱ absoluutȱ overwegendȱ Surinaamseȱ enȱ Antilliaanseȱ gedetineerdenȱ dieȱ
boegroesȱhebben.ȱUitȱregressieȱanalysesȱkomtȱnaarȱvorenȱdatȱgedetineerdenȱinȱ
eenȱgeslotenȱinrichtingȱeenȱvierȱkeerȱzoȱgroteȱkansȱhebbenȱomȱeenȱpiercingȱteȱ
hebbenȱdieȱooitȱdoorȱeenȱnietȬprofessionalȱisȱgezet.ȱBijȱboegroesȱgeldtȱdatȱnietȬ
westerseȱrespondentenȱeenȱvierȱkeerȱzoȱgroteȱkansȱhebbenȱomȱeenȱofȱmeerdeȬ
reȱ boegroesȱ teȱ bezitten,ȱ enȱ oudereȱ respondentenȱ hebbenȱ juistȱ minderȱ kansȱ
hierop.ȱ
112
Uitȱregressieȱanalysesȱblijktȱdatȱgeenȱvanȱdeȱonderzochteȱfactorenȱvanȱinvloedȱ
isȱopȱdeȱkansȱdatȱrespondentenȱonveiligeȱseksȱinȱdetentieȱhebbenȱgehad.ȱ
ȱ
Detentiecontextȱ
Gaatȱ hetȱ omȱ gedragȱ datȱ specifiekȱ inȱ deȱ detentiesituatieȱ wordtȱ vertoond,ȱ ofȱ
werdȱhetȱookȱalȱbuitenȱdeȱdetentieȱvertoond?ȱ(onderzoeksvraagȱ5)ȱGeenȱvanȱ
deȱonderzochteȱgedragingenȱkomtȱonderȱdeȱrespondentenȱuitsluitendȱvoorȱinȱ
detentie.ȱMaarȱverhoudingsgewijsȱhebbenȱrespondentenȱinȱdetentieȱ(BZTȱnietȱ
meegerekend)ȱ minderȱ vaakȱ seks,ȱ terwijlȱ daarmeeȱ vergelekenȱ hetȱ zettenȱ vanȱ
tatoeagesȱ enȱ –ȱ meerȱ nogȱ Ȭȱ boegroesȱrelatiefȱvaakȱookȱ binnenȱdetentieȱplaatsȬ
vindt.ȱInȱhetȱgevalȱvanȱtatoeagesȱlijktȱvooralȱ(hetȱtegengaanȱvan)ȱvervelingȱenȱ
bijȱ boegroesȱ statusȱ onderȱ bepaaldeȱ (etnische)ȱ groepenȱ mannenȱ hieraanȱ bijȱ teȱ
dragen.ȱȱ
Opȱ basisȱ vanȱ zelfrapportageȱ zijnȱ (gewogen)ȱ schattingenȱ gemaaktȱ vanȱ geȬ
zondheidsrisicogedragȱbinnenȱdeȱdetentieȱvoorȱdeȱeerdergenoemdeȱpopulatieȱ
vanȱmeerderjarigeȱmannelijkeȱgedetineerden.ȱInȱtabelȱ12.1ȱzijnȱdeȱbevindingenȱ
samengevat,ȱ waarbijȱ metȱ uitzonderingȱ vanȱ seksȱ eenȱ vergelijkingȱ gemaaktȱ
wordtȱtussenȱgedragȱbinnenȱenȱbuitenȱdetentie.ȱDeȱschattingȱvoorȱooitȱinȱhetȱ
levenȱ onveilig 20ȱgezetteȱ tatoeagesȱ wasȱ veruitȱ hetȱ hoogst.ȱ Voorȱ ooitȱ onveiligeȱ
tatoeagesȱinȱdetentieȱisȱdezeȱschattingȱongeveerȱdeȱhelftȱlager,ȱmaarȱtochȱforsȱ
hogerȱdanȱvoorȱdeȱandereȱrisicogedragingenȱinȱdetentie.ȱOokȱinȱhetȱgevalȱvanȱ
deȱ huidigeȱ detentieȱ isȱ deȱ schattingȱ hetȱ hoogstȱ voorȱ onveiligeȱ tatoeages.ȱ Opȱ
flinkeȱafstandȱbijȱonveiligȱgedragȱinȱdetentieȱvolgtȱseks.ȱInȱdezelfdeȱrangeȱofȱ
ietsȱ lagerȱ zijnȱ deȱ schattingenȱ voorȱ onveiligeȱ piercingsȱ enȱ boegroes,ȱ waarbijȱ
boegroesȱ watȱ vakerȱ danȱ piercingsȱ tijdensȱ detentieȱ (inȱ plaatsȱ vanȱ inȱ deȱ ‘vrijeȱ
samenleving’)ȱgezetȱlijkenȱteȱworden.ȱSpuitenȱvanȱdrugsȱen/ofȱanabolenȱkomtȱ
zowelȱbinnenȱalsȱbuitenȱdetentieȱweinigȱvoor.ȱ
WeȱkunnenȱgeenȱuitsprakenȱdoenȱoverȱeventueleȱpiekfasenȱinȱgezondheidsriȬ
sicogedragȱ tijdensȱ deȱ detentie.ȱ Hetȱ zouȱ bijvoorbeeldȱ kunnenȱ datȱ hetȱ aanȱ hetȱ
beginȱ vanȱ deȱ detentieȱ vakerȱ voorkomtȱ inȱ verbandȱ metȱ stress,ȱ maarȱ hetȱ zouȱ
20
ȱTatoeages,ȱpiercingsȱenȱboegroesȱgezetȱdoorȱnietȬprofessionalsȱbeschouwdenȱweȱalsȱonveiȬ
lig.ȱBijȱhetȱooitȱspuitenȱrekendenȱweȱhetȱspuitenȱmetȱgebruiktȱmateriaalȱalsȱonveilig.ȱInȱdetenȬ
tieȱ gebeurdeȱ hetȱ spuitenȱ meestalȱ metȱ nieuwȱ materiaal,ȱ tochȱ kanȱ geredeneerdȱ wordenȱ datȱ
spuitenȱinȱdetentieȱsowiesoȱriskantȱis,ȱdusȱzienȱweȱspuitenȱinȱdetentieȱaltijdȱalsȱonveilig.ȱȱ
113
ookȱ kunnenȱ datȱ hetȱ juistȱ naȱ eenȱ langeȱ detentieperiodeȱ voorkomtȱ vanwegeȱ
verveling.ȱ Inȱ deȱ toekomstȱ zouȱ wellichtȱ gevraagdȱ kunnenȱ wordenȱ naarȱ hoeȱ
langȱmenȱinȱdetentieȱzatȱtoenȱhetȱgedragȱzichȱvoordeed.ȱ
ȱ
Tabel 12.1 Onveilig gezondheidsgedrag bij mannelijke gedetineerden met minimale verblijfsduur
van3maanden
%
N
TatoeagesdoornietͲprofessional
Ooitonveiligetatoeage(s)
33.2%
±
4.2%
563 ±
71
Onveiligetatoeage(s)indetentie
17.0%
±
3.3%
288 ±
56
Onveiligetatoeage(s)inNederlandsedetentie
15.4%
±
3.2%
261 ±
54
5.4% ±
2.0%
92 ±
34
Onveiligetatoeage(s)tijdensdezedetentieperiode
PiercingsdoornietͲprofessional
Ooitonveiligepiercing(s)
7.0% ±
2.3%
119 ±
39
Ooitonveiligepiercing(s)indetentie
2.6% ±
1.4%
44 ±
24
Ooitonveiligepiercing(s)inNederlandsedetentie
2.1% ±
1.3%
36 ±
22
BoegroesdoornietͲprofessional
Ooitonveiligeboegroe(s)
4.5% ±
1.8%
76 ±
31
Ooitonveiligeboegroe(s)indetentie
3.8% ±
1.7%
64 ±
29
Ooitonveiligeboegroe(s)inNederlandsedetentie
3.3% ±
1.6%
56 ±
27
Onveiligepiercing/boegroetijdensdezedetentie
3.5% ±
1.6%
59 ±
27
Drugs/anabolenspuiten
Ooitonveiligspuiten
1.6% ±
1.1%
27 ±
19
Ooitspuitenindetentie(incl.nieuwespuit/naald)
1.2% ±
1.0%
20 ±
17
Spuitentijdensdezedetentieperiode(idem)
0.3% ±
0.5%
5 ±
8
Onveiligeseks(oraal,anaal,geslachtsgemeenschap
zondercondoom)
Ooitonveiligeseksindetentie
5.7% ±
1.9%
97 ±
32
OoitonveiligeseksinNederlandsedetentie
5.1% ±
2.0%
86 ±
34
Onveiligesekstijdensdezedetentieperiode
1.6% ±
1.1%
27 ±
19
ȱ
Preventieȱenȱrisicoreductieȱ
Binnenȱ ditȱ themaȱ isȱ deȱ kennisȱ vanȱ gezondheidsrisicogedragȱ onderzocht,ȱ alsȬ
medeȱhoeȱzulkȱgedragȱzichȱinȱdetentieȱmanifesteertȱenȱhoeȱhetȱvoorkomenȱofȱ
teruggedrongenȱzouȱkunnenȱworden.ȱ
ȱȱ
Kennisȱvanȱgezondheidsrisico’sȱ
Aanȱdeȱhandȱvanȱ15ȱ stellingenȱisȱdeȱkennisȱvanȱgedetineerdenȱoverȱgezondȬ
heidsrisico’sȱ gemetenȱ (onderzoeksvraagȱ 6).ȱ Overȱ hetȱ geheelȱ genomenȱ schortȱ
114
erȱ nogalȱ watȱ aanȱ dezeȱ kennis.ȱ Gemiddeldȱ wetenȱ deȱ respondentenȱ opȱ tweeȬ
derdeȱvanȱdeȱstellingenȱhetȱjuisteȱantwoord.ȱSlechtsȱ5.5%ȱweetȱalleȱstellingenȱ
goedȱteȱbeantwoorden.ȱDeȱkennisȱisȱhetȱminstȱslechtȱoverȱhivȱenȱhetȱslechtstȱ
overȱhepatitis.ȱȱ
Hetȱ grootsteȱ misverstandȱ bijȱ soaȱ isȱ datȱ deȱ helftȱ tenȱ onrechteȱ denktȱ datȱ geȬ
slachtsziektenȱ kunnenȱ wordenȱ overgebrachtȱ doorȱ elkaarsȱ tandenborstelȱ enȱ
scheermesjesȱ teȱ gebruiken.ȱ Ookȱ wetenȱ –ȱ metȱ eenȱ opȱ deȱ vijfȱ –ȱ opvallendȱ veelȱ
respondentenȱ nietȱ watȱ chlamydiaȱ is.ȱ Bijȱ hivȱ hebbenȱ deȱ kennishiatenȱ vooralȱ
betrekkingȱ opȱ tenȱ onrechteȱ denkenȱ datȱ hivȬinfectieȱ altijdȱ gepaardȱ gaatȱ metȱ
symptomen,ȱ datȱ jeȱ besmetȱ kuntȱ rakenȱ doorȱ teȱ zoenenȱ metȱ iemandȱ dieȱ hivȬ
positiefȱisȱenȱdatȱjeȱviaȱoraleȱseksȱgeenȱhivȱkuntȱoplopen.ȱȱ
Opvallendȱveelȱrespondentenȱwetenȱweinigȱtotȱnietsȱvanȱhepatitis.ȱDaarnaastȱ
denkenȱrelatiefȱveelȱrespondentenȱtenȱonrechteȱdatȱhepatitisȱnietȱkanȱwordenȱ
overgebrachtȱviaȱtandenborstelsȱenȱscheermesjesȱenȱnietȱdoorȱoraleȱseks,ȱterȬ
wijlȱ andersomȱ relatiefȱ veelȱ tenȱ onrechteȱ menenȱ datȱ besmettingȱ metȱ hepatitisȱ
welȱviaȱhetȱzwembadȱkanȱplaatsvinden.ȱ
Uitȱ regressieȱ analysesȱ blijktȱ datȱ respondentenȱ metȱ eenȱ hogeȱ opleidingȱ beterȱ
scorenȱopȱkennisȱoverȱgezondheidsrisico’s,ȱditȱgeldtȱvoorȱelkeȱscore.ȱHoeȱouȬ
der,ȱhoeȱlagerȱdeȱsoaȱscoreȱenȱdeȱtotaleȱscore.ȱWesterseȱrespondentenȱscorenȱ
beterȱopȱkennisȱoverȱhepatitisȱenȱopȱhetȱtotaal.ȱRespondentenȱinȱeenȱgeslotenȱ
inrichtingȱwetenȱhetȱminstȱvanȱsoa.ȱ
ȱ
Preventieveȱmiddelenȱenȱmaterialenȱ
Drieȱonderzoeksvragenȱgingenȱspecifiekȱoverȱhetȱalȱdanȱnietȱ(kunnen)ȱnemenȱ
vanȱ maatregelenȱ omȱ besmettingȱ metȱ infectieziektenȱ teȱ voorkomen.ȱ Welkeȱ
middelenȱenȱmaterialenȱzijnȱvolgensȱgedetineerdenȱinȱdeȱpenitentiaireȱinrichȬ
tingȱformeelȱvoorhandenȱomȱrisicogedragȱteȱvoorkomen?ȱWaaromȱwordtȱhierȱ
wel/geenȱgebruikȱvanȱgemaakt?ȱ(onderzoekvraagȱ7)ȱWelkeȱmiddelenȱwordenȱ
informeelȱ doorȱ gedetineerdenȱ gebruiktȱ omȱ infectiesȱ teȱ voorkomen?ȱ (onderȬ
zoeksvraagȱ 8)ȱ Zijnȱ gedetineerdenȱ zelfȱ alertȱ opȱ desinfectie?ȱ Vragenȱ zeȱ erom?ȱ
(onderzoeksvraagȱ9)ȱ
Eenȱopȱdeȱdrieȱrespondentenȱzegtȱdatȱontsmettingsmiddelenȱnietȱteȱkrijgenȱzijnȱ
inȱ detentie,ȱ maarȱ eveneensȱ eenȱ opȱ deȱ drieȱ zegtȱ datȱ hetȱ (heel)ȱ makkelijkȱ is.ȱ
Binnenȱ eenȱ PIȱ wordtȱ deȱ beschikbaarheidȱ verschillendȱ beleefdȱ doorȱ gedetiȬ
neerden.ȱDitȱkanȱkomenȱdoorȱanderȱbeleidȱopȱverschillendeȱafdelingen.ȱRuimȱ
115
eenȱ kwartȱ vanȱ deȱ gedetineerdenȱ heeftȱ geprobeerdȱ omȱ aanȱ ontsmettingsmidȬ
delenȱ teȱ komenȱ inȱ deȱ maandȱ voorȱ hetȱ interview,ȱ voorȱ hetȱ grootsteȱ deelȱ metȱ
succes.ȱZijȱhebbenȱditȱbijnaȱallemaalȱgebruiktȱvoorȱhetȱschoonmakenȱvanȱhunȱ
cel;ȱ drieȱ respondentenȱ gebruiktenȱ hetȱ voorȱ hetȱ schoonmakenȱ vanȱ eenȱ tatoeȬ
eerȬȱofȱpiercingnaald.ȱRespondentenȱinȱgeslotenȱsettingȱkomenȱmoeilijkerȱaanȱ
ontsmettingsmiddelen,ȱenȱhebbenȱzeȱvakerȱgeprobeerdȱteȱkrijgen.ȱ
Deȱhelftȱvindtȱhetȱ(erg)ȱmakkelijkȱomȱaanȱcondoomsȱteȱkomen,ȱeenȱderdeȱweetȱ
hetȱ niet.ȱ Eenȱ aantalȱ respondentenȱ probeerdeȱ inȱ deȱ maandȱ vanȱ hetȱ interviewȱ
condoomsȱteȱkrijgen,ȱbijnaȱallemaalȱvondenȱzeȱditȱmakkelijk.ȱCondoomsȱwerȬ
denȱ uitsluitendȱ voorȱ seksȱ gebruikt.ȱ Andersȱ danȱ bijȱ ontsmettingsmiddelenȱ
vondenȱ respondentenȱ inȱ geslotenȱ inrichtingenȱ hetȱ makkelijkerȱ omȱ aanȱ conȬ
