Angst voor terugkeer van kanker

Commentaren

Transcriptie

Angst voor terugkeer van kanker
Angst voor terugkeer van kanker
In wetenschap en praktijk
Workshop NVPO ‘Dag voor de Praktijk’
Dr. Petra Servaes, GZ-psycholoog i.o. tot Specialist
Marieke van de Wal, MSc, onderzoeker
Prof. dr. Judith Prins, klinisch psycholoog
18 juni 2015
Introductie
Marieke van de Wal
Onderzoeker / psycholoog
Afdeling Medische Psychologie
Radboudumc
[email protected]
Petra Servaes
GZ-psycholoog i.o. tot Klinisch psycholoog
Afdeling Medische Psychologie
Radboudumc
[email protected]
Angst voor recidief
Workshop
• 13:35 – 13:55 Inleiding onderwerp (wetenschappelijk)
• 13:55 – 14:50 Casuïstiek borstkanker en darmkanker
• 14:50 – 15:00 Plenaire discussie
Wetenschappelijke inleiding
Angst voor terugkeer van kanker
“Angst of zorgen over de mogelijkheid dat de kanker terug zal komen of zal
groeien in hetzelfde orgaan of in een ander deel van het lichaam”.
(Vickberg, 2003)
• Universeel aanwezig1,2
• Reële angst
• Normale angst vs. Klinische angst1
• Langdurig probleem3,4
Prevalentie verhoogde angst
Onderzoek Radboudumc:
• Borstkanker: 31% (curatief, operatie met evt. aanvullende behandeling).
• Prostaatkanker: 25% (curatief, gelokaliseerde ziekte waarvoor
prostatectomie met evt. aanvullend bestraling).
• Colorectaalkanker: 38% (curatief, operatie met evt. aanvullende
behandeling).
Gevolgen
Patiënt
Medisch
Zorgverlener
Psycholoog
• Slechtere kwaliteit van leven3
• Slechter emotioneel welbevinden3
• Distress3
• Gezondheidszorg specifiek3,5
•
•
•
Minder tevreden met zorg
Meer zorgconsumptie:
• frequenter medisch contact
• Meer vraag naar medisch onderzoek
Echter, ook ‘positief gedrag’: reguliere zelfcontrole van de borst,
gebruik van zonbescherming, minder gebruik tabak, leefstijlaanpassing.
FCR in de praktijk
Patiënt
Medisch
Zorgverlener
Psycholoog
• FCR in de verpleegkundigen praktijk, wat bevindingen5:
• Frequent probleem
• 77% van de verpleegkundigen schat dat angst bij 10-25% voorkomt,
overige >33%.
• De helft (52%) van de verpleegkundigen geeft aan ‘meestal’ door te
verwijzen bij FCR.
• Problemen5:
• Lastig te ontdekken: patiënt bespreekt het niet.
• Angst is een normale emotie, hoe herken je klinische angst?
• Wat kun je er aan doen? Naar wie verwijs je door?
Angst: bij wie?
Patiënt
Medisch
Zorgverlener
Psycholoog
• Factoren die samenhangen met meer FCR3,4
• Jongere leeftijd
• Vrouw
• Psychologische comorbiditeit
• Blijvend last ondervinden van fysieke symptomen – bijwerkingen
• Verminderd psychologische welzijn en emotioneel functioneren
• Toename in frequentie van contact met zorgverleners.
Angst: bij wie?
Patiënt
Medisch
Zorgverlener
Psycholoog
• Onduidelijk3,4
• Objectieve ziekte-kenmerken: Tumortype, tumorstadia, Tijd sinds
diagnose.
• Demografisch: opleidingsniveau.
Patiënt
Angst: Herkennen
Onzekere
persoonlijkheid
Medisch
Psycholoog
Zorgverlener
Blijvend last van
bijwerkingen
Zorgvermijding
Vrouwelijk geslacht
Moeite met maken
van
toekomstplannen
Weinig sociale
steun
Veel fysieke
klachten
Ontevredenheid
Pt geeft het zelf aan
Frequent medisch
contact
Jonge leeftijd
Psychische
kwetsbaarheid (?)
