Test Driven Requirements

Commentaren

Transcriptie

Test Driven Requirements
Het vakblad over ontwerpen, bouwen, testen en moderniseren van bedrijfsapplicaties
Jaargang 2, maart 2010
3
groene software
Spelen met CO2-uitstoot
testen
Het nut van
testspecificatietechnieken
praktijk
Profextru koos voor
ERP-maatwerk
Test Driven
Requirements
Communicatie is de smeerolie
DUTCH TESTING CONFERENCE
www.DutchTestingConference.nl
21 April 2010 - Spant!, Bussum
Details available on the website www.DutchTestingConference.nl
Platinum Partners:
Check Gold Partners online!
in dit nummer
redactioneel
Software een
nutsvoorziening?
Korte berichten
Procesmodel basis voor applicaties
Legal look
4
8
9
Omslagverhaal
Test Driven Requirements
engineering
10
Profextru Products kiest maatwerk
Geen cloud zonder EAM
Persoonlijk
Beleid nodig om risico’s
webapps te beperken
Olympische Spelen en Agile
Application Delivery Network
Radicale omwenteling
Testspecificatietechnieken
Groene software
Performance management
Boeken en zo
Power to the people
De berichtgeving over open source software in Heerenveen, Amsterdam en Rijswijk heeft de
gemoederen weer hoog doen oplopen. Al te vaak nog heeft de discussie een religieus tintje.
In het geval van Heerenveen dat Open Office van de hand doet en op de schreden ­terugkeert
naar Microsoft zegt de een: ‘Zie je wel, die open source software is nergens aan te ­koppelen’,
terwijl de ander er juist een bewijs in ziet dat open source software juist superieur is: ‘als
de andere software ook open source is, dan heb je helemaal geen ­koppelingsproblemen’.
Hoe dan ook: een enterprise architectuur blijkt altijd zinvol. Niet vier jaar uitproberen, maar
van tevoren met alle betrokkenen in kaart brengen hoe het applicatie­landschap eruit ziet en
16
19
22
hoe het eruit zou moeten zien. Het rijksuitgangspunt ‘open source, tenzij’ is bovendien heel
goed verdedigbaar.
De discussie brengt evenwel een achterliggende optie naar voren: zou software een nutsvoorziening moeten zijn? Vergeet niet dat IT slechts luttel jaren bestaat, maar in die enkele
decennia een plaats heeft verworven binnen samenleving en bedrijfsleven die gelijk staat
aan de wegen- en haveninfrastructuur. Onlangs bleek uit een onderzoek van de BBC dat een
groot deel van de mensen wereldwijd toegang tot internet als een recht beschouwt; als iets
dat onderdeel zou moeten zijn van de mensenrechten.
Gezien het belang van software is het zo gek niet om meer sturing te geven. Zoals
­Rijkswaterstaat het land droog wil houden, een Rijksapplicatiedienst die projecten in goede
banen leidt. De afgelopen jaren stonden evenwel in het teken van een forse ‘marktwerking’
en ‘deregulering’. En het is al heel wat dat we nu eindelijk een Rijks CIO hebben; enigszins
tandeloos, maar toch! Een idee om eens serieus mee te spelen.
Teus Molenaar
Hoofdredacteur
[email protected]
appworks maart 2010
3
24
27
28
30
33
36
38
40
42
kort
Software heeft
eeuwige leven
Het beroemde veilinghuis Christie’s is
overgegaan op een nieuwe applicatie
binnen het Windows Server 2003 platform.
Helemaal overgegaan? Nee, de code is
geconverteerd naar Micro Focus Cobol.
Eens te meer een bewijs dat software
het eeuwige leven lijkt te hebben.
Als een computersysteem het doet, is het
ringssysteem en was geschreven in DG Cobol
of life’ was. Transoft heeft uitvoerig moeten
raadzaam ervan af te blijven. Dit uitgangspunt
en DG CLI met gebruikmaking van DG Infos II als
testen of het nieuwe systeem naar behoren
geldt als een levenswijsheid in de IT-wereld. In
hiërarchisch database management systeem.
werkt. Inmiddels is dat actief in Londen, New
elk geval heeft Christie’s deze ongeschreven
De
York, Hong Kong en negen andere kantoren in
wet gevolgd. In 2009 heeft IT-dienstverlener
hardwareplatform dat sinds midden jaren
de wereld.
Transoft het veilinghuis geholpen over te gaan
90 niet meer is opgewaardeerd, terwijl de
Toch leeft de oorspronkelijke applicatie nog
naar een nieuw systeem. Daarbij ging het on-
leverancier Data General begin jaren negentig
steeds voort, zij het geconverteerd naar Micro
der meer om de kernapplicatie (het veilingsys-
al in de problemen kwam en uiteindelijk
Focus Cobol. En de data zijn gemigreerd naar
teem) ‘Property’. Dit draaide op Data General
in 1999 door EMC is overgenomen. Terecht
het U/FOS data management systeem van
Eclipse MV hardware met het AOS/VS II bestu-
concludeerde Christie’s dat dit systeem ‘end
Transoft; inderdaad: een Infos II-kloon!
kernapplicatie
draaide
dus
op
een
Outlook lonkt naar sociale netwerken
Microsoft wil zijn e-mailprogramma Outlook geschikt maken voor sociale
netwerken. De bèta van Outlook Social Connector is sinds kort te downloaden.
4
De nieuwe software voegt een extra informatievak toe aan de
Outlook informatie publiceren naar sociale netwerken als Facebook
openingspagina. Als een gebruiker een e-mail leest van iemand,
en LinkedIn is vooralsnog niet mogelijk.
dan verschijnen automatisch de jongste activiteiten van de zender
Gebruikers van Office 2003, 2007 en de bèta-versie van 2010
op sociale netwerken. Te denken valt aan statusvernieuwing of
kunnen aan de slag met de bèta van de Outlook Social Connector.
nieuwe contacten. Ook als de zender en ontvanger samenwerken
LinkedIn is het enige netwerk dat al add-on-software ter beschikking
aan een document dat is opgeslagen op de server van de
stelt. Plug-ins voor Facebook en MySpace volgen als in juni Office
organisatie, zien ze updates van elkaar bij elke inlog. Vanuit
2010 de verkoop in gaat.
appworks maart 2010
Mobiele apps helpen Amazone-kinderen
Meer dan 30.000 mensen in 175 dorpen in het Amazone-gebied krijgen met mobiel
breedband voor het eerst toegang tot internet. Hiermee kunnen zij beschikken over
e-health en elektronische educatie. De applicaties zijn ontwikkeld door het Vivo Institute.
Recent onderzoek van Deloitte (‘Innovation
indicators for Healthace in Emerging Countries’)
geeft aan dat een toename van tien procent
in het gebruik van mobiele telefoons in
ontwikkelingslanden leidt tot een toename van
1,2 procent in het bruto binnenlands product.
Het project in het Amazone-gebied wordt
uitgevoerd door Ericsson in samenwerking met
de operator Vivo, de Braziliaanse overheid en
Sony.
Vivo is de grootste operator van Brazilië. Dit
bedrijf beheert en onderhoudt de infrastructuur.
Het
Vivo
Institute
ontwikkelt
methoden
en oefeningen voor leertrajecten. Ericsson
ontwikkelt en implementeert de noodzakelijke
oplossingen, diensten en applicaties voor het
project.
Open Solaris mist aandacht Oracle
Er is ophef ontstaan in de community van Open Solaris. In een blog en open brief valt te lezen
dat vroegere Sun-medewerkers die bij het project betrokken zijn, zich gepasseerd voelen door
de nieuwe eigenaar Oracle. Open Solaris komt vooralsnog niet in de toekomstplannen voor.
Peter Tribble blogt dat het op zijn minst onbeleefd is om
ook van open source projecten, zoals OpenOffice en GlassFish.
niet op vragen in te gaan, maar ook onverstandig omdat
Oracle senior director of global customer programs Mary
dit de geruchtenmachine van brandstof voorziet. Tribble stelt
Dopart heeft de OpenSolaris User Groups te kennen gegeven
dat veel vragen uit de Open Solaris-community over de toe-
dat er geen opzet in het spel is. Oracle heeft het gewoon te
komst van het besturingssyteem onbeantwoord blijven. In
druk om de reikwijdte van het in stand houden van Open
een open brief haakt Ben Rockwood hierop in. Deze Sun-
Solaris en de bijbehorende community te doorgronden.
medewerker geeft aan dat Oracle geen garanties wil geven
Zoals Java-vader James Gosling het zei tijdens Oracle Open
op het voortbestaan van Open Solaris en de Open Solaris
World in oktober 2009: “Ik ben niet bang dat Oracle Java
community.
laat vallen, maar het zal wel even wennen zijn om met een
In de afgelopen periode, nadat de overname van Sun door
wereldwijde, zeer actieve, open gebruikersgemeenschap
Oracle was goedgekeurd, zijn diverse ‘roadmaps’ getoond;
om te gaan.”
appworks maart 2010
5
kort
Erasmus wint
Imagine Cup
Het team Daniëlla Bal, Malissa
Bal en Jasper Baljeu van de
Erasmus Universiteit Rotterdam
heeft onlangs de Nederlandse
finale van de Imagine Cup 2010
gewonnen. De wereldwijde finale
vindt plaats in juli in Polen.
Strijd mobieltjes-platform
losgebarsten
Afgaande op het nieuws dat van het Mobile World Congress
Microsoft hield dit jaar voor de achtste keer
de Imagine Cup. Het bedrijf wil hiermee
studenten stimuleren om innovatieve en
creatieve technologische toepassingen
te ontwikkelen. Dit jaar is het thema:
in Barcelona komt, is de strijd om het besturingssysteem voor
mobiele, slimme apparatuur in volle hevigheid losgebarsten.
Microsoft lanceerde er zijn Windows Phone 7 series, terwijl
Intel en Nokia hun softwareplatform gaan samenvoegen.
‘Imagine a world where technology helps
Intel en Nokia voegen hun sofwareplatformen
Verder doen mee aan de race Google (met An-
Erasmus
(respectievelijk Moblin en Maemo) samen tot
droid) en een eigen Google Phone Nexus One,
Universiteit laat bij monde van Daniëlle
een nieuw: MeeGo. Dit is een Linux-gebaseerd
en het BlackBerry OS. Symbian (waarvan Nokia
Bal weten: “Ons idee is om door middel
softwareplatform dat verschillende hardware-
gebruik maakt) heeft overigens de broncode
van een groen productlabel consumenten
architecturen
van zijn OS vrij gegeven.
te helpen bij de aankoop van groene
voor mobiele computers op vestzakformaat,
Het strijdtoneel heeft zich voorts uitgebreid
producten, en producenten te stimuleren
netbooks, tablets, mediaphones, internet-tv’s
naar de app­stores. Apple is erg succesvol met
om hun productieproces te vergroenen.
en auto-entertainment-­­syste­men. MeeGo volgt
het aanbod van mobiele applicaties en daar
We hopen met ons idee echt een
het open-source ontwikkelmodel. De eerste
willen de andere leveranciers over mee kun-
verschil te maken op het gebied van een
versie wordt in het tweede kwartaal van dit
nen praten. Ericsson heeft bijvoorbeeld ook een
duurzaam
solve the toughest problems’.
Het
winnende
team
van
zal
ondersteunen.
Bedoeld
jaar verwacht.
appstore (de eStore) in Barcelona ten doop ge-
zeven.”
Microsoft biedt de strijd (met onder andere het
houden. Overigens is het belang wel duidelijk.
Aan de Nederlandse finale namen zes
populair iPhone-platform) aan via Windows
Gartner meent dat consumenten in 2010 6,2
teams deel van studenten van de TU Delft,
Phone 7 series; volgens Ballmer compleet van
miljard dollar besteden in mobile application
TU Eindhoven en Erasmus Universiteit.
de grond af nieuw gebouwd.
stores wereldwijd. Dit groeit naar 21,6 miljard
leefmilieu,
millenniumdoel
dollar in 2013.
6
appworks maart 2010
Cebit back in business
Deelnemers aan de Cebit-2010 hebben dertig procent meer business leads genoteerd in hun stands
dan het voorgaande jaar. De organisatie van de IT-beurs concludeert dat de rem op IT-investeringen
sterk is verminderd. Volgend jaar wil de Cebit dichter op de huid van IT-gebruikers zitten.
van
en klanten op de beurs. Volgens Katja Mehl,
automatisering. Raue wees erop dat cloud
Cebit-2010 liet Ernst Raue weten bijzonder in
­marketing manager van SAP Duitsland, waren
computing een enorme impuls heeft gekregen
zijn nopjes te zijn met de computerbeurs die
er de helft meer belangstellenden dan vorig
door de consumenten.
de eerste week van maart plaatsvond. Raue
jaar toen de World Tour nog als een zelfstandig
Raue wil de band aanhalen met gebruikers­
is binnen het bestuur van de Hannover Messe
evenement werd gehouden.
verenigingen om (markt)kennis de Cebit te laten
verantwoordelijk voor de Cebit. Er was een
Volgend jaar wil de Cebit dichter op de huid
binnenstromen. Hij verwees naar een primeur
lichte stijging van het aantal bezoekers, zij het
van de gebruikers gaan zitten. Er komen vier
tijdens deze beurs: het CIOcolloquium. Dit net-
dat er minder Amerikanen waren overgevlogen.
thema’s: ‘Cebit Pro’ voor de professionele
werk van vooraanstaande Duitse CIO’s had een
Daar staat tegenover dat er meer bezoekers uit
IT’ers, ‘Cebit Gov’ voor mensen die actief zijn
eigen paviljoen op de Cebit.
de VS naar Cebit Azië gaan.
in de publieke sector, ‘Cebit lab’ voor de (inter)
Een andere primeur was ‘Cebit Sounds’ dat
Het streven om corporate events te laten plaats
nationale universiteiten en onderzoekscentra,
de band tussen automatisering en de muziek­
vinden tijdens de Cebit is goed uitgepakt. Dit
en ‘Cebit life’ voor de prosumers: consumenten
industrie weergeeft. Raue vertelde dat dit
jaar hield SAP zijn ‘World Tour’ voor partners
met een bovengemiddelde belangstelling voor
­onderdeel volgend jaar zeker terugkomt.
Op
de
afsluitende
persconferentie
appworks maart 2010
7
proces management
is van de applicatie. Dan kun je ook patronen
herkennen en er vervolgens op reageren.”De
suggestie dat er in de toekomst geen applicatiebeheerder meer aan te pas komt om toepassingen als een zonnetje te laten draaien, verwerpt
Kürpick. “Onze software maakt de patronen
kenbaar, maar je zult altijd menselijke kennis
nodig hebben om de fouten in de patronen te
herkennen en oplossingen te bedenken.”
Procesmodel
basis voor applicaties
Groter dan ERP
Door procesmodellering en applicatiebouw te
integreren, brengt Software AG ook een beweging op gang bij zijn klanten. “Het eerste lag
van oudsher in handen van de business en het
tweede op het bordje van de IT-afdeling. Door
de gecombineerde aanpak praten mensen met
elkaar die voorheen langs elkaar heen werkten.
Er komt een discussie op gang. En dat is nodig
Met de integratie van IDS Scheer binnen de gelederen van
Software AG heeft de laatste een compleet aanbod voor
de application life cycle, zo meent Peter Kürpick, directielid
van Software AG. Ook al blijft er natuurlijk nog wel iets te
wensen over: “We willen ons aanbod voor data management
versterken.” Software AG blijft acquireren.
om de bedrijfsbelangen zo goed mogelijk te
dienen. Wij willen informatie op de werkvloer
krijgen en andersom: de kennis van de werkvloer in de applicaties weven.”
Software AG meent dat BPE een belangrijke rol
gaat spelen in het innovatievermogen van ondernemingen en publieke instellingen. Het bedrijf schat in dat de BPE-markt groter zal ­blijken
dan die voor Enterprise Recource Planning (ERP).
De naam IDS Scheer zal niet helemaal verdwijnen, omdat IDS Scheer Consulting in stand blijft,
als een zelfstandige dochter van Software AG.
Ook het sterke ARIS-merk blijft bestaan, evenals
Hans Vandam
Webmethods, Adabas (relationeel database­
management systeem) en de ontwikkeltaal
Natural. Op de Cebit is NaturalONE geïntroduceerd: een geïntegreerde ontwikkelomgeving
8
IDS Scheer heeft zijn bestaansrecht bewezen
heeft. De onderneming spreekt van Business
om (web)applicaties te bouwen en te testen.
op het vlak van business proces management.
Process Excellence (BPE). De portfolio’s van de
Tijdens de Cebit heeft Software AG ook het
Met het platform ARIS zijn ‘business mensen’ in
twee bedrijven vullen elkaar goed aan. “Onze
nieuwe sociale BPM-platform gelanceerd onder
staat zelf bedrijfsprocessen te ontwerpen. “En
­mensen gaan de komende maanden hard aan
de naam ARISalign als voortzetting van het jaar
dat is toch de basis van elke applicatie”, stelt
de slag om de productlijnen te integreren. Zo
daarvoor gepresenteerde AlignSpace. Dit biedt
Kürpick. Vandaar de acquisitie van IDS Scheer
willen we nagaan hoe we van proces­modellen
een webplatform voor professionals die zich
door Software AG. Een eerdere overname van
­executables kunnen maken; en andersom”,
met business process management bezig hou-
Web­methods had Software AG al midden in
­vertelt Kürpick.
den. Kürpick meent dat ARISalign het ‘Facebook
de arena van (web)applicatieontwikkeling ge-
Hij voegt eraan toe dat monitoring een belang-
voor ondernemingen’ zal blijken te zijn. bracht.
rijk onderdeel vorm van de application lifecycle.
De acquisitie van IDS Scheer is pas onlangs
“Je wilt nagaan of de applicatie voldoet aan de
goedgekeurd. Op de Cebit pakte Software
oorspronkelijke ideeën. Dat kan alleen als je in
AG al flink uit met de plannen die het bedrijf
staat bent te meten – real time – wat het gedrag
appworks maart 2010
Hans Vandam is freelance journalist
legal look
Kleine lettertjes
?