doomsȱteȱkomen.ȱȱ
ȱ
Alertheidȱenȱrisico’sȱ
Tatoeërenȱisȱdeȱmeestȱvoorkomendeȱvormȱvanȱriskantȱgedragȱinȱdetentie,ȱookȱ
bijȱnagenoegȱalleȱcombinatiesȱvanȱriskantȱgedragȱkomtȱonveiligȱtatoeërenȱvoor.ȱ
Hoewelȱ bijȱ tatoeërenȱ inȱ detentieȱ nietȱ altijdȱ nieuweȱ naaldenȱ en/ofȱ nieuweȱ ofȱ
deugdelijkeȱ inktȱ wordenȱ gebruiktȱ enȱ hetȱ voorafȱ afdoendeȱ schoonmakenȱ vanȱ
eerderȱgebruiktȱmateriaalȱsomsȱteȱwensenȱoverȱlaat,ȱlijktȱinȱNederlandȱgedragȱ
datȱhetȱoplopenȱvanȱeenȱinfectieziekteȱinȱdeȱhandȱwerktȱrelatiefȱweinigȱvoorȱteȱ
komenȱ bijȱ tatoeërenȱ inȱ detentie.ȱ Deȱ omstandighedenȱ waaronderȱ ditȱ gebeurtȱ
(vaakȱ nietȬprofessionals,ȱ ondeugdelijkȱ materiaal)ȱ kunnenȱ welȱ hetȱ ontstaanȱ
vanȱontstekingen,ȱverwondingenȱenȱlittekensȱbevorderen.ȱ
Hoewelȱhetȱzettenȱvanȱpiercingsȱenȱboegroesȱinȱdetentieȱnietȱaltijdȱgeschiedtȱ
metȱnieuwȱmateriaalȱenȱhetȱvoorafȱschoonmakenȱvanȱeerderȱgebruiktȱmateriȬ
aalȱsomsȱteȱwensenȱoverȱlaat,ȱkomtȱgedragȱwaarmeeȱhetȱrisicoȱopȱeenȱinfectieȬ
ziekteȱwordtȱvergrootȱinȱdeȱtotaleȱdetentiepopulatieȱinȱNederlandȱweinigȱvoorȱ
bijȱ hetȱ piercenȱ ofȱ hetȱ aanbrengenȱ vanȱ boegroesȱ tijdensȱ detentie.ȱ Deȱ omstanȬ
dighedenȱ waaronderȱ ditȱ gebeurtȱ (nietȬprofessionals,ȱ ondeugdelijkȱ materiaal)ȱ
kunnenȱechterȱwelȱhetȱontstaanȱvanȱontstekingen,ȱverwondingenȱenȱlittekensȱ
bevorderen.ȱ
Weliswaarȱzijnȱerȱgedetineerdenȱdieȱooitȱwelȱeensȱspuitenȱvanȱofȱaanȱanderenȱ
hebbenȱgeleend,ȱmaarȱhetȱbetreftȱheleȱkleineȱaantallen.ȱHetȱdelenȱvanȱspuitenȱ
lijktȱ inȱ Nederlandseȱ penitentiaireȱ inrichtingenȱ opȱ slechtsȱ zeerȱ geringeȱ schaalȱ
voorȱteȱkomen.ȱ
ȱ
116
Kennisȱenȱrisicogedragȱ
Opvallendȱisȱhetȱgebrekȱaanȱsamenhangȱtussenȱenerzijdsȱkennisȱenȱanderzijdsȱ
risicogedrag.ȱBovendienȱzijnȱwelȱgevondenȱsamenhangenȱnietȱsteedsȱeenduiȬ
digȱteȱinterpreteren.ȱZoȱscorenȱrespondentenȱdieȱinȱhetȱjaarȱvoorȱhetȱinterviewȱ
behandeldȱzijnȱvoorȱsoaȱhogerȱopȱkennisȱvanȱsoaȱdanȱanderen.ȱDatȱzouȱkunȬ
nenȱkomenȱdoordatȱzijȱinȱhetȱkaderȱvanȱofȱnaarȱaanleidingȱvanȱhunȱbehandeȬ
lingȱvoorlichtingȱhebbenȱgekregen.ȱHetȱzouȱookȱkunnenȱbetekenenȱdatȱzijȱwilȬ
lensȱenȱwetensȱrisico’sȱnamen.ȱDeȱuitkomstenȱmetȱbetrekkingȱtotȱrespondenȬ
tenȱ dieȱ onveiligeȱ seksȱ inȱ dezeȱ detentieȱ hebbenȱ gehadȱ wijzenȱ hierȱ echterȱ nietȱ
op,ȱwantȱzijȱhebbenȱjuistȱeenȱslechtereȱkennisȱvanȱchlamydia.ȱ
Uitȱ deȱ regressieȱ analysesȱ bleekȱ datȱ kennisȱ geenȱ toegevoegdeȱ waardeȱ hadȱ bijȱ
deȱvoorspellingȱvanȱdeȱverschillendeȱvormenȱvanȱrisicogedrag,ȱterwijlȱbijȱbeȬ
handeldȱ zijnȱ voorȱ soaȱ samenhingȱ metȱ eenȱ hogereȱ hepatitisȱ kennisscore.ȱ Ditȱ
‘onlogische’ȱverbandȱzouȱbijvoorbeeldȱverklaardȱkunnenȱwordenȱdoordatȱbijȱ
deȱsoaȬbehandelingȱookȱmeteenȱvoorlichtingȱgegevenȱwordtȱoverȱhepatitis.ȱ
ȱ
Verbeteringȱvanȱvoorlichtingȱenȱpreventieȱ
Deȱtiendeȱenȱlaatsteȱonderzoeksvraagȱhadȱbetrekkingȱopȱwatȱaanȱvoorlichting,ȱ
faciliteitenȱofȱondersteuningȱgebodenȱzouȱmoetenȱwordenȱomȱrisicogedragȱteȱ
ontmoedigenȱ ofȱ inȱ teȱ perken.ȱ Aanȱ welkeȱ voorwaardenȱ moetȱ daarbijȱ wordenȱ
voldaan?ȱWelkeȱbehoeftenȱlevenȱopȱditȱpuntȱbijȱgedetineerden?ȱȱ
Watȱ betreftȱ deȱ gebrekenȱ inȱ kennisȱ bijȱ gedetineerdenȱ wijzenȱ deȱ bevindingenȱ
vooralȱ opȱ hetȱ belangȱ vanȱ meerȱ ofȱ betereȱ voorlichtingȱ overȱ hepatitisȱ enȱ chlaȬ
mydia.ȱ
Deȱmeesteȱrespondentenȱzijnȱgetestȱopȱhepatitisȱen/ofȱhiv;ȱeenȱkwartȱopȱgeenȱ
vanȱbeide.ȱVoorȱzoverȱbekendȱzijnȱachtȱrespondentenȱpositiefȱgetestȱopȱhepaȬ
titisȱ Cȱ enȱ eenȱ opȱ hiv.ȱ Gemiddeldȱ wasȱ deȱ laatsteȱ keerȱ ietsȱ meerȱ danȱ drieȱ jaarȱ
geleden.ȱGezienȱdeȱgemiddeldeȱduurȱvanȱhunȱhuidigeȱdetentieȱenȱhetȱfeitȱdatȱ
eenȱdeelȱvanȱdeȱrespondentenȱmeerȱofȱminderȱregelmatigȱonveiligeȱseksȱheeft,ȱ
lijktȱvanuitȱhetȱgezichtspuntȱvanȱvolksgezondheidȱfrequenterȱtestenȱopȱhepaȬ
titisȱenȱhivȱgeenȱoverbodigeȱluxe.ȱ
Opȱdeȱvraagȱofȱzijȱgebruikȱzoudenȱmakenȱvanȱeenȱprofessioneleȱtatoeëerder,ȱ
piercerȱ ofȱ boegroeȬzetterȱ alsȱ dezeȱ voorhandenȱ zouȱ zijnȱ inȱ detentie,ȱ zegtȱ deȱ
helftȱvanȱdeȱgeïnterviewdeȱgedetineerdenȱvanȱeenȱtatoeëerderȱgebruikȱteȱwilȬ
lenȱ maken,ȱ bijnaȱ niemandȱ vanȱ eenȱ piercerȱ enȱ nogȱ minderȱ vanȱ eenȱ boegroeȬ
117
zetter.ȱDeȱinteresseȱvoorȱtatoeëerdersȱkomtȱvooral,ȱmaarȱnietȱuitsluitend,ȱvanȱ
respondentenȱdieȱreedsȱeenȱinȱdetentieȱgezetteȱtatoeageȱhebben.ȱBijȱpiercingsȱ
ofȱ boegroesȱ zijnȱ erȱ relatiefȱ veelȱ respondentenȱ dieȱ nogȱ nooitȱ eenȱ piercingȱ ofȱ
boegroeȱ inȱ detentieȱ hebbenȱ latenȱ zetten,ȱ ditȱ wijstȱ eropȱ datȱ hetȱ introducerenȱ
vanȱ eenȱ professioneleȱ piercerȱ ofȱ boegroeȬzetterȱ nietȱ striktȱ eenȱ preventieveȱ
werkingȱzouȱhebben,ȱmaarȱookȱeenȱnieuweȱgroepȱaanȱzouȱboren.ȱ
ȱ
Preventiebeleidȱvolgensȱpraktijkwerkersȱ
Inȱ focusgroepenȱ metȱ detentiepersoneelȱ isȱ gesprokenȱ overȱ inȱ deȱ praktijkȱ toeȬ
pasbareȱ preventieveȱ maatregelen.ȱ Personeelȱ meentȱ datȱ tatoeërenȱ binnenȱ deȬ
tentieȱnietȱteȱvoorkomenȱis.ȱOverȱhetȱ(tegenȱbetaling)ȱbeschikbaarȱstellenȱvanȱ
professioneleȱ tatoeëerdersȱ inȱ detentieȱ zijnȱ deȱ meningenȱ verdeeld,ȱ sommigeȱ
praktijkwerkersȱ menenȱ datȱ zoȱ iemandȱ positiefȱ zouȱ kunnenȱ zijnȱ voorȱ gedetiȬ
neerdenȱdieȱzichȱzorgenȱmakenȱoverȱdeȱgezondheidsrisico’s.ȱȱ
Boegroesȱwordenȱaangetroffenȱbijȱeenȱselecteȱgroepȱgedetineerden,ȱwaardoorȱ
collectieveȱ voorlichtingȱ weinigȱ zinvolȱ wordtȱ geacht.ȱ Mogelijkȱ welȱ zinvolȱ isȱ
eenȱ specifiekȱ opȱ dezeȱ doelgroepȱ afgestemdeȱ folder,ȱ waarinȱ ookȱ aandachtȱ
wordtȱ besteedȱ aanȱ deȱ onprettigeȱ aspectenȱ vanȱ boegroesȱ voorȱ deȱ vrouwenȱ
waarȱ deȱ mannenȱ seksȱ meeȱ hebben.ȱ Eenȱ andereȱ suggestieȱ isȱ omȱ bijȱ deȱ mediȬ
scheȱscreeningȱinȱteȱgaanȱopȱhetȱhebbenȱvanȱboegroesȱen/ofȱdeȱintentieȱdezeȱteȱ
(laten)ȱzetten.ȱȱ
Volgensȱhetȱpersoneelȱslaanȱbestaandeȱfoldersȱoverȱgezondheidsrisicogedragȱ
overȱhetȱgeheelȱgenomenȱnietȱgoedȱaanȱbijȱgedetineerden.ȱPersoneelȱheeftȱveelȱ
verbetersuggestiesȱ enȱ zietȱ nieuweȱ mogelijkhedenȱ voorȱ voorlichtingȱ enȱ preȬ
ventieȱ inȱ hetȱ teȱ startenȱ Inkomsten,ȱScreeningȱ enȱSelectieprocesȱ(ISS),ȱ bijvoorȬ
beeldȱinȱdeȱvormȱvanȱeenȱverplichtȱ‘soaȱklasje’.ȱOokȱisȱerȱvrijȱbredeȱsteunȱvoorȱ
eenȱverplichteȱsoaȱtestȱvoorȱelkeȱnieuweȱgedetineerde.ȱDaarnaastȱpleitenȱprakȬ
tijkwerkersȱ voorȱ meerȱ gebruikmakingȱ vanȱ interactieveȱ mediaȱ enȱ interneȱ tvȬ
kanalenȱdieȱdoorȱgedetineerdenȱopȱcelȱbekekenȱkunnenȱworden.ȱȱ
ȱ
Totȱslotȱ
Ookȱ alȱ horenȱ zeȱ erȱ officieelȱ nietȱ thuis,ȱ alleȱ onderzochteȱ gedragingenȱ komenȱ
voorȱ inȱ Nederlandseȱ detentie.ȱ Omdatȱ gedetineerdenȱ inȱ detentieȱ inȱ vergelijȬ
kingȱmetȱdeȱ‘vrijeȱsamenleving’ȱminderȱofȱgeenȱtoegangȱhebbenȱtotȱdeugdelijkȱ
118
materiaalȱofȱontsmettingsmethoden,ȱvergrootȱditȱdeȱrisico’sȱopȱinfectieziekten,ȱ
ontstekingen,ȱallergischeȱreactiesȱenȱwonden.ȱ
Detentiepersoneelȱonderkentȱdatȱgezondheidsrisicogedragȱinȱdeȱpraktijkȱnietȱ
volledigȱ isȱ uitȱ teȱ bannen.ȱ Ditȱ geldtȱ hetȱ sterkstȱ voorȱ tatoeëren.ȱ Daarbijȱ isȱ eenȱ
belangrijkȱ dilemmaȱ datȱ ‘soepeler’ȱ beleidȱ –ȱ bijvoorbeeldȱ professioneleȱ tatoeȬ
eerdersȱinȱdetentieȱ–ȱdoorȱgedetineerdenȱgeïnterpreteerdȱzouȱkunnenȱwordenȱ
alsȱaanmoedigingȱtotȱgedragȱdatȱpersoneelȱhetȱliefstȱhelemaalȱnietȱzouȱwillenȱ
inȱdetentie.ȱ
Eenȱ anderȱ dilemmaȱ isȱ voorlichting.ȱ Enerzijdsȱ zijnȱ erȱ bijȱ gedetineerdenȱ veelȱ
hiatenȱ inȱ deȱ kennisȱ overȱ infectieziekten,ȱ vooralȱ metȱ betrekkingȱ totȱ hepatitis.ȱ
Somsȱ hebbenȱ zijȱ zelfsȱ apertȱ fouteȱ opvattingen,ȱ bijvoorbeeldȱ doorȱ teȱ denkenȱ
danȱmannenȱgeenȱchlamydiaȱkunnenȱkrijgen.ȱAnderzijdsȱvondenȱweȱnauweȬ
lijksȱ eenȱ positieveȱ statistischeȱ samenhangȱ tussenȱ kennisȱ enȱ veiligȱ gedrag.ȱ
Hierbijȱpastȱechterȱdeȱkanttekeningȱdatȱdeȱgehanteerdeȱmethodeȱtekortschootȱ
omȱdeȱoorzakelijkheidȱvanȱeventueleȱverbandenȱtussenȱkennisȱenȱrisicogedragȱ
teȱ onderzoeken.ȱ Weȱ vroegenȱ immersȱ naarȱkennisȱ tenȱ tijdeȱ vanȱ hetȱ interviewȱ
enȱrelateerdenȱditȱaanȱ(onveilig)ȱgedragȱdatȱzichȱalȱdanȱnietȱeerderȱhadȱvoorȬ
gedaan,ȱrespectievelijkȱinfectieziektenȱdieȱgedetineerdenȱeerderȱhaddenȱopgeȬ
lopen.ȱ
Kennisȱ vanȱ gezondheidsrisico’sȱ garandeertȱ geenszinsȱ veiligȱ gedrag.ȱ Maarȱ
kennisȱvanȱgezondheidsrisico’sȱisȱwelȱeenȱvoorwaardeȱvoorȱveiligȱgedrag.ȱZoȬ
langȱ gedetineerdenȱ bijvoorbeeldȱ nietȱ wetenȱ datȱ zeȱ bijȱ tatoeërenȱ eenȱ zeerȱ beȬ
smettelijkeȱ ziekteȱ alsȱ hepatitisȱ Cȱ kunnenȱ oplopen,ȱ zullenȱ zijȱ minderȱ geneigdȱ
zijnȱtotȱhetȱnemenȱvanȱdeȱjuisteȱmaatregelen.ȱȱ
