De invloed van yoga op mijn welbevinden

Commentaren

Transcriptie

De invloed van yoga op mijn welbevinden
Mechteld
Keller
Yogacentrum
Tilburg
Yogaopleiding
2014-2016
DE INVLOED VAN YOGA OP MIJN
WELBEVINDEN
Yoga is: Thuiskomen bij mijzelf
VOORWOORD
Tijdens mijn studie Toegepaste Psychologie heb ik binnen Yogacentrum Tilburg onderzoek mogen
verrichten naar de invloed van yoga op het algeheel welbevinden van de deelnemers binnen YCT.
Het doen van dit onderzoek zorgde ervoor dat ik mijn eigen ontwikkelingen binnen het yogapad
op papier wilde zetten en eigenlijk zelfs van de daken wilde schreeuwen. Zoals ik op de
titelpagina heb genoteerd, is yoga voor mij het thuiskomen bij mijzelf. In deze scriptie kunt u
lezen waarom ik dit zo ervaar.
Uiteraard wil ik graag een aantal personen bedanken die het voltooien van deze scriptie
en mijn ontwikkelingen binnen het yogapad mede mogelijk hebben gemaakt. Allereerst ben ik
Marloes en Jasper ontzettend dankbaar. Zij hebben mij op zeer prettige wijze begeleid. Hun
persoonlijke aanpak heeft ervoor gezorgd dat ik ontzettend veel heb geleerd, niet alleen over
yoga en het docentschap, maar vooral over mijzelf. Daarnaast ben ik mijn vriend, Mitchell, erg
dankbaar. Zijn ‘open mind’ zorgde ervoor dat ik er een tweede opleiding bij durfde te gaan doen
en zijn oneindige steun heeft ervoor gezorgd dat ik deze scriptie heb kunnen volbrengen. Ook
ben ik de andere yogi’s binnen ons opleidingsjaar ontzettend dankbaar. Er heerst een ontzettend
fijne sfeer, iedereen is op zijn of haar manier open en eerlijk en we hebben elkaar echt geholpen
en ondersteund bij ieders ontwikkelingen op het yogapad.
Namasté,
Mechteld
1
INHOUD
Voorwoord ................................................................................................................................................. 1
1.
Algemene Inleiding ................................................................................................................................ 3
2.
De invloed van yoga op mijn psychische welbevinden ........................................................................................ 4
3.
De invloed van yoga op mijn fysieke welbevinden ........................................................................................... 10
4.
De invloed van yoga op mijn spirituele welbevinden ........................................................................................ 15
5.
De invloed van yoga op mijn sociale welbevinden ........................................................................................... 21
6.
De invloed van yoga op mijn welbevinden op het gebied van onafhankelijkheid ......................................................... 23
7.
De invloed van yoga op mijn welbevinden op het omgevingsgebied ...................................................................... 25
8.
Algemene conclusie ............................................................................................................................. 27
Bijlage I .................................................................................................................................................. 28
Literatuurlijst ...................................................................................................................................................................................................... 79
2
1. ALGEMENE INLEIDING
Tijdens het schrijven van de scriptie De Invloed van Yoga op het Algeheel Welbevinden1 voor de
studie Toegepaste Psychologie, heb ik een literatuur- en een veldonderzoek verricht. Op basis
van de gevonden literatuur ga ik binnen deze scriptie, De Invloed Van Yoga Op Mijn Algeheel
Welbevinden, verder. Deze scriptie zal ik meer vanuit mijzelf schrijven, vanuit mijn gevoelens en
ervaringen, waardoor het een informeler en persoonlijker geheel wordt. Ook haal ik situaties uit
mijn verleden aan om zaken te verduidelijken en verder uit te diepen. Hierbij wil ik graag
vermelden dat het schrijven van een scriptie over mijzelf me toch lastiger af is gegaan dan ik
vooraf had gedacht. Het voelt voor mij erg vreemd om gedurende een verhaal van zo’n 20
pagina’s steeds vanuit ‘mij’ en ‘ik’ te schrijven. Toch tracht ik hiermee een duidelijk beeld te
geven over mijn ontwikkelingen binnen het yogapad en welke zaken hebben gemaakt dat ik ben
wie ik nu ben. Soms lijkt het misschien even te duren voordat ik tot de clue kom, maar ik hoop de
lezer mee te kunnen nemen in mijn leven en hier wat duidelijkheid over te scheppen.