In ieder nummer van AppWorks beantwoordt mr. Victor de Pous
juridische vragen. Wie iets wil vragen aan hem kan een mail sturen naar
[email protected] De redactie van AppWorks zorgt dan dat u antwoord krijgt.
Victor de Pous
>Wat zijn ‘kleine lettertjes’?
is onvoldoende voor de toepasselijkheid van algemene voorwaarden op
Iedere set algemene voorwaarden is juridisch bezien een contract of
de rechtsverhouding tussen partijen. De softwareleverancier moet de
overeenkomst (dat zijn synoniemen), maar niet iedere overeenkomst valt
gebruiker een redelijke mogelijkheid hebben geboden om de algemene
­onder de wettelijke regeling van de algemene voorwaarden. Sinds 1 janu-
voorwaarden vooraf aan het sluiten van de overeenkomst te lezen. Zo
ari 1992 kent ons Burgerlijk Wetboek een speciaal regime voor algemene
niet, dan zijn de kleine lettertjes vernietigbaar.
voorwaarden, die de partij die deze juridische regels niet heeft opgesteld,
wetgever voor de hand ligt, omdat – doorgaans de koper – er immers niet
>Hoe zit het met de inhoud van
algemene voorwaarden?
over kan onderhandelen.
Een bepaalde clausule in de algemene licentievoorwaarden kan worden
extra rechtsbescherming biedt. Je kunt zeggen dat deze keuze van de
vernietigd, wanneer deze onredelijk bezwarend is voor de wederpartij.
Onder algemene voorwaarden wordt verstaan: ‘één of meer schriftelijke
bedingen die zijn opgesteld teneinde in een aantal overeenkomsten te
De meest verregaande rechtsbescherming tegen onredelijke voorwaar-
worden opgenomen met uitzondering van de bedingen die de kern van
den komt de consument toe, dat is een wederpartij, natuurlijke persoon,
de prestatie aangeven.’
die niet handelt in de uitoefening van een beroep of bedrijf. In de wet
zijn voor de consumententransactie zogenoemde zwarte en grijze lijsten
Voor computerprogramma’s gaat het om licentievoorwaarden (de regels
opgenomen. De bedingen die op de zwarte lijst voorkomen, zijn altijd
voor het gebruiksrecht van software), maar natuurlijk ook om afspraken
nietig (ongeldig). Daarvoor hoeft de licentienemer niet naar de rechter
over bijvoorbeeld onderhoud, zoals foutherstel, nieuwe versies en een
te stappen.
bepaald dienstenniveau.
De clausules op de grijze lijst worden vermoed onredelijk bezwarend
>Gelden de algemene
leveranciersvoorwaarden altijd?
te zijn. Dat moet de rechter dus uiteindelijk beoordelen. Een ­bepaling
Nee. Ten aanzien van de toepasselijkheid van algemene voorwaarden
­geheel of ­gedeeltelijk wordt uitgesloten, kan onredelijk en dus nietig
geldt de hoofdregel dat zij bij de wederpartij bekend moeten zijn voor of
zijn. Dat hangt namelijk af van de omstandigheden, bijvoorbeeld of de
uiterlijk ten tijde van het aangaan van de overeenkomst. Feitelijk over-
­softwareleverancier er een potje van heeft gemaakt. Dan kan de rechter
handigen of bijsluiten bij een (papieren) offerte is dan ook het beste,
wel schadevergoeding toewijzen. waarin staat dat de wettelijke verplichting tot schadevergoeding
maar in deze tijd van digitale communicatie en elektronische distributie
van computerprogramma’s, lukt dat meestal niet meer. Daarom zien we
de ‘klik’-licentie. ‘Ik ga akkoord met de licentievoorwaarden’, verklaart de
gebruiker, die ze online of off-line heeft kunnen lezen. Dit is in beginsel
een rechtsgeldige manier van zakendoen.
Mr. V.A. de Pous is bedrijfsjurist en industrie-analist. Hij houdt zich
sinds 1983 bezig met de juridische aspecten van digitale technologie en
Echter de bekende zin ‘Op al onze offertes, overeenkomsten en verrichte
informatiemaatschappij en is medewerker van uitgeverij FenceWorks.
werkzaamheden zijn van toepassing onze algemene voorwaarden’, ­alleen
appworks maart 2010
9
testen
Test Driven
Requirements
engineering (1)
Uit een poging sneller en kwalitatief
betere software op te leveren, is Test
Driven Requirements engineering
(TDR) ontstaan. Communicatie is de
olie, rollenintegratie van requirements
engineer en softwaretester de kern,
werkende software met gedetailleerde
documentatie de uitkomst. In twee
delen de beschrijving van een
methodiek die is ontstaan in de praktijk
van softwarehuis Dexels.
Johan van Seijen
10
appworks maart 2010
Bij Dexels begon ik in de gecombineerde rol van requirements engineer
en software tester. Dit noodzaakte mij deze twee werkzaamheden effectief op elkaar af te stemmen. Geconfronteerd met een kleine club ontwikkelaars die via een Agile ontwikkelmethodiek sneller kon ontwikkelen
dan ik tot dan toe voor mogelijk had gehouden, en in staat waren geweest om met een handjevol mensen miljoenen klanten te bedienen via
hun oplossingen, moest ik met iets nieuws komen. Door deze uitdaging
aan te gaan kwam ik tot Test Driven Requirements engineering (TDR).
Tijdens mijn werkend bestaan ben ik er steeds meer van overtuigd
­geraakt dat er een direct verband bestaat tussen de kwaliteit van
software­trajecten en de kwaliteit van de communicatie tussen de partijen
die ­onderdeel zijn van deze trajecten.
Er bestaat een direct verband tussen de kwaliteit van
softwaretrajecten en de kwaliteit van de communicatie
tussen de partijen die onderdeel zijn van deze trajecten
Het vinden van een oplossing voor het falen van communicatie is de ­reden
dat TDR is ontworpen. Om een effectieve manier van communiceren op te
zetten tussen de verschillende partijen die een aandeel in een softwaretraject hebben. Al zal TDR niet kunnen voorkomen dat het risico van falen
blijft bestaan, het is een zeer krachtige methodiek dit tegen te gaan.
Mensen kunnen meer
Mensen kunnen meer dan wat gemiddeld van ze verwacht wordt en softwareontwikkeling vormt geen uitzondering. De lat wordt, vooral binnen
grote organisaties, echter zo laag gelegd dat individuen zich niet genoeg
uitgedaagd voelen. Werken ze vervolgens lang genoeg in een dergelijke
omgeving, dan ontstaat er een geloof dat wat ze om zich heen zien de
maatstaf is voor wat software ontwikkelen inhoudt.
TDR vereist dat mensen meer laten zien. Het integreert de rol van requirements engineer met die van softwaretester. TDR bespaart niet alleen geld,
maar ook tijd, omdat 80% van de tijd die gewoonlijk tijdens een testfase
wordt besteed aan ‘testvoorbereiding’ niet meer nodig is.
Tijdens communicatieprocessen liggen interpretatieverschillen altijd op de
loer. Bij een project waar ik onderdeel van het testteam was, hadden wij
in de rol van reviewers 2.500 vragen opgesteld voor degenen die ons
de specificaties moesten leveren. Niet alleen kostte het heel veel tijd en
geld om een dergelijk aantal vragen op papier te zetten en effectief af
te handelen, tevens was er veel frustratie tussen beide partijen over het
onvermogen om zich afdoende in elkaars schoenen te verplaatsen.
TDR is zo simpel als het effectief is. Met een aantal regels die later aan
bod komen is direct resultaat te behalen. Daarvoor is het niet nodig zich
750 pagina’s TMAP (een vooraanstaande testmethodiek) door te werken
en allerlei ontwerpmethodieken eigen te maken.
appworks maart 2010
11
Appworks
natuuurlijk ook online
Kijk voor alle artikelen uit Appworks
en het laatste nieuws op
www.appworks.nl
En neem een gratis abonnement op onze wekelijkse e-mail nieuwsbrief
Een schematische
weergave van de TDR
Requirement Lifecycle
Door het integreren van rollen krijgt het product van de requirements
Alhoewel we zeker over de technologische mogelijkheden beschikken om
­engineer nog meer een spilfunctie in het project. Het product is niet
face-to-face communicatie te bewerkstelligen bij geografische spreiding
­alleen de input voor klant en ontwikkelaar, maar omvat ook de testdocu-
van projectmedewerkers is dit nog verre van gangbaar.
mentatie, een nieuwe stap richting eenduidige en effectieve communica-
Het TDR ontwerp speelt een centrale rol binnen het software­traject.
tie.Past binnen Agile ontwikkelen
Het is niet de bedoeling dat meerdere instanties van het ontwerp
TDR past binnen een Agile benadering van software ontwikkelen. TDR
t­egelijkertijd bestaan. Configuratiemanagement is in dit opzicht belangrijk
vraagt van individuen proactiviteit, zelfsturendheid, een hoge mate van
om de integriteit van het ontwerp te bewaken. Wat een risico is binnen
verantwoordelijkheid, teamwork, goede communicatiecapaciteiten en
software­trajecten is de onduidelijkheid omtrent de vraag wat de formele
zicht op de fasering van een softwaretraject.
­requirements zijn. Dit kan absoluut niet bij TDR. Er bestaat één ontwerp, en
Een Agile ontwikkelmethodiek anticipeert op verandering, iets dat
één ontwerp ­alleen die bekend is bij de belanghebbenden. Alleen op die
­inherent is in elk project.
manier wordt een eenduidige manier van communiceren gewaarborgd.
De voordelen van iteratief werken zijn legio. De krachtigste is de gelegenheid die wordt gegeven aan projectmedewerkers om tijdens verschil-
Beperk informatie
lende fasen van een project op een gestructureerde manier contact- en
Des te langer het project duurt en des te meer mensen er onderdeel van
overdrachtsmomenten in te lassen. Deze momenten zijn van cruciaal be-
zijn, des te meer obscure lijstjes worden in het leven geroepen om te
lang voor de voortgangsbewaking van de planning en daarmee de scope.
voorzien in ieders informatiebehoefte. De effectiviteit van informatie gaat
Toch blijkt het moeilijk te zijn om een iteratief karakter mee te geven aan
echter exponentieel achteruit met elk nieuwe informatiebron die het licht
een project. Veelal wordt in een planning een successcenario geschetst
ziet. Zoals er één ontwerp hoort te zijn, moet ook de intentie bestaan om
waarbij er geen realistische buffers worden ingebouwd. Zoniet bij de TDR.
Bij Dexels hanteren we de vuistregel dat het gebruik van TDR momentum
gaat krijgen bij iteraties van een maand en langer.
TDR leunt meer dan andere ontwerpmethodieken op de expertise van de
verantwoordelijke ontwikkelaars binnen het team. De mate van detail die
voortvloeit uit TDR vereist het nemen van bepalende ontwerp­beslissingen
vroeg in het traject. Sterker nog, TDR kan sec IT-gedreven zijn. Ontwikkelaars met kennis van wat er speelt in de markt spelen dan een oplossingsgerichte ontwerprol waarmee ze een klantbehoefte initiëren.
TDR leunt meer dan andere
ontwerpmethodieken op de
expertise van de verantwoordelijke
ontwikkelaars binnen het team
Naast het noodzakelijk contact tussen ontwerper en klant is direct contact
tussen de requirements engineer en ontwikkelaar een absolute must en
er bestaat geen effectievere communicatie dan face-to-face. De plaat-
de hoeveelheid perifere informatie beperkt te houden. Uiteindelijk draait
sing van alle teamleden in dezelfde ruime is niet alleen een in het oog
alles om het opleveren van werkende software.
springend onderdeel van Agile ontwikkelen maar tevens een advies dat
Elke beslissing die impact heeft op het ontwerp dient aanvulling te
ernstig ter harte genomen moet worden bij TDR.
­hebben op het ontwerp. Het ontwerp krijgt daarmee een evolutionair
appworks maart 2010
13
karakter. De communicatie die met beslissingen gepaard gaat en die zal
verlopen tussen ontwikkelaar, ontwerper en eindgebruiker is er één die
bewaakt dient te worden door iemand met een loketfunctie. Het ligt voor
de hand om deze verantwoordelijkheid te plaatsen bij de requirements
engineer, omdat hij/zij ook de verantwoordelijkheid draagt voor het upto-date houden van het TDR-ontwerp.
TDR Requirements Lifecycle
Als het doel van TDR effectieve communicatie is, moet een TDR-ontwerp
zo in elkaar zitten dat het gebruikt kan worden tijdens verschillende fasen
van een ontwikkeltraject. Immers communicatie vindt plaats tijdens het
hele traject. Dat klinkt een stuk makkelijker dan het is, maar één manier
•
Ontwerpen vóórdat je gaat ontwikkelen.
In lijn met Dexels’ ‘rapid-prototyping’ en ‘Agile development’-­
filosofie, is een ontwerp te zien als de eerste iteratie. Alhoewel
het parallel verlopen van een ontwerp en ontwikkelfase mogelijk
is, ligt er een risico dat de ontwerper continu achter de feiten aan
loopt. Dan is er geen sprake meer van effectieve communicatie.
Afstemming is altijd een onderdeel van ontwerpen.
Als de eindgebruiker en de ontwikkelaar niet begrijpen wat in het
ontwerp staat, heeft de ontwerper gefaald en dient er een nieuw
ontwerp gemaakt te worden voordat een vervolg wordt gegeven
aan het project.
Testen is altijd een onderdeel van ontwikkelen.
Ontwikkelen houdt het opleveren van geteste software in. Dit is iets
waar klanten in ieder geval weinig rekening mee houden en waar
dus vaak geen tijd en budget voor wordt ingeruimd.
Ontwikkelaars zijn onontbeerlijk voor het ontwerp.
Het idee dat de gemiddelde mens heeft over ontwikkelaars moet
nodig worden afgestoft, want goede ontwikkelaars kunnen meer
voor een project betekenen dan de beste consultants en zijn onontbeerlijk bij de opmaak van het ontwerp. Dit komt door hun ­inbreng
van cruciale ontwerpbeslissingen in een vroeg stadium van het
­project.
Requirements dienen als scope voor ontwikkelen.
TDR- requirements zijn specifiek gemaakt om sturing te geven aan
de ontwikkelinspanning en deze af te bakenen.
Requirements dienen als scope voor testen.
Waar ze dienden als scope tijdens het ontwikkelen, hebben ze
­precies dezelfde rol tijdens het testen.
Requirements dienen als test script voor testen.
Een goede set aan ‘test driven’ requirements kan direct een­
testfase ingestuurd worden zonder enige vorm van testvoor­
bereiding.
Requirements dienen als communicatiemiddel voor acceptatie­
testers.
Het is mogelijk een stuk software op te leveren door de ­geteste
requirements als vrijgave-advies te gebruiken, vervolgens ­kunnen
de acceptatietesters precies dezelfde requirements als hun
­communicatiemiddel hanteren.
Er dient tijd ingeruimd te worden voor afstemming met de klant
tijdens de ontwerpiteratie.
Een ontwerp kan pas richting de ontwikkelfase nadat er voldoende
afstemming met de klant heeft plaatsgevonden, zodat de requirements als scope zijn te gebruiken.
Er dient tijd ingeruimd te worden voor het oppakken van bevindingen tijdens de ontwikkeliteratie.
Planningen laten maar al te vaak een ononderbroken lijn zien ­tussen
het ontwikkelen van software en de oplevering richting klant zonder rekening te houden met het afnemen van een g
­ estructureerde
test door de leverancier.
•
•
•
•
•
Binnen het proces moet ruimte zijn ingeruimd om, na het testen,
de gerapporteerde bugs ordentelijk te verwerken.
om dit te bereiken is om te kijken naar hoe de projectfasering onder­
steunend kan zijn voor effectieve communicatie.
Deze projectfasering is omschreven als de ‘TDR Requirements Lifecycle’.
Het neemt het kritieke deel van een TDR-ontwerp, de requirements, en
hergebruikt deze bij verschillende projectonderdelen waarbij het gebruikt
maakt van rolintegratie en een Agile benadering van software ontwikkelen.
• TDR gebruikt iteraties.
Als er optimale communicatie tussen partijen moet plaatsvinden,
is het noodzakelijk projectmedewerkers hierbij te ondersteunen
door contact- en overdrachtsmomenten in te lassen. Hierdoor vindt
er voldoende afstemming plaats waardoor de neuzen in dezelfde
­richting blijven staan.
Een TDR-traject is te beginnen met een initiële behoeftebepaling.
De manier waarop een TDR-ontwerp wordt opgezet - met het
­gebruik van ontwerpiteraties - behoeft niet meer dan een initiële
behoeftebepaling.
•
14
appworks maart 2010
•
•
•
•
• Er dient rekening te worden gehouden met aanvullende functiona-
liteit en bugs vanuit de acceptatietesters.
Als er ergens voortschrijdend inzicht plaatsvindt, is het na het
­stadium dat werkende software richting de acceptatietesters is
­gegaan. Ook bij acceptatietesters lijken planningen vaak weinig
anders dan successcenario’s te ondersteunen zonder enige reserve
voor het oppakken van bevindingen van acceptatietesters.
Visualisatie
Er is een aanzienlijke kloof tussen datgene wat de klant zegt te willen
samen met datgene wat hij daarover op papier zet, en datgene wat uiteindelijk weer zijn weg terugvindt naar de klant in de vorm van een stuk
software. Daarnaast hebben we als projectmedewerkers te maken met
het fenomeen ‘scope creep’ of voortschrijdend inzicht in goed Nederlands: het idee dat nieuwe inzichten en klantbehoeftes zich ontwikkelen
tijdens een lopend traject.
Visualiseren met TDR zorgt voor een basis om scope creep te beheersen
en de klant meer inzicht te geven in het te verwachten resultaat van een
ontwikkelinspanning.
Een visualisatie komt niet zomaar tot stand. Er is een minimale vorm
van afstemming nodig met de klant om een opening te forceren. Dit is
de ­‘initiële behoeftebepaling’. TDR gaat ervan uit dat klanten niet altijd
Beperk de documentatie zoveel mogelijk; ook de obscure lijstjes
die aan de randen van het ontwikkelproces ontstaan.
machte zijn om uit te leggen wat ze willen.