ȱ
119
120
ȱ
13ȱ
Summaryȱandȱconclusionsȱ
ȱ
Thisȱ studyȱ isȱ theȱ firstȱ toȱ estimateȱ theȱ prevalenceȱ inȱ Dutchȱ prisonsȱ ofȱ behavȬ
ioursȱthatȱincreaseȱtheȱriskȱofȱinfectiousȱdiseasesȱ–ȱHIV,ȱsexuallyȱtransmissibleȱ
infectionsȱ(STIs)ȱandȱhepatitisȱBȱandȱC.ȱTheȱriskȱbehavioursȱweȱinvestigatedȱinȱ
prisonsȱwereȱtattooing,ȱbodyȱpiercingȱandȱgenitalȱbeading 21,ȱdrugȱandȱsteroidȱ
injection,ȱandȱconsensualȱandȱnonȬconsensualȱunsafeȱsex.ȱ
TheȱpurposeȱofȱtheȱstudyȱwasȱtoȱclarifyȱhowȱwidespreadȱtheseȱhealthȱriskȱbeȬ
havioursȱareȱinȱDutchȱprisonsȱandȱtoȱidentifyȱwaysȱtoȱdiscourageȱsuchȱbehavȬ
iours,ȱ thusȱ enablingȱ improvementsȱ toȱ theȱ diseaseȱ preventionȱ policiesȱ inȱ theȱ
prisonȱ system.ȱ Theȱ researchȱ problemȱ wasȱ toȱ determineȱ howȱ manyȱ prisonersȱ
engageȱinȱactsȱthatȱposeȱhealthȱrisksȱtoȱthemselvesȱorȱothers,ȱhowȱfrequentlyȱ
suchȱbehavioursȱoccur,ȱwhatȱdeterminantsȱmayȱunderlieȱthemȱandȱhowȱtheyȱ
canȱbeȱprevented.ȱTheȱproblemȱwasȱrefinedȱintoȱtenȱresearchȱquestionsȱcoverȬ
ingȱthreeȱbroadȱtopics:ȱprevalenceȱratesȱandȱprisonerȱprofiles;ȱprisonȱcontexts;ȱ
andȱhealthȱpromotionȱandȱriskȱreduction.ȱȱ
Theȱmainȱpartȱofȱtheȱstudyȱconsistedȱofȱinterviewsȱwithȱ380ȱadultȱmalesȱwhoȱ
hadȱbeenȱinȱprisonȱforȱatȱleastȱthreeȱmonths,ȱservingȱsentencesȱofȱfourȱmonthsȱ
orȱ longer.ȱ Toȱ recruitȱ theȱ intervieweesȱ weȱ usedȱ aȱ twoȬstageȱ samplingȱ model,ȱ
firstȱ makingȱ aȱ selectionȱ ofȱ penalȱ institutionsȱ andȱ thenȱ selectingȱ prisonersȱ
withinȱ eachȱ institution.ȱ Theȱ interviewsȱ wereȱ conductedȱ faceȱ toȱ face,ȱ usingȱ
semiȬstructuredȱquestionnairesȱthatȱcontainedȱmostlyȱpreȬspecified,ȱbutȱsomeȱ
openȬended,ȱ answerȱ options.ȱ Weȱ alsoȱ heldȱ focusȱ groupȱ interviewsȱ withȱ exȬ
pertsȬbyȬexperienceȱandȱwithȱprofessionalsȱinȱtheȱfieldȱofȱpractice.ȱ
21
ȱBeadingȱisȱtheȱimplantationȱofȱsmallȱbeadsȱunderȱtheȱskin,ȱinȱparticularȱalongȱtheȱshaftȱofȱ
theȱpenis.ȱTheȱbeadsȱ(knownȱinȱDutchȱasȱboegroes)ȱmayȱbeȱmadeȱfromȱvariousȱmaterials,ȱinȬ
cludingȱdice,ȱdominos,ȱplasticȱorȱmetal.ȱInȱmanyȱcases,ȱtheȱgenitalȱbeadsȱimplantedȱinȱprisonsȱ
areȱselfȬcraftedȱandȱsandedȱintoȱaȱsphericalȱshape.ȱ
ȱ
121
ȱ
Respondentsȱ
Theȱ380ȱrespondentsȱwereȱmaleȱandȱhadȱanȱaverageȱageȱofȱ36ȱyears.ȱTheȱmaȬ
jorityȱheldȱDutchȱcitizenship.ȱLessȱthanȱhalfȱwereȱofȱDutchȱethnicity.ȱTheȱlargȬ
estȱethnicȱminorityȱgroupȱ(oneȱoutȱofȱsevenȱrespondents)ȱhadȱMoroccanȱbackȬ
grounds.ȱTheȱrespondentsȱgenerallyȱhadȱratherȱlowȱlevelsȱofȱeducation,ȱwithȱ
oneȱinȱthreeȱhavingȱfinishedȱnoȱsecondaryȱschoolȱatȱallȱandȱaȱfurtherȱquarterȱaȱ
lowerȱvocationalȱschoolȱ(VMBO).ȱOneȱthirdȱofȱrespondentsȱwereȱinȱprisonȱforȱ
theȱfirstȱtime;ȱnearlyȱallȱothersȱhadȱpreviouslyȱservedȱtimeȱinȱDutchȱpenalȱinȬ
stitutionsȱ (andȱ someȱ inȱ otherȱ countriesȱ asȱ well).ȱ Respondentsȱ hadȱ beenȱ inȱ
prisonȱforȱanȱaverageȱofȱtwoȱyearsȱatȱtheȱtimeȱofȱtheȱinterviewȱandȱwereȱservȬ
ingȱsentencesȱaveragingȱ4.5ȱyears.ȱThreeȱquartersȱhadȱsharedȱcellsȱwithȱotherȱ
prisonersȱatȱsomeȱtime.ȱ
ȱ
Generalisabilityȱ
Theȱ dataȱ fromȱ andȱ aboutȱ prisonersȱ wereȱ basedȱ onȱ selfȬreports.ȱ Allȱ figuresȱ
haveȱbeenȱweightedȱtoȱreflectȱtheȱtotalȱstudyȱpopulation,ȱwhichȱinȱitselfȱwasȱaȱ
selectȱ populationȱ consistingȱ solelyȱ ofȱ adultȱ menȱ servingȱ relativelyȱ longȱ senȬ
tencesȱbyȱDutchȱstandards.ȱFiguresȱcanȱthereforeȱnotȱbeȱgeneralisedȱtoȱtheȱenȬ
tireȱprisonȱpopulation.ȱ
ȱ
Prevalenceȱratesȱandȱprisoners’ȱprofilesȱ
Thisȱtopicȱwasȱaddressedȱbyȱfourȱresearchȱquestions:ȱ(1)ȱHowȱmanyȱprisonersȱ
engagedȱinȱbehavioursȱthatȱposedȱhealthȱrisksȱinȱtermsȱofȱinfectiousȱdiseases?ȱ
(2)ȱWhatȱwereȱtheȱdemographicȱcharacteristicsȱofȱprisonersȱwhoȱactivelyȱcarȬ
riedȱ outȱ suchȱ actsȱ andȱ thoseȱ whoȱ underwentȱ them?ȱ (3)ȱ Toȱ whatȱ extentȱ didȱ
prisonersȱperformȱorȱundergoȱsuchȱactsȱvoluntarilyȱandȱbyȱpersonalȱchoice?ȱ(4)ȱ
CouldȱatȬriskȱgroupsȱbeȱidentified?ȱTheȱfourthȱquestionȱwasȱaddressedȱusingȱ
regressionȱanalysisȱtoȱdetermineȱwhetherȱtheȱbehavioursȱwereȱassociatedȱwithȱ
age,ȱ ethnicityȱ (Westernȱ versusȱ nonȬWestern),ȱ educationȱ andȱ typeȱ ofȱ imprisȬ
onmentȱ(closedȱversusȱsemiȬopenȱorȱopen).ȱ
ȱ
Injectingȱdrugsȱandȱsteroidsȱ
Allȱinȱall,ȱmoreȱrespondentsȱreportedȱhavingȱinjectedȱanabolicȱsteroidsȱand/orȱ
psychoactiveȱdrugsȱoutsideȱprisonȱthanȱinside,ȱandȱmoreȱhadȱinjectedȱsteroidsȱ
122
thanȱdrugs.ȱSomeȱ6.6ȱperȱcentȱhadȱinjectedȱsuchȱsubstancesȱatȱsomeȱpointȱinȱ
theirȱlifetimes,ȱandȱ1.8ȱperȱcentȱduringȱtheȱ12ȱmonthsȱprecedingȱtheirȱcurrentȱ
prisonȱ term.ȱ Onlyȱ 1.3ȱ perȱ centȱ reportedȱ havingȱ injectedȱ steroidsȱ orȱ drugsȱ inȱ
prisonsȱ(twoȱduringȱtheirȱcurrentȱterm,ȱbutȱonlyȱoneȱinsideȱtheȱprisonȱitself).ȱ
WeȱfoundȱnoȱindicationsȱforȱsteroidȱorȱdrugȱinjectionȱonȱaȱnonȬvoluntaryȱbasisȱ
(underȱcoercionȱfromȱothers).ȱȱ
ȱ
Tattooingȱ
Aȱslightȱmajorityȱofȱrespondentsȱhadȱoneȱorȱmoreȱtattoos.ȱTheȱaverageȱageȱatȱ
whichȱ theyȱ gotȱ theirȱ firstȱ tattooȱ wasȱ 18.ȱ Aboutȱ halfȱ hadȱ hadȱ allȱ theirȱ tattoosȱ
appliedȱ byȱ professionalȱ tattooȱ artists;ȱ theȱ otherȱ halfȱ hadȱ hadȱ someȱ orȱ allȱ tatȬ
toosȱ appliedȱ byȱ nonȬprofessionalsȱ (sometimesȱ includingȱ themselves).ȱ Aȱ miȬ
norityȱreportedȱhavingȱbeenȱtattooedȱ(orȱtattooingȱthemselves)ȱinȱaȱprisonȱatȱ
someȱtime;ȱvirtuallyȱallȱofȱthemȱsaidȱthisȱoccurredȱinȱDutchȱprisonsȱ(andȱsomeȱ
inȱ foreignȱ ones).ȱ Onȱ average,ȱ theȱ lastȱ tattooȱ inȱ prisonȱ wasȱ appliedȱ almostȱ
sevenȱyearsȱpreviously,ȱandȱalmostȱalwaysȱbyȱtheȱprisonerȱhimselfȱorȱanotherȱ
nonȬprofessional.ȱ Someȱ 19ȱ respondentsȱ reportedȱ havingȱ tattooedȱ othersȱ inȱ
prison;ȱinȱallȱbutȱoneȱcaseȱthatȱwasȱinȱDutchȱprisonsȱonly.ȱ
ȱ
Bodyȱpiercingȱandȱgenitalȱbeadingȱ
Moreȱ thanȱ oneȱ fifthȱ ofȱ respondentsȱ hadȱ oneȱ orȱ moreȱ bodyȱ piercings;ȱ fourȱ
timesȱfewerȱhadȱgenitalȱ(penile)ȱbeadings.ȱRelativelyȱfewȱreportedȱhavingȱunȬ
dergoneȱ piercingsȱ orȱ beadingsȱ (orȱ selfȬpiercingȱ orȱ selfȬbeading)ȱ whilstȱ inȱ
prison.ȱAlthoughȱtheȱnumbersȱwereȱtooȱsmallȱforȱstatisticallyȱreliableȱconcluȬ
sions,ȱitȱappearedȱthatȱbeadingȱoccurredȱslightlyȱmoreȱinȱprisonȱthanȱpiercing.ȱ
Aȱ totalȱ ofȱ fiveȱ respondentsȱ reportedȱ havingȱ performedȱ piercingsȱ onȱ otherȱ
prisoners,ȱandȱfourȱhadȱperformedȱgenitalȱbeadings.ȱ
ȱ
Sexȱactsȱandȱsexuallyȱtransmissibleȱinfectionsȱ
Approximatelyȱhalfȱofȱtheȱrespondentsȱreportedȱhavingȱaȱsteadyȱrelationship,ȱ
andȱ oneȱ quarterȱ ofȱ respondentsȱ receivedȱ unsupervisedȱ visits.ȱ Leavingȱ asideȱ
thoseȱvisits,ȱoneȱtenthȱofȱtheȱsampleȱreportedȱhavingȱperformedȱsexualȱactsȱinȱ
prisonsȱ atȱ someȱ timeȱ inȱ theirȱ lives,ȱ andȱ oneȱ outȱ ofȱ twentyȱ respondentsȱ reȬ
portedȱ unsafeȱ sexualȱ actsȱ (orogenital,ȱ anogenitalȱ orȱ coitalȱ sexȱ withoutȱ conȬ
doms).ȱJustȱunderȱhalfȱtheȱsampleȱhadȱhadȱoneȱorȱmoreȱsexualȱcontactsȱduringȱ
theirȱ currentȱ prisonȱ termȱ (eitherȱ inȱ prisonȱ orȱ onȱ leave);ȱ theȱ largeȱ majorityȱ ofȱ
123
contactsȱ wereȱ withȱ steadyȱ orȱ regularȱ partners,ȱ butȱ someȱ wereȱ withȱ casualȱ
partners,ȱprostitutesȱorȱprisonȱstaff.ȱ
AlthoughȱmostȱofȱtheȱreportedȱinȬprisonȱsexualȱacts,ȱsuchȱasȱmanualȱgratificaȬ
tion,ȱ canȱ beȱ consideredȱ safeȱ withoutȱ condoms,ȱ unsafeȱ actsȱ withoutȱ condomsȱ
alsoȱ tookȱ placeȱ inȱ prison.ȱ Someȱ respondents,ȱ albeitȱ aȱ smallȱ percentage,ȱ hadȱ
receivedȱtreatmentȱforȱsexuallyȱtransmissibleȱinfectionsȱotherȱthanȱHIVȱinȱtheȱ
pastȱ12ȱmonths.ȱEvenȱifȱthoseȱinfectionsȱtookȱplaceȱoutsideȱprison,ȱthisȱisȱstillȱaȱ
causeȱforȱconcern.ȱ
ȱ
Coercionȱȱ
Fourȱ respondentsȱ hadȱ hadȱ sexȱ againstȱ theirȱ willȱ whilstȱ inȱ prisonȱ (mostlyȱ
abroadȱbutȱalsoȱinȱtheȱNetherlands);ȱtwoȱofȱthemȱsaidȱtheseȱcontactsȱwereȱunȬ
safeȱ (oneȱ reportingȱ unprotectedȱ oralȱ andȱ oneȱ unprotectedȱ analȱ sex).ȱ ‘Only’ȱ
threeȱ respondentsȱ reportedȱ knowingȱ ofȱ personsȱ whoȱ hadȱ beenȱ tattooedȱ
againstȱ theirȱ willȱ inȱ Dutchȱ prisons,ȱ andȱ twoȱ ofȱ themȱ wereȱ referringȱ toȱ theȱ
sameȱfellowȱprisoner.ȱȱ
ȱ
Demographicȱcharacteristicsȱandȱgroupsȱatȱriskȱ
Injectingȱ drugsȱ orȱ steroidsȱ wasȱ anȱ activityȱ engagedȱ inȱ (mostlyȱ inȱ theȱ past)ȱ
predominantlyȱ byȱ prisonersȱ withȱ Westernȱ ethnicities.ȱ Regressionȱ analysesȱ
showedȱ ageȱ toȱ beȱ theȱ soleȱ factorȱ associatedȱ withȱ tattooing,ȱ andȱ thisȱ appliedȱ
onlyȱtoȱtheȱlikelihoodȱofȱgettingȱtattooedȱduringȱtheȱcurrentȱprisonȱterm:ȱolderȱ
respondentsȱ wereȱ lessȱ likelyȱ toȱ haveȱ gotȱ tattooed.ȱ Anȱ ethnicȱ factorȱ emergedȱ
onlyȱforȱgenitalȱbeading,ȱinȱthatȱpredominantlyȱ(bothȱinȱrelativeȱandȱabsoluteȱ