Het algeheel welbevinden is de mate waarin een persoon tevreden is met de kwaliteit
van het leven. Volgens de World Health Organization (1997) is het welbevinden onder te verdelen
in het fysiek, psychisch, spiritueel en sociaal welbevinden en het welbevinden op het gebied van
de omgeving en de onafhankelijkheid. Uiteraard hebben deze zaken een sterke onderlinge
samenhang. Over het algemeen valt te stellen dat als iemand bijvoorbeeld psychisch goed in zijn
vel zit, dit tevens van invloed is op de sociale relaties van deze persoon, vandaar dat hier en daar
verwezen zal worden naar de andere onderdelen.
De onderlinge samenhang tussen de onderdelen van het welbevinden spreken voor zich, maar
om een duidelijk overzicht in de scriptie te houden is het onderwerp onderverdeeld in zes pijlers.
Deze pijlers zijn de bovengenoemde onderverdeling van de World Health Organization. Ik
beschrijf per paragraaf wat er met de specifieke onderdelen van het welbevinden bedoeld wordt
en waar nodig aanvullen met bijpassende literatuur2. Het gebruik van de literatuur beperk ik zo
veel mogelijk, voor de literaire onderbouwing verwijs ik graag naar de bijlagen. De scriptie zal ik
afsluiten met een samenvattend stuk, een algemene conclusie, over de invloed van yoga op mijn
algeheel welbevinden.
1
Deze scriptie is bijgevoegd in bijlage I.
Deze scriptie is gebaseerd op de variant die te vinden is in de bijlage. Voor de volledige literatuurlijst wordt
de lezer naar de bijlage doorverwezen.
2
3
2. DE INVLOED VAN YOGA OP MIJN PSYCHISCHE WELBEVINDEN
Het psychisch welbevinden beslaat de mate waarin een persoon zich psychisch prettig in zijn vel
voelt. Hierbij gaat het om het zelfbeeld van de persoon, hoe deze denkt over de eigen
verschijning en de positieve en negatieve emoties die iemand ervaart. De manier waarop iemand
stress ervaart en met deze stress omgaat en de cognitieve capaciteiten van een persoon: het al
dan niet goed kunnen nadenken, zich kunnen concentreren en het onthouden van informatie
(WHOQOL, 1997).
Laten we eerlijk zijn, iedereen heeft zo zijn redenen om met yoga te beginnen. Vaak is dit
een zoektocht vanuit een psychische drijfveer. Tijdens mijn onderzoek binnen het Yogacentrum
kwam veelal naar voren dat personen op zoek gingen naar rust en een moment voor zichzelf
toen zij met hun yogabeoefening begonnen. Ook bij mij was dat het geval… Om maar meteen met
de deur in huis te vallen: ik heb flink wat te verwerken gehad vanuit mijn jeugd. Ik ben mij er
uiteraard bewust van dat ieder huisje zijn kruisje heeft, maar een aantal zaken kon ik als kind
moeilijk verwerken omdat ik er toentertijd weinig van begreep. Ik ben opgegroeid in een enigszins
onveilige omgeving, mijn moeder leed aan schizofrenie en had regelmatig psychoses. Met enige
regelmaat dacht zij dat bijvoorbeeld de buren ons in de gaten hielden en camera’s in ons huis
hadden opgehangen. Toen zij niet meer thuis kon wonen is zij opgenomen in de open afdeling
van psychiatrisch centrum Jan Wier. Na een kort verblijf heeft zij, zonder iets te laten weten, haar
spullen gepakt en is zij verdwenen. Niemand wist waar zij was en na vijf maanden kwam het
telefoontje dat ze gevonden was, verdronken in de Waal bij Dodewaard, een plaatsje in
Gelderland. Als kind wist ik totaal niet hoe ik hiermee om moest gaan en ik heb het toen allemaal
ontzettend verdrongen. Rond mijn zeventiende raakte ik in de knoop met mijzelf, en een
psycholoog vertelde me toen dat ik waarschijnlijk nooit een fatsoenlijk rouwproces had doorlopen
omdat het vijf maanden lang niet duidelijk was of mijn moeder nog leefde. Na een paar
gesprekken met deze psycholoog merkte ik dat ik er toen nog niet aan toe was om hierover en
over andere zaken te praten, dus het opkroppen van gevoelens ging vrijwel onverstoord door.