In tegenstelling tot het gevreesde ‘gold-plating’ (het toevoegen van wellicht nadelige, maar in ieder geval ongevraagde functionaliteit), zijn alleen
ontwikkelaars maximaal in staat weloverwogen ontwerpbeslissingen te
nemen. Dit bespaart kostbare tijd, die anders gespendeerd zou worden
product. Wat is er dan beter dan de beoogde functionaliteit van een appli­
aan het bespreken en uitwerken van een oplossingsrichting, gedoemd
catie te visualiseren via het gangbare format van een handleiding? Zowel
om te falen op het moment dat ze de tekentafel verlaat.
een klant als ontwikkelaar kan die zonder andere benodigde kennis ­lezen.
Tevens is het klinkklare onzin dat men niet oplossingsgericht zou mogen
Dit heet ‘Reverse Engineered Design’ (RED), omdat bij dit proces een
werken in een ontwerpfase. Het klopt dat een eenzijdige focus op tech-
­tekstuele beschrijving van het systeem volgt na het visualiseren ervan.
niek het risico met zich mee draagt dat een stuk software niet aansluit
Wat we tevens zullen zien is dat aan de hand van deze visualisatie op pre-
op de eigenlijke klantbehoefte. Dexels wordt echter vaak geconfronteerd
cies dezelfde wijze requirements ‘reverse engineered’ kunnen worden.
met klanten die meteen aan háár vragen wat de mogelijkheden zijn van
Nergens anders zullen eindgebruikers zich meer mee bemoeien dan met
een initiële behoeftebepaling c.q. business case.
de opmaak van de daadwerkelijke schermen die ze voor hun neus krijgen.
RED zorgt er vroegtijdig voor dat eindgebruikers hier inzicht in krijgen.
Reverse Engineered Design
Een visualisatie op deze manier opzetten, is gestoeld op vertrouwen in
Als eindgebruiker én ontwikkelaar niet begrijpen wat in het ontwerp
ontwikkelaars. Zij dienen de ontwerpbeslissingen te nemen, omdat zij er
staat, heeft de ontwerper gefaald en dient er een nieuw ontwerp te wor-
ook het meeste verstand van hebben. De ontwerper kan zich dan storten
den gemaakt voordat een het project verder gaat.
op datgene dat het belangrijkst is om afstemming te bereiken tussen
Bij vele ander bedrijfstakken vormt het visualiseren van het eindproduct
klant en leverancier: een duidelijk gevisualiseerd softwareontwerp. het overgrote gedeelte van het ontwerp (denk aan dummies), behalve bij
het ontwikkelen van software! Wij zijn erin geslaagd klanten hun hand-
In nummer 4 van AppWorks gaat Johan van Seijen dieper
tekening te laten zetten voor ontwerpen waarvan ze geen idee hebben
in op de hier aangedragen requirements engineering en
hoe het eindresultaat er uit zal zien, terwijl voor een klant de zogeheten
draagt hij praktijkvoorbeelden aan.
‘look and feel’ van een eindproduct één van de belangrijkste factoren is
voor het accepteren ervan.
De tweede van Stephen Covey’s ‘7 habits’ is ‘begin with the end in mind’.
Johan van Seijen is requirements engineer en softwaretester bij Dexels
Als we die raad ter harte nemen, moeten we beginnen bij het eind­
appworks maart 2010
15
praktijk
Profextru Productie
kiest maatwerk
Profextru Productie ontwikkelt, produceert en
verkoopt eigen, gepatenteerde profielsystemen van kunststof voor de grond-, weg- en
waterbouwsector, en scheidingswanden voor
de agrarische branche, zoals systemen voor
oeverbescherming en stallenbouw. Profextru is
Europa’s grootste verwerker van hergebruuikte
kunststoffen, afkomstig van onder andere raamkozijnen. Zo zijn zij producent van de gepatenteerde kunststof damwand ‘Prolock’. Dit product
biedt een duurzaam alternatief voor niet gecertificeerd tropisch hardhout dat nog vaak wordt
toegepast als oeverbescherming.
Profextru Productie gebruikt een standaard ERPpakket. Dit bleek evenwel niet goed aan te
sluiten op de gebruikelijke, logistieke processen
binnen de onderneming. Daarom is toch besloten maatwerk toe te passen. Om als niet-softwareontwikkelbedrijf de keuze te maken om
een eigen ERP-systeem te gaan ontwikkelen is
niet direct een voor de hand liggende keuze.
Profextru durfde het wel aan.
Planning
Werny de Koning, projectleider bij Profextru
Profextru Productie ontwikkelt en produceert profielen die worden gebruikt
in de weg- en waterbouwsector. Hier wordt een damwand geplaatst.
vertelt: “Wij werkten met een ERP-pakket dat
gebruik maakt van een karaktergeoriënteerde
gebruikersinterface. Toen binnen het bedrijf
besloten werd om de voormannen ook verantwoordelijk te maken voor de planning bleek dat
In de praktijk blijkt vaak dat het vinden van een
ERP-pakket dat volledig voldoet aan alle eisen en
wensen niet eenvoudig, zo niet onmogelijk, is. Bij
Profextru Productie in Hardenberg besloten ze het anders
aan te pakken, zij kozen ervoor om zelf een systeem te
gaan ontwikkelen. Met de Thinkwise Software Factory
heeft Profextru een ERP-systeem gebouwd dat perfect
aansloot op zijn behoeften.
Hans Vandam
16
appworks maart 2010
dit niet werkte. Zij misten het overzicht over alle
productielijnen.” Voor Profextru was dit het moment om over te gaan van een karaktergeoriënteerde interface naar een grafische weergave.
Door het aantal en type producten per productielijn grafisch weer te geven, kregen de
voormannen een middel in handen om ook
de planning te kunnen realiseren. Deze grafische weergave was echter met het toenmalige
ERP-pakket niet te realiseren en daarom werd
de hulp van een externe partij gezocht. Thinkwise Software had de kennis om met inzet van
hun modelgedreven software ontwikkelgereedschap goede grafische representaties te maken.
Profextru had echter meer ambities en wilde
verder optimaliseren.
Terugdringen van uitval
De Koning gaat verder: ”Toen ik begon was de
doelstelling voor mij duidelijk: het terugdrin-
­teruggevoerd zou moeten worden naar het
contact gezocht. Dit project was echter een
gen van de uitval. Omdat de productieregistra-
ERP-systeem.” De terugvoer van data zorgde
stuk ingrijpender dan de eerdere projecten. Om
tie ­alleen op papier werd bijgehouden, ben ik
voor grote problemen, want dit bleek met het
niet overhaast te werk te gaan en de mogelijk-
­allereerst begonnen om de productieregistratie
toenmalige ERP-pakket niet mogelijk. ”Allengs
heden grondig te onderzoeken, is eerst beslo-
bij te houden in Excel. Hierdoor leerden we met
kwamen wij erachter dat ons standaard ERP-
ten tot het volgen van een workshop. Om er
welke kengetallen de productie is aan te sturen.
pakket steeds minder goed voldeed. De wer-
zeker van te zijn dat de juiste beslissing werd
Dit was echter niet ideaal, want op een bepaald
king van het pakket paste niet meer bij onze
genomen, is een bedrijf bezocht dat al eerder
moment zat er zoveel data in het Excel-bestand,
werkwijze. Toen bleek dat ook de manier waar-
een zelfde soort overgang had uitgevoerd. Zo
dat deze vastliep.” Profextru besloot op dat
op wij met het scannen van barcodes wilden
werd zeker gesteld dat de informatie uit het
­moment om samen met een ingenieursbureau
omgaan niet paste in de manier van denken
oude ERP-pakket kon worden meegenomen in
een systeem op te zetten dat werkt met een
van de toeleverancier van het toenmalige ERP-
de nieuwe omgeving en dat ook alle standaard
Access front-end en met een MS-SQL back-end.
pakket, waren we er eigenlijk klaar mee. Het
gegevens beschikbaar bleven.
“We hebben toen Thinkwise Software benaderd
met de vraag of zij een grafische planning kon-
In eerste instantie zag Profextru wel een
den maken op basis van de gegevens uit deze
database. Na deze eerste stap waarbij de plan-
beetje op tegen het zelf gaan ontwikkelen
ning grafisch inzichtelijk werd gemaakt, hebben
we besloten om te kijken of op dezelfde manier
van de ERP-toepassing, maar die zorg bleek
ook een interactieve managementinformatiecockpit is te maken. Wij werden toen gewezen
al snel ongegrond
op de mogelijkheid om met MS-SQL kubussen
te maken om zo de data nog inzichtelijker te
hebben. Dit was voor ons de manier om zelf
allerlei overzichten met managementinformatie
te gaan samenstellen.”
Rapportages
Profextru besloot na te gaan of de registratie
van uitval op een betere manier is te organiseren. Samen met hun softwarepartner is er
een applicatie gebouwd. Daarmee is het niet
alleen mogelijk om uitval beter te registeren,
maar ontstond tegelijk de mogelijkheid een
­managementrapportage te genereren. Met
behulp van de rapportages is goed inzichtelijk
te maken welke producten winstgevend zijn
Bij Profextru, waarvan hier een machine is gefotografeerd,
is gekozen voor een maatwerk ERP-oplossing.
en welke niet, wat de omloopsnelheid van de
voorraad is per product, zodat bekend is hoe
vaak de voorraad in een jaar wordt verkocht,
enzovoorts.
Gaandeweg is er steeds meer geautomatiseerd
in de fabriek. Zo kwamen er nieuwe machi-
was voor ons duidelijk dat de enige manier
Koos Koster, directeur van Profextru Productie
nes voor onder andere verpakkingen en voor
voor ons om toch deze productieoptimalisatie
vertelt: “Ik vond het een enorme uitdaging
de grondstofvoorziening. De Koning: ”Met de
toe te kunnen passen een maatwerkoplossing
om een standaard pakket te gaan vervangen
nieuwe machines kwamen er ook steeds meer
was.”
en zelf een systeem te ontwikkelen. Wij zijn
PLC’s (Programmable Logic Controllers, TM)
geen softwareontwikkelaars en hadden dus
in onze fabriek. Deze sturen machines aan en
Zelf ontwikkelen
geen ervaring met het ontwikkelen van dit
hebben daarvoor data nodig. Daarnaast genere-
Omdat de eerdere ervaringen met Thinkwise
soort grote en complexe systemen.” De Koning
ren die machines uiteraard ook data die weer
Software goed waren verlopen, is opnieuw
vult hierop aan: ”Ik ben van huis uit werktuigappworks maart 2010
17
bouwkundige. Ik heb echter wel affiniteit met
te maken en wijzigingen door te voeren dan
fout doen. Zo gauw je iets wilt aanpassen of
software­ontwikkeling en bouwde applicaties
met de standaard ERP-software die voorheen
wijzigen wat niet kan of mag, dan wordt dit
in Access. Het nadeel van Access is dat het
werd gebruikt. De Koning: “Wat hielp, was dat
aangegeven. Ik kon zo al snel zelf applicaties
­maken van aanpassingen op een applicatie
ik al veel ervaring had met de processen en
realiseren, beheren en aanpassen.”
veel tijd en energie kost. Vaak wordt dan ge-
informatiestromen binnen het bedrijf door de
In de nieuwe situatie zijn er twee databases
dacht … ach, laat maar zitten. Ook het inbou-
implementatie van de management rapporta-
in gebruik die met elkaar zijn gekoppeld. Een
wen van ­beveiligingen of controles is in Access
ges. Ook medewerkers hadden hier al mee te
database voor de productie en de database die
niet eenvoudig.”
maken gehad dus die werkten hier graag aan
de Thinkwise Software Factory gebruikt voor
de logistieke processen als orderafhandeling,
inkoop, verkoop en facturering. Er is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de bestaande data
uit het oude ERP-systeem. Vooral op het gebied
van het maken van aanpassingen is de nieuwe
situatie een enorme stap voorwaarts. Omdat
Profextru nu zelf in staat is om aanpassingen
te maken die vanuit het bedrijf gevraagd wor-
Foto’s: Profextru Productie
den en niet meer afhankelijk is van een externe
Een medewerker van Profextru ontwerpt de profielen voor een damwand.
partij, is de doorlooptijd op dat gebied enorm
verbeterd. Aanpassingen in een applicatie hadden voorheen soms wel een jaar doorlooptijd,
nu kunnen ze al binnen een dag beschikbaar
zijn, waardoor de gebruikers zeer enthousiast
zijn over deze oplossing. Ook zorgt dit ervoor
dat het bedrijf veel daadkrachtiger in de bedrijfsvoering wordt ondersteund.
De Koning: “Ik ben echt verbaasd over de snelheid van aanpassen, wijzigen en hoe snel mede­
mee en zagen de toegevoegde waarde al snel
echter een ander verhaal. Al gauw waren de
in. Wat vanuit ontwikkelperspectief prettig is,
Koning en Koster overtuigd van het potentieel
is dat dit ontwikkelgereedschap het bouwen
De toekomst
en de mogelijkheden en zagen zij dat het ook
van software op een andere manier benadert.
Gevraagd naar de toekomstplannen, zegt Kos-
voor kleinere organisaties mogelijk is om op
Hierdoor hoeven we een wijziging niet meer op
ter: ”Wij barsten van de ideeën als het gaat
een kostenefficiënte manier zelf op maat ont-
verschillende plekken in het systeem door te
om procesverbeteringen of het toevoegen van
wikkelde applicaties te realiseren.
voeren. Door een paar referenties te selecteren
nieuwe functionaliteit. Wij hebben de imple-
wordt de wijziging op alle plekken in het sys-
mentatie in eigen hand en daarmee ook de
Processen
teem toegepast en hoeven we de verandering
snelheid en volgorde van implementeren.”
Wat volgde, was een periode waarin de
niet meer handmatig uit te voeren op verschil-
De Koning haakt hier direct op in: ”De eerste
­processen binnen de organisatie werden vast-
lende plekken of applicaties. Dat maakt de data
aanpassing die ik zou willen doen, is om de
gelegd en werd gekeken hoe deze processen
veel beter beheersbaar.”
twee aparte databases voor productie en de
overige logistieke processen geheel te integre-
het beste konden zijn te ondersteunen. “Deze
18
werkers aan de aanpassingen gewend zijn.”
Met de Thinkwise Software Factory bleek dit
stap is cruciaal, want door dit vast te leggen,
Het nieuwe systeem
ren. Daarna willen we voor de productieafde-
leg je in principe vast wat je moet bouwen”,
In eerste instantie zag Profextru wel een beetje
ling aparte schermen ontwikkelen, zodat deze
aldus de Koning.
op tegen het zelf gaan ontwikkelen van de
medewerkers zo min mogelijk worden belast
Koster: ”Wij kunnen nu op een heel abstract
ERP-toepassing, maar die zorg bleek al snel
met administratieve zaken.” ­niveau het proces definiëren en dat vertalen
ongegrond. Het bedrijf kreeg vertrouwen in
naar een model en vervolgens een daadwerke-
het ­project doordat Thinkwise zich opstelde
lijke applicatie bouwen.” Tijdens de bouw bleek
als partner en vangnet. De Koning: ”Ik vond
dat het met het nieuwe systeem bijvoorbeeld
de training ‘on-the-job’ erg prettig en heb daar
een stuk eenvoudiger was om aanpassingen
ook veel van geleerd. Je kan eigenlijk niet iets
appworks maart 2010
Hans Vandam is freelance journalist
cloud computing
Geen cloud
zonder architectuur
Cloud computing, Software as a Service en vergelijkbare ontwikkelingen
hebben het IT-landschap compleet op de schop genomen. Duidelijk
is wel dat deze vorm van softwaregebruik een minutieuze
aanpak nodig heeft om haar naar behoren te integreren in de
bestaande automatiseringsomgeving. Dit is alleen mogelijk met
procesgeoriënteerde enterprise architectuur management (EAM).
Wolfram Jost
Een stedelijke infrastructuur en de IT-infrastructuur binnen organisaties en
als gevolg van een ‘organische IT’ binnen een van IT-wege gecreëerd
tussen organisaties hebben veel gemeen. Zo is een vergelijking moge-
­applicatielandschap. In beide gevallen (stedelijk en IT) is het verkeers­infarct
lijk tussen verkeersopstoppingen die ontstaan als gevolg van een ­slechte
de schuld van complexe infrastructuren die in de loop der jaren meerde-
planning van transportbewegingen en serverproblemen die ontstaan
re afhankelijkheden en onbeheersbare aanwassen hebben ­gekend. Elke
appworks maart 2010
19
­nieuwe technologie, elke nieuwe uitbreiding voegt een nieuwe dimen-
software kijken, dan is het onmogelijk om een kant en klaar product te
sie toe aan het bestaande beeld. Het gevolg is dat interne IT-afdelingen
vinden dat geschikt is voor elke afzonderlijke medewerker. Los van de
het ongelofelijk moeilijk vinden een antwoord te vinden op nieuwe eisen
eisen die je kunt stellen aan beveiliging en het voldoen aan de bedrijfs-
van de gebruikersgroep, ondanks de goede wil om daaraan tegemoet te
regels. ­Ondanks de beloften van Cloud-, SaaS- en vergelijkbare leveran-
­komen.
ciers, is het echt niet zo dat de IT-afdeling alleen maar met zichzelf heeft
Is het antwoord dan om alles omver te halen, weg te halen en opnieuw
te maken. Het nalaten van beheersinspanningen kan ertoe leiden dat
te beginnen? Dat is zeker een lonkend perspectief vanuit het oogpunt
kernafspraken over automatisering worden nagelaten en de complexiteit
van de IT-afdeling. Aanbieders van cloud computing, on-demand en SaaS-­
eigenlijk alleen maar toeneemt. Je kunt niet verwachten dat de ‘cloud’
applicaties zullen niet nalaten de voordelen van hun specifieke aanbod
specifieke bedrijfsafspraken nakomt.
Om deze reden wint de bestaande discipline van enterprise architectuur beheer (Enterprise Architecture Management, EAM) aan toenemend
Wat is Organische IT?