numbers)ȱ prisonersȱ withȱ Surinameseȱ orȱ Netherlandsȱ Antilleanȱ backgroundsȱ
hadȱ beadings.ȱ Respondentsȱ inȱ closedȱ prisonsȱ wereȱ fourȱ timesȱ moreȱ likelyȱ toȱ
haveȱhadȱpiercingsȱperformedȱbyȱnonȬprofessionalsȱatȱsomeȱtimeȱinȱtheirȱlives.ȱ
Respondentsȱ ofȱ nonȬWesternȱ ethnicitiesȱ wereȱ fourȱ timesȱ moreȱ likelyȱ toȱ haveȱ
genitalȱbeadings;ȱolderȱrespondentsȱwereȱsignificantlyȱlessȱlikelyȱtoȱhaveȱthem.ȱ
Theȱ regressionȱ analysisȱ furtherȱ showedȱ thatȱ noneȱ ofȱ theȱ factorsȱ investigatedȱ
wasȱassociatedȱwithȱtheȱlikelihoodȱofȱhavingȱhadȱunsafeȱsexȱinȱprisons.ȱ
ȱ
Prisonȱcontextȱ
Wereȱ theȱ behavioursȱ inȱ questionȱ specificȱ toȱ theȱ contextȱ ofȱ imprisonment,ȱ orȱ
didȱtheyȱalsoȱoccurȱoutsideȱprisonȱ(researchȱquestionȱ5)?ȱNoneȱofȱtheȱbehavȬ
124
ioursȱweȱstudiedȱinȱourȱsampleȱoccurredȱexclusivelyȱinȱpenalȱinstitutions.ȱReȬ
spondentsȱ wereȱ relativelyȱ lessȱ likelyȱ toȱ haveȱ sexȱ inȱ prisonȱ (notȱ countingȱ unȬ
supervisedȱprisonȱvisits),ȱcomparedȱtoȱbeingȱinvolvedȱinȱtattooingȱand,ȱevenȱ
moreȱ so,ȱ genitalȱ beading.ȱ Contributoryȱ factorsȱ forȱ tattooingȱ appearȱ toȱ beȱ
boredomȱ andȱ forȱ genitalȱ beadingȱ theȱ enhancementȱ ofȱ statusȱ withinȱ certainȱ
ethnicȱmaleȱgroups.ȱ
BasedȱonȱtheȱselfȬreportedȱdataȱfromȱourȱsample,ȱweȱmadeȱ(weighted)ȱprevaȬ
lenceȱestimatesȱofȱtheȱinȬprisonȱhealthȱriskȱbehavioursȱpractisedȱbyȱtheȱpopuȬ
lationȱ describedȱ aboveȱ –ȱ adultȱ malesȱ servingȱ relativelyȱ longȱ sentencesȱ inȱ
Dutchȱprisons.ȱTableȱ12.1ȱsummarisesȱthoseȱfindings.ȱExceptȱforȱsexualȱactiviȬ
ties,ȱtheȱtableȱcomparesȱtheȱtotalȱprevalenceȱratesȱofȱspecificȱbehavioursȱinsideȱ
andȱ outsideȱ prisonsȱ withȱ theȱ prevalencesȱ insideȱ anyȱ prisons,ȱ insideȱ Dutchȱ
prisonsȱandȱduringȱtheȱcurrentȱprisonȱterm.ȱTheȱprevalenceȱestimateȱforȱlifeȬ
timeȱ unsafe 22ȱtattoosȱ wasȱ byȱ farȱ theȱ highestȱ amongȱ theȱ riskȱ behaviours.ȱ Theȱ
estimateȱforȱlifetimeȱunsafeȱtattoosȱwhilstȱinȱprisonȱwasȱaboutȱhalfȱasȱhigh,ȱbutȱ
stillȱmuchȱhigherȱthanȱthoseȱforȱotherȱinȬprisonȱriskȱbehaviours.ȱUnsafeȱtattooȬ
ingȱduringȱtheȱcurrentȱprisonȱtermȱwasȱalsoȱmoreȱprevalentȱthanȱotherȱunsafeȱ
practices.ȱ
Unsafeȱ sexȱ inȱ prisonsȱ followedȱ tattoosȱ atȱ aȱ considerableȱ distance.ȱ Estimatesȱ
forȱ unsafeȱ piercingsȱ andȱ genitalȱ beadingsȱ wereȱ similarȱ orȱ slightlyȱ lowerȱ asȱ
comparedȱ toȱ thoseȱ forȱ unsafeȱ sex;ȱ inȱ prisons,ȱ inȱ contrastȱ toȱ theȱ ‘freeȱ world’,ȱ
beadingsȱ wereȱ apparentlyȱ moreȱ likelyȱ toȱ occurȱ thanȱ piercings.ȱ Injectionȱ ofȱ
drugsȱorȱsteroidsȱwasȱuncommonȱbothȱinȱandȱoutȱofȱprison.ȱ
Ourȱ dataȱ doȱ notȱ allowȱ forȱ conclusionsȱ aboutȱ peakȱ phasesȱ ofȱ riskȱ behaviourȱ
duringȱprisonȱsentences.ȱHypothetically,ȱriskȱbehaviourȱmightȱbeȱmoreȱcomȬ
monȱinȱtheȱearlyȱphasesȱofȱimprisonmentȱasȱaȱresultȱofȱstress,ȱorȱitȱcouldȱinȬ
creaseȱ dueȱ toȱ boredomȱ afterȱ longerȱ staysȱ inȱ prison.ȱ Laterȱ studiesȱ mightȱ inȬ
quireȱ howȱ longȱ respondentsȱ hadȱ beenȱ inȱ prisonȱ whenȱ theyȱ engagedȱ inȱ parȬ
ticularȱbehaviours.ȱ
ȱ
22
ȱTattoos,ȱ piercingsȱ andȱ genitalȱ beadingsȱ performedȱ byȱ nonȬprofessionalsȱ wereȱ definedȱ asȱ
unsafe.ȱ Forȱ theȱ lifetimeȱinjectionȱ ofȱdrugsȱ orȱsteroids,ȱ weȱ definedȱtheȱ useȱ ofȱ previouslyȱemȬ
ployedȱimplementsȱasȱunsafe;ȱbutȱweȱlabelledȱallȱinȬprisonȱinjectionȱasȱunsafeȱbyȱdefinition,ȱinȱ
viewȱofȱtheȱgreaterȱrisksȱofȱinjectingȱwithinȱprisonsȱ(evenȱthoughȱinjectorsȱusuallyȱusedȱnewȱ
implements).ȱȱ
125
Table12.1Unsafehealthbehavioursinadultmaleprisonersthreemonthsormoreinimprisonment
%
n
TattoosbynonͲprofessionals
Lifetimeunsafetattoos
33.2%
±
4.2%
563 ±
71
Unsafetattoosinprisons
17.0%
±
3.3%
288 ±
56
UnsafetattoosinDutchprisons
15.4%
±
3.2%
261 ±
54
5.4% ±
2.0%
92 ±
34
Unsafetattoosduringcurrentprisonterm
BodypiercingsbynonͲprofessionals
Lifetimeunsafepiercings
7.0% ±
2.3%
119 ±
39
Lifetimeunsafepiercingsinprisons
2.6% ±
1.4%
44 ±
24
LifetimeunsafepiercingsinDutchprisons
2.1% ±
1.3%
36 ±
22
GenitalbeadingsbynonͲprofessionals
Lifetimeunsafegenitalbeadings
4.5% ±
1.8%
76 ±
31
Lifetimeunsafegenitalbeadingsinprisons
3.8% ±
1.7%
64 ±
29
LifetimeunsafegenitalbeadingsinDutchprisons
3.3% ±
1.6%
56 ±
27
Unsafepiercingsorgenitalbeadingsincurrent
3.5% ±
1.6%
59 ±
27
prisonterm
Injectingdrugsorsteroids
Lifetimeunsafeinjection
1.6% ±
1.1%
27 ±
19
Lifetimeunsafeinjectioninprisons(incl.newneedles
1.2% ±
1.0%
20 ±
17
0.3% ±
0.5%
5 ±
8
andsyringes)
Unsafeinjectionduringcurrentprisonterm(ditto)
Unsafesex(orogenital,anogenitalorcoitalwithout
condoms)
Lifetimeunsafesexinprisons
5.7% ±
1.9%
97 ±
32
LifetimeunsafesexinDutchprisons
5.1% ±
2.0%
86 ±
34
Unsafesexduringcurrentprisonterm
1.6% ±
1.1%
27 ±
19
ȱ
Healthȱpromotionȱandȱriskȱreductionȱ
Withinȱ thisȱ topicȱ weȱ investigatedȱ respondents’ȱ knowledgeȱ ofȱ healthȱ riskȱ beȬ
haviours,ȱhowȱsuchȱbehavioursȱareȱmanifestedȱinȱprisonsȱandȱhowȱtheyȱmightȱ
beȱpreventedȱorȱcurbed.ȱ
ȱȱ
Knowledgeȱofȱhealthȱrisksȱ
Weȱtestedȱtheȱprisoners’ȱknowledgeȱofȱhealthȱrisksȱ(researchȱquestionȱ6)ȱusingȱ
aȱlistȱofȱ15ȱstatements.ȱByȱandȱlarge,ȱthisȱrevealedȱconsiderableȱroomȱforȱimȬ
provement.ȱ Onȱ average,ȱ respondentsȱ answeredȱ twoȱ thirdsȱ ofȱ theȱ statementsȱ
correctly;ȱonlyȱ5.5ȱperȱcentȱgotȱallȱstatementsȱright.ȱKnowledgeȱaboutȱhepatitisȱ
wasȱtheȱpoorestȱandȱknowledgeȱofȱHIVȱwasȱtheȱleastȱpoor.ȱȱ
126
Theȱ mostȱ widespreadȱ misconceptionȱ aboutȱ sexuallyȱ transmissibleȱ infectionsȱ
wasȱtheȱbeliefȱbyȱhalfȱofȱrespondentsȱthatȱSTIsȱcouldȱbeȱtransmittedȱviaȱsomeȬ
oneȱ else’sȱ toothbrushȱ orȱ razorȱ blade.ȱ Oneȱ inȱ fiveȱ respondentsȱ didȱ notȱ knowȱ
whatȱ chlamydiaȱ was.ȱ Knowledgeȱ gapsȱ aboutȱ HIVȱ mainlyȱ involvedȱ thinkingȱ
thatȱanȱHIVȱinfectionȱalwaysȱproducedȱsymptoms,ȱthatȱaȱpersonȱcouldȱgetȱinȬ
fectedȱ byȱ kissingȱ anȱ HIVȬpositiveȱ personȱ andȱ thatȱ infectionȱ couldȱ notȱ takeȱ
placeȱviaȱorogenitalȱcontact.ȱ
Aȱ remarkableȱ numberȱ ofȱ respondentsȱ knewȱ littleȱ orȱ nothingȱ aboutȱ hepatitis.ȱ
Relativelyȱ largeȱ numbersȱ erroneouslyȱ believedȱ thatȱ hepatitisȱ wasȱ notȱ transȬ
missibleȱviaȱtoothbrushes,ȱrazorȱbladesȱorȱoralȱsex,ȱorȱthatȱinfectionȱcouldȱocȬ
curȱviaȱaȱswimmingȱpool.ȱ
Regressionȱanalysisȱrevealedȱthatȱthoseȱwithȱhigherȱlevelsȱofȱeducationȱscoredȱ
betterȱonȱeveryȱsingleȱknowledgeȱstatementȱaboutȱhealthȱrisks.ȱTheȱolderȱtheȱ
respondent,ȱ theȱ lowerȱ theȱ STIȱ scoreȱ andȱ theȱ totalȱ score.ȱ Respondentsȱ withȱ
Westernȱ ethnicitiesȱ scoredȱ betterȱ onȱ hepatitisȱ knowledgeȱ andȱ onȱ totalȱ healthȱ
riskȱknowledge.ȱRespondentsȱinȱclosedȱprisonsȱknewȱtheȱleastȱaboutȱsexuallyȱ
transmissibleȱinfections.ȱ
ȱ
Preventativeȱresourcesȱandȱmaterialsȱ
Threeȱ researchȱ questionsȱ focusedȱ specificallyȱ onȱ whetherȱ measuresȱ wereȱ
taken,ȱ orȱ couldȱ beȱ taken,ȱ toȱ avoidȱ contractingȱ infectiousȱ diseases.ȱ Whatȱ preȬ
ventativeȱresourcesȱorȱmaterialsȱdidȱprisonersȱbelieveȱwereȱofficiallyȱavailableȱ
inȱtheȱprisonȱtoȱhelpȱavoidȱriskȱbehaviours,ȱandȱwhyȱdidȱthey,ȱorȱdidȱtheyȱnot,ȱ
makeȱuseȱofȱtheseȱ(questionȱ7)?ȱWhatȱinformalȱresourcesȱdidȱprisonersȱemployȱ
toȱ avoidȱ infectionȱ (questionȱ 8)?ȱ Wereȱ prisonersȱ alertȱ toȱ disinfection,ȱ andȱ didȱ
theyȱdemandȱitȱ(questionȱ9)?ȱ
Oneȱ thirdȱ ofȱ respondentsȱ reportedȱ thatȱ disinfectantsȱ wereȱ notȱ availableȱ inȱ
prisons,ȱ butȱ anotherȱ oneȱ thirdȱ saidȱ theyȱ wereȱ easyȱ orȱ veryȱ easyȱ toȱ obtain.ȱ
Availabilityȱ couldȱ beȱ perceivedȱ differentlyȱ evenȱ withinȱ aȱ singleȱ prison,ȱ perȬ
hapsȱdueȱtoȱdifferentȱpoliciesȱinȱdifferentȱsections.ȱInȱtheȱmonthȱprecedingȱtheȱ
interview,ȱmoreȱthanȱoneȱquarterȱofȱrespondentsȱhadȱtriedȱtoȱobtainȱdisinfecȬ
tants,ȱmostȱofȱthemȱsuccessfully.ȱAlmostȱallȱofȱthemȱusedȱtheȱdisinfectantsȱtoȱ
cleanȱ theirȱ cells;ȱ threeȱ usedȱ themȱtoȱcleanȱaȱtattooingȱorȱ piercingȱ needle.ȱReȬ
spondentsȱinȱclosedȱprisonȱsettingsȱwereȱmoreȱlikelyȱtoȱhaveȱtriedȱtoȱgetȱdisinȬ
fectants;ȱtheyȱfoundȱitȱmoreȱdifficultȱtoȱobtainȱthem.ȱ
127
Oneȱ halfȱ ofȱ respondentsȱ foundȱ itȱ easyȱ orȱ veryȱ easyȱ toȱ obtainȱ condoms;ȱ oneȱ
thirdȱdidȱnotȱknowȱhowȱdifficultȱorȱeasyȱitȱwas.ȱSomeȱrespondentsȱhadȱtriedȱ
toȱgetȱcondomsȱinȱtheȱpreviousȱmonth,ȱandȱalmostȱallȱsaidȱitȱwasȱeasy.ȱConȬ
domsȱ wereȱ usedȱforȱ sexualȱ contactsȱonly.ȱ Inȱ contrastȱ toȱ theȱ disinfectants,ȱ reȬ
spondentsȱinȱclosedȱprisonȱsettingsȱfoundȱitȱeasierȱtoȱobtainȱcondoms.ȱȱ
ȱ
Alertnessȱandȱriskȱ
Tattooingȱwasȱtheȱmostȱcommonȱsingleȱriskȱbehaviourȱinȱtheȱprisons,ȱandȱvirȬ