Tijdens mijn basis- en middelbare schoolperiode ben ik vrij veel gepest. De kleinste van de klas,
een bang meisje met een ‘rare’ moeder, ik had flaporen (sinds mijn zeventiende niet meer) en
kinderen vonden mij op zijn zachtst gezegd niet mooi. Deze zaken zorgden ervoor dat ik zowel
thuis als op school niet goed wist wie ik was en waar ik thuis hoorde. Dans was voor mij het enige
waarin ik mijzelf kon zijn. Ik was dan ook fanatiek bezig met mijn dansbeoefening, volgde diverse
lessen door de weeks en in het weekend repeteerde ik voor musicals waarin ik danste. Voor mij
was dans altijd hetgeen waar ik mijn emoties in kwijt kon. Mijn toekomst zag ik dan ook in dans,
maar doordat ik zo onzeker was durfde ik geen auditie te doen. Na het VMBO ben ik een MBO
opleiding op het Modelyceum gaan volgen. Na het afronden van deze opleiding ben ik uiteindelijk
toch auditie gaan doen en werd ik overal afgewezen, behalve op een MBO dansopleiding in
Rotterdam. Na me hier een jaar te hebben kunnen ontwikkelen werd ik aangenomen op de HBO
4
dansacademie aan de Fontys Hogeschool voor de Kunsten in Tilburg. Het jaar aan de MBO
dansopleiding was ontzettend leuk en ging goed, het jaar op de academie in Tilburg was ronduit
verschrikkelijk. Hoewel ik het heerlijk vond om dagelijks te mogen dansen en hierin nieuwe
dingen te leren, was de manier waarop er met studenten werd omgegaan erg ongezond. Niet
iedereen had hier last van, als de docenten je geweldig vonden had je een toptijd voor de boeg.
Helaas waren er maar weinig docenten die ook maar iets in mij zagen. In hun ogen had ik een
flink aantal ‘fysieke beperkingen’, waaronder te weinig flexibiliteit, uitdraai in mijn benen en
‘slechte’ voeten. Mijn identiteit die ik altijd zo rondom dans had opgebouwd brokkelde af en
opnieuw wist ik niet wie ik was en waar ik thuis hoorde. Vanwege mijn onzekerheid keek ik altijd
op redelijk ongezonde wijze naar mijzelf en naar mijn lichaam. Ik was nooit tevreden met mezelf
en vond mezelf nooit goed genoeg. Een voorbeeld hiervan is dat ik nooit in de spiegel naar mijn
gestrekte voeten wilde kijken, omdat ik ze niet ver genoeg kon strekken. Uiteraard ging het
hierbij om een maat die in de danswereld wordt aangehouden, en waar ik met mijn lichaam
gewoon niet in paste. Zo ook met de rest van mijn lichaam. Voor mij was dit uitermate
vermoeiend. Ik werkte op de academie ontzettend hard, misschien zelfs te hard, en kreeg dan
ook nooit feedback of commentaar op de manier waarop ik danste, altijd alleen op mijn lichaam.
“Je bent te klein”, of: “Ik kan je gewoon geen voldoende geven omdat je niet lang en slank bent
zoals ik”. Bizarre kritiek vond ik dat, enerzijds werd ik er erg onzeker van, anderzijds had ik er ook
niet écht een boodschap aan. Je kunt moeilijk van iemand van 22/23 jaar oud (toentertijd)
verwachten dat ze nog groeit. Daarnaast kon ik weinig begrip opbrengen voor mensen die 8 uur
per dag in een dansstudio te vinden zijn, vervolgens vrijwel niets eten, en daarna zeuren dat ze
moe zijn of blessures hebben. In die zin bleef ik altijd trouw aan mezelf, maar het gevoel nooit
goed genoeg te zijn, bleef toch aan me knagen. De vele audities voorafgaand aan de
dansacademie waarbij ik afgewezen werd, gepest worden op de basis- en middelbare school en
het volgens mijn groep 8 leraar niet intelligent genoeg zijn voor de havo hebben hier tevens aan
bijgedragen. Deze zaken zijn soms moeilijk om op terug te kijken, maar van de andere kant ben
ik er wel echt van overtuigd dat ze mij hebben gevormd tot wie ik nu ben en ik kan dan ook
volmondig zeggen dat ik trots ben op mijzelf.
