Plinius groet Tacitus Een ongewoon uitzicht Plinius

Commentaren

Transcriptie

Plinius groet Tacitus Een ongewoon uitzicht Plinius
Latijn, Vertaling Plinius ‘Uitbarsting van de Vesuvius’
Murmellius2014, www.compudo.nl/murmellius2014
Don van Baar, Murmelliusgymnasium, leerjaar 2011-2012
Vertaling:
1 Het optreden van Plinius maior
De gecursiveerde zinnen, die al door het boek vertaald zijn, zijn letterlijk overgenomen uit het boek. Ga bij het vertalen niet
blindelings uit van wat hier staat; er zou nog steeds kleine foutjes in kunnen zitten. Het gebruiken van deze teksten is geheel
op eigen risico.
Plinius groet Tacitus
Bedankt voor je vererende verzoek te schrijven over de dood van mijn oom, die je in je werk wilt vermelden.
Ofschoon hij door de vele werken die hij zelf heeft geschreven wel zal blijven voortleven, zal een beschrijving
van zijn dood in jouw werk hem onsterfelijke roem verschaffen. (…)
Een ongewoon uitzicht
5
6
7
8
9
Hij was in Misenum en voerde in eigen persoon bevel over de vloot. Op 24 augustus bijna op het zevende uur,
maakt mijn moeder hem duidelijk dat er een wolk verschijnt met ongewone grootte en aanblik. Nadat hij een
zonnebad had genomen en spoedig daarna een koud waterbad, had hij liggend iets gegeten en was aan het
studeren; hij vraagt om zijn sandalen, en beklimt de plaats, van waar dat wonderlijke schouwspel het best kon
worden bekeken.
Vanuit een berg – later bleek dat het de Vesuvius was – rees een enorme wolk op die leek op een pijnboom.
Hij had een lange stam die uitliep in een soort takken. Nu eens was de wolk wit, dan weer vuil en vol vlekken,
naarmate hij as of aarde en stenen had opgenomen.
10
11
12
Het scheen aan hem belangrijk en waard om van dichterbij te leren kennen, als een zeer geleerd man. Hij laat
een Liburnica klaarmaken; en aan mij, als ik mee zou willen komen, geeft hij de gelegenheid daartoe; ik
antwoordde dat ik liever wilde studeren, en toevallig had hij zelf iets gegeven, wat ik moest schrijven.
Plinius maior komt te hulp
13
14
15
16
17
18
19
20
21
Hij ging uit huis (naar buiten); hij kreeg een brief van Retina, de vrouw van Tascus, die hevig verschrikt was
door het dreigende gevaar – want haar villa lag aan de voet, en er was geen mogelijkheid tot vluchten,
behalve met schepen -: ze smeekte dat hij aan haar een groot gevaar zou ontrukken. Hij veranderde zijn plan
en, wat hij met wetenschappelijke interesse begonnen was, gaat hij nu tegemoet met de grootste moed.
Hij laat de vierriemers naar beneden trekken, en hij gaat zelf aan boord om niet alleen aan Retina , maar aan
velen – de kust was wegens haar lieflijke ligging druk bezocht – hulp te brengen. Hij haastte zich daarheen,
vanwaar anderen vluchten, en hij houdt een rechte koers en de stuurriemen recht op het gevaar af, zozeer
bevrijd van vrees, dat hij alle bewegingen en alle aspecten van die ramp, zodra hij die had waargenomen met
zijn ogen, dicteerde en liet opschrijven.
Naarmate de schepen dichterbij kwamen, begon er meer as en gloeiende puimsteen op te vallen. Plotseling
kwamen de schepen in ondiep water terecht en stootten op brokstukken berg die de kust barricadeerden. Mijn
oom zei na een korte aarzeling tegen de stuurman: “Fortes fortuna iuvat”(het geluk is met de dapperen) en
gaf opdracht uit te wijken en naar Stabiae te varen, waar Pomponianus woonde. Deze had , toen het gevaar