tuallyȱ allȱ combinationsȱ ofȱ riskȱ behavioursȱ weȱ identifiedȱ includedȱ tattooing.ȱ
Althoughȱprisonersȱwhoȱappliedȱtattoosȱdidȱnotȱalwaysȱuseȱnewȱneedlesȱandȱ
freshȱ orȱ cleanȱ ink,ȱ andȱ previouslyȱ usedȱ implementsȱ wereȱ notȱ alwaysȱ suffiȬ
cientlyȱsterilised,ȱitȱwouldȱappearȱthatȱbehavioursȱconduciveȱtoȱtheȱspreadȱofȱ
infectiousȱdiseasesȱwereȱrelativelyȱuncommonȱduringȱtattooingȱinȱDutchȱprisȬ
ons.ȱ Atȱ theȱ sameȱ time,ȱ theȱ conditionsȱ underȱ whichȱ theȱ tattooingȱ oftenȱ tookȱ
placeȱ (applicationȱ byȱ nonȬprofessionals,ȱ unhygienicȱ materials)ȱ didȱ boostȱ theȱ
riskȱofȱinfections,ȱwoundsȱandȱscars.ȱ
Althoughȱ inȬprisonȱ piercingsȱ andȱ genitalȱ beadingsȱ wereȱ notȱ alwaysȱ perȬ
formedȱ usingȱ newȱ implements,ȱ andȱ previouslyȱ employedȱ implementsȱ wereȱ
notȱalwaysȱadequatelyȱsterilised,ȱbehavioursȱthatȱheightenedȱtheȱriskȱofȱinfecȬ
tiousȱ diseasesȱ inȱ theȱ totalȱ Dutchȱ prisonȱ populationȱ wereȱ uncommon.ȱ Again,ȱ
theȱconditionsȱunderȱwhichȱtheyȱtookȱplaceȱ(placementȱbyȱnonȬprofessionals,ȱ
unhygienicȱmaterials)ȱdidȱincreaseȱtheȱriskȱofȱinfections,ȱwoundsȱandȱscars.ȱ
OnlyȱtinyȱnumbersȱofȱprisonersȱwereȱfoundȱtoȱhaveȱeverȱborrowedȱorȱlentȱsyȬ
ringes.ȱNeedleȱsharingȱinȱDutchȱprisonsȱappearsȱtoȱoccurȱonlyȱonȱaȱveryȱsmallȱ
scale.ȱ
ȱ
Riskȱknowledgeȱandȱriskȱbehaviourȱ
Thereȱ wasȱ aȱ markedȱ lackȱ ofȱ correlationȱ betweenȱ prisoners’ȱ knowledgeȱ ofȱ
healthȱ risksȱ andȱ theȱ prevalenceȱ ofȱ riskȱ behaviours.ȱ Evenȱ whenȱ associationsȱ
wereȱ found,ȱ theyȱ wereȱ alsoȱ notȱ alwaysȱ straightforwardȱ toȱ interpret.ȱ Forȱ exȬ
ample,ȱ respondentsȱ whoȱ hadȱ receivedȱ treatmentȱ forȱ aȱ sexuallyȱ transmissibleȱ
infectionȱinȱtheȱyearȱprecedingȱtheȱinterviewȱscoredȱhigherȱonȱknowledgeȱofȱ
STIsȱ thanȱ otherȱ prisoners.ȱ Thatȱ couldȱ beȱ seenȱ toȱ indicateȱ thatȱ theyȱ receivedȱ
educationalȱinformationȱduringȱorȱafterȱtheirȱtreatment,ȱbutȱitȱcouldȱalsoȱmeanȱ
theyȱdeliberatelyȱtookȱrisks.ȱYetȱthereȱwasȱalsoȱevidenceȱagainstȱtheȱtakingȱofȱ
128
knowingȱrisks,ȱasȱrespondentsȱreportingȱunsafeȱsexȱduringȱtheȱcurrentȱprisonȱ
termȱshowedȱaȱpoorerȱknowledgeȱofȱchlamydia.ȱ
Regressionȱanalysisȱindicatedȱthatȱtheȱlevelȱofȱhealthȱriskȱknowledgeȱhadȱnoȱ
addedȱvalueȱinȱpredictingȱtheȱvariousȱriskȱbehavioursȱinȱprisons.ȱAtȱtheȱsameȱ
time,ȱgreaterȱknowledgeȱaboutȱhepatitisȱwasȱassociatedȱwithȱhavingȱhadȱSTIȱ
treatment.ȱAnȱexplanationȱforȱthisȱ‘illogical’ȱfindingȱmightȱbeȱthatȱpatientsȱinȱ
STIȱtreatmentȱalsoȱreceivedȱinformationȱonȱhepatitis.ȱ
ȱ
Improvingȱhealthȱeducationȱandȱdiseaseȱpreventionȱ
Ourȱ tenthȱ andȱ finalȱ researchȱ questionȱ focusedȱ onȱ whatȱ information,ȱ supportȱ
andȱ servicesȱ shouldȱ beȱ providedȱ toȱ discourageȱ andȱ curtailȱ riskȱ behaviourȱ inȱ
penalȱinstitutions.ȱWhatȱcriteriaȱdoȱsuchȱprovisionsȱneedȱtoȱfulfil?ȱWhatȱneedsȱ
doȱprisonersȱexpressȱinȱtermsȱofȱhealthȱpromotion?ȱ
Theȱ findingsȱ onȱ knowledgeȱ gapsȱ suggestȱ theȱ needȱ forȱ moreȱ orȱ betterȱ healthȱ
education,ȱparticularlyȱaboutȱhepatitisȱandȱchlamydia.ȱMostȱrespondentsȱhadȱ
beenȱtestedȱforȱhepatitisȱand/orȱHIV;ȱoneȱquarterȱhadȱbeenȱtestedȱforȱneither.ȱ
EightȱhadȱreportedlyȱtestedȱpositiveȱforȱhepatitisȱCȱandȱoneȱforȱHIV.ȱOnȱaverȬ
age,ȱ respondentsȱ hadȱ hadȱ theirȱ lastȱ testȱ justȱ overȱ threeȱ yearsȱ previously.ȱ Inȱ
viewȱofȱtheȱlengthyȱprisonȱsentencesȱandȱtheȱmoreȱorȱlessȱregularȱpractisingȱofȱ
unsafeȱsexȱbyȱsomeȱprisoners,ȱmoreȱfrequentȱhepatitisȱandȱHIVȱtestingȱwouldȱ
seemȱentirelyȱwarrantedȱinȱtheȱinterestȱofȱpublicȱhealth.ȱ
WhenȱaskedȱwhetherȱtheyȱwouldȱuseȱtheȱservicesȱofȱaȱprofessionalȱtattooȱartȬ
ist,ȱ piercerȱ orȱ genitalȱ beaderȱ ifȱ availableȱ inȱ prison,ȱ halfȱ ofȱ theȱ interviewedȱ
prisonersȱsaidȱtheyȱwouldȱuseȱaȱtattooȱartist,ȱbutȱalmostȱnoȱoneȱaȱpiercerȱandȱ
evenȱfewerȱaȱgenitalȱbeader.ȱTheȱinterestȱinȱprofessionallyȱappliedȱtattoosȱwasȱ
mainly,ȱ thoughȱ notȱ exclusively,ȱ shownȱ byȱ peopleȱ whoȱ hadȱ previouslyȱ hadȱ
themselvesȱtattooedȱinȱprison.ȱSinceȱrelativelyȱfewȱrespondentsȱhadȱeverȱhadȱ
piercingsȱ orȱ genitalȱ beadingsȱ inȱ prison,ȱ theȱ introductionȱ ofȱ professionalȱ
piercersȱorȱbeadersȱinȱprisonsȱwouldȱhaveȱlittleȱpreventativeȱeffect,ȱorȱitȱmightȱ
evenȱgenerateȱaȱnewȱgroupȱofȱcustomers.ȱ
ȱ
Diseaseȱpreventionȱpoliciesȱinȱtheȱeyesȱofȱpractitionersȱ
Inȱ focusȱ groupsȱ includingȱ prisonȱ staffȱ members,ȱ weȱ discussedȱ preventativeȱ
measuresȱ thatȱ wouldȱ beȱ feasibleȱ inȱ practiceȱ settings.ȱ Theirȱ opinionȱ wasȱ thatȱ
tattooingȱ wasȱ impossibleȱ toȱ outlawȱ inȱ prisons.ȱ Viewsȱ wereȱ dividedȱ whenȱ itȱ
129
cameȱtoȱinvitingȱprofessionalȱtattooȱartistsȱtoȱworkȱinȱprisonsȱforȱaȱfee;ȱsomeȱ
practitionersȱ believedȱ thisȱ couldȱhaveȱpositiveȱ effectsȱonȱprisonersȱ withȱconȬ
cernsȱaboutȱhealthȱrisks.ȱ
Sinceȱ onlyȱ aȱ selectȱ groupȱ ofȱ prisonersȱ hadȱ genitalȱ beadings,ȱ collectiveȱ inforȬ
mationȱdoesȱnotȱseemȱnecessary.ȱAnȱeducationalȱleafletȱspecificallyȱdesignedȱ
forȱ thatȱ targetȱ groupȱ mightȱ beȱ warranted,ȱ however,ȱ andȱ itȱ couldȱ includeȱ inȬ
formationȱ onȱ theȱ unpleasantȱ aspectsȱ ofȱ penileȱ beadsȱ forȱ womenȱ withȱ whomȱ
theȱ menȱ haveȱ sexualȱ relations.ȱ Anȱ additionalȱ suggestionȱ wasȱ toȱ broachȱ theȱ
subjectȱofȱexistingȱorȱintendedȱgenitalȱbeadingsȱduringȱprisoners’ȱmedicalȱexȬ
aminations.ȱ
CurrentlyȱavailableȱinformationȱleafletsȱonȱhealthȱriskȱbehaviourȱwereȱgenerȬ
allyȱ thoughtȱ toȱ haveȱ littleȱ appealȱ toȱ prisoners.ȱ Staffȱ membersȱ offeredȱ manyȱ
suggestionsȱ forȱ improvement,ȱ andȱ theyȱ believedȱ theȱ newȱ Income,ȱ Screeningȱ
andȱSelectionȱ(ISS)ȱprocedureȱhadȱfurtherȱpotentialsȱforȱhealthȱeducationȱandȱ
diseaseȱprevention,ȱamongȱthemȱaȱmandatoryȱ‘STIȱlesson’.ȱRatherȱbroadȱsupȬ
portȱ wasȱ expressedȱ forȱ aȱ compulsoryȱ STIȱ testȱ forȱ allȱ newȱ prisoners.ȱ Someȱ
practitionersȱ alsoȱ urgedȱ thatȱ moreȱ useȱ beȱ madeȱ ofȱ interactiveȱ mediaȱ andȱ
closedȬcircuitȱtelevisionȱchannelsȱwhichȱprisonersȱcouldȱaccessȱinȱtheirȱcells.ȱȱ
ȱ
Conclusionȱ
Allȱ theȱ behavioursȱ weȱ investigatedȱ wereȱ foundȱ toȱ takeȱ placeȱ inȱ Dutchȱ penalȱ
institutions,ȱevenȱthoughȱtheyȱareȱofficiallyȱnotȱallowedȱthere.ȱSinceȱpeopleȱinȱ
prisonsȱhaveȱlessȱreadyȱaccessȱtoȱhygienicȱmaterialsȱandȱmeansȱofȱdisinfectionȱ
thanȱthoseȱinȱtheȱ‘freeȱworld’,ȱthereȱisȱaȱheightenedȱriskȱofȱcontagiousȱdiseases,ȱ
infections,ȱallergicȱreactionsȱandȱwounds.ȱ
Prisonȱstaffȱacknowledgeȱthatȱhealthȱriskȱbehaviourȱcannotȱbeȱfullyȱcurtailed.ȱ
Thatȱisȱespeciallyȱtrueȱofȱtattooing.ȱAȱkeyȱdilemmaȱhereȱisȱthatȱmoreȱ‘lenient’ȱ
policies,ȱsuchȱasȱinvitingȱprofessionalȱtattooȱartistsȱtoȱworkȱinȱprisons,ȱmightȱ
encourageȱbehaviourȱthatȱprisonȱstaffȱwouldȱpreferȱnotȱtoȱseeȱinȱprisonsȱatȱall.ȱ
Anotherȱdilemmaȱisȱhealthȱeducation.ȱOnȱtheȱoneȱhand,ȱprisonersȱshowȱmanyȱ
gapsȱinȱtheirȱknowledgeȱaboutȱinfectiousȱdiseases,ȱinȱparticularȱaboutȱhepatiȬ
tis.ȱ Someȱ evenȱ haveȱ patentlyȱ falseȱ ideas,ȱ suchȱ asȱ thatȱ menȱ cannotȱ contractȱ
chlamydia.ȱAtȱtheȱsameȱtime,ȱweȱfoundȱalmostȱnoȱpositiveȱstatisticalȱassociaȬ
tionsȱ betweenȱ levelsȱ ofȱ knowledgeȱ andȱ saferȱ behaviour.ȱ Weȱ shouldȱ caution,ȱ
though,ȱthatȱourȱmethodȱwasȱnotȱsuitedȱtoȱdetermineȱtheȱrealȱcausalityȱofȱanyȱ
130
associationsȱ betweenȱ healthȱ knowledgeȱ andȱ riskȱ behaviour;ȱ weȱ recordedȱ reȬ
spondents’ȱknowledgeȱatȱtheȱtimeȱofȱtheȱinterviewȱandȱcorrelatedȱitȱwithȱbeȬ
havioursȱ orȱ infectionsȱ withȱ diseasesȱ thatȱ wouldȱ haveȱ occurredȱ atȱ anȱ earlierȱ
pointȱinȱtime.ȱ
Althoughȱ knowledgeȱ ofȱ healthȱ risksȱ isȱ noȱ guaranteeȱ forȱ safeȱ behaviour,ȱ itȱ
doesȱformȱaȱpreconditionȱforȱit.ȱAsȱlongȱasȱprisonersȱareȱunawareȱofȱfactsȱsuchȱ
asȱthatȱtattooingȱcanȱtransmitȱhighlyȱcontagiousȱdiseasesȱlikeȱhepatitisȱC,ȱtheyȱ
willȱbeȱlessȱinclinedȱtoȱtakeȱappropriateȱsafetyȱmeasures.ȱȱ
131
132
ȱ
ȱ
BijlageȱIȱ
ȱ
Hoofdstukȱ3ȱ
Tabel3.6Detentieverledennaaretniciteit
Nooit
n
InNederland
%
n
%
Inbuitenland
n
Totaal
%
n
%
Nederlands
50
33.6
95
63.8
23
15.4
149
Surinaams
15
30.6
34
69.4
2
4.2
49
100
100
Antilliaans
7
17.1
32
78.0
10
24.4
41
100
Turks
2
11.1
16
84.2
5
26.3
18
100
Marokkaans
10
18.5
44
81.5
1
1.9
54
100
Overigwesters
15
34.1
27
62.8
6
13.6
44
100
OverignietͲwesters
11
52.4
9
42.9
4
19.0
21
100
110
29.3
257
68.4
51
13.6
376
100
*
*
**
Autochtoon
50
33.6
95
63.8
23
15.4
149
100
Westers
15
34.1
27
62.8
6
13.6
44
100
NietͲwesters
Totaal
46
25.1
134
73.2
21
11.5
183
100
111
29.5
256
68.3
50
13.3
376
100
n.s.