Omdat ik altijd vanuit een dansperspectief met mijn lichaam ben omgegaan, ben ik niet
altijd even aardig geweest tegen mijn lichaam. Toen ik een jaar in Rotterdam woonde ben ik
begonnen met Bikramyoga, maar omdat ik toen nog op een dansopleiding zat, ging ik deze
lessen als een soort wedstrijd aan. Ik moest en zou op de eerste rij komen, omdat daar de yogi’s
mochten staan die al langer Bikram deden en alle houdingen konden uitvoeren. De essentie van
yoga ging hier dan ook totaal aan mij voorbij, en ik zag het meer als een manier om leniger te
worden dan als een plek om rust te vinden of op positieve manier aan mijzelf te werken. Na zo’n
20 lessen was voor mij de interesse voor deze yogavorm totaal afgenomen en ben ik hiermee
gestopt. Terug naar het stretchen op minder verantwoorde wijze.
5
In mijn tijd op de academie dacht ik altijd bij mezelf: ‘Hoe kan iemand hier nu mee
stoppen, hoe rot het ook is, je zet toch gewoon door?’. Toen mijn vader in 2011 een
herseninfarct kreeg werd opeens alles voor mij in perspectief gezet. Ik wist dat ik tot op zekere
hoogte voor mijn vader zou gaan moeten zorgen. Dit was niet te combineren met het leven op de
academie vanwege de psychische ballast en de lange dagen die ik daar maakte. Ik besloot te
stoppen met de opleiding. Na het stoppen met de dansacademie heb ik ongeveer een half jaar
niet gedanst of op een andere manier iets fysieks gedaan. Toch begon het bewegen weer aan me
te knagen, en na een cursus in didactiek ben ik hier en daar een dansles gaan geven.
Tijdens mijn studie Toegepaste Psychologie kwam er meer plaats voor gevoel. Begrijp me
niet verkeerd, voorheen was hier ook altijd plek voor, ik slúrp namelijk andermans emoties op,
maar soms wist ik niet eens of ik zelf emotioneel was of dat deze gevoelens aan een ander
toebehoorden. Erg vermoeiend vond ik dit. Van de één op de andere dag kwam ik in aanraking
met Yogacentrum Tilburg. Na met de 30 dagen actie los te zijn gegaan, merkte ik dat yoga me
echt gegrepen had. Binnen deze 30 dagen ging ik al anders naar mezelf kijken. De sfeer binnen
het Yogacentrum was dan ook zo prettig, dat het al meteen als een tweede thuis voelde. Toch
merkte ik vaak dat ik emotioneel werd tijdens de lessen en dat zaken waarvan ik dacht ze allang
verwerkt te hebben, weer aan het licht kwamen. Om hier beter mee om te kunnen gaan, ben ik
naar een psycholoog toegestapt en heb een aantal gesprekken met haar gevoerd. Ook heeft zij
EMDR-therapie voor traumaverwerking bij mij toegepast en dit beide heeft mij enorm veel ruimte
gegeven. Achteraf betwijfel ik of ik, als ik niet was begonnen met yoga, ik in die periode deze
therapie was aangegaan. Ergens denk ik van niet, een psycholoog (in opleiding) heeft immers
‘nooit hulp nodig’, wordt natuurlijk vaak gedacht, en ik had zelf ook het gevoel dat het ‘wel goed’
zat. Voor mij heeft het heel veel geholpen dat ik tijdens de yogalessen met mijn emoties in
aanraking kwam. Soms gebeurd dit nog steeds, en daar ben ik dan ook dankbaar voor.
Na de 30 dagen actie wist ik al dat ik meer wilde met yoga dan alleen het volgen van
lessen. Ik was geïnteresseerd in de achterliggende filosofie, in de werking van yoga en het leek
me enorm fijn om hierin les te kunnen geven. Het was voor mij dan ook een logische stap om te
beginnen met de opleiding. Deze stap heb ik tevens gemaakt omdat ik merkte dat ik meer tijd
aan mezelf moest gaan besteden. Ik had jarenlang alleen maar energie weggegeven en ook het
zorgen voor mijn vader hakte er flink in. Door het volgen van de opleiding had ik weer een reden
om tijd aan mezelf te besteden, voor mezelf te zorgen en voor mezelf te kiezen. Achteraf gezien
denk ik dat dit een heel verstandige beslissing is geweest, en ik ben ontzettend blij dat ik deze
keuze heb gemaakt. De opleiding heeft mij zoveel geleerd, niet alleen over yoga of over de
filosofie, maar juist over mijzelf. Twee jaar geleden zou ik deze scriptie bijvoorbeeld niet hebben
kunnen schrijven. Op het moment van schrijven voelt het (ook nu) raar om zoveel over jezelf op
papier te zetten, maar het lukt me nu wel. Ik denk dat ik voorheen na twee pagina’s zou zijn
gestopt omdat ik het raar zou hebben gevonden om mijn gevoelens op deze manier uit te diepen.