­belang. EAM is in te zetten als ‘cloud catcher’ en versterkt de trend van
Vanaf het moment dat automatiseringsproducten kant-en-klaar in de winkel
de overgang van een technologische aanpak naar een aanpak die is
voor iedereen te koop lagen, hebben IT-afdelingen te maken met wat wordt
­gebaseerd op bedrijfsprocessen.
genoemd ‘Schaduw IT’. Kiene eindgebruikers die het wel hebben gehad met de
Een Enterprise Architecture-ontwikkelplan stelt de relaties vast tussen
beperkende of trage reacties van de IT-afdeling gaan zelf, gewapend met credit
een bedrijfsmodel, bedrijfsprocessen, informatiesystemen, en de onder­
card, het web op, bezoeken Zoho, Ning, Wikispaces of Google Apps, en creëren
liggende automatiseringsbronnen. Het bijbehorende beheersysteem
zelf hun applicatie-omgeving waarbinnen ze met tal van anderen samenwerken.
(EAM) biedt de noodzakelijke methoden en processen om de afhanke-
Dit kan problemen opleveren als mensen hun credit card nummers op de ver-
lijkheden tussen business en IT transparant te maken op alle niveaus.
keerde plaatsen achterlaten of andere stomme dingen doen en bedrijfs­gegevens
Bovendien zorgt dit systeem ervoor dat het bestaande automatiserings-
bloot stellen aan de verkeerde blikken. Veel organisaties lossen het probleem
platform doorgroeit naar een IT-platform dat werkelijk rekening houdt met
van Schaduw IT op door de waaghalzen genadeloos af te straffen en elk eigen
de bedrijfsbehoeften. Een belangrijk voordeel is dat elke voorgenomen
initiatief in de kiem te smoren. De kern van het probleem is evenwel dat ‘IT’ niet
aanpassing aan het platform (op bedrijfs- of IT-niveau) van tevoren is te
levert waaraan de eindgebruikers behoefte hebben.
simuleren, waardoor de effecten zijn na te gaan.
Dit heeft bij Jon Pyke , destijds chief strategist bij Cordys, op het idee gebracht
om het proces om te keren: accepteer dat eindgebruikers hun eigen IT-omgeving
Juiste route
creëren (als het om applicaties gaat). Dat noemt hij organische IT. Het begrip
Procesgeoriënteerde EAM helpt bedrijven zich gemakkelijk te voelen bij
‘organisch’ verwijst naar het feit dat de IT-afdeling naar noodzaak kan uitbrei-
de ‘cloud’ en er de voordelen van te benutten. Zo biedt het de analyse­
den en krimpen, omdat de IT-omgeving aan individuen is gekoppeld (het web
mogelijkheden om na te gaan welke IT-bronnen een geschikt alter­natief
gebruikt immer de ‘betalen naar gebruik’-aanpak). Voorts groeit of slinkt het
zijn voor bestaande IT-praktijken door aan te geven welke processen
applicatielandschap met elementen die van buiten komen, niet van de interne
­erdoor worden geraakt en wat het belang daarvan is. Tegelijkertijd is
ontwikkelstraat. Ten slotte groeit de omgeving als vanzelf zodra zich nieuwe
het mogelijk aan te geven welke werkzaamheden nodig zijn om van de
mogelijkheden voordoen. Het moge duidelijk zijn dat Organische IT de nodige
bestaande naar de doelarchitectuur te gaan. Daarmee is de juiste route
uitdagingen voorlegt aan de beheerorganisatie.
naar de cloud vast te leggen.
Organisaties die al een strategie ontvouwen naar een service oriented
­architectuur zijn in het voordeel. Zij hebben immers voor zichzelf al dui-
onder de aandacht te brengen. Hun boodschap is simpel: in plaats van
delijk gemaakt welke services ze willen gebruiken, en welke standaard
het hoofd te breken over installaties, opwaarderingen, beschikbaarheid,
vereisten daarbij horen. Denk aan voldoende integratie-interfaces, data-
backups en dergelijke, hoeven organisaties alleen maar het web op te
gaan en zich tegoed te doen aan een immer groeiend aanbod van oplossingen – en kunnen tegelijkertijd ook nog eens daarmee geld besparen.
Bij sommige, specifieke applicaties hebben ze gelijk. Denk aan unified
communications of verkoopbeheer, die genoeg hebben aan toegang van
op afstand tot tal van functionaliteiten. Deze webgebaseerde oplossingen
van de overgang van een
bieden dan inderdaad de ideale architecturale omstandigheden.
technologische aanpak naar
Toenemend belang
een aanpak die is gebaseerd
Tot zo ver de theorie. In de praktijk evenwel kunnen bestaande IT-bronnen niet zomaar overboord worden gegooid. Als we alleen maar naar de
20
EAM versterkt de trend
appworks maart 2010
op bedrijfsprocessen
biedt de methodes en processen om inzicht te krijgen in de afhankelijkheid tussen business en IT op ieder niveau. Daarnaast helpt EAM bij de
systematische overgang van bestaande IT-structuren naar een architectuur die is afgestemd op commerciële eisen. Groot voordeel is dat het
effect van iedere stap of verandering – zowel op bedrijfsproces- als op
IT-infrastructuurniveau – vooraf is te simuleren en evalueren.
Wolfram Jost:
‘De kernfunctie van de traditionele
IT-architectuur verschuift in toenemende mate
naar de cloud’.
EAM maakt de cloud transparant. Bedrijven hebben op basis van deze
methodiek inzicht in de gevolgen van outsourcing voor bedrijfsprocessen. Zo kunnen ze een goed gefundeerde beslissing nemen over welke
IT-middelen ze gaan uitbesteden. Tegelijkertijd maakt EAM het mogelijk
om het voorwerk voor outsourcing naar de cloud te bepalen en in gang te
zetten. Bedrijven weten hierdoor precies welke route ze binnen de cloud
moeten afleggen. Zoals gemeld: organisaties die hun IT-ontwikkelstrategie al rondom services hebben opgezet (service-oriented) hebben een
voorsprong. Het identificeren en standaardiseren van service-eisen zijn
namelijk belangrijke voorwaarden om cloud-oplossingen in de bedrijfsafhankelijkheden, en meervoudig gebruik. Dit zijn namelijk eigenschap-
voering te integreren. Het gaat hier om eisen als het efficiënt integreren
pen die ook belangrijk zijn voor diegenen die de ‘cloud’ betreden. In
van interfaces en inzicht in afhankelijkheden tussen gegevens.
dit scenario komt gebruik maken van de ‘cloud’ uiteindelijk neer op het
­bieden van een fysieke service, via een ander, extern kanaal.
Ruimte voor innovatie
De ‘cloud’ biedt organisaties nieuwe ontwerpmogelijkheden voor de
Cloud computing kent grote voordelen, bijvoorbeeld op het gebied van
­automatisering, daarbij de flexibiliteit van de bedrijfsvoering verhogend.
planning van IT-innovatie. Organisaties die ervoor kiezen hun middelen
Daarbij gaan we ervan uit dat de navigatiemiddelen voorhanden zijn om
naar de cloud te brengen, maken binnen hun bedrijf ruimte vrij voor
te voorkomen dat je verdwaalt in de ‘cloud’. Daar staat tegenover dat
­innovatieve ideeën en de uitvoering daarvan. Bovendien vergroot cloud
de kernfunctie van de traditionele IT-architectuur – het beheer van een
computing de flexibiliteit. De kernfunctie van IT-architectuurbeheer – het
fysieke IT-omgeving gedurende haar gebruik – in toenemende mate ver-
beheer van een fysiek IT-middel – zal dan ook steeds meer richting de
schuift naar de ‘cloud’.
cloud verdwijnen. Enterprise Architecture Management maakt het mogelijk om de juiste route in de cloud te bepalen en overzicht te houden over
Inzicht in gevolgen
uitbestede IT-componenten. Op die manier draagt het bij aan succesvolle
EAM is een manier om cloud computing tot een succes te maken. EAM ver-
bedrijfsvoering. groot de controle over IT in de cloud. Daarnaast maakt EAM het ­mogelijk
om de focus te verleggen van technologie naar een aanpak waarin
­bedrijfsprocessen centraal staan. Technologie moet tenslotte ­dienend zijn
aan deze processen.
Dr. Wolfram Jost is Chief Technology Officer en lid van de raad
Een Enterprise Architecture-ontwikkelplan (EA) brengt de relatie tussen
van bestuur van IDS Scheer, leverancier van Business Process
bedrijfsmodel, bedrijfsprocessen, informatiesystemen en de onderliggen-
Management-oplossingen (BPM) en onderdeel van Software AG
de IT-resources in kaart. EAM voegt hier een beheercomponent aan toe en
appworks maart 2010
21
persoonlijk
’Onderzoek
maakt het boeiend’
Stuart Campbell is CTO bij het Nederlandse bedrijf Tie Kinetix.
Software produceren trekt hem aan, maar het mooist in zijn
huidig beroep is de samenwerking van TIE in internationale
onderzoeks­programma’s. Bijvoorbeeld het NEXOF-RA project
dat een open architectuur voor services poogt te ontwikkelen.
Teus Molenaar
De 43-jarige Campbell werkt in Hoofddorp,
sche handel en al zeker niet via internet dat toen
woont in een dorpje veertig kilometer ten
nog in de wieg lag. Dat maakte het ook meteen
­zuiden van Manchester in Engeland, maar is
erg boeiend. Dus ik was er wel voor te porren
het meest nog ‘onderweg’. Hij heeft elektro-
om dat werk te gaan doen. Ik moest als net
nica gestudeerd aan de Technische Universiteit
afgestudeerde wel de baan gaan ­overnemen
Loughborough in het Engelse Leicestershire.
van iemand die al dertig jaar werkervaring had
Nadat hij zijn bul had gehaald, kon hij meteen
en ver boven mij stond op de ­carrièreladder.
aan de slag bij ICL (het latere Fujitsu Services),
Ik werd echt het diepe in gegooid. Het waren
omdat hij een studiefinanciering van dit bedrijf
spannende tijden.”
voor facturen, pakbonnen, orders, enzovoorts.
had genoten. Het leek hem wel wat. Een beetje
22
reizen, nieuwe dingen leren. “Maar dat viel
In de kinderschoenen
“Het was allemaal erg nieuw.”
zwaar tegen. In de praktijk kwam het erop neer
Twee jaar lang vertelde hij iedereen die het
Kort (1996) daarop monsterde Campbell aan
dat ik alleen maar bezig was met de aankoop
maar wilde horen dat ze EDI moesten gaan toe-
bij CEN, het Europese Standaarden Instituut.
en selectie van de stroomvoorzieningen voor
passen. Toen kwam er een baan bij de Europese
“Ik hield me bezig met de standaardisering
mainframes. Nogal saai. Na drie maanden hield
Commissie beschikbaar in Brussel. Hij ging er
van e-commerce in de breedste zin van het
ik het voor gezien”, vertelt hij in het kantoor van
aan de slag om te werken aan technische stan-
woord binnen de supply chain. Dat stond toen
Tie Kinetix in Hoofddorp.
daarden voor elektronische handel. “Het was
nog ­allemaal in de kinderschoenen.” Hij vorm-
Hij legde zijn probleem voor bij zijn chef en via
­allemaal erg nieuw voor me: werken in Brussel,
de een partnerschap met de kleine, Belgische
hem kwam hij bij een groep die zich binnen ICL
werken voor Europa en werken aan technische
adviesfirma CMASS die een subsidieaanvraag
bezig hield met Electronic Data Interchange. Dat
standaarden, gericht op EDI.”
had ingediend voor een project bij de Europese
speelde zich af in 1990. Twintig jaar geleden, zo
Hij was een ‘official’ binnen de groep die
Commissie. Die aanvraag werd gehonoreerd en
vertelt Campbell, was het vrij revolutionair voor
de ­belangstelling voor EDI onder Europese
Campbell ging aan de slag bij CMASS. “Toen heb
een bedrijf om met EDI bezig te zijn. De meeste
­organisaties voor logistiek, handel en dergelijke
ik met mijn gezin in België gewoond. Maar toen
IT’ers wisten niet eens waar de afkorting voor
in kaart bracht. In die tijd waren elk jaar wel
de kinderen naar de lagere school moesten,
staat. “Niemand was toen bezig met elektroni-
duizenden veranderingen in de EDI-messages
zijn we weer terug gegaan naar Engeland. Daar
appworks maart 2010
Mateloos interessant
tikten ‘address’ in met kapitalen, wat toch ge-
Als CTO van TIE Kinetix speurt hij vanaf 2004
woonlijk niet tot problemen moet leiden. Maar
naar mogelijkheden om als bedrijf mee te doen
in dit geval wel. Telkens als we dat intikten,
aan onderzoeksprojecten op Europese schaal.
gebeurde er iets merkwaardigs. Het bleek dat
“Daar doen vaak ook niet-Europese deelnemers
de Chinese onderzoekers Shift + R als een hot
aan mee, bijvoorbeeld van universiteiten, om-
key hadden gebruikt om iets aan te roepen. Wij
dat het gespecialiseerde onderzoeken betreft.
gebruiken altijd combinaties van Shift en CTRL
Heel interessant. Niet alleen voor ons bedrijf,
en een letter als hot key, maar de Chinezen
maar ook voor de medewerkers. Want dit geeft
gebruiken de R nooit, dus konden zij makkelijk
je toch meer uitdagingen dan louter het ontwik-
die combinatie als hot key gebruiken. Om dit
kelen van software.”
soort misverstanden – als gevolg van culturele
Het bleek dat de Chinese onderzoekers
Shift + R als hot key gebruiken, omdat
ze zelf de R nooit gebruiken
Stuart Campbell hanteert vaak het
white board om structuren duidelijk te maken.
Om een beeld te krijgen van de projecten waar-
verschillen – verder te voorkomen, is een van
aan hij deelneemt of heeft deelgenomen: NESSI
de ontwikkelaars van TIE een maand naar de
(niet de koosnaam van het monster van Loch
­
Ness, maar het Networked European Software
rige kennismaking.”
and Services Initiative), NEXOF (het Nessi Open
Ook de organisatie van een bijeenkomst in
Service Framework) en STASIS (Software voor
­Amsterdam voor 130 mensen in het kader van
Ambient Semantic Interoperable Services). Alle
een onderzoeksproject lag in handen van een
projecten hebben te maken met het vinden van
ontwikkelaar van TIE. “Dit is anders dan normaal
een manier waarop mensen, machines via inter­
en maakt het werken hier toch wel aantrekke­
net zaken met elkaar kunnen doen, met­ ­elkaar
lijker”, zegt Campbell.
kunnen communiceren zonder vertaalproble-
Alle inspanningen van het bedrijf – en van de
men. “Het zijn allemaal onderzoeks­projecten
onderzoeksprojecten – hebben tot op heden te
Chinese universiteit geweest voor een uitvoe-
met een academisch en bedrijfs­matige com-
maken met services en semantiek. Software
­wonen we nog steeds. Ik pendel naar het vaste
ponent. STASIS is nu afgelopen. We zijn nu bij
zo schrijven dat andere software er moeite-
deel van Europa.”
TIE Kinetix aan het bekijken wat we met de uit-
loos mee overweg kan. Een semantisch web;
In het jaar 2000 werd hem gevraagd bij TIE te
komsten kunnen doen in relatie tot onze eigen
een web van services in plaats van geïsoleerde
gaan werken om de technische richting van de
softwareproducten en diensten. Dit alles is voor
­eilanden van technologie. Dat alles ligt volgens
onderneming mede te bepalen. Met dit be-
ontwikkelaars mateloos interessant.”
Campbell in het verschiet. En hij denkt dat het
niet eens meer zo heel lang op zich laat wachten.
drijf had hij via de CEN al veel te maken gehad, ­omdat TIE zich aanvankelijk alleen richtte
Hot key
“Over een jaar of tien het zo ver. Dit gaat zon-
op EDI-messaging. Vanuit het fundament in
Dat samenwerking tussen mensen al inge-
der twijfel gebeuren. Door actief te ­participeren
EDI-messaging heeft TIE zich, mede door de
wikkeld is, bleek bij het STASIS-project. Daarin
in de toekomstontwikkelingen kan TIE altijd als
opgedane kennis in de onderzoeksprojecten en
werkte Campbell samen met academici van de
een van de eerste bedrijven ­profiteren van de
­gerichte acquisties, ontwikkeld tot een ­bedrijf
Tsinghua University; een van de topinstituten
veranderende markt en t­echnologie.” dat een Total Integrated Ecommerce oplossing
uit China. “In China hadden deelnemers een
levert voor de supply chain. Geïntegreerde
component ontwikkeld van de software. We
oplossingen voor content syndication, e-com-
hadden dat allemaal doorgesproken en de soft-
merce en business integratie worden geleverd
ware was getest. Alles leek in orde, totdat we
als Software as a Service.
een ­demonstratie gaven aan de Commissie. We
Teus Molenaar is hoofdredacteur van AppWorks
appworks maart 2010
23
webapplicaties
Beleid nodig om
risico’s webapps
in te perken
Instant Messaging
Webmail
Social Networking
Web-posting
Volp and Video Conferencing
Internet Conferencing
File Sharing
7
Internet Utilities
Het gebruik van Enterprise 2.0-applicaties in bedrijfsnet­
werken is bezig aan een grote opmars. Dat brengt kansen,
maar ook risico’s met zich mee. Het management zal inzicht
moeten krijgen in het gebruik van dergelijke webapplicaties
om een goede afweging te kunnen maken. Er is beleid nodig
9
Photoand Streaming Video
4
Remote Acces
Office Programs
8
General Business
7
ERP/CRM
Storage and Backup
3
Management
3
Database
2
om de voordelen van deze ontwikkeling te benutten.
Marcel Derksen
24
Het nut van Enterprise 2.0-applicaties is aan-
Uit een recent rapport van Palo Alto Networks
we (jongere) werknemers gewend zijn om te
getoond in minstens twee rapporten: ‘How
(Application Usage and Risk Report) blijkt dat
werken met deze toepassingen - geeft aan dat
Companies are Benefitting from Web 2.0’ van
IT-organisaties niet langer kiezen voor applica-
deze trend zich zal voortzetten. De uitdaging
McKinsey & Company Global Survey Results
ties, maar dat het de eindgebruikers zijn die het
die het gebruik van deze applicaties met zich
(september 2009) en Association for Informa-
gebruik ervan initiëren. Traditionele applicaties
meebrengt, is dat de gebruikers geen rekening
tion and Image Management (AIIM) Industry
zoals Microsoft Office of een Oracle database
houden met de bedrijfs- en beveiligingsrisico’s.