naderde, zijn bagage laten inschepen en wachtte nu op het moment dat de tegenwind zou gaan liggen om te
kunnen wegvaren.
Vervolg vertaling op volgende pagina.
Pagina 1 van 2
Latijn, Vertaling Plinius ‘Uitbarsting van de Vesuvius’
Murmellius2014, www.compudo.nl/murmellius2014
Don van Baar, Murmelliusgymnasium, leerjaar 2011-2012
Plinius maior blijft kalm
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
Nadat mijn oom daarheen met zeer gunstige wind was gevaren, omhelsde hij de trillende, troostte haar en
spoorde haar aan, en om haar angst met zijn kalmte te verzachten, beval hij dat hij in een bad werd gedragen;
nadat hij was gewassen ging hij aanliggen, en at hij of opgewekt, of wat even groot van karakter is, lijkend op
een vrolijk iemand. Intussen lichtten vanuit de berg Vesuvius op zeer veel plaatsen zeer brede vlammen en lage
branden op, waarvan de gloed en de helderheid door de duisternis van de nacht werd versterkt.
Hij zei steeds maar als een remedie tegen de angst, dat vuren, achtergelaten door paniek van boeren en
verlaten landhuizen, in eenzaamheid brandden. Toen gaf hij zich over aan de rust en rustte inderdaad met zeer
werkelijke slaap; want het heen en weer gaan van de ademhaling, die nogal zwaar en (nogal) luid was aan hem
vanwege de omvang van het lichaam, werd door hen, die bij de drempel heen en weer liepen, gehoord. Maar
de binnenplaats, waar de toegang tot de woonkamer was, was al zo omhooggekomen door as met
daardoorheen puimsteen gemengd, zodat, als het oponthoud in de slaapkamer langer was, de uitgang
geblokkeerd werd. Gewekt komt hij tevoorschijn en voegde zich bij Pomponianus en de overigen die hadden
gewaakt.
Ze overlegden of ze binnen zouden blijven of naar buiten gaan. Het gebouw schudde gevaarlijk door de
heftige schokken en leek elk moment van zijn fundament losgescheurd te kunnen worden. Buiten zouden ze
geraakt kunnen worden door vallende puimsteen. Mijn oom dacht dat dat risico kleiner was. Om zich tegen
vallend gesteente te beschermen bond ieder nu een kussen op zijn hoofd vast en ging naar buiten. Het was
heel erg donker en met fakkels en lampen verlichtten zij de duisternis.
Het einde van Plinius maior
35
36
37
38
39
40
41
42
43
Het beviel hun om naar buiten te gaan naar de kust om van zeer dichtbij te bekijken, of de zee al iets toeliet;
deze bleef nog woest en vijandig. Daar vroeg hij op zijn rug liggend op een neergeworpen linnen doek
eenmaal en nog eens ijskoud water en dronk het op. Vervolgens jaagden/joegen de vlammen en de geur van
zwavel
als
voorbode
van
vlammen
de
anderen
op
de
vlucht,
en
ze
wekten
hem.
Steunend op twee slaafjes stond hij op en zakte meteen weer in elkaar, zoals ik begrijp, omdat zijn ademhaling
versperd door dikke rook (was) en zijn keel gesloten was, die aan hem van nature zwak, nauw en vaak
ontstoken was. Zodra het daglicht/de dag was teruggekeerd (dit was de derde (dag) vanaf die (dag), die hij als
laatste had gezien), is zijn lichaam gevonden, intact, ongedeerd en bedekt, zoals hij was gekleed:
de houding van het lichaam was meer gelijk aan een slapende dan aan een gestorvene.
De laatste regel hebben we niet meer behandeld.
Einde vertaling
Fout ontdekt in de vertaling? Laat het mij weten via Facebook of stuur een mail naar [email protected]
Thanks, en succes met leren!
Pagina 2 van 2