6
Binnen mijn vorige studie (Toegepaste Psychologie) ben ik vrij wetenschappelijk opgeleid,
waardoor het nu erg vreemd voelt om over mezelf te vertellen in een scriptie. Dit hangt denk ik
ook wat samen met mijn zelfbeeld en ik krijg bijna het idee van: ‘Hier zit toch niemand op te
wachten?’. Toch merk ik dat, ondanks dat ik het lastig vind, het me op een bepaalde manier
ruimte geeft. Ik heb me dan ook echt over bepaalde dingen heen moeten zetten tijdens het
schrijven van deze scriptie. Zo was ik aanvankelijk bang dat het als een soort ‘zielig verhaal’ over
zou komen, maar van de andere kant zet ik gewoon op papier wat ik heb meegemaakt en
waarschijnlijk zou dit voor heel veel mensen goed zijn om eens te doen. Ik denk dan ook dat het
een stap in de goede richting is om dingen (nog wat meer) te verwerken.
Omdat ik erg gevoelig ben voor andermans emoties, was ik voorheen vaak enorm
uitgeput. Ik merk nu dat hoe langer ik yoga beoefen, hoe beter ik kan voelen of bepaalde emoties
aan mij toebehoren of van iemand anders zijn. Daarnaast ben ik minder vatbaar voor deze
emoties. Het is erg fijn om te merken dat ik niet elke keer van streek ben als iemand anders huilt
en ik andermans emoties gemakkelijker los kan laten. Daarnaast neem ik de heftige verhalen die
mensen mij soms vertellen niet meer zo mee naar huis als vroeger. Ik kan nu gemakkelijker de
gebeurtenissen van een ander bij hen laten en weer verder gaan met mijn eigen ‘verhaal’.
Vanwege de mate waarin ik andermans emoties vaak ervaar, ben ik gaan onderzoeken of ik
misschien hoog sensitief/hoog gevoelig ben. Waarschijnlijk is dit het geval, ik reageer naast
bovenstaande ook erg sterk op muziek, de sfeer als ik een ruimte binnenkom, heb moeite mijn
grenzen aan te geven en krijg snel last van eczeem. Daarnaast ben ik perfectionistisch en
plichtsgetrouw. Ook heb ik relatief meer tijd nodig om de vele prikkels om mij heen te verwerken
dan veel andere mensen. Tot een paar jaar geleden was ik hierin totaal niet trouw aan mijzelf. Ik
nam bijvoorbeeld nooit tijd voor mijzelf, was altijd met vriendinnen of op feestjes, en ik werd daar
altijd ontzettend moe van, maar nam nooit de tijd om ‘op te laden’. Ook was ik nooit alleen met
mijn gedachten, ik had altijd muziek aan staan. Sinds ik yoga beoefen merk ik dat ik steeds meer
tijd voor mijzelf neem en ook daadwerkelijk durf te nemen. Vroeger vond ik het egoïstisch van
mijzelf als ik een afspraak met iemand wilde afzeggen, tegenwoordig durf ik hierin veel meer te
luisteren naar mijn eigen behoeften. Ik kan hierdoor ook echt genieten van alleen een avond op
de bank doorbrengen in plaats van naar een verjaardag te gaan.