Watch: Collaboration and Enterprise 2.0 (juni
komen vaak via een top-down benadering in
Organisaties zijn overigens wel bezig om de
2009). Niettemin kleven er ook minder vrien-
een organisatie. De Enterprise 2.0-applicaties
juiste richtlijnen te bepalen; zij proberen het
delijke kanten aan het gebruik van dergelijke
daarentegen vinden hun weg binnen het be-
veiligheidsrisico te seren om zo het juiste ge-
toepassingen.
drijfsnetwerk via de eindgebruikers. Zij voelen
bruik van de Enterprise 2.0-applicaties te force-
Laten we eerst wat dieper ingaan op het gebruik
zich aangetrokken tot hun eigenschappen als
ren. Dat is nodig, omdat de gebruikers de risi-
van deze applicaties. In de huidige bedrijfsnet-
zoeken, linken en delen van informatie.
co’s voor de bedrijfsvoering niet altijd afwegen.
werken valt 38% procent van de gedetecteerde
Applicaties zijn op zichzelf geen bedreigingen,
gebruikte applicaties (651) binnen de definitie
maar het is wel degelijk zo dat zij risico’s met
Vooral samenwerking
van Enterprise 2.0 applicaties (zie kader). IT-
zich meebrengen. Enterprise 2.0 krijgt vorm
De studie van Palo Alto Networks is uitgevoerd
afdelingen en het management van bedrijven
doordat eindgebruikers zelf de applicaties
onder tweehonderd bedrijven die wereldwijd
adopteren (te) langzaam het gebruik van Enter-
kiezen en benutten. De eenvoudige manier
actief zijn, in diverse bedrijfstakken. Het rapport
prise 2.0-applicaties, terwijl het gebruik ervan
waarop deze applicaties zijn te benaderen en
meldt dat het gebruik van Enterprise 2.0-appli-
(gewild of ongewild) in volle gang is.
te gebruiken - samen met het feit dat nieu-
caties in aantallen is toegenomen, evenals het
appworks maart 2010
Wat is Enterprise 2.0?
Enterprise 2.0 Application Category Breakdown
Enterprise 2.0-applicaties worden globaal gedefinieerd als Web 2.0/internet gebaseerde applica-
52
ties en technologieën die worden gebruikt voor
business-gerelateerde zaken. Voorbeelden omvat-
35
ten alle vormen van messaging, social networking,
27
cloud based oplossingen, collaboration, (micro)
23
blogging, wiki’s en conferencing.
Collaborative Applications
21
14
27
binnenbrengt. Traditionele applicaties zoals
utility and Networking Applications
Microsoft Office of een Oracle Database brengt
de IT-afdeling naar binnen. Enterprise 2.0-applicaties worden echter geïntroduceerd door hun
(eind)gebruikers. Twee voorbeelden hiervan
13
zijn Google Docs en de social networking ap-
Business and Office Programs
plicaties (Facebook, Hyves en LinkedIn).
Google Docs zijn een duidelijke vorm van een
Enterprise 2.0-applicatie. Het is gemakkelijk
toegankelijk, het is sterk gericht op collaboration en het helpt eindgebruikers hun privé
20
en zakelijk werk uit te voeren. Het waren de
40
gebruikers die in eerste instantie deze appli-
Number of Applications Within Each Category
catie adopteerden voor hun werkzaamheden.
Na verloop van tijd hebben IT en management
deze applicatie als een alternatief gezien voor
Deze grafiek laat zien op welk terrein de Enterprise 2.0-applicaties
de desktop-gebaseerde productiviteitverho-
actief zijn. Het merendeel heeft te maken met het vergemakkelijken
gende applicaties. In een onderzoek van IDC
van onderlinge samenwerking (collaboration).
(juli 2009) wordt vastgesteld dat het gebruik
van Google Docs zal toenemen van 19,5% naar
27,1% binnen een periode van 12 maanden.
Hetzelfde onderzoek geeft ook aan dat het ge-
ermee gepaard gaande datavolume. Deze toe-
De overige applicatiecategorieën zijn minder
bruik van Microsoft Office op hetzelfde niveau
name is eveneens geconstateerd in de rappor-
gericht op collaboration maar ook hier is een
blijft.
ten van McKinsey & Company en de Association
sterke trend aanwezig om richting Enterprise
Social Networking: Het toegenomen gebruik
for Information and Image Management (AIIM).
2.0 te gaan. Voorbeelden hiervan omvatten
van FaceBook en LinkedIn geeft aan, samen
De toename wordt verklaard door het nut dat
productiviteit- en ERP-applicaties van Google
met de punten uit de onderzoeken van McKin-
ze de gebruikers geven in hun dagelijkse werk-
en Zoho. Ook back-up applicaties zoals Mozy,
sey en AIIM, dat deze applicaties meer en meer
zaamheden.
DotMac en MobileMe zijn voorbeelden van toe-
worden ingezet voor zakelijke doeleinden. Een
Bij nadere beschouwing blijkt het vooral te gaan
name van het gebruik van Enterprise 2.0-ap-
groeiende groep organisaties ziet het nut van
om applicaties die samenwerking bevorderen
plicaties in de overige categorieën.
social networking in en plaatst bijvoorbeeld
(collaboration tools). Veel van dit type applica-
Enterprise 2.0 voordelen zijn niet langer on-
gerichte reclames op deze omgevingen (gue-
ties werden eerst puur persoonlijk gebruikt en
grijpbaar.
rilla marketing). Door het bredere gebruik van
deze applicaties verdwijnt langzamerhand het
zijn pas later in het zakelijke omgangsverkeer
terecht gekomen. Waar je vroeger iemands te-
Google Docs
onderscheid tussen zakelijk en privé gebruik
lefoonnummer wilde weten, vraag je nu wat
Een groot verschil tussen de Enterprise 2.0 ap-
ervan.
zijn of haar adres op IM, Facebook, LinkedIn of
plicaties en de traditionele applicaties is wie
De voordelen van het gebruik van de Enterprise
Twitter is.
die de applicaties als ‘sponsor’ de organisatie
2.0-applicaties zullen meer aandacht krijgen nu
appworks maart 2010
25
Most Common Application Characteristics
70%
Can Transfer Files
64%
Have Known Vulnerabilities
28%
Known Propagate Malware
Can Tunnel Oher Applications
16%
00%
25%
50%
75%
Hier is af te lezen welke karakteristieken
eindgebruikers en management nieuwe vor-
karakteristieken blijkt dat 70% van de applica-
van de Enterprise 2.0-applicaties een risico
men van gebruik ervan zien. De centrale vraag
ties de mogelijkheid biedt om filetransfers te
vormen voor de bedrijfsvoering.
is dus hoe de voordelen en risico’s af te wegen
kunnen doen. Dit introduceert een significant
zijn en hoe een veilig gebruik van deze nuttige
risico van verlies van privé en bedrijfsgege-
applicaties is te bewerkstelligen.
vens. Applicaties die kwetsbaarheden bevat-
niet meer te stuiten. De uitdaging in het huidig
ten (64%) of die kunnen worden gebruikt door
tijdsgewricht is hoe IT-afdelingen en manage-
’Klik nu – denk later’
malware (28%) brengen het meeste risico voor
ment omgaan met deze trend en wat ze ermee
Het is immers duidelijk dat deze applicaties
het netwerk en de operationele kosten.
willen doen. Het management zal vooral oog
wel degelijk risico’s met zich meebrengen. Dit
Gebruikers die actief zijn op social networking
hebben voor de bedrijfsvoordelen die gepaard
is een belangrijk punt in het overwegingproces
sites representeren miljoenen mensen die
gaan met het gebruik van deze applicaties, ter-
om zakelijk Enterprise 2.0-applicaties te gaan
plaatjes, links en documenten uitwisselen met
wijl de IT-afdeling duidelijk de risico’s wil en
toepassen. Deze toepassingen zorgen voor een
een ‘klik nu – denk later’ mentaliteit. Koobface,
moet beperken.
Fbaction en Boface zijn maar een paar voor-
Om hier een weloverwogen beslissing in te
beelden van bedreigingen die via deze social
kunnen nemen, is het noodzakelijk dat bedrij-
networking sites worden aangeboden. Deze
ven inzicht krijgen in de applicaties die op het
risico’s maken gebruik van het vertrouwen
bedrijfsnetwerk actief zijn en risico’s die zij met
dat gebruikers van de social networking sites
zich meebrengen voor hun infrastructuur. Pas
onderling in de afgelopen jaren hebben opge-
nadat inzicht is verkregen, zijn op een juiste
bouwd.
manier richtlijnen te bepalen die worden inge-
De opkomst van
Enterprise 2.0-applicaties
is niet meer te stuiten
zet om controle uit te oefenen op de Enterprise
26
Weloverwogen
2.0-applicaties. Door middel van deze Visibility
vervaging van de grens tussen particulier en
Volgens het eerder genoemde AIIM-rapport
en Control kan een juist en veilig gebruik van
zakelijk gebruik, en zijn bovendien webgeba-
heeft maar 30% van de onderzochte bedrijven
de applicaties worden afgedwongen en kunnen
seerd. Deze twee aspecten zorgen ervoor dat
beleid ontwikkeld over het gebruik van Enter-
zowel gebruikers, Management als de IT afde-
een veilig gebruik ervan een grote uitdaging
prise 2.0-applicaties en heeft 88% geen richt-
ling de voordelen benutten. vormt.
lijnen voor het gebruik van e-mail. Verassend
De verschillende Enterprise 2.0-applicaties heb-
genoeg staan beveiligingsrisico’s op de zesde
ben elk zo hun eigen karakteristieken. Beheer-
plaats van onderwerpen die te maken hebben
ders van de netwerken en applicaties moeten
met implementaties van nieuwe applicaties
meer leren over de applicatie om vervolgens
achter onderwerpen als begrip, bedrijfscultuur,
een weloverwogen beslissing te kunnen ne-
prioriteit, kosten en ROI.
men over het gebruik ervan. Gebaseerd op de
De opkomst van Enterprise 2.0-applicaties is
appworks maart 2010
Marcel Derksen is system engineer NoordEuropa bij Palo Alto Networks
agile
Olympische
Spelen en Agile
Kapotte dweilmachines en een
verkeerde wissel. Dat zijn zaken die
blijven hangen over de Olympische
Spelen. Maar het is beter te kijken
naar wat er wel goed ging en te leren
van de fouten. Agile en Olympische
Spelen hebben meer met elkaar te
maken dan menigeen denkt.
Serge Beaumont.
de dweilmachines en de manier waarop Agile binnen het bedrijfsleven
wordt ingezet.
Misschien wel één van de belangrijkste zaken die bedrijven ervan weerhoudt om Agile te implementeren is de angst om op fouten te worden
gewezen. Sterker nog, de meeste bedrijven falen liever achteraf dan dat
ze tijdens het proces onzeker overkomen. Ik zie dat er in de sportwereld
net zo’n druk op de organisatie wordt gelegd. Er wordt vier jaar met een
tunnelvisie naar de Spelen toe gewerkt en in een korte periode moet de
prestatie dan ook daadwerkelijk worden neergezet. Bijsturen wordt gezien
als falen en is dus geen optie!
Lering trekken
Toen brak bij het schaatsen de 500 meter voor heren aan en ging de
dweilmachine kapot. Uiteraard is het niet fijn als dat gebeurt tijdens zo’n
belangrijk moment. Het wordt nog erger als daarna ook de reservemachines het niet doen en er uiteindelijk een derde machine moet worden
Serge Beaumont
ingevlogen. Na anderhalf uur oponthoud gaat de race verder. Nu kan je
deze problemen breed uitmeten, maar de situatie verandert daardoor niet.
Vanuit een Agile-optiek bekijk je hoe deze problemen in de toekomst kunnen worden aangepakt of kunnen worden voorkomen. Dit doe je door te
focussen op wat er wèl goed ging.
Dat betekent in deze situatie dat je niet moet praten over eventuele sancties, maar dat het beter is om te kijken naar hoe (snel) deze problemen
werden opgelost zodat je lering trekt uit dit voorval.
Binnen de Agile manier van werken is het immers niet erg om fouten te
maken, zo lang je er maar van leert. Ik durf dan ook te stellen dat het zeer
contraproductief werkt om alleen maar negatief over fouten na te denken
door te ‘ zwarte pieten’ en te bestraffen. Beter is om te kijken hoe je die-
Voor snelle tijden is het ook nodig dat het ijs er goed bij ligt.
zelfde situatie in de toekomst aanpakt. Sporters zelf gaan daar vaak goed
mee om. Sven en zijn coach Kemkers kwamen de middag na het debacle
alweer gezamenlijk lachend binnen. Het belangrijkste hiervan is dat ze snel
weer de draad oppakten: je kunt alleen voorwaarts. Vast blijven zitten in
het verleden, hoe verleidelijk ook, is nutteloos. Daarom zeg ik: ”Op naar
de volgende Olympische Winterspelen, met goed ijs, werkende dweilma-
Veel kranten berichtten over de kapotte dweilmachines en de slechte
chines en Agile in het achterhoofd.” kwaliteit van het ijs, en ook de sportjournalen hadden er hun mond vol
van. Heeft de organisatie in Vancouver het probleem met de dweil­
machines goed aangepakt of niet? Kijkend vanuit een Agile-optiek zijn
Serge Beaumont is senior Agile consultant bij Xebia
er veel parallellen te trekken tussen het schaatsen, de problemen met
appworks maart 2010
27
application delivery network
Application
Delivery Network
De complete IT-infrastructuur is eigenlijk alleen
maar bedoeld om applicaties zo goed mogelijk
te laten presteren. Snelheid, beschikbaarheid
en beveiliging zijn daarbij kernwoorden.
Een systeem dat het beste voor heeft met
programmatuur en gebruikers noemen we
een Application Delivery Network. Meerdere
leveranciers zijn op dit terrein actief.
Een Application Delivery Network scant
en regelt het verkeer en is context gevoelig.
Teus Molenaar
28
Applicaties vinden hun weg naar gebruikers
om op een intelligente manier het verkeer
Geen extra code
via tal van wegen. Binnen het bedrijfsnetwerk
van en naar het rekencentrum te regelen. Het
Bij een ADN gaat het dus vooral om het ‘ijzer’,
is de IT-afdeling zelf ‘in control’, maar in toe­
staat ook wel bekend als een webswitch, con-
zoals oneerbiedig de ­onderliggende infrastruc-
nemende mate komen applicaties via internet
tent switch of multilayer switch. Zij sturen ap-
tuur in rekencentra wordt genoemd. Niet­temin
tot de eindgebruiker. Webapps en mobiele
plicaties naar een aantal geografisch verspreid
is er, zeker in dit geval, een innige relatie ­tussen
­applicaties stellen zo hun eisen aan de onder-
staande servers op een manier die de beste
de hardware en de software.
steunende infrastructuur. Er komt veel bij ­kijken
ervaring oplevert.
De tijdige ter beschikking stelling van applica-
om de eindgebruiker tevreden te stellen. Een
Jonathan George, product marketing manager
ties is niet meer zo vanzelfsprekend, omdat er
Application Delivery Network behoort daar
van F5 Networks, geeft een voorbeeld. “Stel
een trend gaande is applicaties los te koppelen
­zeker bij.
dat een gebruiker in een bepaald land een
van hardware (virtualisatie). Dat brengt nieuwe
Gartner definieert een ADN als een combinatie
applicatie wil benutten die in een ander land
uitdagingen met zich mee. Enterprise IT-afde-
van WAN-optimalisatie en Application Delivery
staat. Er bestaan diverse mogelijkheden om de
lingen moeten grote moeite doen om applica-
Controllers (ADC). In feite komt het erop neer
route te volgen. Het kan best zijn dat het niet
ties snel en veilig over hun bedrijfsnetwerken,
dat een ADN een samenspel is van verschil-
nuttig is om het verkeer via de dichtstbijzijnde
het internet en draadloze ­verbindingen te lood-
lende technologieën die, als zij samenwerken,
router te laten, omdat die bijvoorbeeld erg veel
sen. “Gebruikers verwachten dat applicaties
zorgen voor beschikbaarheid, zichtbaarheid,
verkeer heeft te verstouwen op dat moment.
uitzonder snel en ­veilig ter beschikking staan,
beveiliging en acceleratie van applicaties.
Wellicht is het handiger om een andere route
waar ze zich ook mogen bevinden”, meldt Blue
De ADC is een apparaat dat we in het reken-
te volgen. Dat moet de ADC zien uit te vogelen.
Coat. “Daar komt nog een probleem bij”, zegt
centrum tegenkomen. Het is ervoor gemaakt
Uiteraard heel snel.”
George, “want het IP-adres is niet gelijk aan de
appworks maart 2010
identiteit van de gebruiker. Er zijn gasten op het
netwerk binnen een bedrijf, of een werknemer
Wie is actief met ADN’s?
gebruikt tijdelijk een mobiel apparaat van zijn
Een hele lijst leveranciers is het resultaat als je gaat kijken wie zich bezighoudt met
collega. Hoe voorkom je dan dat gevoelige
Application Delivery Networks. Uiteraard komen we daar de oorspronkelijke leveran-
­informatie in onbevoegde handen valt? Er zijn
ciers van routers en switches ­tegen die al jaar en dag het rekencentrum bevolken:
tegenwoordig wel ­methoden in gebruik om
Cisco, ­Brocade ­Communications, Juniper Networks, ­Radware, NetQoS, Citrix Systems
hierop in te spelen. Zo wordt code ingebakken
en Sun Microsystems (onderdeel van Oracle).
in de applicatie om dit probleem te omzeilen.