Herbeleving
Verzoek extra med.
onderzoek
Dwangmatigheid in
handelen
Angst: Vaststellen
Patiënt
Medisch
Zorgverlener
Psycholoog
• Screening
• Cancer Worry Scale (CWS): NL, gevalideerd (+/- 2min)6
• Fear of Cancer Recurrence Inventory (FCRI): NL, gevalideerd (+/- 5min)1
• Klinisch interview1
• Clinical Interview FCRI-SF: Engels (30 min)
-
Frequentie en duur van angst
Aanwezigheid van gedrag om angst te verminderen
Verstoring op emotioneel vlak door angst
Functionele beperkingen door angst
Patiënt
Interventies
• Bij voorkeur: Stepped Care Model
Zelf management
70%
Verpleegkundige interventie
(o.a. psycho-educatie)
20%
‘blended’ therapie
10%
Gespecialiseerde zorg
Medisch
Zorgverlener
Psycholoog
Interventies
Patient
Medisch
Zorgverlener
• Geen evidence-based behandeling: wél resultaten pilot studies.
• Groepstherapie vs. Individueel
• Acceptance and Commitment Therapy (ACT)
• Cognitieve Gedrags Therapie (CGT)
• Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR)
• Cognitieve Existentiële Therapie (CET)
Psycholoog
Radboudumc
Patient
Medisch
Zorgverlener
Psycholoog
• SWORD-study: Behandeling van verhoogde angst voor terugkeer van
kanker.
• Individuele cognitieve gedragstherapie
• Kortdurend: 8 sessies
• Blended therapie: Online + Offline therapie onderdelen
CASUS 1
Casus 1 mevrouw Pietersen
•
•
•
•
•
Mevrouw Pietersen.
61 jaar
Borstkanker in 2011
Behandeling: borstsparende operatie, radiotherapie, hormoontherapie.
Aangemeld door verpleegkundig specialist
Casus 1 mevrouw Pietersen
• Welke thema’s zijn aan bod gekomen?
• Angst identificeren
• Triggers/uitlokkers van angst
• Cognities
• Gedrag
• Andere zaken die je graag nog zou willen weten van patiënte?
PERSOONSKENMERKEN
Mw. Pietersen
Demografisch
• 61 jaar, vrouw, LBO opleiding
Medisch
• Borstkanker in 2011
• Operatie en radiotherapie
• Ziet af van chemotherapie
• Borstkanker bij moeder & zus
COGNITIES
•
•
TRIGGERS
•
Niet-helpende gedachten,
zoals “ik voel iets, dat is vast
weer kanker”
Twijfel over juiste keuze
ANGST
behandeling
VOOR
Piekeren
TERUGKEER
VAN KANKER
Intern: Lichamelijke sensaties
Extern: Zien van TV programma’s
over kanker. Rouwadvertenties.
Confrontatie met kanker bij
vrienden en kennissen. Controles
GEVOLGEN
Gedrag
• Verpleegkundige bellen
• Dagelijks zelfonderzoek
• Terugtrekken
• Geen plannen maken
Emotioneel
• Bezorgdheid over toekomst
• Stemmingsproblemen
Casus 1 Behandeling
• De behandeling
• Wat voor behandeling is geïndiceerd?
• Welke componenten/onderdelen zijn mogelijk geschikt?
• Wie zou de behandeling kunnen doen?
Graag horen wij jullie ideeën.
Casus 1 Behandeling
• Cognitieve gedragstherapie
• Blended care (5 FTF, 3 chat/tel, 1 fu FTF)
• Website: Filmpjes, psycho-educatie, opdrachten (lezen, luisteren,
doen, testen).
