Rondje rond stem en de larynx

Commentaren

Transcriptie

Rondje rond stem en de larynx
P.B. Douwes Dekker (KNO)
G. Overbeek (logopedie)
Rondje rond stem en de larynx
OPVS Operatiekamers ZGT
Stem en larynx
•
Anatomie en fysiologie larynx en stemvorming
•
Globale stemstoornissen
•
Opzet stemspreekuur
•
casuïstiek
19 november 2014
Anatomie larynx
Anatomie larynx
Anatomie glottis en stembanden
Anatomie: intrinsieke larynxspieren
• Meerderheid adductoren
 venauwing v glottis
 m. cricoarythenoideus lateralis
 mm. arythenoideus obliquus en
transversus
• Slechts 1 abductor
 verwijding glottis
 m. cricoarythenoideus
posterior
• tweetal spieren spannen stemband
 m. cricothyreoideus
 m. vocalis
Acties intrinsieke larynxspieren
Actie intrinsieke larynxspieren 2
Innervatie larynx
•n. vagus
 zowel motorisch en sensibel
•n. laryngeus superior
 externa: motorische innervatie
m. cricothyroideus
 interna: sensibele innervatie
larynx
•n. laryngeus inferior=n. recurrens
 motorische innervatie van alle
intrinsieke larynxspieren
 descenderende verloop om a.
subclavia; links meer caudaal
dan rechts
 ascenderend verloop in
trachea-oesofageale groeve
Fysiologie stemgeving
• Sluiting vd stembanden
tijdens expiratie
• opbouw v subglottische druk
• randgolfontwikkeling
• body-cover mechanisme
• spannen v intrinsieke
larynxspieren voor fine-tuning
(registers)
Stemafwijkingen
1. Onvoldoende sluiting: hees
• Parese (n. recurrens)
• Irregulaire stembanden (noduli etc)
• Mechanische belemmeringen
2. Onvoldoende subglottische druk: astheen
• Pulmonaal
• Sluitingsdefecten
3. Onvoldoende trillingscapaciteit: schor
• Verstoring body-cover (congenitaal, letsel, oedeem, tumor).
4. Verstoorde coordinatie: hyperkinetisch/instabiel
• Fysiologisch: mutatie of hormonaal
• Partiële compensatie v afwijkingen
• Psychogeen
• Spasmodische dysfonie
5. Diversen
• Valse stembandspraak
Onderzoek: Stemspreekuur ZGT
•
•
•
Frequentie: 1 keer/2 weken
Verwijzing

(HA)

Logopedie ZGT of logopedie eerste lijn (via HA)

2e lijn-medisch specialisten
Logopedisch onderzoek en stroboscopisch onderzoek
Stemspreekuur-A
Vooraf logopedisch onderzoek
•
•
•
•
•
•
Uitgebreide stemanamnese
Voice Handicap Index
Reflux Symptomen Index
Beoordeling Stemkwaliteit en stemgevingspatroon
Stemverbetermogelijkheden via stemproeven
Maximale stemmogelijkheden via een Fonetogram
Mannenstem ongeschoold
Patiënt: type dyscongruent
Stemspreekuur-B
Stroboscopisch onderzoek
•GRBASI
•Stoboscopisch onderzoek
 Aspect
 Mobiliteit
 Sluiting
 Randgolf
•Conclusie en beleid
• adviezen/stem-ergonomie
• Logopedische therapie in eerste lijn
• Medicamenteus
• Microlarynxchirurgie (MLC)
Foniatrisch verslag
1.Casus stemproblemen 14-jarige meisje
Klachten:
• Toename stemklachten na beëindigen logopedie ivm
stembandnoduli
• Spreken is soms pijnlijk
• Spreken met vriendinnen verslechtert de stem
• Zingen lukt niet meer
Voice Handicap Index:
Ernstige klachtenbeleving
Rapportcijfer: 4
Stemkwaliteit:
Schor / korrel hoorbaar / diplofoon
GRBASI
Grade
Roughness
2
2
Breathiness
0
Instability
2
Fonetogram
Norm
vrouwenstem ongeschoold
Patiënt : type groot
stembandcyste
• Stemkwaliteit; hees en diplofoon
• subepitheliale afwijking wsb
• Meestal mucocele
• Onvolledige sluiting
• Verminderde randgolf
• Therapie:MLC
Marsupialisatie
• Extirpatie?
•
2. Casus stemprobleem 36 jarige vrouw
Klachten:
• Sinds 6 maanden zeer slecht bij stem na verkoudheid
• Roepen van de kinderen lukt niet meer
• Veel kuchen
• Stem wordt steeds slechter
Voice Handicap Index:
Ernstige klachtenbeleving
Rapportcijfer:2
Stemkwaliteit:
Hees / iel /afoon / diplofoon / onvast
GRBASI
Grade:
3
Roughness
1
Breathiness
3
Instability
2
Fonetogram
Norm
vrouwenstem ongeschoold
Patiënt : type klein
stembandnoduli
• Stemkwaliteit; hees en schor
• Veelal jong volwassen vrouwen
• Langere geschiedenis van slechte
belastbaarheid met afone periodes
• Symmetrische verdikkingen in het
voorste 1/3 deel wsb
• Onvolledige sluiting
• Verminderde randgolf
• Oorzaak: verkeerde stemtechniek met
surmenage
• Therapie:
Leefregels
 Logopedie
 MLC