Maar de laatste jaren is de lijst aanmerkelijk uit­gebreid. Onder ­andere met F5 Net-
Maar dat is niet zo’n goede oplossing, omdat
works, A10 ­Networks, Akamai Technologies, Blue Coat ­Systems, CDNetworks, Co-
het kostbaar is, moeilijk te veranderen, niet
tendo, Crescendo Networks en Expand ­Networks.
herhaalbaar en minder veilig. Ook het plaatsen
Uiteraard hebben ze alle zo hun eigen benaming voor het ‘kastje’. Zo spreekt Cisco
van agents op servers is een kostbare, want
van zijn Application ­Control Engine en praat F5 graag over zijn ­Big-IP, ­terwijl Citrix rept
lastig te onderhouden, zaak.”
van een Netscaler Application Switch.
Het werken met gespecialiseerde proxies krijgt
ook niet George’s instemming. “Die oplossing
is niet schaalbaar en niet betrouwbaar. Boven-
en beheersing plaatsvindt. Het apparaat is in
oplossingen een rol. Uit een studie naar het
dien voeg je dan nog meer apparatuur toe aan
staat afhankelijk van de context applicaties snel
gebruik van SaaS (Software-as-a-Service) van
de infrastructuur die je ook weer moet onder­
en veilig beschikbaar te stellen. Hiertoe con-
de Sand Hill Group en McKinsey & Company uit
houden.”
troleert het applicaties en gebruikers (inclusief
2008 bleek dat 11 procent van de IT-budgetten
F5 lost het probleem van authenticatie op met
hun locatie) om het belang van het verkeer
was gereserveerd voor SaaS-toepasssingen.
Local Traffic Manager (LTM) in combinatie met
vast te stellen. Zo beschikken de webswitches
Dat percentage is de afgelopen jaren alleen
Access Policy Manager. De LTM fungeert als een
over miljarden IP-adressen (ze hebben tegen-
maar gegroeid.
full proxy tussen de applicatieservers en de
woordig ­vrijwel allemaal een IPv6-gateway).
De applicatiemodellen worden steeds ­diverser,
­gebruikers.
Het belang van een ADN neemt toe naar-
de netwerken steeds ­complexer. Een ­situatie
mate er meer webbased ­applicaties zijn en
die kwaadwillenden weten uit te buiten.
Applicatiemodellen
meer ‘vreemde’ gebruikers op het netwerk
­Beveiliging is dan ook een belangrijk ­aspect,
Het Application Delivery Network is een ­nieuwe
worden toegelaten (denk aan klanten en part-
evenals
laag in de IT-infrastructuur waar de intelligentie
ners). Eveneens speelt het gebruik van SaaS-­
­applicaties en het voorkomen dat data weglek-
een
snelle
­beschikbaarheid
van
ken. Er vinden vaak ­tegenstrijdige bewegingen
Enterprise IT-afdelingen moeten grote
moeite doen om applicaties snel en veilig
over hun bedrijfs­netwerken, het internet
en draadloze verbindingen te loodsen
plaats. Een directe lijn is duurder dan web­
toegang regelen voor een bijkantoor. Maar dat
moet dan wel veilig en snel kunnen gebeuren.
Die functionaliteiten worden evenwel steeds
­vaker centraal in het rekencentrum afgehandeld. Om te voor­komen dat elk kantoor een
eigen ‘silo’ vormt, is het Application ­Delivery
Network uitgevonden. Dit biedt de mogelijkheid een divers applicatielandschap toe te
­passen. Netwerkapparatuur weet heel veel van
verbindingen en routes, maar erg weinig van
applicaties en gebruikers. Het ADN weet van
allebei even veel. Een ADN ziet eruit als een pizzadoos,
zoals deze Big-IP van F5.
Teus Molenaar is hoofdredacteur van AppWorks
appworks maart 2010
29
visie
Organisaties moeten over hun eigen grenzen heen durven kijken en leren van andere branches.
Radicale
omwenteling nodig
Monetaire crisis, klimaatcrisis,
politieke crisis, grondstoffencrisis,
biodiversiteitscrisis. Een radicale
wijziging is nodig om ze allemaal het
hoofd te bieden. Technologie biedt
een helpende hand, maar dan moet je
er voor open staan. En niet, zoals de
meeste organisaties, teruggrijpen op
oude, beproefde methoden.
We komen uit een tijdperk waarin organisaties als dominante spelers
hun stempel op maatschappij en markt konden drukken. Het waren de
grote instituten en ondernemingen die in staat waren om met behulp van
massa­media en financieel machtsvertoon hun eigen gewenste (markt)­
situaties te creëren. Een tijdperk waarin klantgerichtheid veelal een schijnvertoning was. De klant had de organisatie nodig en centraal stonden
niet zijn wensen en behoeften, maar zijn portemonnee. De klant moest
zich richten naar de randvoorwaarden van de organisatie en ­decennialang
konden organisaties overleven met deze houding. Dit tijdperk heeft evenwel zijn verval definitief ingezet.
Het huidig tijdsgewricht kenmerkt zich door een enkele crises die (wellicht vanwege de onderlinge verwevenheid) alle samenvallen. We willen ons nu concentreren op de hedendaagse economische crisis. Die is
uniek. Geen enkele gebeurtenis in het verleden heeft de mensheid zoveel
­gekost als de hedendaagse ‘crisis’.
Bij het te boven komen van deze noodsituatie grijpen de meeste
­bedrijven, organisaties en politici naar beproefde middelen. Vol overgave
­storten we ons op herstel van de ‘pre-crisis’ situatie, terwijl de belangrijkste boodschap van de huidige situatie is dat er een ‘reset’ van de
Tony Bosma
economie nodig is (en plaatsvindt). Er is geen sprake van een tijdelijke,
economische crisis die door oude (bewezen) oplossingen bestreden kan
worden. We bevinden ons in een transitie naar een totaal andere wereld.
Een wereld die op dit moment al onze verbeeldingskracht overtreft, maar
die wel degelijk vorm krijgt.
30
appworks maart 2010
Vervagende grenzen
Technologische ontwikkelingen spelen een rol in de versnelling van ver-
In de nieuwe wereld zijn organisaties de markt van de klant. Er zijn meer
andering, maar het zijn nog altijd de menselijke behoeften die techno-
ouderen dan jongeren. Alles is real-time inzichtelijk en ieder product of
logie tot een succes maken. Het is daarom de kunst van organisaties
dienst kan direct door iedereen van commentaar worden voorzien.
om de juiste technologieën tijdig te identificeren voor hun toekomstige
Het is een wereld waar kennis een commodity is en creativiteit een
succes. Dit houdt in dat organisaties continu op de hoogte moeten zijn
schaars goed. Waar de fysieke dialoog zich verplaatst naar de ­virtuele.
van relevante technologische ontwikkelingen, maar deze ook moeten
Waar medewerkers zich niet laten beperken door organisatorische
koppelen aan relevante maatschappelijke en marktontwikkelingen. Hier-
­grenzen en structuren, maar die oneindige virtuele wereld verkiezen voor
voor is omgevingssensitiviteit nodig die zich niet laat beperken door een
samenwerking. Dit alles heeft vergaande gevolgen voor de vorm waarin
beperkte focus. Het is bijvoorbeeld niet voldoende om alleen binnen de
wij bedrijfsapplicaties ontwikkelen, aanbieden en benutten.
eigen ­branche te ‘kijken’. Gebruik hierbij juist ook de kennis en kunde van
De grens tussen consument en medewerker vervaagt. Organisaties ­raken
anderen.
‘out-of-control’ en individuen en (tijdelijke) peer-groups ‘in-control’. In
deze wereld wegen zachte waarden als klanttevredenheid en maat­
schappelijke impact steeds zwaarder voor het succes van organisaties.
Vijandige omgeving
Dit is maar een handvol voorbeelden die hun oorsprong al lang ­geleden
kennen, maar die in toenemende mate realiteit worden. En die ­realiteit
is hard en genadeloos. Organisaties die geen goed beeld hebben van
het totaal aan veranderingen en bijbehorende consequenties zullen
namelijk onvoldoende in staat zijn om te acteren op de korte termijn.
Deze ­organisaties verzuimen om op de juiste manier in te spelen op
­hedendaagse trends en ontwikkelingen en voor te sorteren op de toekomst. Voor deze groep kan de crisis nog weleens veel omvangrijker
­uitpakken in hun nadeel.
In deze wereld wegen zachte waarden als
klanttevredenheid en maatschappelijke
impact steeds zwaarder voor het succes
van organisaties
De situatie waarin organisatie, medewerkers en management zich
­bevinden, is uniek. Het vergt het uiterste van iedereen binnen en buiten
de organisatie. We kunnen deze situatie niet doorstaan door te vertrouwen
op aloude aannames. We moeten juist nu meer dan ooit in staat zijn om
bestaande successen in twijfel te trekken. We moeten hier zelfs afscheid
van durven nemen. Tegelijkertijd moeten we ons nieuwe ­manieren van
werken en managen eigen maken. De eigen communicatie met markten
herinrichten en dit alles in een onzekere, turbulente en vijandige omge-
We gaan naar een samenleving met meer ouderen dan jongeren.
ving. Een omgeving waarin nieuwe toetreders de belemmerende cultuur
en structuren van bestaande organisaties niet meedragen en hierdoor
een grote voorsprong kennen.
appworks maart 2010
31
Om de huidige crisis te lijf te gaan, helpt het niet
Opvallend resultaat is dat organisaties vooral
terug te grijpen op oudere, beproefde methoden.
Er is geen weg terug.
druk zijn met het ‘huis op orde’ krijgen
Open systemen
Dit houdt in dat organisaties meer dan ooit moeten investeren in open
Organisaties die zich deze zaken het eerste eigen maken, hebben de
systemen en het delen en beschikbaar stellen van kennis. De technologie
meeste kans om in ‘de nieuwe wereld’ succesvol te zijn en te blijven.
zal hiervoor niet de barrière zijn, maar de cultuur van de organisatie. Bij
Er is een geruststellende gedachte: de verandering treft iedereen. Niet
veel organisaties zit kennis immers in het eigen DNA en verlenen zij daar-
één branche zal de dans ontspringen. We zullen meer dan ooit nieuwe
aan hun macht.
ontwikkelingen en trends zien waarbij het de kunst is om het geheel te
Gezien de radicale veranderingen die op ons af komen, valt te stellen dat
blijven overzien en op die trends in te spelen die de organisatie helpen
vier ‘basisvaardigheden’ voor iedere organisatie essentieel zijn:
bij het realiseren van het toekomstbeeld. En dit kan alleen als organisaties
zich niet laten leiden door de beslommeringen van vandaag, maar alleen
•
•
•
•
nieuwe (verstorende) technologieën tijdig kunnen identificeren en
incorporeren;
omgevingssensitief zijn binnen alle facetten van de organisatie;
in staat zijn om kennis en kunde over de organisatiegrenzen heen
te mobiliseren;
bestaande business modellen in twijfel kunnen trekken en daar
afscheid van kunnen nemen.
als zij de uitdagingen van morgen als leidraad nemen. Tony Bosma is partner bij Ordina op het
gebied van innovatie en klantcontact
Innovatieradar
Centraal staat de vraag hoe organisaties organisaties en management in ­Nederland omgaan met deze sterk veranderende situatie? Om hiervan een ­actueel beeld te krijgen, heeft Ordina in 2009 onderzoek gedaan naar de ­perceptie van het midden- en hoger management van de
voornaamste strate­gische trends en het inspelen hierop door middel van innovatie.
Opvallend resultaat is dat organisaties vooral druk zijn met het ‘huis op orde’ krijgen. Hierbij lijken de traditioneel onderscheidende factoren
nog altijd te overheersen. Betrouwbare producten en diensten worden gezien als een belangrijke onderscheidende factor. Terwijl dit eigenlijk
een randvoorwaarde is voor het bestaansrecht van de organisatie. Daar is inmiddels al heel lang niets onderscheidends aan.
De ideeën die organisaties en overheden hebben over de meest strategische trends zijn allerminst visionair. Transparantie, duurzaamheid en
digitalisering ­behoren tot de top vijf in zowel de profit als non-profit sector. Het zijn trends die al jaren spelen en hierin is niets nieuws aan
de horizon. Toch kunnen we onze vraagtekens zetten bij de mate waarin de gevestigde trends al draagvlak ­hebben binnen de organisatie.
In hoeverre is anno 2010, transparantie doorgevoerd binnen bijvoorbeeld de zorg, het financiële stelsel of overheden? In hoeverre is duurzaam organiseren, produceren en distribueren de standaard geworden? Trends en ontwikkelingen worden door organisaties veelal reactief
benaderd waardoor organisaties een continue focus behouden op ‘het huis op orde’. Een houding die niet voldoende is voor de succesvolle
organisatie van morgen.
32
appworks maart 2010
testtechnieken
Testtechnieken
verhogen kwaliteit
Niet iedereen is overtuigd van het nut van testspecificatietechnieken,
zo blijkt in de praktijk. Toch hebben zij bewezen de kwaliteit van een
te maken (software)product te verhogen. Sterker nog: het is beter om
meerdere technieken te gebruiken in een project om een zo goed
mogelijke dekking van het te testen systeem te behalen.
Erik van Veenendaal
Formele en informele testspecificatietechnieken bestaan al vele jaren.
Maar de implementatiegraad is, op zijn zachtst gezegd, niet al te best.
Een recent onderzoek laat zien dat een magere 50 procent van de test­
organisaties daadwerkelijk testspecificatietechnieken gebruikt, en dat
slechts 25 procent meerdere testtechnieken toepast, om zo in staat te zijn
de toegepaste testtechniek te laten afhangen van de ernst van geïdentificeerde productrisico’s. De recente groei in testprofessionaliteit heeft
evenwel de testtechnieken weer onder de aandacht gebracht. Er zijn
vele informatiebronnen als het gaat om testtechnieken, de methoden en
­metrieken voor de dekkingsgraad van een test.
Laten we eens een paar argumenten onder de loep nemen waarom we
foto Adrian van Leen
überhaupt zouden overwegen testspecificatietechnieken te gebruiken
als een onderdeel van de dagelijkse testpraktijk; en wie zich erom zou
moeten bekommeren om ze te gebruiken. Testtechnieken zijn er in vele
soorten en maten; sommige zijn formeel, andere niet, sommige zijn
­dynamisch, andere zijn statisch. Haast onvermijdelijk gaat de aandacht uit
naar de dynamische testspecificatietechnieken en activiteiten. Niettemin
moeten statische technieken altijd ergens in het achterhoofd zitten; voor-
Het loont de moeite om testtechnieken te gebruiken.
Fouten worden in een eerder stadium ontdekt.
komen is altijd beter dan genezen. Natuurlijk is er niet één pasklaar antwoord dat opgeld doet voor alle denkbare situaties, alle soorten ­applicatie
of de te behalen mate van kwaliteit.
Alleen voor testers?
maken product de gewenste kwaliteit heeft. Specifieke technieken richten
Zijn de testtechnieken alleen interessant voor testers? Absoluut niet.
zich op één of meerdere types fouten. Ook moeten software-engineers
­Iedereen die betrokken is bij productontwikkeling, implementatie en
en business analisten de technieken leren, inclusief reviews, die worden
­onderhoud, of het gebruik ervan heeft een natuurlijk belang dat het te
toegepast bij de projecten waarvan zij deel uitmaken. Iedereen zou zich
appworks maart 2010
33
Of de testers het nu leuk vinden of niet, testspecificatietechnieken (formeel, dan
wel informeel) zijn een integraal onderdeel van het dagelijkse testwerk
ervan bewust moeten zijn welke soort testen zij zouden kunnen uitvoeren
Testtechnieken zorgen voor een beter begrip van de complexiteit die de
en welke waarde die aan het product toevoegen. Als iedereen die betrok-
meeste systemen met zich meebrengen. Het gebruik van dergelijke tech-
ken is bij productontwikkeling zich bewust is van dit onderwerp en er de
nieken dwingt testers na te denken over wat zij aan het testen zijn en
tijd voor neemt om de basisbeginselen van testspecificatietechnieken toe
waarom zij dat doen. Dit gaat ook op voor diegenen die exploratory testing
te passen, dan zouden vele, vele, vele fouten of helemaal niet bestaan, of
(ET) toepassen. ET is gestructureerd testen aan de hand van testcharters;
ze zouden worden ontdekt voordat ze enig kwaad kunnen doen.
Het goede nieuws is dat wij bij Improve Quality Services meer en meer
training en praktische workshops geven over het onderwerp testspecificatietechnieken aan software-engineers. Ook de huidige trend naar Agile
softwareontwikkeling betekent dat het ontwikkelen van software een
teamprestatie is, en dat iedereen betrokken is bij testen.
Waarom testtechnieken?
Waarom zouden we trouwens sowieso testtechnieken toepassen? Wellicht dat onderstaande opsomming een antwoord biedt:
• Objectiviteit; de garantie dat een zekere dekking wordt gehaald,
•
•
•
gekoppeld aan een gedefinieerd proces om de dekking te halen;
Een betere mogelijkheid om fouten aan het licht te brengen. Recente onderzoeken laten zien dat er 25 procent meer fouten worden ontdekt als de testers getraind zijn en testspecificatietechnieken gebruiken;
De mogelijkheid om testgevallen te reproduceren;
Het opbouwen van testware ter ondersteuning van onderhoud van
het systeem over een lange periode en in het kader van testautomatisering.
Voor- en nadelen van testspecificatietechnieken
Voordelen
Nadelen
Iedereen die te maken heeft met het ontwerp, het maken, gebruiken en
beheren van een product, hoort ook betrokken te zijn bij het testproces.
deze bevatten een beschrijving van het beoogde resultaat, een motivatie
waarom er getest moet worden op dat specifieke onderdeel, wat niet te
testen, wat de testaanpak is en wat de verwachte problemen zijn. De
testers moeten zelf bedenken hoe ze gaan testen, waarbij het beoogde
resultaat centraal staat. Naast een testtechniek is ET ook een denkwijze;
het denken ‘beyond the obvious’ en het denken vanuit het resultaat. Met
ET worden fouten gevonden die met formele testtechnieken niet altijd
Objectiviteit
Tot op zekere hoogte opleiding nodig
zijn te vinden. Ook wordt er uit verschillende standpunten gekeken naar
Formele meting van dekking
Tijd nodig voor implementatie;
een applicatie. Niet alleen vanuit de ontwikkelkant, maar ook vanuit de
cultuurverandering
gebruikers -en businesskant. Een ET-tester test altijd aan de hand van een
Vroegtijdig fouten vinden
Iedereen moet betrokken zijn
vooraf gesteld doel, deze wordt beschreven in een testcharter.