Mijn zelfbeeld is door de yogabeoefening aanzienlijk veranderd. Ik merk dat ik steeds
positiever over mijzelf denk en naar mijzelf kijk. Verder in deze scriptie zal ik beschrijven in welke
mate ik minder oordeel over anderen en ik denk dat ik doordat ik minder over anderen oordeel ik
ook meer vrede met mijzelf heb. Als anderen niet meer perfect hoeven te zijn, waarom zou ik dat
dan wel moeten? Tijdens yogalessen wordt regelmatig verteld dat je niet over je houding, je
flexibiliteit en dergelijke hoeft te oordelen. Toen ik begon met yoga deed ik dit juist heel erg, maar
al sinds de eerste weken dat ik bij YCT de lessen volgde merkte ik dat ik op een zachtere manier
naar mijzelf keek. Uiteraard vind ik het soms jammer dat bepaalde houdingen mij niet (meteen)
7
lukken, maar hier kijk ik heel anders naar dan voorheen. Ik kon aanvankelijk wat ‘boos’ op
mezelf worden als ik niet in een houding kon komen. Zo riep bijvoorbeeld een spreidzit, een
houding waarin ik al jaren amper verder kom, ontzettend veel frustratie bij mij op. Tegenwoordig
merk ik dat ik, ondanks dat ik niet echt verder kom in de houding, ik het een steeds prettigere
houding begin te vinden. Andere houdingen, zoals het grote wiel, lukten mij eerst niet. Ik had te
weinig flexibiliteit en kracht in mijn armen en bovenrug (hierover meer in het stuk over het fysiek
welbevinden). De houding frustreerde me enorm, tot ik op een gegeven moment dit meer los kon
laten. Van de één op de andere dag hoefde ik niet meer persé in de houding te komen van
mezelf, en ik heb gemerkt dat dat het moment is dat het dan opeens wel kan lukken. Het is heel
fijn om hierin het ‘gevecht’ met mijn lichaam los te kunnen laten en dan te merken dat het
opeens wel (deels) lukt. Zo had ik tijdens de laatste opleidingsdag van het eerste jaar een voor
mij historisch moment, ik stond opeens in het wiel! Zelf had ik totaal niet verwacht dat dit me, in
ieder geval die dag niet, zou lukken en tijdens de les stond ik opeens in de houding. De tranen
van blijdschap stroomden over mijn wangen, ik heb namelijk altijd gedacht dat ik deze houding
niet zou kunnen uitvoeren. Nu is het wiel natuurlijk een enorme hartopener en zoals we vaker
tijdens de opleiding besproken hebben, kan dit een heel intense houding zijn voor mensen die
moeite hebben met achteroverbuigingen. Hierdoor denk ik dat er bij mij psychisch iets was wat
me tegenhield in deze houding. Dit geldt ook voor de kameel, een houding die ik tot ongeveer
een half jaar geleden afschuwelijk vond. De laatste tijd vind ik de kameel heerlijk om te doen. Ik
merk dan ook dat ik steeds iets verder kom in de houding, waardoor ik deze natuurlijk
makkelijker aan kan nemen. Voorheen kon ik bijvoorbeeld helemaal niet bij mijn hielen,
tegenwoordig lukt dit wel en gaat dit steeds beter. Zoals in veel yogaboeken te lezen is, zorgen
hartopeners voor het ervaren van ruimte en vrijheid, zowel op psychisch, fysiek en spiritueel vlak.
Voorheen was ik bij zulke zaken wat sceptisch, tegenwoordig kan ik echt zeggen dat het klopt. Ik
merk dat hoe meer achteroverbuigingen en hartopeners ik doe, hoe meer open ik ben voor mijn
omgeving. Zoals ik hierboven beschreef over hoogsensitiviteit, had ik voorheen moeite met de
vele emoties van andere personen die bij mij binnenkwamen. Ik heb het idee dat ik
tegenwoordig, misschien tevens door het uitvoeren van hartopeners, ik hier juist beter mee om
kan gaan. Ik voel beter aan welke emoties van mij en welke emoties van iemand anders zijn, en
kan hierdoor nu veel beter in contact staan met iemand die niet goed in zijn of haar vel zit.
Omdat ik niet steeds het gevoel heb dat het mijn emoties zijn die de kop op steken, kan ik het
gevoel wat deze emoties oproepen loslaten en er echt voor de persoon zijn. Dit hangt natuurlijk
enorm samen met het sociaal welbevinden, daarover later in deze scriptie meer.
Van tijd tot tijd ervaar ik wat gevoelens van stress, zoals iedereen dit natuurlijk
meemaakt. Vroeger merkte ik dat de stress veel fysieke uitwerkingen op mij had. Zo bewogen
mijn schouders omhoog richting mijn oren, kreeg ik enorm veel spanning in mijn bovenrug, had ik
vaak hoofdpijn en had ik vaker last van een verstijfd gevoel in mijn illipsoas/heupflexors.
8
Daarnaast zorgde de stress ervoor dat ik me niet goed kon concentreren, erg veel of juist erg
weinig at en niet goed in slaap kon komen. Piekeren was jaren geleden dan ook ‘my middle
name’. Ik kon uren liggen woelen in bed omdat de bijna dwangmatige gedachten maar niet
ophielden. Vaak hadden deze gedachten indirect te maken met mijn onzekerheid, welke tot
uiting kwam in bijvoorbeeld gedachten over het al dan niet kunnen behalen van een goed cijfer
voor een tentamen of presentatie. Ook op veel andere vlakken ervoer ik gevoelens van stress.