Stemcasus 82 jarige vrouw.
Klachten:
. stemloos, afoon na bijschildklier-OK.
. Stemgeving is vermoeiend
. Kan geen volume maken
Voice Handicap Index:
Zeer ernstige klachtenbeleving
Rapportcijfer: 1
Stemkwaliteit:
Stemloos
GRBASI
Grade
3
Roughness
0
Breathiness
3
Fonetogram
Vrouwenstem ongeschoold
Patiënt: klein
OPVS Operatiekamers ZGT
19 november 2014
Stembandparese
• Stemkwaliteit: (fors) hees-afoon
• Afgenomen mobiliteit van
stemband/larynx
• Onvolledige sluiting
• Overhangend arythenoid
• Oorzaak:
Idiopathisch/viraal
 tumor in verloop n.vagus of n.
recurrens
 Iatrogeen
 Centraal: CVA, neurodegeneratief

• Therapie:
Expectatief; herstel of compensatie
 Logopedie
 Augmentatie
 thyroplastiek

medialisatie
Augmentatie
Thyroplastiek (Tsishikki 1)
OPVS Operatiekamers ZGT
19 november 2014
4. Casus stemprobleem 81 jarige man
Klachten:
• Sinds langere tijd slechte stem
• Slechte belastbaarheid
• Veel gerookt
• Tevens pyrosis
Voice Handicp Index:
sterk afwijkend
Rapportcijfer:5
Stemkwaliteit: (bandopname)
Hees / schor / instabiel / afoon
GRABSI
Grade
3
Roughness
2
Breathiness
3
Instability
1
Fonetogram
Norm
mannenstem ongeschoold
Patiënt
: type klein
Laryngitis en reflux
• Stemkwaliteit: wisselend hees en
schor
• Middelbare leeftijd
• Veelal ook globus
• Wisselend pyrosis
• Ontstekingsbeeld
irregulaire wsb
 Pachydermie posterieure larynx
 Ventriculaire hypertrofie

• Therapie:
Leefregels
 Proefbehandeling PPI
 Stop roken

Stembandpoliep
• Stemkwaliteit: Hees
• Korte klachtenperiode
• Veelal intensief stemgebruik of
zang
• Enkelzijdige afwijking
• Onvolledige sluiting
• Oorzaak: acute overbelasting?
• Therapie:
MLC
 Perioperatieve logopedie

Presbyfonie
• Stemkwaliteit: hees en astheen
• Op oudere leeftijd
• Geleidelijk ontstaan
• Fragiele stembanden
• Onvolledige ovaloide sluiting
• Zwakke randgolven
• Oorzaak: afname kwaliteit cover
• Therapie:
Expectatief
 Logopedie
 augmentatie

larynxpapilloom
•
•
•
•
•
•
Zowel op jonge leeftijd als bij
volwassenen
HPV 6 & 11
Hardnekkige recidivering en uitbreiding
Bij kinderen veelal na langere tijd
regressie
Zeer zelden maligne degeneratie
(andere HPV-stam?)
Behandeling: moeizaam
 Laserexicisie
 Excisie met shaver
 applicatie cidofovir of chemotherapeuticum
Overige stembandpathologie
•
Reinkes oedeem reinke ödem – YouTube
•
Web
•
sulcus
•
Valse stembandspraak
•
Spasmodische dysfonie
Vragen?
"All About That Bass" Avi Kaplan ft. Mario Jose and Naomi
Samilton (Meghan Trainor Cover) - YouTube