Traceerbaarheid
Niet bruikbaar voor alle types
Professionele ET-testers gebruiken de principes van testspecificatietech-
applicatie
nieken om hun testideeën vorm te geven. Vaak onthullen de technieken
Kost meer tijd dan minder formeel
een niveau van dekkingsgraad dat anders een mysterie zou blijven.
Dekking onafhankelijk van de tester
testspecificatie
Onthoudt echter dat technieken geen mechanisme bieden om een 100
Een manier om testen te variëren in
Bestrijkt niet alle situties (het gissen
procent dekking te halen. Als evenwel de informatie beschikbaar is over
diepgang op basis van risico’s
naar fouten blijft zinvol)
de gewenste dekking, dan zijn er objectieve besluiten te nemen die ge-
Grote mate van herbruikbaarheid
Weinig gebruik van domeinkennis van
baseerd zijn op de aanvaardbare risico’s van het systeem en over welke
(herbruikbare testware)
tester
testen wel of niet nodig zijn om uit te voeren.
Herhaalbaarheid en mogelijkheid tot
reproduceren van fouten
Technieken kiezen
Herhaalbaarheid van proces
De beslissing welke testspecificatietechnieken moeten worden toege-
Meer kans op het vinden van fouten
past, en wanneer, is grotendeels afhankelijk van inzicht in de risico’s en
34
appworks maart 2010
in welke onderdelen van het systeem die risico’s aanwezig zijn. Risico-
5
identificatie, toekenning, beheer en risicobeperking zijn een fundemen-
4,6
teel onderdeel van het testvak. De identificatie en toekenning van risico’s
4,2
het testproces, en risicobeperking wordt bereikt wanneer de testen de
3,8
juiste dekking hebben.
3,4
Vaak worden de test eenheden gevisualiseerd in een risicomatrix die
de meest kritische test eenheden weergeeft op twee assen: die van de
(business) impact en die van de (technische) kans.
Likelihood
bieden een richting aan het testen. Het risicobeheer is een onderdeel van
2,2
1,8
de ervaringen met het soort fouten dat is gevonden. Sommige technieken
X 3
X 7
X 9
X 8
2,6
af: het type systeem, wet- en regelgeving, klanteisen of contractuele
testers, tijd en budget, ontwikkelmodel, use case modellen en voorgaan-
X 6
3
De keuze voor een bepaalde techniek hangt van een aantal factoren
­requirements, testdoelstelling, beschikbare documentatie, kennis van de
X 1
X 2
X 4
X 5
1,4
1
1
1,4
1,8
2,2
zijn juist gericht op bepaalde situaties en testsoorten, andere zijn daarentegen toepasbaar voor alle testsoorten.
2,6
3
Impact
3,4
3,8
4,2
4,6
5
Een voorbeeld van een productrisicomatrix,
Wellicht het allerbelangrijkste om te begrijpen, is dat de beste techniek
opgesteld met het PRISMSA-tool.
niet bestaat uit één enkele techniek. Omdat elke testtechniek goed is in
het vinden van een bepaalde type fouten, kun je er zeker van zijn dat bij
het gebruik van slechts één techniek veel (misschien erg veel, maar niet
het risico van de te testen producten. In elk geval moeten zij de voor- en
alle) fouten van dat specifieke type zullen worden gevonden. Ongeluk-
nadelen tegen elkaar afwegen. In een apart kader bij dit artikel staan
kigerwijs zorgt het er ook voor dat je er zeker van kunt zijn dat veel fouten
deze vermeld.
van een ander type niet zullen worden gevonden. Het gebruik van een
Of de testers het nu leuk vinden of niet, testspecificatietechnieken
gevarieerd aantal technieken zorgt er daarom voor dat een variatie aan
­(formeel, dan wel informeel) zijn een integraal onderdeel van het
fouten wordt ontdekt, hetgeen resulteert in een effectiever testproces.
­dagelijkse testwerk. Als testen zich staande wil houden in deze steeds
Testontwerp
de aantonen door objectief te werk te gaan. En om objectief te zijn, moet
Men is het erover eens dat het tekenen van een plaatje of het schetsen
het resultaat meetbaar zijn. De enige beschikbare maat is de ­dekking
van een diagram helpt gedachteprocessen aan anderen – en misschien
van een test, en alleen formele testspecificatietechnieken en statische
wel jezelf - duidelijk te maken. De overgrote meerderheid van formele,
testmethoden bieden dit framework. Als testen serieus wil worden
dynamische testtechnieken (zoals beschreven in BS7925-2) gebruikt een
­genomen, dan moet de beroepsgroep zichzelf serieus nemen en aan-
of andere methode om het te testen onderdeel te modelleren. Dat is geen
tonen dat het haar doel is om elke test objectief uit te voeren. Moeten
toeval. Het modelleren van software wordt vaak beschouwd als de meest
formele en informele testspecificatietechnieken dan worden gebruikt?
complete methode om paden vast te leggen, evenals beslissingen, bran-
In één woord: Ja!. veranderende wereld, dan moet de beroepsgroep van testers haar waar-
ches en uitgangspunten. Het doel van een formele testtechniek is niet
alleen het verschaffen van een objectieve maat om de dekking vast te
Aanbevolen literatuur
stellen, maar ook om het beslissingsproces te documenteren, ­terwijl het
[1] Beizer, B. (1990), Software Testing Techniques, 2nd edition,Van Nostrand Reinhold, ISBN 1-850-32880-3
te testen onderdeel wordt verklaard aan de technische en niet-technisch
[2] BS 7925-2 (1998), Software Component Testing, British Standards Institution
inhoudelijke betrokkenen.
[3] Copeland, L. ( 2003), A Practitioner’s Guide to Software Test Design, Artech House Publishers, ISBN 1-58053-791-X
Testers moeten er zeker van zijn wat zij gaan testen uit de reeks
[4] Pol, M., R. Teunissen and E. van Veenendaal (2002), Software Testing; A Guide to the TMap approach, Addison-
­mogelijkheden, en – wellicht nog belangrijker – zij moeten in staat zijn
vast te stellen welke situaties niet getest gaan worden. Het niveau en
Wesley, ISBN 0-201-74571-2
[5] Veenendaal, E. van (2005), The Testing Practitioner, UTN-Publishing, ISBN 90-72194-65-9
­gedetailleerdheid van het modelleren worden bepaald door de gekozen
techniek. Testers moeten goed begrijpen dat zij deze modellen gebruiken
als middel om een beter begrip te krijgen van hoe het systeem werkt.
Erik van Veenendaal is een erkend expert op het gebied van software testen en
kwaliteitsmanagement. Hij is de oprichter en was gedurende twaalf jaar de directeur van
Voor- en nadelen
Moeten testers dan formele en informele testgeval specificaties ­gebruiken?
Improve Quality Services. In 2007 ontving hij de European Testing Excellence Award voor
zijn jarenlange bijdrage aan de beroepsgroep van testers.
De beslissing om die al dan niet toe te passen is direct ­gerelateerd aan
appworks maart 2010
35
ecologie
Groene software
Voor ondernemingen en overheden is het een
hele klus om een duurzaam beleid te voeren.
IT helpt hierbij. SAS loopt met zijn software
voor Sustainibility Management voorop. De
volgers dienen zich al aan. Zo presenteerde CA
zijn ecoSoftware op de Cebit en bewegen IBM,
SAP en Oracle ook in deze richting.
Om na te gaan wat de invloed is van een productieproces, een gebouw,
een logistiek proces, enzovoorts, op mens, milieu en winstgevendheid zijn
onder meer levenscyclus analyses nodig van producten. Dat zijn uiterst
ingewikkelde en diepgravende berekeningen. Vooral ingewikkeld, omdat
er zoveel gegevens boven water moeten worden gehaald. Niettemin loont
het bijzonder om een duurzame onderneming te hebben. Dat blijkt uit de
cijfers van het wereldwijd opererende bedrijf Interface. Dit maakt vloer­
tegels; een uitvinding van het Nederlandse bedrijf Heuga uit Scherpenzeel
dat 1988 is overgenomen door Interface en tegenwoordig als InterfaceFlor
op de markt opereert. In 1994 definieerde de onderneming te streven naar
‘zero emission’; een buitengewoon loffelijk streven voor een bedrijf dat
­eigenlijk een bijproduct van de olie-industrie maakt en verkoopt. In zijn
boek ‘Confessions of a radical industrialist’ toont de Amerikaanse topman
Ray Anderson met cijfers aan dat duurzaamheid hem zeker geen windeieren heeft gelegd. Integendeel: marktaandeel en winst zijn sindsdien
Teus Molenaar
gestegen.
Ook de gemeente Den Haag streeft naar een duurzaam beleid. Om inzicht
te krijgen in de uitstoot van broeikasgassen heeft Den Haag bij SAS aangeklopt. Het overheidsorgaan gebruikt de analytische kracht van de software
36
appworks maart 2010
van SAS om een beeld te krijgen van hoe het er nu voor staat met de duur-
Wat Davis erg belangrijk vindt, is dat de SAS-software in staat is de duur-
zame insteek van de gemeente, maar vooral ook om te analyseren wat de
zaamheidsrapporten te generen die jaarlijks vereist zijn. De internationale
gevolgen zijn van te wijzigen beleid. De programmatuur van SAS geeft de
groepering GRI (Global Reporting Initiative) heeft richtlijnen opgesteld
gelegenheid om ‘te spelen’ met een andere aanpak. Wat betekent het als
waaraan een dergelijk rapport moet voldoen. “Het probleem is evenwel
de gemeentereiniging met elektrische voertuigen gaat rijden? Wat zijn de
dat er niet één wereldwijde standaard is. Zo heeft bijvoorbeeld Walmart
gevolgen van het gebruik van natuurstroom door de gemeente?
een eigen versie. Als je wilt leveren aan Walmart, dan moet je in staat
Den Haag gaat zijn CO2-uitstoot monitoren met SAS Sustainability
­Management. De gemeente schafte de oplossing aan om te voldoen aan
de ­ambitie om in 2010 een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie te
hebben en in 2050 een klimaatneutrale stad. Deze ambities vloeien voort
uit het klimaatakkoord dat alle Nederlandse gemeenten in 2007 sloten
met het Rijk.
Om tot een CO2-neutrale organisatie te komen, wordt er op drie sporen
ingezet: besparen, verduurzamen en compenseren. Om te werken aan
energiebesparing is inzicht nodig in het energieverbruik van de organisatie. Gemeente Den Haag zocht een oplossing om de CO2- equivalenten te
berekenen van de 120 gemeentelijke gebouwen, de 550 voertuigen van
Ook stellen we zelf een duurzaam­
heidsrapport op voor onze eigen
onderneming. Wie duurzaamheid
verkoopt, moet dat zelf ook
toepassen
de gemeente, de openbare verlichting en op termijn ook de gemalen. Per
afzonderlijk gemeentelijk gebouw wordt bovendien het verbruik van gas
(m3 ), elektriciteit (kWh) en stadswarmte (GJ) vastgelegd en omgerekend
zijn een rapport te genereren dat aan die eisen voldoet. En zo zijn er nog
naar CO2- equivalenten.
veel meer. Wij hebben ze allemaal in onze software zitten, dus kun je naar
keuze het rapport opstellen.”
Eigen werknemers
Jim Davis is Senior Vice President and Chief Marketing Officer bij SAS. Hij
Supermarktketen
vertelt dat de onderneming, die een naam heeft opgebouwd op het vlak
Op de Cebit hield CA zijn ecoSoftware ten doop. De software laat zien wat
van business analytics, de duurzaamheidssoftware is gaan ontwikkelen op
bijvoorbeeld het energieverbruik is van componenten in een rekencentrum
verzoek van de eigen werknemers. Het bedrijf voert, onder aanvoering van
(wereldwijd) en rekent dit om in equivalenten CO2-uitstoot. Sonny Masero,
ceo Jim Goodnight, een sociaal beleid. Zo heeft het op de hoofdvestiging in
VP ecoSoftware EMEA bij CA, vertelt dat Tesco al aan de slag is gegaan met
de VS een eigen ziektenkostenverzekering (een ‘hot issue’ in de VS) opge-
ecoSoftware. Tesco is een van de grootste supermarktketens ter wereld
zet. Enerzijds biedt dit de werknemers een goede verzekering, anderzijds
met 470.000 werknemers. Het bedrijf heeft zichzelf ambitieuze richtlijnen
bespaart het bedrijf hiermee vijf miljoen dollar op jaarbasis, aldus Davis.
gesteld om de CO2-uitstaat terug te brengen.
“Wij zijn op dit moment bezig een nieuw conferentiegebouw te bouwen
Daarbij liep het tegen een aantal problemen aan. “Zoals het werken met
op de campus in de VS. Het hout van de bomen die moeten sneuvelen
inconsistente databronnen en onbetrouwbare methoden om data te ver-
voor deze uitbreiding gebruiken we in de constructie van het gebouw.
zamelen”, legt Masero uit. “Ook het verzamelen van stroomverbruik uit
Ook stellen we zelf een duurzaamheidsrapport op voor onze eigen onder­
de duizenden gebouwen die het bedrijf beheert, bleek geen sinecure. Ten
neming. Wie duurzaamheid verkoopt, moet dat zelf ook toepassen”, stelt
slotte moet het bedrijf in staat zijn te voorzien hoeveel de CO2-uitstoot in
Davis.
de toekomst zal zijn; afhankelijk van het te voeren beleid. Die kennis is
SAS heeft ruime ervaring met het opdiepen van data uit diverse bronnen
nodig om te kunnen deelnemen aan de emissiehandel. Deze uitdagingen
het stroomlijnen van datamodellen om ermee te kunnen werken. Die er-
kunnen ze met ecoSoftware aan.”
varing zit ingebakken in SAS Sustainability Management.
IBM heeft onlangs de BI-specialist SPSS overgenomen en zal die kennis en
software inzetten om duurzaamheidsanalyses te kunnen uitvoeren. Tevens
Rapporten
is Big Blue actief – via zijn programma ‘Smart World’- om zijn kennis in
Vooreerst wordt de software van SAS gebruikt om de uitstoot van koolstof-
te zetten om elektrische auto’s zo effectief en duurzaam mogelijk op te
dioxide terug te dringen of te compenseren. Maar duurzaamheid behelst
laden. Bijvoorbeeld in het project op het Deense eiland Bornholm. meer dan het milieu. Ook mens en winstgevendheid spelen een rol. “Je
kunt het welbevinden van een werknemer ook meten. Daar hebben wij
methoden voor ontwikkeld. Het verloop binnen een organisatie zegt bijvoorbeeld iets, maar ook de betrokkenheid van een werknemer die zelf
Teus Molenaar is hoofdredacteur van AppWorks
met ideeën komt.”
appworks maart 2010
37
Performance management
Software in context
Organisaties moeten analysemogelijkheden
inbakken in hun processen, in hun software,
in hun eigen DNA. Software moet worden
ontwikkeld binnen de context van de
bedrijfsdoelstellingen. Onvermijdelijk gaat dit
de komende vijftien jaar gebeuren, meent
Gary Cokins, performance management
expert bij SAS. Voorlopig zijn er nog wel
obstakels uit de weg te ruimen.
Teus Molenaar
Als het over enterprise performance management (EPM) gaat, kan Cokins
een avondvullend programma verzorgen. Het is een onderwerp waar-
De cover van het boek dat Cokins over
over hij niet uitgepraat raakt. Ook met bijvoorbeeld zijn conculega Frank
performance management heeft geschreven.
­Buytendijk (Oracle).
Allereerst stelt hij dat het eigenlijk gewoon om performance management (PM) gaat. “De een spreekt van business, de andere van corporate,
een derde van enterprise performance management, maar ze bedoelen
ziet PM als een paraplubegrip. Het zorgt ervoor dat al die instrumenten
allen hetzelfde.”
(waaronder hij ook onder meer klantbeheer en ketenbeheer vat) naad-
Niet voor niets heeft hij er onlangs een boek over geschreven. Zelfs over
loos met elkaar samenwerken en aldus elkaar versterken. Performance
de cover had hij diepere gedachten. “Mij stond voor ogen een raderwerk
management begint met de visie en strategie van de directie; en zorgt
met tandwielen van glad, glanzend titanium, gesmeerd door de dunste
ervoor dat die visie en strategie de kern zijn van alle handelingen van
olie met de krachtigste dopes erin. Want dat verbeeldt een organisatie
alle medewerkers binnen de organisatie (en daarbuiten). Zonder de
waarbinnen alles op rolletjes loopt. Helaas heeft de uitgever een beetje
­analytische mogelijkheden, die bijvoorbeeld SAS verschaft, verliest PM de
verweerde tandwielen op de omslag geplaatst”, verontschuldigt hij zich.
waarde die zij kan hebben. De voorspellende analyses helpen de uitvoe-
Cokins stelt dat PM eigenlijk niets nieuws onder de zon brengt. Organi-
ring van werkzaamheden te toetsen aan visie en strategie.
saties werken al veel langer met dashboards, balanced scorecards, Lean-
Dat alles betekent expliciet, zo laat hij weten, dat applicaties in hun
organisatievormen, activity based costing, budgetting, strategy mapping,
­context moeten worden ontwikkeld. Die context is de visie en de strategie
enzovoorts. “Het goede nieuws is dat performance management geen
van een organisatie. Die moeten leidraad zijn.
nieuwe methode is die iedereen moet gaan leren. Het zorgt daaren­tegen
38
voor een integratie van bedrijfsverbetering en analytische methoden
Acht redenen
waarmee bestuurders en werknemers al vertrouwd zijn”, legt hij uit. Hij
Cokins wijst er met klem op performance management niet te ­verwarren
appworks maart 2010
met business process management. “Dat is een wat mechanische
­benadering van alleen maar het verloop van processen, vastleggen
van verantwoordelijkheden en dergelijke, maar er gebeurt zoveel meer
­binnen een organisatie dan alleen processen.”