Daarnaast kon ik enorm wakker liggen en piekeren over bijvoorbeeld het verlies van mijn
moeder. Hierbij ervoer ik soms gevoelens van woede en wanhoop omdat ik niet wist waarom ze
een eind aan haar leven had gemaakt. Uiteraard snapte ik dat het voor haar absoluut niet
gemakkelijk was, maar als adolescent en daarna jongvolwassene kun je dat toch erg moeilijk
plaatsen. Zelf heb ik een soort theorie over de reden waarom mijn illiopsoas zo verkort is in
vergelijking tot de rest van mijn spieren. In mijn jeugd heb ik, doordat mijn moeder vaak
psychoses had, veel momenten van angst gekend. Ook ben ik relatief vaak emotioneel geweest.
Volgens verschillende yogaboeken is er een sterke samenhang tussen de fight-flight reactie van
het lichaam en de illiopsoas, en ik denk dat deze verbinding bij mij erg duidelijk vast te stellen is.
Vaak zat ik als kind opgerold op de bank, met mijn knieën opgetrokken, en nog steeds voelt dit
voor mij als een veilige houding. Toch merk ik dat, nu ik zaken beter heb verwerkt door middel
van yoga en therapie, ik zowel fysiek als mentaal veel flexibeler ben. Meer hierover in het
volgende hoofdstuk.
9
3. DE INVLOED VAN YOGA OP MIJN FYSIEKE WELBEVINDEN
Het fysieke welbevinden van een persoon wordt bepaald door de mate waarin iemand energie,
pijn, ongemak en vermoeidheid ervaart. Daarnaast wordt de kwaliteit van slaap en rust bekeken
(WHOQOL Group, 1997)
Yoga heeft mijn fysieke welbevinden positieve manier beïnvloed. Het is niet zo dat,
voordat ik yoga beoefende, ik een enorm slecht fysiek welbevinden had. Echt ernstige klachten
heb ik gelukkig nooit gehad, maar vroeger had ik vaak last van buikpijn. Vrijwel elke dag had ik
een opgeblazen gevoel, vaak maakte mijn buik ontzettend veel geluid en ik had een erg
onregelmatige stoelgang. Toen ik hiermee naar de huisarts ging, drukte hij met één vinger in mijn
buik en kwam tot de conclusie dat ik een spastische darm zou hebben. Vanwege de manier
waarop hij zijn diagnose stelde heb ik deze nooit zo serieus genomen, maar ik had wel flink last
van mijn buik. Vooral op momenten dat het stil was in mijn omgeving, bijvoorbeeld tijdens een
tentamen, leek mijn buik alleen maar meer geluid te maken. Soms klapte ik dubbel van de
krampen in mijn buik, en als ik geen pijn had was mijn buik toch altijd wat onrustig. Sinds ik
intensief yoga beoefen heb ik hier vrijwel nooit meer last van. Natuurlijk heeft iedereen wel eens
buikkramp of iets dergelijks, maar de mate waarin ik vroeger buikpijn had is totaal niet
vergelijkbaar meer met wat ik nu soms ervaar. Voor mij is het een ontzettende opluchting om
geen buikpijn meer te hebben. Wellicht heeft deze verandering ook met voeding te maken, ik ben
er namelijk sinds zo’n 1,5 jaar achter gekomen dat mijn lichaam niet heel prettig op melk
reageert, waardoor ik vrijwel alle melkproducten heb vervangen voor bijvoorbeeld amandelmelk.
Ik denk dat de afname van buikpijn door zowel het niet meer nuttigen van melkproducten als
door het beoefenen van yoga komt. Eén van mijn favoriete houdingen in yoga is Janu Sirsasana,
de hoofd naar knie buiging. Deze houding ondersteunt de spijsvertering en darmperistaltiek. Ik
denk dat het regelmatig uitvoeren van deze en andere asanas ervoor heeft gezorgd dat mijn
lichaam weer wat beter weet hoe bijvoorbeeld mijn darmen hun werk dienen te doen. Bij relatief
kleine pijnklachten, zoals bijvoorbeeld hoofdpijn, merk ik dat yoga tevens helpt, al kan ik hierin
nog wat meer doorzettingsvermogen vergaren. Op het moment dat ik bijvoorbeeld hoofdpijn heb,
denk ik er niet meteen aan om yoga te beoefenen, vaak kies ik er dan toch voor om wat ‘uit te
rusten’ of soms een paracetamol te nemen. Toch merk ik dat als ik yoga beoefen tijdens het
hebben van hoofdpijn, dit altijd verlichtend werkt of zelfs de hoofdpijn in zijn geheel wegneemt.