n.s.
n.s.
Totaal
p
p
ȱ
Tabel3.7Detentieverledennaaropleidingsniveau
Nooit
n
%
InNederͲ
InbuitenͲ
land
land
n
%
n
Totaal
%
n
%
Laag
16
12.8
108
85.7
12
9.6
125
Midden
40
29.0
93
67.4
24
17.4
138
100
100
Hoog
52
50.5
47
45.6
12
11.7
103
100
Totaal
108
29.5
248
67.6
48
13.1
366
100
****
****
n.s.
p
133
Tabel3.8Detentieverledennaarsetting
Nooit
InbuitenͲ
land
land
n
ZBBI
12
42.9
13
46.4
4
BBI
10
50.0
9
45.0
HvB
9
15.5
48
79
32.0
0
110
Gevangenis
ISD
Totaal
p
%
InNederͲ
n
n
%
14.3
28
100
2
10.0
20
100
82.8
7
12.1
58
100
163
66.3
31
12.6
247
100
Ͳ
24
100
5
20.8
24
100
29.2
257
68.4
49
13.0
377
100
****
n.s.
****
%
n
Totaal
%
(half)Open
22
45.8
22
45.8
6
12.5
48
100
Gesloten
88
26.7
235
71.4
43
13.1
329
100
110
29.2
257
68.2
49
13.0
377
100
**
***
n.s.
Totaal
p
Tabel3.9Regimenaaretniciteit
ZBBI
BBI
HvB
GevangeͲ
ISD
Totaal
nis
Nederlands
n
%
163 10.7
n
%
n
%
n
%
n
%
n
5.4
149
%
100
92
6.0
22 14.8
94 63.1
8
6 12.5
33 68.8
5 10.4
48
100
1
2.4
35 83.3
4
9.5
42
100
Surinaams
1
2.1
3
6.3
Antilliaans
2
4.8
0
Ͳ
Turks
1
5.6
1
5.6
7 38.9
9 50.0
0
Ͳ
18
100
Marokkaans
3
5.4
3
5.4
17 30.4
30 53.6
3
5.4
56
100
Overigwesters
3
6.8
1
2.3
6 13.6
33 75.0
1
2.3
44
100
OverignietͲwesters
2
9.5
3 14.3
0
Ͳ
14 66.7
2
9.5
21
100
Totaal
p
28
7.4
59 15.6
248 65.6
23
6.1
378
100
***
Autochtoon
16 10.7
20
5.3
9
6.0
22 14.8
94 63.1
8
5.4
149
100
Westers
3
6.8
1
2.3
6 13.6
33 75.0
1
2.3
44
100
NietͲwesters
Totaal
9
4.9
10
5.4
31 16.8
121 65.4
14
7.6
185
100
28
7.4
20
5.3
59 15.6
248 65.6
23
6.1
378
100
n.s.
p
ȱ
134
Hoofdstukȱ4ȱ
Tabel4.8Kennisscoresnaaropleidingsniveau
Soa
Hiv
Hepatitis
gem.
s.d.
gem.
s.d.
gem.
Laag
3.2
1.5
3.5
1.4
2.6
1.9
9.4
3.5
Midden
3.3
1.2
3.7
1.2
3.0
1.8
10.0
3.1
Hoog
3.7
1.2
4.0
1.1
3.6
1.6
11.3
3.3
Totaal
3.4
1.3
3.7
1.3
3.1
1.8
10.1
100
*
**
****
****
p
s.d.
Totaal
gem.
s.d.
ȱ
Hoofdstukȱ5ȱ
Tabel5.3Ooitprevalentiespuitennaaretniciteit
Nee
Ja,drugs
n
%
%
Nederland
133
90.5
6
4.1
9
6.1
147
100
Suriname
47
95.9
1
2.0
1
2.1
49
100
Antillen/Aruba
43
100
0
Ͳ
0
Ͳ
43
100
Turkije
18
100
0
Ͳ
0
Ͳ
18
100
Marokko
54
100
0
Ͳ
0
Ͳ
54
100
Overigwesters
37
84.1
2
4.7
4
9.3
44
100
OverignietͲwesters
19
90.5
1
5.0
1
4.8
21
100
Totaal
p
351
93.4
10
2.7
15
4.0
376
100
**
n.s.
n.s.
Autochtoon
133
90.5
6
4.1
9
6.1
147
100
37
84.1
2
4.7
4
9.3
44
100
181
97.8
2
1.1
2
1.1
185
100
351
93.4
10
2.4
15
4.0
376
100
***
n.s.
*
NietͲwesters
Totaal
p
%
135
n
%
Totaal
n
Westers
n
Ja,anabolen
Tabel5.4Ooitprevalentiespuitennaaropleidingsniveau
Nee
Ja,drugs
%
n
Ja,anabolen
n
%
n
Laag
120
96.0
2
1.6
Midden
126
92.0
4
Hoog
98
93.3
Totaal
p
344
93.7
n.s.
Totaal
%
n
%
3
5.9
118
100
2.9
7
6.9
145
100
3
2.9
3
3.8
105
100
9
2.5
13
5.7
368
100
n.s.
n.s.
Ja,anabolen
Totaal
ȱ
Tabel5.5Ooitprevalentiespuitennaarregime
Nee
n
Ja,drugs
%
n
%
n
%
n
%
ZBBI
25
86.2
0
Ͳ
4
13.8
29
100
BBI
17
85.0
0
Ͳ
3
15.0
20
100
HvB
Gevangenis
57
98.3
0
Ͳ
1
1.7
58
100
233
94.0
7
2.8
9
3.6
248
100
21
87.5
3
12.5
0
Ͳ
24
100
353
93.1
10
2.7
17
4.5
379
100
*
n.s.
*
ISD
Totaal
p
(half)Open
42
87.5
0
Ͳ
6
12.5
48
100
Gesloten
310
94.2
10
3.0
10
3.0
329
100
Totaal
352
93.4
10
2.7
16
4.2
377
100
n.s.
n.s.
**
p
136
Hoofdstukȱ6ȱ
Tabel6.12Prevalentietatoeagesnaaretniciteit
Geen
n
Ja,tatoeage
%
n
Totaal
%
n
%
Nederlands
53
35.3
97
64.7
150
100
Surinaams
23
46.9
26
53.1
49
7
16.7
35
83.3
42
100
100
Turks
12
63.2
7
36.8
19
100
Marokkaans
45
81.8
10
18.2
55
100
Overigwesters
11
25.0
33
75.0
44
100
OverignietͲwesters
11
52.4
10
47.6
21
100
162
42.6
218
57.4
380
100
Antilliaans/Arubaans
Totaal
p
****
Autochtoon
53
35.3
97
64.7
150
100
Westers
11
25.0
33
75.0
44
100
NietͲwesters
Totaal
98
52.7
88
47.3
186
100
162
42.6
218
57.4
380
100
p
****
ȱ
Tabel6.13PrevalentienietͲprofessioneletatoeagesnaaretniciteit
Nee
48
49.5
31
32.0
28
28.9
97
Surinaams
9
36.0
12
46.2
6
24.0
25
100
Antilliaans/Arubaans
7
20.0
20
57.1
19
54.3
35
100
Turks
5
71.4
1
14.3
2
28.6
7
100
Marokkaans
6
60.0
3
30.0
1
10.0
15
45.5
10
31.3
9
27.3
10
33
2
20.0
4
40.0
5
50.0
10
100
Totaal
p
92
42.4
81
37.3
70
32.3
217
100
*
n.s.
*
Autochtoon
48
49.5
31
32.0
28
28.9
97
100
Westers
15
45.5
10
31.3
9
27.3
33
NietͲwesters
Totaal
29
33.3
40
45.5
33
37.9
87
100
92
42.4
81
37.3
70
32.3
217
100
n.s.
n.s.
n.s.
p
n
%
137
n
Totaal
Nederlands
OverignietͲwesters
%
Ja,zelf
%
100
Overigwesters
n
Ja,nietͲprof
%
n
100
100
Tabel6.14Prevalentietatoeagesindetentienaaropleidingsniveau
Geenenkele
n
%
Ja,inNL
n
Ja,buitenland
%
n
%
Totaal
n
%
Laag
31
67.4
12
26.1
3
6.5
46
Midden
21
44.7
24
51.1
3
6.4
47
100
100
Hoog
9
30.0
20
66.7
1
3.3
30
100
Totaal
p
61
49.6
56
45.9
7
5.7
123
100
***
***
n.s.
ȱ
Tabel6.15PrevalentienietͲprofessioneletatoeagesnaarregime
Nee
n
Ja,nietͲprof
%
n
%
Ja,zelf
n
Totaal
%
n
%
ZBBI
6
42.9
6
42.9
3
21.4
14
100
BBI
4
44.4
4
44.4
2
22.2
HuisvanBewaring
19
76.0
4
16.7
1
4.2
9
25
100
100
Gevangenis
60
38.2
61
39.1
59
37.8
157
100
3
21.4
7
50.0
4
28.6
14
100
Totaal
p
92
42.0
82
37.8
69
31.8
219
100
***
n.s.
**
(half)open
10
43.5
10
43.5
5
21.7
23
100
Gesloten
Totaal
82
42.1
73
37.2
65
33.2
195
100
92
42.2
83
37.9
70
32.0
218
100
n.s.
n.s.
n.s.
ISD
p
ȱ
138
Hoofdstukȱ7ȱ
ȱ
Tabel7.7Prevalentiepiercing/boegroenaaretniciteit
Nee
Ja,piercing
n
%
n
%
Nederlands
106
71.1
42
28.4
2
1.3
149
100
Surinaams
35
72.9
7
14.6
9
18.4
48
100
Antilliaans
19
45.2
21
50.0
7
16.7
42
100
Turks
19
100
0
Ͳ
0
Ͳ
19
100
Marokkaans
46
88.5
6
11.5
0
Ͳ
52
100
Overigwesters
33
76.7
8
18.6
2
4.5
43
100
OverignietͲwesters
16
76.2
4
19.0
1
4.8
21
100
Totaal
p
274
73.3
88
23.6
21
5.6
374
100
****
****
****
Autochtoon
106
71.1
42
28.4
2
1.3
149
100
33
76.7
8
18.6
2
4.5
43
100
135
74.2
38
20.9
16
8.8
182
100
274
73.3
88
23.6
20
5.3
374
100
n.s.
n.s.
*
NietͲwesters
Totaal
p
%
n
Totaal
%
Westers
n
Ja,boegroe
ȱ
Tabel7.8PrevalentienietͲprofessionelepiercings/boegroesnaaretniciteit
GeenenkeͲ
Ja,piercing
Ja,piercing
Ja,boegroe
Ja,boegroe
le
nietͲprof
zelf
nietͲprof
zelf
n
%
n
%
n
%
n
%
n
%
Totaal
n
%
Nederlands
29
72.5
1
2.5
10
25.0
1
2.5
0
Ͳ
40
100
Surinaams
5
38.5
1
7.1
0
Ͳ
7
53.8
0
Ͳ
13
100
Antilliaans
6
28.6
3
13.6
7
33.3
5
23.8
1
4.8
21
100
Turks
0
Ͳ
0
Ͳ
0
Ͳ
0
Ͳ
0
Ͳ
0
100
Marokkaans
6
100
0
Ͳ
0
Ͳ
0
Ͳ
0
Ͳ
6
100
Overigwesters
3
30.0
1
10.0
5
50.0
1
10.0
1
10.0
10
100
OverignietͲ
2
50.0
1
25.0
0
Ͳ
1
25.0
0
Ͳ
4
100
Totaal
p
43
45.7
7
7.3
22
23.4
15
16.0
2
2.1
94
100
***
****
n.s.
Autochtoon
29
72.5
1
2.5
10
25.0
1
2.5
0
Ͳ
40
100
3
30.0
1
10.0
5
50.0
1
10.0
1
10.0
10
100
20
44.4
5
11.1
7
15.6
13
28.9
1
2.3
45
100
52
54.7
7
7.4
22
23.2
15
15.8
2
2.1
95
100
**
***
n.s.
westers
Westers
NietͲwesters
Totaal
p
n.s.
*
n.s.
n.s.