“Bij performance management moet je denken aan een breedsporig,
­alomvattend samenspel van geïntegreerde methoden en oplossingen dat
vooral drie doelen dient: het verzamelen van data, het transformeren en
Net als Beethoven een nieuwe richting in de muziekwereld
insloeg, zal performance management een blijvende invloed
hebben op de manier waarop organisaties opereren.
modelleren van data naar informatie, en via webtechnologieën de infor-
Het goede nieuws is dat
performance management
geen nieuwe methode is die
iedereen moet gaan leren
Beethoven als inspiratie
Gary Cokins is een liefhebber van klassieke muziek. Hij beschrijft in zijn boek
over performance management dat er een relatie bestaat tussen Beethoven en
de acceptatie van enterprise performance management. Tallozen, zo betoogt hij,
kennen de symfonieën van Beethoven; van de derde tot en met de negende.
Maar van de eerste en de tweede heeft vrijwel niemand iets gehoord. Pas bij
het klassieke werk Eroïca (de derde symfonie) raakt Beethoven in zwang. Volgens Cokins omdat de componist aanvankelijk met zijn tijdgeest meegingen en
muziek maakte als alle anderen. Pas met Eroïca brak hij met de stijl van voor-
matie rapporteren aan gebruikers en beslissers binnen de organisatie”,
gangers als Bach en Haydn en loodste hij collega-componisten de Romantiek in.
vertelt Cokins. “Performance management is ook geen software, maar
Het was een radicale verandering in muziekcomposities.
software is wel de technologie die het elke organisatie mogelijk maakt
Cokins meent dat het huidig tijdsgewricht enterprise performance management,
om de volle belofte die performance management in zich draagt werke-
zoals eerder na Eroïca gebeurde, ondernemingen overtuigt nieuwe wegen in
lijkheid te laten worden.”
te slaan. “Organisaties leren langzaam maar zeker niet alleen veranderingen te
Hij schudt acht redenen uit zijn mouw die de belangstelling voor per-
beheersen, maar ze juist te entameren”, aldus Cokins.
formance management aanwakkeren. Als eerste het onvermogen om
de strategie om te zetten in daden, gevolgd door het uitblijven van de
beloofde ROI van transactionele systemen. Verantwoordelijkheden zijn
­binnen organisaties breed verdeeld, maar niemand wordt echt verant-
Als het op software aankomt, ziet hij twee typen: transactionele en
woordelijk gehouden. De vierde reden is het feit dat tegenwoordig veel
­beslissingsondersteunend. “Deze twee types zijn te beschouwen als de
sneller besluiten moeten worden genomen, dus is er behoefte aan ana-
twee helften van het menselijk brein. Achter in het hoofd, boven de
lyses van informatie. Cokins meent dat de boekhoudregels bij organisa-
­ruggengraat, vinden we het reptielenbrein dat in de loop der eeuwen is
ties het zicht ontneemt op wat zich werkelijk binnen het bedrijf afspeelt.
geëvolueerd. Dit beheerste de basis elementen van het leven, zoals de
Bestaande klanten worden niet op hun waarde geschat, de waardeketens
ademhaling, met de ogen knipperen, voedsel vertering en de slaap. Aan
werken niet naar behoren en als laatste argument: het jaarlijkse budget-
de voorkant van de hersenen zit de hersenschors waar informatie uit de
teringscircus verengt de blik op bedrijfsdoelen voor de langere termijn.
rest van het lichaam wordt verwerkt en omgezet in handelingen.”
Al deze tekortkomingen zijn volgens hem met performance management
De transactionele software is essentieel; een organisatie kan niet zonder.
te verhelpen.
Hoe beter die werkt, hoe beter de bedrijfsinformatie. Performance management en analytische software kunnen dat op een hoger plan bren-
Twee soorten software
gen. Hier ontstaat waarde. “Het doel van performance management”,
Waarom het dan niet gebeurt? Waarom het volgens Cokins zeker nog
vertelt Cokins, “is een gedegen analyse en diep begrip van jouw eigen
vijftien jaar duurt alvorens de eerste organisaties profijt trekken van
organisatie, klanten, leveranciers, markten, concurrenten, en andere
­performance management? Hij somt een reeks barrières op. Sommige zijn
­externe factoren, lopend van wet- en regelgeving tot aan het weer.” technisch (“Maar SAS heeft daar antwoorden op.”), sommige zijn cultureel
(“Daarom hebben wij een strategisch partnerschap met Accenture.”), soms
is de kwaliteit van de bestuurders niet goed genoeg en op de achtergrond
speelt de natuurlijke tegenzin tegen verandering. Hij is er echter van overtuigd dat de wal het schip keert. “We leven in zware tijden. Ondernemin-
Teus Molenaar is hoofdredacteur van AppWorks
gen moeten wel iets doen om de winstgevendheid te vergroten.”
appworks maart 2010
39
boeken en zo
De Service Catalog
Beginnen met een
service oriented
architectur
Om eindgebruikers inzicht te geven in het aanbod dat zij kunnen
verwachten van de IT-organisatie is een dienstencatalogus
erg nuttig. Applicaties zijn een onderdeel van die catalogus.
IBM heeft een white paper beschikbaar
Dit boek helpt een dergelijk overzicht samen te stellen.
gesteld aan organisaties die de eerste
De dienstencatalogus betekent veel ver-
lenen. De organisatie zelf kan aan de hand
schillende dingen voor veel verschillende
van het opstellen van een catalogus bepa-
mensen. De meesten zullen het er wel
len welke diensten de bedrijfsprocessen
over eens zijn dat een catalogus de klanten
ondersteunen en hoe deze eenvoudig(er)
helpt snel een keus te kunnen maken uit
zijn te beheren.Het Engelstalige boek helpt
de diensten die zij willen afnemen en wel-
het concept van een dienstencatalogus
ke waarde zij aan de diensten kunnen ont-
te doorgronden, de reikwijdte van een
stappen willen zetten naar een service
oriented architecture (SOA). ‘Entry Points
into SOA’ geeft aan waar een bedrijf zou
kunnen beginnen om deze weg in te slaan.
­catalogus vast te stellen, en een doeltref-
Volgens Big Blue begrijpen de bedrijven tegenwoordig wel
fende dienstencatalogus samen te stellen
waar het om draait met SOA, maar weten ze niet goed waar
voor een bepaalde organisatie.
ze moeten beginnen. De white paper wijst de richting door
Tevens valt te lezen hoe de diensten­
een projectgebaseerde aanpak te beschrijven en te eisen dat
catalogus waardevol kan zijn voor de
elk (deel)project werkelijke waarde voor de onder­neming
­organisatie, en hoe is na te gaan welke
moet opleveren. Een recente studie onder meer dan vijf-
waarde de diensten voor de organisatie
honderd bedrijven (uitgevoerd door Mercer Management
hebben. Ook wordt aangegeven hoe een
Consultants) laat zien dat zij een startpunt kiezen bij de
catalogus is te beheren.
overgang naar SOA: het integreren van mensen, processen
Het boek is uitgegeven door Van Haren
of informatie; of een combinatie van alle drie.
­Publishing.
IBM beschrijft hoe het deze doelen kan ondersteunen met
gerichte software, diensten en deskundigheid.
Beginnen met Windows 7
Bij Microsoft Press is het boek
‘Introducting Windows 7 for Developers’
verschenen. Op een begeleidende
site is het mogelijk de voorbeeldcode
op te halen die in het boek wordt
beschreven. Daar staat ook beschreven
welke soft- en hardware nodig is om
ermee aan de slag te kunnen gaan.
40
appworks maart 2010
Het boek is bedoeld om inzicht te geven in het nieuwe
besturingssysteem van Microsoft en daardoor applicaties te verbeteren en de ontwikkeltijd te verkorten.
Experts op het gebied van Windows-­programmeren
treden op als gids. Het boek gaat ­onder meer in op
het verschil tussen Windows 7 Ribbon en Windows
Presentation Foundation (WPF) Ribbon, federated
search, de Libraries feature, ­functionaliteit van de
taakbalk, en het nieuwe Windows Sensor en ­Location
platform.
Het Engelstalig drukwerk is onder meer verkrijgbaar
via het Computercollectief in Amsterdam.
Het moderne
webontwerp
De Duitse uitgeverij van The Smashing
Magazine heeft een boek uitgebracht
met de beste, praktische tips voor een
modern webontwerp: ‘The Smashing
Blik op
multicore
programmeren
CLR via C#, Third Edition gaat
onder meer uitvoerig in op wat
erbij komt kijken om applicaties
voor meerdere kernen te
Book’. Het gaat onder meer in op het
werken met cascaded style sheet layouts.
bouwen. Deze geactualiseerde
versie is toegesneden op .NET
Het drukwerk biedt technische tips en best
lezer in staat is intuïtieve en effectieve web-
practices op het vlak van coderen, bruik-
sites te bouwen.
baarheid en optimalisatie, en beschrijft de
Bovendien gunt het boek een kijkje achter de
­mogelijkheden voor een succesvolle creatie
schermen van het Smashing Magazine.
van user interfaces. Het laat onder meer ook
Het ultieme doel van de ‘handleiding’ is een
zien hoe je het meeste kunt halen uit typo-
website om te toveren tot een opmerkzaam
grafie, kleurgebruik en merkbeleving zodat de
merk. Het boek is in het Engels geschreven.
Framework 4.0 van Microsoft.
Testen naar
bedrijfsprocessen
Test Process Improvement (TPI) is een testmethode
die Sogeti heeft ontwikkeld. De methode is
aangescherpt en meer op de bedrijfsdoelen
gericht. TPI Next is onlangs in boekvorm
uitgebracht en in het Engels geschreven.
Het computerboek is een gids voor ontwikkelaars op beginners-, gemiddeld en gevorderd
niveau. Voor mensen die werken met Microsoft Silverlight, ASP.NET, Windows Presentation
Foundation, Web services, of console apps.
Wie applicaties wil bouwen met de Common
Language Runtime (CLR) en het .NET Frame-
Testen is een geen doel op zichzelf, maar behoort
TPI Next gaat in op zestien kerngebieden, zoals
work 4.0 kan goed met dit boek uit de voeten.
zich te richten naar de bedrijfsdoeleinden. Het TPI
teststrategie, betrokkenheid van belanghebben-
De auteur is Jeffrey Richter, al jaren adviseur
Next-model biedt de mogelijkheid om business
den, de graad van de professionaliteit van de
van het Microsoft .NET-team. Hij geeft prak-
drivers als tijd, kosten, kwaliteit en dergelijke
testers.
tische informatie om robuuste, betrouwbare
in het testproces op te nemen. Het model biedt
TPI Next is op twee manieren te gebruiken.
en ontvankelijke applicaties en componenten
eveneens een beter zich op de relaties tussen het
Enerzijds als een standaard model. Dit biedt ge-
te bouwen.
testproces en aanpalende processen.
balanceerde testprocesverbetering. Indien nodig
Te leren valt bijvoorbeeld hoe je met de
Het TPI-model is ontwikkeld op basis van de ­kennis
zijn bepaalde kerngebieden uit te sluiten. Een
­garbage collector kunt werken om bronnen te
en vaardigheden van Sogeti en haar ­klanten. Het
tweede manier is om de methode heel specifiek
beheren, en hoe je effectief kunt werken met
model geeft inzicht in de volwassenheid van het
te ­gebruiken, gebaseerd op bestaande testonder-
speciale CLR-types: delegates, enumerators,
testproces zoals dat door een organisatie wordt
werpen binnen de organisatie.
custom attributes, arrays en strings.
gebruikt.
appworks maart 2010
41
column
colofon
AppWorks is hét vakblad dat alle
aspecten van de levenscyclus van
Marcel Warmerdam
(bedrijfs)applicaties behandelt.
Jaargang 2, febuari 2010, nummer 2
Power to the people
Toezending van AppWorks geschiedt op
­abonnementsbasis en controlled circulation.
Uitgever:
Heel, héél lang geleden bepaalden de mensen op de automatiseringsafdeling wat goed was voor
Robbert Hoeffnagel; [email protected]
het bedrijf en de werknemers. En iets dergelijks deed de overheid voor de burgers. Ja, das war
+31 (0)6 51 28 20 40
einmal. Maar met de middelen die hun ter beschikking staan, bepalen mensen dat tegenwoordig
zelf en dat zal iedereen weten ook.
Hoofdredacteur:
De hype rond User Generated Content (UGC) lijkt een beetje voorbij te zijn. Je leest er niet meer
Teus Molenaar; [email protected]
zo veel over. Dat wil echter niet zeggen dat UGC als fenomeen alweer achterhaald is. Integendeel,
+31 (0)6 51 57 84 47
het is in korte tijd zo gewoon geworden dat we het er niet eens meer over hebben. Net zo iets
als dat je niet meer hoeft te zeggen dat je een mobiele telefoon hebt. Toch is UGC een van de
Postadres redactie:
belangrijkste ontwikkelingen van de laatste jaren. Niet zozeer omdat de bijdragen die gebruikers
Postbus 82, 2460 AB Ter Aar
leveren aan online media zo geweldig zijn. Verre van dat, UGC is vaak oninteressant, tenenkrom-
e-mail: [email protected]
mend slecht geschreven en soms kwaadaardig en onwaar.
Alle UGC? Nee, niet alle UGC. Er is ook goed materiaal en het niveau neemt gestaag toe. Maar het
Aan dit nummer werkten mee:
belangrijkste effect van UGC is dat het de digitale revolutie een menselijk gezicht geeft. Het zet
Serge Beaumont, Tony Bosma, Marcel Derksen,
de traditionele rolverdeling van overheid, media en bedrijfsleven als opinieleiders op de helling.
Wolfram Jost, Victor de Pous, Johan van Seijen, Hans
Iedereen kan nu fotograaf, filmer, schrijver of verslaggever zijn en zijn of haar voortbrengselen met
Vandam, Erik van Veenendaal, Marcel Warmerdam.
de rest van de wereld delen. Er gaat een democratiserend effect uit van UGC en het geeft uiting
aan de enorme diversiteit in de samenleving. Geef mensen de middelen en ze gaan er iets mee
Vormgeving:
doen wat je niet had verwacht.
ONTWERPERS DIE MEEDENKEN.NL
Dit effect zien we in een iets andere vorm ook terug bij de in 2008 op de markt gebrachte iPhone
van Apple die door Amerikanen wordt beschouwd als het prachtigste stukje technologie ooit
Druk:
gemaakt. Anderen zien het als de nieuwe de facto standaard voor mobiele communicatie. Het ap-
3L Drukkerij BV, Rotterdam
paraat zelf bevatte verrassend weinig nieuwe technologie. Het meest revolutionaire aspect is het
gratis beschikbaar stellen van een geïntegreerde applicatie ontwikkelkoolkit: het iPhone Developer
Kopij kan worden ingezonden in overleg met de
Program. Een schot in de roos. Iedereen die wil, kan nu applicaties bouwen en doet dat ook en
redactie. Geplaatste artikelen vertegenwoordigen
masse. Publicatie gaat na acceptatie via de App Store waar ze voor een paar dollar per stuk over
niet noodzakelijkerwijs de mening van de redactie.
de toonbank gaan. Het aanbod van toepassingen voor de mobiele telefoon is daarmee explosief
De redactie noch de uitgever aanvaarden enige
gestegen. Statistieken laten zien dat er intussen rond de 180.000 (!) applicaties zijn ontwikkeld
aansprakelijkheid voor de inhoud van artikelen van
en elke maand komen er circa 15.000 bij! De enorme verscheidenheid aan applicaties maakt de
derden, ingezonden mededelingen, advertenties
iPhone net zo’n feest als het internet.
en de juistheid van genoemde data en prijzen.
Op elke iPhone worden gemiddeld 70 applicaties geïnstalleerd. Het aantal downloads staat inmiddels op 3 miljard. Applicaties voor de massa door de massa. Telefoneren is daarmee bijna bijzaak
Het
kopiëren
of
overnemen
van
artikelen,
geworden. Je zou bij het grote succes bijna vergeten dat de Apple’s App Store niet eens kostendek-
geheel of gedeeltelijk, wordt aangemoedigd,
kend is. Maar het mag wat kosten om de peperdure iPhone van 500 tot 700 euro per stuk te slijten.
maar is uitsluitend toegestaan na schriftelijke
De 25 miljoen verkochte iPhones in 2009 bleken goed voor een marktaandeel op van 14% in de
toestemming van de uitgever en onder vermelding
smartphone markt. Power to the people levert geld en vreugde op.
van: ‘Overgenomen uit AppWorks; inzicht in de
levenscyclus van applicaties’ onder vermelding van
jaargang en nummer.
Marcel Warmerdam is senior analist bij Henry Corporation
AppWorks is een uitgave van FenceWorks BV
42
appworks maart 2010
Make
Applications
More
Valuable
Embed our innovations. Make your applications richer, without rewriting.
To make database applications more valuable, embed InterSystems Caché® – the object database with
robust SQL – and enjoy dramatically higher speed and scalability while lowering hardware and administration requirements. Or, for applications that have to link with multiple systems and processes, embed
InterSystems Ensemble®. Your applications will become
connectable, and you’ll be able to rapidly enhance them
with a rich Web interface, adaptable workflow, rules-based
business processes, and other new features that users want.
InterSystems’ software is embedded in over 100,000 systems, including critical solutions in most
of the world’s leading hospitals. For thirty years, we have been making developers more successful
by providing innovations that enrich applications.
Download a free, fully functional copy of Caché, or see a demonstration of Ensemble,
at InterSystemsBenelux.com/Apps
© 2007 InterSystems Corporation. All rights reserved. InterSystems Caché and InterSystems Ensemble are registered trademarks of InterSystems Corporation. 6-07 ValCombo10
Modelleren is het
nieuwe programmeren.
Aquima: laagdrempelig en snel toepasbaar in de praktijk. Ontdek wat er gebeurt als programmeren modelleren wordt en u uw software direct naar eigen inzicht kunt aanpassen. ICT
wordt zo wendbaar dat uw organisatie sneller inspeelt op marktontwikkelingen. Door te
automatiseren aan de hand van business rules, krijgt uw werk als ICT-manager extra diepgang.
U zit samen met business collega’s dichter op de bedrijfsprocessen. U creëert meer ruimte voor
creativiteit en innovatie binnen ICT. Maak vandaag nog kennis met Aquima op www.aquima.nl.
Nederland gaat aquimatiseren®