3o Claudius Ptolemaeus, Geographia en Cosmographia

Commentaren

Transcriptie

3o Claudius Ptolemaeus, Geographia en Cosmographia
3o
Claudius Ptolemaeus, Geographia en Cosmographia
Claudius Ptolemaeus. Geographia.
Gent, 1482-1485.1°8 folio's.
535 x 400 mm. Herkomst: Raphaël
de Mercatellis.
Ptolemaeus' Geographia of Cosmographia werd in 1409
in Rome door Jacobus Angelus (Jacopo d'Angelo) uit
hct Grieks in het Ladin vertaald. Dankzij deze vertaling
nam het succes van Ptolemaeus' traktaat stelselmatig
toe, zoals blijkt uit de vele edities van de Geographia
die vanaf 1475 verschenen. Net hier gepresenteerde
manuscript bevat die eerste Latijnse vcrtaling van Jacobus Angelus. De laatste vier kaarten (pp. 104-108) in
het handschrift zijn echter nict van hem maar van de
benedictijnermonnik Donnus (Domitius Nicolaus Germanus). Het zijn met de hand gemaakte kopieën van
kaarten die in 1482 werden gedrukt en voorkwamen in
de derde editie van de Cosmographia (andere benaming
voor de Geographia) die bij Lienhart Holle in Ulm van
de pers roide. We kunnen de manueel vervaardigde
kaarten 1485 dateren.
In zijn traktaat beschrijft Ptolemaeus (ca. [oo—ca.
17o) twee verschillende projecties: de orthogonale projectie, die Eratosthenes en Marinus van Tyrus gebruikten, en de conische projectie die Hipparchus voorstelde
en die Ptolemaeus zelf ook gebruiktc. Hij legt uit hoe
het tracé van de kaarten wordt bepaald en geeft een
lijst met ongeveer achtduizend plaatsen, telkens met
hun coôrdinaten. De Geographia omvat acht boeken.
Boek t handelt over de projectie van kaarten. Ptolemaeus beschrijft er vier projecties:
een projectie met rechte meridianen en parallellen
die gelijken op de projectie van Marinus van Tyrus;
2 een projectie met gebogen en convergerende meridianen en met gebogen parallellen;
3 een projectie met gebogen en convergerende parallellen;
4 een project ie van de aardbol, gezien van op grote
afstand. Ptolemaeus bepaalt de bewoonde wereld
vanaf de nulmeridiaan, het meest westeliike eiland
van de Canarische Eilanden (Khirin), en gaat naar
het oosten, tot 1800 naar de stad Cattigara in China.
Van Bock 11 tot Bock vil geeft hij tabellen met de
namen van ongeveer achtduizend plaatsen met voor
elk daarvan de coôrdinaten in graden en minuten voor
(le lengte- en de breedteligging. De tabellen beginnen
in het westen van de bewoonde wereld en gaan steeds
verder naar het oosten: Europa, Afrika en Azië. De
geografische lengtes worden berekend ten oosten van
de Canarische Eilanden, de breedtes ten noorden en ten
zuiden van de evenaar.
Hs. 14887 MSS
Claudius Ptolemaeus. Cosmographia. (Vertaling Jacobus Angeles,
uitg. Nicolaus Germanus). Ulm,
Lie'nhart Nok, 16 juli 1482. Herkornst: M. de Macedo. secretaris
van het Portugese gezantschap
in Parijs; Karà van-ittilthem
(1836-1837).
INCC 94 RP
Bibliografie
P TOLEMA EUS, Traité de géographie.
N. Halma (red.), Parijs, 1828:
H . N. S TEVENS, Ptolemy's Geography.
A brief account of ail the printed
editions clown 101730. Londen,
19o8;
L. B AC, RON,V, 'The origin of Ptolemy's Geographia', Geografiska
Manier, xxvii , 1945, pp. 318387:
PTOLENIA EUS. Almagest. vert. en
aantek. G.I. Toomer, Londen,
1984;
A. D EROLEZ. THE Library of Raphael
de Mercatellis. Abbot of St. Bavon's,
Ghent, 1437-1508, Gent, 1979,
or. 6.
Bij de tekst van de Geographia horen 27 regionale
kaarten van de in die tijd bekende wereld. Het verbanc
tussen de kaarten en de teksten is duidclijk. Hoewel
vele historici van de cartografie deze kaarten hebben
bestudeerd, blijft één vraag onbeantwoord: zijn ze
het werk van Ptolemaeus zelf of werden ze later bij de
Geographia gevoegd door Agathodemon (of Agathos
Daimon, 2e of 3e eeuw), een tekenaar en werkt uigkundige uit Alexandrië. Er is geen enkel tastbaar
bewijs voorhanden waardoor wij deze vraag definitief
zouden kunnen beantwoorden. Gewoonlijk worden
de 27 kaarten, waaronder ook de wereldkaart, bij het
traktaat gevoegd. Ook het verband tussen de tabellen
en de kaarten is duidelijk. Onder de vele edities van d(
Geographia zijn er twee heel beroenid: die van Gerard
Mercator (15[2-1594).
De 27 aan Ptolemaeus toegeschreven kaarten
worden in de verschillende edities van de Geographia
gevolgd door tahulae novae of moderne kaarten. Toen
het wereldbeeld in de 16e eeuw steeds groter werd,
begonnen de uitgevers van de Geographia een aantal
nieuwe kaarten toc te voegen die de geografische kennis van hun tijd weerspiegelden. Net aantal 'moderne
kaarten' groeide gestaag aan, naarmate er steeds
nieuwe geografische ontdekkingen werden gedaan en
de kennis van de wereld zich uitbreidde.
Het handschrift van Ptolemaeus' Geographia in
het bezit van de Koninklijke Bibliotheek van België,
waaruit de kaart van het Nabije Oosten werd gekozen
(f. 85v-86r), maakte deel uit van de prachtige verzameling handsch ri ft en van Raphaël de Mercatellis
(1437-1508), abt van de Sint-Baafskathedraal in Gent c
natuurlijke zoon van Filips de Goede.
Hossam Flkhaderit