Videofragment ‘de psycholoog’
Videofragment ‘angst’
Casus 1 behandeling
1) Intake en model angst voor terugkeer van kanker
2) Doelen stellen:
Meer grip op angst
Minder invloed van angst op mijn stemming
Minder mijn leven laten beïnvloeden door angst
3. Cognitieve herstructurering a.d.h.v. registratie opdrachten (5G schema)
4. Gedragsexperimenten
5. Mindfulness & Ontspanning
6. Terugval preventie plan en terugblik
6. Terugval preventie plan en terugblik
Casus 1 metingen
• 4 metingen
• Vóór therapie
• Direct na therapie
• 6 maanden na therapie
• 12 maanden na therapie
• Tussentijdse metingen (grip op angst)
CASUS 2
Casus 2
•
•
•
•
•
Mevrouw Jansen
50 jaar
Alleenstaand, 3 kinderen: zoon (8 jaar) zoon (10), dochter (15)
Echtgenoot in 2010 overleden tgv een auto-ongeluk
Moeder woont naast hen. Betrokken in de zorg.
• Rectumcarcinoom in 2011, 2013 recidief
• Behandeld met: chirurgie, chemotherapie & radiotherapie. Na tweede
behandeling definitief stoma
• Angst: continu gevoel dat er steen boven haar hangt. Probeert alles te
doen om te voorkomen dat kanker nog een keer terugkomt.
Casus 2 mevrouw Jansen
Overleg met je buurman/buurvrouw/tafelgenoten:
• Wat zou je willen weten van deze patiente om een angst voor recidief
model te kunnen invullen?
• Triggers/uitlokkers van angst
• Cognities
• Gedrag
PERSOONSKENMERKEN
Demografisch
• 46 jaar, vrouw, alleenstaand,
man overleden hersentumor,
gesloten persoonlijkheid, gericht
op anderen.
Medisch
• Rectumcarcinoom in 2011
• Operatie, chemo &
radiotherapie
• Recidief 2013 + behandeling
• Echtgenoot verloren aan kanker
Mw. Jansen
COGNITIES
•
•
•
“ik voel iets, er is vast iets aan het
groeien”
“Als ik dit eet, dan roep ik het op
mezelf af als ik weer ziek wordt”
“Mijn moeder mag niet wegvallen,
ik red het niet alleen”.
TRIGGERS
Intern: Lichamelijke (pijn)klachten of
veranderingen.
Extern:
• Medische controle afspraken.
• Verslechtering gezondheid moeder.
• Ongezond eten of drinken
GEVOLGEN
Gedrag
• Dwanghandelingen
(tandenpoetsen)
• Vermijding (niet praten)
Emotioneel
• Gespannen, somber, moe.
Fysiologisch
• Lichamelijk onrustig
ANGST VOOR
TERUGKEER
VAN KANKER
Plenaire discussie
Angst bij kinderen?
Angst in de palliatieve setting?
Ervaring en behandeling vanuit verschillende disciplines?
Referenties
•
1 Simard, S. and J. Savard (2015). "Screening and comorbidity of clinical levels of fear of cancer recurrence." J Cancer Surviv.
•
2 Skaali, T., et al. (2009). Fear of recurrence in long-term testicular cancer survivors. Psychooncology 18(6): 580-588.
•
3 Simard, S., et al. (2013). "Fear of cancer recurrence in adult cancer survivors: a systematic review of quantitative studies." J
Cancer Surviv.
•
4 Savard, J. and H. Ivers (2013). "The evolution of fear of cancer recurrence during the cancer care trajectory and its
relationship with cancer characteristics." J Psychosom Res(0).
•
5 Thewes B, Brebach R, Dzidowska M, Rhodes P, Sharpe L, Butow P. Current approaches to managing fear of cancer
recurrence; a descriptive survey of psychosocial and clinical health professionals. Psycho-Oncology. 2014;23:390–396. doi:
10.1002/pon.3423.
•
6 Custers J. The Cancer Worry Scale: Detecting Fear of Recurrence in Breast Cancer Survivors. Cancer Nurs. 2013;00:1–7

Vergelijkbare documenten