ȱ
139
Tabel7.10Prevalentiepiercing/boegroenaarregime
Nee
n
Ja,piercing
%
n
Ja,boegroe
%
n
Totaal
%
n
%
ZBBI
20
69.0
9
31.0
0
Ͳ
29
100
BBI
15
75.0
3
15.0
2
10.0
20
100
HvB
49
87.5
7
12.5
0
Ͳ
56
100
169
68.1
69
27.8
18
7.3
248
100
21
87.5
3
12.5
0
Ͳ
24
100
274
72.7
91
24.1
20
5.3
377
100
*
Gevangenis
ISD
Totaal
p
(half)Open
n.s.
n.s
35
72.9
12
25.0
2
4.2
48
100
Gesloten
239
72.9
78
23.9
18
5.5
328
100
Totaal
274
72.9
90
24.0
20
5.3
376
100
n.s.
p
n.s.
n.s.
ȱ
Hoofdstukȱ8ȱ
Tabel8.7HetkrijgenvanBZTnaaropleidingsniveau
Nee
Ja
n
%
n
N.v.t.
%
n
Totaal
%
n
%
Laag
77
62.6
25
20.3
21
17.1
123
100
Midden
69
50.4
41
29.9
27
19.7
137
100
Hoog
43
41.3
32 30.8.
29
27.9
104
100
Totaal
189
51.9
98
77
21.2
364
100
*
p
26.9
ȱ
Tabel8.8HetkrijgenvanBZTnaarregime
Nee
n
Ja
%
n
N.v.t.
n
%
%
ZBBI
0
Ͳ
0
Ͳ
BBI
4
20.0
1
HvB
14
100
28
100
5.0
15 75.0
20
100
24.6
9 15.8
34 59.6
57
100
160
64.5
84 33.9
4
1.6
248
100
16
66.7
6 25.0
2
8.3
24
100
194
51.5
100 26.5
83 22.0
377
100
4
8.3
gesloten
189
Totaal
193
Gevangenis
ISD
Totaal
p
(half)open
p
28
Totaal
n
%
****
1
2.1
43
89.6
48
100
57.6
99 30.2
40
12.2
328
100
51.3
100 26.6
83
22.1
376
100
140
****
Tabel8.9Prevalentieseksindetentienaarregime
Geen
n
%
Ja,tijdens
Ja,tijdensgeͲ
verlof
vangenisuren
n
%
n
Totaal
%
n
%
ZBBI
2
7.1
25
89.3
5
17.9
28
100
BBI
7
35.0
12
60.0
2
10.0
20
100
HvB
49
89.1
0
Ͳ
7
12.7
55
100
125
52.7
28
11.8
88
37.1
237
100
11
45.8
5
20.8
8
33.3
24
100
194
53.3
70
19.2
111
30.5
364
100
****
Gevangenis
ISD
Totaal
p
(half)Open
****
****
9
18.8
37
77.1
7
14.6
48
100
Gesloten
185
58.5
32
10.1
103
32.6
316
100
Totaal
194
53.3
69
19.0
110
30.2
364
100
****
p
****
ȱ
ȱ
ȱ
141
****
142
Literatuurȱ
ȱ
Ajzen,ȱI.ȱ(1985).ȱFromȱintentionsȱtoȱactions:ȱAȱtheoryȱofȱplannedȱbehavior.ȱInȱJ.ȱ
Kuhlȱ &ȱ J.ȱ Beckmannȱ (Eds.),ȱ ActionȬcontrol:ȱFromȱ cognitionȱ toȱ behaviorȱ (pp.ȱ 11Ȭ
39).ȱHeidelberg:ȱSpringer.ȱ
ȱ
Babudieri,ȱ S.,ȱ Longo,ȱ B.,ȱ Sarmati,ȱ L.,ȱ Starnini,ȱ G.,ȱ Dori,ȱ L.,ȱ Suligoi,ȱ B.,ȱ CarȬ
bonara,ȱS.,ȱMonarca,ȱR.,ȱQuercia,ȱG.,ȱFlorenzano,ȱG.,ȱNovati,ȱS.,ȱSardu,ȱA.,ȱIoȬ
vinella,ȱ V.,ȱ Casti,ȱ A.,ȱ Romano,ȱ A.,ȱ Uccella,ȱ I.,ȱ Maida,ȱ I.,ȱ Brunetti,ȱ B.,ȱ Mura,ȱ
M.S.,ȱAndreoni,ȱM.ȱ&ȱRezza,ȱG.ȱ(2005).ȱCorrelatesȱofȱHIV,ȱHBV,ȱandȱHCVȱInȬ
fectionsȱ inȱ aȱ Prisonȱ Inmateȱ Population:ȱ Resultsȱ fromȱ aȱ Multicentreȱ Studyȱ inȱ
Italy.ȱJournalȱofȱMedicalȱVirology,ȱVol.ȱ76,ȱpp.ȱ311Ȭ317.ȱ
ȱ
Bamberg,ȱS.,ȱAjzen,ȱI.ȱ&ȱSchmidt,ȱP.ȱ(2003).ȱChoiceȱofȱTravelȱModeȱinȱtheȱTheȬ
oryȱofȱPlannedȱBehavior:ȱTheȱRolesȱofȱPastȱBehavior,ȱHabitȱandȱReasonedȱAcȬ
tion.ȱBasicȱandȱAppliedȱSocialȱPsychology,ȱVol.ȱ25(3),ȱpp.ȱ175Ȭ187.ȱ
ȱ
Bandura,ȱA.ȱ(1986).ȱSocialȱfoundationsȱofȱthoughtȱandȱaction:ȱAȱsocialȱcognitiveȱtheȬ
ory.ȱEnglewoodȱCliffs,ȱNJ:ȱPrenticeȬHall.ȱ
ȱ
Bethlehem,ȱ J.ȱ (2009)ȱ Appliedȱ Surveyȱ Methods:ȱ Aȱ Statisticalȱ Perspective.ȱ Newȱ
York:ȱWiley.ȱ
ȱ
Bieleman,ȱ B.ȱ &ȱ Laan,ȱ R.ȱ vanȱ denȱ (1999).ȱ Stokȱachterȱdeȱdeur:ȱonderzoekȱnaarȱhetȱ
functionerenȱvanȱdeȱzorgȱvoorȱverslaafdeȱgedetineerden.ȱGroningen:ȱIntraval.ȱ
ȱ
Braithwaite,ȱ R.,ȱRobillard,ȱ A.,ȱ Woodring,ȱT.,ȱStephens,ȱT.ȱ&ȱJacobȱ Arriola,ȱK.ȱ
(2001).ȱTattooingȱandȱbodyȱpiercingȱamongȱadolescentȱdetainees:ȱRelationshipȱ
toȱalcoholȱandȱotherȱdrugȱuse.ȱJournalȱofȱSubstanceȱAbuse,ȱVol.ȱ13,ȱpp.ȱ5Ȭ16.ȱ
ȱ
Bruin,ȱD.ȱde,ȱMeijerman,ȱC.,ȱLeenders,ȱF.,ȱBraam,ȱR.ȱ(2006)ȱVerslingerdȱaanȱmeerȱ
danȱ eenȱ spel.ȱ Eenȱ onderzoekȱ naarȱ deȱ aardȱ enȱ omvangȱ vanȱ kansspelproblematiekȱ inȱ
Nederland.ȱ Utrecht/Meppel:ȱ CVO/Boomȱ Juridischeȱ uitgevers,ȱ WODCȬreeksȱ
Onderzoekȱenȱbeleidȱnr.ȱ238.ȱ
ȱ
143
Bryan,ȱ A.,ȱ Ruiz,ȱ M.S.ȱ &ȱ O’Neill,ȱ D.ȱ (2003).ȱ HIVȬRelatedȱ Behaviorsȱ amongȱ
PrisonȱInmates:ȱAȱTheoryȱofȱPlannedȱBehaviorȱAnalysis.ȱJournalȱofȱAppliedȱSoȬ
cialȱPsychology,ȱVol.ȱ33(12),ȱpp.ȱ2565Ȭ2586.ȱ
ȱ
Bulten,ȱ E.,ȱ Nijman,ȱ H.ȱ &ȱ Staak,ȱ C.ȱ vanȱ derȱ (2009).ȱ Psychiatricȱ disordersȱ andȱ
Personalityȱ characteristicsȱ ofȱ prisonersȱ atȱ regularȱ prisonȱ wards.ȱ Internationalȱ
JournalȱofȱLawȱandȱPsychiatry,ȱVol.32,ȱpp.ȱ115Ȭ119.ȱ
ȱ
Cornish,ȱ D.B.ȱ &ȱ Clarke,ȱ R.V.ȱ (1986).ȱ Reasoningȱ Criminalȱ Ȭȱ Rationalȱ Choiceȱ
PerspectivesȱonȱOffending.ȱNewȱYork:ȱSpringerȬVerlag.ȱȱ
ȱ
Davis,ȱA.J.ȱ(1982).ȱSexualȱassaultȱinȱtheȱPhiladelphiaȱprisonȱsystemȱandȱsherȬ
iff’sȱvans.ȱIn:ȱA.M.ȱScacco,ȱJr.ȱ(ed.),ȱMaleȱRape:ȱAȱCasebookȱofȱSexualȱAggressions.ȱ
NewȱYork:ȱAMSȱPress.ȱ
ȱ
DeȱVries,ȱH.,ȱDijkstra,ȱM.ȱ&ȱKuhlman,ȱP.ȱ(1988).ȱSelfȬefficacy:ȱTheȱthirdȱfactorȱ
besidesȱattitudeȱandȱsubjectiveȱnormȱasȱaȱpredictorȱofȱbehaviouralȱintentions.ȱ
HealthȱEducationȱResearch,ȱVol.ȱ3,ȱ273Ȭ282.ȱ
ȱ
Dolan,ȱ K.,ȱ Wodak,ȱ A.ȱ &ȱ Hall,ȱ W.ȱ (1998)ȱ Aȱ bleachȱ programȱ forȱ inmatesȱ inȱ
NSW:ȱanȱHIVȱpreventionȱstrategy.ȱAustralianȱandȱNewȱZealandȱJournalȱofȱPublicȱ
Health,ȱVol.ȱ22(7),ȱ838Ȭ840.ȱ
ȱ
Dolan,ȱK.,ȱWodak,ȱD.ȱ&ȱHall,ȱW.ȱ(1999).ȱHIVȱriskȱbehaviourȱandȱpreventionȱinȱ
prison:ȱ aȱ bleachȱ programmeȱ forȱ inmatesȱ inȱ NSW.ȱ Drugȱ andȱ Alcoholȱ Review,ȱ
Vol.ȱ18,ȱpp.ȱ139Ȭ143.ȱ
ȱ
Edgar,ȱ K.,ȱ O’Donnell,ȱ I.,ȱ &ȱ Martin,ȱ C.ȱ (2003).ȱ Prisonȱ violence:ȱ Theȱ dynamicsȱ ofȱ
conflict,ȱfearȱandȱpower.ȱDevon,ȱUK:ȱWillan.ȱ
ȱ
EMCDDAȱ (2003).ȱ 2002ȱ Annualȱ reportȱ onȱ theȱ stateȱ ofȱ theȱ drugsȱ problemȱ inȱ theȱ
EuropeanȱUnionȱandȱNorway.ȱLuxemburg:ȱOfficeȱforȱOfficialȱPublicationsȱofȱtheȱ
EuropeanȱCommunities.ȱ
ȱ
144
EMCDDAȱ (2010).ȱ 2009ȱ Annualȱ reportȱ onȱ theȱ stateȱ ofȱ theȱ drugsȱ problemȱ inȱ theȱ
EuropeanȱUnionȱandȱNorway.ȱLuxemburg:ȱOfficeȱforȱOfficialȱPublicationsȱofȱtheȱ
EuropeanȱCommunities.ȱ
Frost,ȱ L.ȱ &ȱ Tchertkov,ȱ V.ȱ (2002).ȱ Prisonerȱ Riskȱ Takingȱ inȱ theȱ Russianȱ
Federation.ȱ AIDSȱ educationȱ andȱ prevention:ȱ anȱ interdisciplinaryȱ journal,ȱ Vol.ȱ
14(5),ȱpp.ȱ7Ȭ23.ȱ
ȱ
Gaes,ȱG.G.ȱ&ȱGoldberg,ȱA.L.ȱ(2004).ȱPrisonȱRape:ȱAȱCriticalȱReviewȱofȱtheȱLiteraȬ
ture.ȱ Washington,ȱ D.C.:ȱ U.S.ȱ Departmentȱ ofȱJustice,ȱ Nationalȱ Instituteȱ ofȱ JusȬ
tice.ȱAvailableȱat:ȱhttp://www.nicic.org/Downloads/PDF/2004/019813.pdf.ȱ
ȱ
Gagnon,ȱ H.,ȱ Godin,ȱ G.,ȱ Alary,ȱ M.,ȱ Lambert,ȱ G.,ȱ Lambert,ȱ L.ȱ &ȱ Landry,ȱ S.ȱ
(2007).ȱPrisonȱInmates’ȱIntentionȱtoȱDemandȱthatȱBleachȱBeȱUsedȱforȱCleaningȱ
Tattooingȱ andȱ Piercingȱ Equipment.ȱ Canadianȱ Journalȱ ofȱ Publicȱ Health,ȱ Vol.ȱ
98(4),ȱpp.ȱ297Ȭ300.ȱ
ȱ
Gambetta,ȱ D.ȱ (2009).ȱ Codesȱ ofȱ theȱunderworld.ȱPrinceton:ȱ Princetonȱ Universityȱ
Press.ȱ
ȱ
Goderie,ȱ M.ȱ &ȱ Lünnemann,ȱ K.D.ȱ (2008).ȱ Deȱ maatregelȱ Inrichtingȱ voorȱ StelselȬ
matigeȱDaders.ȱProcesevaluatie.ȱUtrecht:ȱVerweyȬJonkerȱInstituut.ȱ
ȱ
Gratton,ȱF.ȱ(2006).ȱPilotȱprojectȱforȱsafeȱtattooingȱpracticesȱatȱCowansvilleȱInȬ
stitution.ȱInternationalȱJournalȱofȱPrisonerȱHealth,ȱVol.ȱ2(3),ȱpp.ȱ251Ȭ252.ȱ
ȱ
Hellard,ȱ M.E.,ȱ Hocking,ȱ J.S.ȱ &ȱ Crofts,ȱ N.ȱ (2004).ȱ Theȱ prevalenceȱ andȱ theȱ riskȱ
behavioursȱassociatedȱwithȱtheȱtransmissionȱofȱhepatitisȱCȱvirusȱinȱAustralianȱ
correctionalȱfacilities.ȱEpidemiologyȱandȱInfection,ȱVol.ȱ132,ȱpp.ȱ409Ȭ415.ȱ
ȱ
Hensley,ȱ C.ȱ (2000).ȱ Attitudesȱ towardȱ homosexualityȱ inȱ aȱ maleȱ andȱ femaleȱ
prison:ȱAnȱexploratoryȱstudy.ȱTheȱPrisonȱJournal,ȱVol.ȱ80(4),ȱ434Ȭ441.ȱ
ȱ
Hensley,ȱC.,ȱKoscheski,ȱM.ȱ&ȱTewksbury,ȱR.ȱ(2005).ȱExaminingȱtheȱCharacterȬ
isticsȱofȱMaleȱSexualȱAssaultȱTargetsȱinȱaȱSouthernȱMaximumȬSecurityȱPrison.ȱ
JournalȱofȱInterpersonalȱViolence,ȱVol.ȱ20(6),ȱpp.ȱ667Ȭ679.ȱ
145
ȱ
Hensley,ȱC.,ȱTewksbury,ȱR.ȱ&ȱCastle,ȱT.ȱ(2003).ȱCharacteristicsȱofȱprisonȱsexualȱ
assaultȱtargetsȱinȱmaleȱOklahomaȱcorrectionalȱfacilities.ȱJournalȱofȱInterpersonalȱ
Violence,ȱVol.ȱ18,ȱpp.595–607.ȱ
ȱ
Hoff,ȱ G.ȱ vanȱ ‘tȱ (2007).ȱ Risicogedragȱ gedetineerden.ȱ Denȱ Haag:ȱ Dienstȱ Justitiëleȱ
Inrichtingen.ȱ
ȱ
Janssen,ȱ J.ȱ (2005).ȱ Tattoosȱ inȱ prison.ȱ Menȱ andȱ theirȱ picturesȱ onȱ theȱ edgeȱ ofȱ
society.ȱIn:ȱB.ȱvanȱHovenȱ&ȱK.ȱHörschelmann,ȱK.ȱ(eds.).ȱSpacesȱofȱmasculinities.ȱ
Londen:ȱRoutledge,ȱ179Ȭ192.ȱ
ȱ
Kepper,ȱA.,ȱVeen,ȱV.,ȱMonshouwer,ȱK.,ȱStevens,ȱG.,ȱDrost,ȱW.,ȱDeȱVroome,ȱT.ȱ
&ȱ Vollebergh,ȱ W.ȱ (2009).ȱ Middelengebruikȱ bijȱ jongensȱ inȱ Justitiëleȱ JeugȬ
dinrichtingen.ȱHetȱgebruikȱvanȱtabak,ȱalcohol,ȱcannabisȱenȱharddrugsȱbijȱjonȬ
gensȱmetȱenȱzonderȱPIJȬmaatregel.ȱDenȱHaag:ȱWODC.ȱ
ȱ
Knotter,ȱJ.,ȱKorf,ȱD.J.ȱ&ȱLau,ȱH.Y.ȱ(2009)ȱSlangenkoppenȱenȱtijgerjagers.ȱIllegaliteitȱ
enȱ criminaliteitȱ onderȱ Chinezenȱ inȱ Nederland.ȱ Denȱ Haag:ȱ Boomȱ Juridischeȱ
Uitgevers.ȱ
ȱ
Korf,ȱ D.J.,ȱ Benschop,ȱ A.ȱ &ȱ Knotter,ȱ J.ȱ (2009)ȱ Verborgenȱ Werelden:ȱ minderjarigeȱ
jongens,ȱmisbruikȱenȱprostitutie.ȱAmsterdam:ȱRozenbergȱPublishers.ȱ
ȱ
Korf,ȱ D.J.,ȱ Ginkel,ȱ P.ȱ vanȱ &ȱ Wouters,ȱ M.ȱ (2004).ȱ Jeȱ zietȱ hetȱ zeȱ nietȱ aan;ȱ
ZwerfjongerenȱinȱFlevoland.ȱAmsterdam:ȱRozenbergȱPublishers.ȱ
ȱ
Korf,ȱD.J.,ȱVanȱVliet,ȱE.,ȱKnotter,ȱJ.ȱ&ȱWouters,ȱM.ȱ(2005).ȱTippelenȱnaȱdeȱzone;ȱ
Straatprostitutieȱ enȱ verborgenȱ prostitutieȱ inȱ Amsterdam.ȱ Amsterdam:ȱ Rozenbergȱ
Publishers.ȱ
ȱ
Koulierakis,ȱ G.,ȱ Gnardelis,ȱ C.,ȱ Agrafiotis,ȱ D.ȱ &ȱ Power,ȱ K.G.ȱ (2000).ȱ HIVȱ riskȱ
behaviourȱ correlatesȱ amongȱ injectingȱ drugȱ usersȱ inȱGreekȱ prisons.ȱ Addiction,ȱ
Vol.ȱ95(8),ȱ1207Ȭ1216ȱ
ȱ
146
Krebs,ȱ C.P.ȱ &ȱ Simmons,ȱ M.ȱ (2002).ȱ Intraprisonȱ HIVȱ transmission:ȱ Anȱ assessȬ
mentȱofȱwhetherȱitȱoccurs,ȱhowȱitȱoccurs,ȱandȱwhoȱisȱatȱrisk.ȱAIDSȱEducationȱ
andȱPrevention.ȱ14(suppl):53–64.ȱ
ȱ
Laar,ȱ M.W.ȱ van,ȱ Cruts,ȱ A.A.N.,ȱ vanȱ OoyenȬHouben,ȱ M.M.J.,ȱ Meijer,ȱ R.F.ȱ &ȱ
Brunt,ȱ T.ȱ (2010).ȱ Nationaleȱ Drugȱ Monitor.ȱ Jaarberichtȱ 2009.ȱ Utrecht:ȱ Trimbosȱ
Instituut.ȱ
ȱ
Leemrijse,ȱ C.J.,ȱ Bongers,ȱ M.,ȱ Nielen,ȱ M.ȱ &ȱ Devillé,ȱ W.ȱ (2010).ȱ Hepatitisȱ Cȱ inȱ
penitentiaireȱ inrichtingen.ȱ Eenȱ onderzoekȱ naarȱ prevalentie.ȱ Denȱ Haag:ȱ WODC,ȱ
MinisterieȱvanȱJustitie.ȱ
ȱ
Lockwood,ȱ D.ȱ (1980).ȱ Prisonȱ sexualȱ violence.ȱ Newȱ York:ȱ Elsevier/Northȱ HolȬ
land.ȱ
ȱ
Lockwood,ȱ D.ȱ (1994).ȱ Issuesȱ inȱ prisonȱ sexualȱ violence.ȱ In:ȱ M.ȱ C.ȱ Braswell,ȱ R.ȱ
H.ȱ Montgomery,ȱ Jr.,ȱ andȱ L.X.ȱ Lombardoȱ (eds.),ȱ PrisonȱViolenceȱinȱAmerica.ȱ 2dȱ
ed.ȱCincinnati,ȱOhio:ȱHenderson.ȱ
ȱ
Maere,ȱW.ȱde,ȱHariga,ȱF.,ȱBartholȱEyns,ȱF.ȱ&ȱVanderveken,ȱM.ȱ(2000).ȱGezondȬ
heidȱenȱdruggebruikȱinȱhetȱpenitentiairȱmilieu.ȱOntwikkelingȱvanȱeenȱepidemiologischȱ
onderzoeksinstrument.ȱBrussel:ȱ Federaleȱ Dienstȱ voorȱ Wetenschappelijke,ȱ TechȬ
nischeȱenȱCultureleȱAangelegenhedenȱ(DWTC).ȱ
ȱ
Milne,ȱ D.ȱ (2009).ȱ Tattooingȱ inȱ Scottishȱ Prisons.ȱ Aȱ healthȱ careȱ needsȱ assessment.ȱ
Schotland:ȱSDS.ȱ
Nacci,ȱP.ȱ&ȱKane,ȱT.ȱ(1982).ȱSexȱandȱsexualȱaggressionȱinȱfederalȱprison.ȱWashingȬ
ton,ȱD.C.:ȱFederalȱBureauȱofȱPrisons.ȱ
ȱ
Oliemeulen,ȱL.,ȱVuijk,ȱP.,ȱRovers,ȱB.ȱ&ȱEijden,ȱR.ȱvanȱdenȱ(2007).ȱProblematischeȱ
alcoholgebruikers,ȱ druggebruikersȱ enȱ gokkersȱ inȱ hetȱ gevangeniswezen.ȱ Denȱ Haag:ȱ
WODC,ȱMinisterieȱvanȱJustitie.ȱ
ȱ
147
Power,ȱK.,ȱMarkova,ȱI.,ȱRowlands,ȱA.,ȱMcKee,ȱK.,ȱAnslow,ȱP.,ȱ&ȱKilfedder,ȱC.ȱ
(1991).ȱ Sexualȱ behaviorȱ inȱ Scottishȱ prisons.ȱ Britishȱ Medicalȱ Journal,ȱ Vol.ȱ 302,ȱ
1507Ȭ1508.ȱ
ȱ
Prochaska,ȱJ.O.ȱ&ȱDiClemente,ȱC.C.ȱ(1982).ȱTranstheoreticalȱtherapy:ȱTowardȱ
aȱmoreȱintegrativeȱmodelȱofȱchange.ȱPsychotherapy:ȱtheory,ȱresearchȱandȱpractice,ȱ
Vol.ȱ19:ȱ276Ȭ288.ȱ
ȱ
Saum,ȱC.,ȱSurratt,ȱH.,ȱInciardi,ȱJ.,ȱ&ȱBennett,ȱR.ȱ(1995).ȱSexȱinȱprison:ȱExploringȱ
theȱmythsȱandȱrealities.ȱTheȱPrisonȱJournal,ȱVol.ȱ75(4),ȱ413Ȭ430.ȱ
ȱ
Schreuder,ȱ I.ȱ &ȱ Vanȱ Veen,ȱ M.G.ȱ (2010).ȱ Prevalentieȱ vanȱ hiv,ȱ hepatitisȱ Bȱ enȱ
hepatitisȱCȱbijȱmannenȱinȱdetentieȱinȱSittard.ȱBilthoven:ȱRIVM.ȱ
ȱ
Stöver,ȱH.,ȱLines,ȱR.ȱ&ȱThane,ȱK.ȱ(2009)ȱHarmȱreductionȱinȱEuropeanȱprisons:ȱ
Lookingȱ forȱ championsȱ andȱ waysȱ toȱ putȱ evidenceȬbasedȱ approachesȱ intoȱ
practice.ȱIn:ȱZ.ȱDemetrovics,ȱJ.ȱFountainȱ&ȱL.ȱKrausȱ(eds.)ȱOldȱandȱnewȱpolicies,ȱ
theories,ȱreserachȱmethodsȱandȱdrugȱusersȱacrossȱEurope.ȱ Lengerich:ȱPabstȱScienceȱ
Publishers,ȱpp.ȱ34Ȭ49.ȱ
ȱ
Strang,ȱ J.,ȱ Heuston,ȱ J.,ȱ Whiteley,ȱ C.,ȱ Bacchus,ȱ L.,ȱ Maden,ȱ T.,ȱ Gossop,ȱ M.ȱ &ȱ
Green,ȱ J.ȱ (2000).ȱ Isȱ prisonȱ tattooingȱ aȱ riskȱ behaviourȱ forȱ HIVȱ andȱ otherȱ viȬ
ruses?ȱ Resultsȱ fromȱ aȱ nationalȱ surveyȱ ofȱ prisonersȱ inȱ Englandȱ andȱ Wales.ȱ
CriminalȱBehaviourȱandȱMentalȱHealth,ȱVol.ȱ10,ȱpp.ȱ60Ȭ66.ȱ
ȱ
StruckmanȬJohnson,ȱC.ȱ&ȱStruckmanȬJohnson,ȱD.ȱ(2000).ȱSexualȱcoercionȱratesȱ
inȱ sevenȱ midwesternȱ prisonȱ facilitiesȱ forȱ men.ȱ Theȱ Prisonȱ Journal,ȱ Vol.ȱ 80(4),ȱ
pp.ȱ379Ȭ390.ȱ
ȱ
StruckmanȬJohnson,ȱ C.ȱ &ȱ StruckmanȬJohnson,ȱ D.ȱ (2002).ȱ Sexualȱ Coercionȱ
ReportedȱbyȱWomenȱinȱThreeȱMidwesternȱPrisons.ȱTheȱJournalȱofȱSexȱResearch,ȱ
Vol.ȱ39(3),ȱpp.ȱ217Ȭ227.ȱ
ȱ
Swanborn,ȱ P.G.ȱ (1996).ȱ Deȱ Fishbein/AjzenȬtheorieȱ inȱ deȱ kritiek.ȱ Nederlandsȱ
TijdschriftȱvoorȱdeȱPsychologie,ȱVol.ȱ51,ȱpp.ȱ35Ȭ46.ȱ
ȱ
148
Swanborn,ȱP.G.ȱ(2005)ȱMethodenȱvanȱsociaalȬwetenschappelijkȱonderzoek.ȱMeppel:ȱ
Boom,ȱp.ȱ119Ȭ125.ȱ
ȱ
Tenȱ Thij,ȱJ.ȱ (2006).ȱ Deȱrelatieȱ tussenȱcultureleȱ variabelen,ȱsocialeȱ cognitiesȱ enȱ
onveiligȱ seksueelȱ gedragȱ onderȱ autochtoneȱ enȱ allochtoneȱ adolescenten.ȱ
Unpublishedȱmanuscript.ȱUniversiteitȱTwente,ȱEnschede.ȱ
ȱ
Tewksbury,ȱR.ȱ(1989).ȱFearȱofȱsexualȱassaultȱamongȱprisonȱinmates.ȱTheȱPrisonȱ
Journal,ȱVol.ȱ69(1),ȱ62Ȭ71.ȱ
ȱ
Trimbosȱ Instituteȱ (2001).ȱ Nationalȱ Reportȱ onȱ theȱ Drugȱ Situationȱ inȱ theȱ
Netherlands.ȱUtrecht:ȱNetherlandsȱFocalȱPoint,ȱTrimbosȱInstitute.ȱ
ȱ
Veen,ȱ
C.ȱ
vanȱ
der,ȱ
Hoogenboezem,ȱ
G.ȱ
&ȱ
Breemer,ȱ
J.ȱ
(2009).ȱ
Voorlichtingscompagneȱ rondȱ hepatitisȱ Cȱ gerichtȱ opȱ drugsgebruikers.ȱ
Resultatenȱvanȱeenȱpilotstudie.ȱVerslaving,Vol.ȱ5(2),ȱ61Ȭ71ȱ
ȱ
Walters,ȱ G.D.ȱ (2003).ȱ Changesȱ inȱ Criminalȱ Thinkingȱ andȱ Identityȱ inȱ Noviceȱ
andȱ Experiencedȱ Inmates:ȱ Prisonizationȱ Revisited.ȱCriminalȱJusticeȱandȱBehavȬ
ior,ȱVol.ȱ30,ȱpp.ȱ399Ȭ421.ȱ
ȱ
Wheeler,ȱS.ȱ(1961).ȱSocializationȱinȱCorrectionalȱCommunities.ȱAmericanȱSocioȬ
logicalȱReview,ȱVol.ȱ26(5),ȱpp.ȱ697Ȭ712.ȱ
ȱ
WIADȬORS,ȱ Europeanȱ Networkȱ onȱ HIV/Aidsȱ andȱ Hepatitisȱ preventionȱ inȱ
Prisonsȱ(1998),ȱAnnualȱReportȱtoȱtheȱEC,ȱWIAD:ȱBonnȱ&ȱORS:ȱMarseille.ȱ
ȱ
Wooden,ȱ W.ȱ andȱ Parker,ȱ J.ȱ (1982).ȱ Menȱ Behindȱ Bars:ȱ Sexualȱ Exploitationȱ inȱ
Prison.ȱNewȱYork:ȱPlenumȱPress.ȱ
149

Vergelijkbare documenten