Daarnaast helpt yoga enorm tegen de spierpijn die ik soms vanuit mijn andere werkzaamheden,
het geven van dans- en fitnesslessen, ervaar. Omdat ik fysiek veel bezig ben en hiervoor ook
steeds veel kracht vanuit mijn spieren gebruik, merk ik dat yoga me weer in balans brengt. Het
houdt mijn spieren en gewrichten soepel en ik denk ook dat het ervoor zorgt dat ik geen
blessures oploop. Daarnaast merk ik tijdens de lessen die ik geef dat ik veel meer kracht heb
dan voorheen. Een aantal jaar geleden ben ik begonnen met het geven van fitnesslessen waarbij
gebruik wordt gemaakt van gewichten. Ik had aanvankelijk nog vrij weinig kracht, met name in
10
mijn armen en merkte dat ik het moeilijk vond hier kracht in op te bouwen. Door het volgen en
geven van yogalessen merk ik dat ik steeds sterker word, waardoor ik zelfs geen moeite meer
heb met bijvoorbeeld het van een hoge naar lage plank gaan en weer terug omhoog. Alleen deze
fitnesslessen hebben mij deze kracht niet gegeven, dit komt echt door de combinatie van die
lessen en het beoefenen van yoga. Ook merk ik in dans dat ik flexibeler ben, waardoor ik
choreografieën beter uit kan voeren. Uiteraard voelt het prettig om, als ik iets bedacht heb, dit
ook op correcte wijze te kunnen uitvoeren zodat mijn leerlingen zien wat ik bedoel. Dit gaat
tegenwoordig beter dan voorheen. Ik heb geen ‘ballerina-lichaam’ qua spieren en gewrichten,
waardoor het soms wat minder soepel is dan ik zou willen, maar ik merk dat er, sinds ik yoga
beoefen, veel vooruitgang in zit. Daarnaast haal ik, voor mijn moderne danslessen, veel inspiratie
uit yoga. Sommige yogahoudingen vind ik, ook al gaat het hier bij yoga natuurlijk niet om, erg
mooi. Deze houdingen, zoals bijvoorbeeld krijger II en wild thing, verwerk ik in mijn
choreografieën.
Iets wat ik heel lang niet heb kunnen doen vanwege stijfheid in mijn bovenrug en mijn
illiopsoas is het uitvoeren van het wiel of Urdhva Dharunasana. Als kind kon ik enigszins soepel
in deze houding komen, maar ik denk dat ik sinds mijn twaalfde niet flexibel genoeg meer was
om de houding aan te nemen. Ook op de dansacademie werd mij altijd verteld dat ik met mijn
‘stijfheid’ nooit in zulke houdingen zou kunnen komen. Tijdens yogalessen probeerde ik de
houding vaak, maar het lukte me niet om mijn bekken omhoog te duwen en tegelijkertijd vanuit
mijn handen weg te duwen. Het werd eerder een soort lekke band dan een volledig wiel. Tijdens
de laatste opleidingsdag van jaar 1 hebben we, zoals ik in het vorige hoofdstuk heb beschreven,
het wiel tijdens een les uitgevoerd en opeens stond ik! Sindsdien doe ik de houding regelmatig.
Van tijd tot tijd is de houding nog wat lastig, ik merk bijvoorbeeld enorm aan mijn lichaam of ik te
weinig energie heb als ik in dit soort houdingen wil komen, maar over het algemeen gaat de
houding nu goed. Dit geeft, ondanks dat yoga niet gaat om het in de houding komen maar de
weg er naartoe, toch erg veel voldoening. Voorafgaand aan dit moment heb ik een aantal
bezoeken aan een fysiotherapeut gebracht, die vooral mijn schouders en heupen los heeft
gemaakt. Ik denk dat de combinatie van deze behandelingen en het beoefenen van yoga ervoor
heeft gezorgd dat ik de houding nu aan kan nemen. Voor meerdere houdingen geldt dat ik steeds
beter in de asana kan komen. Niet in elke houding zit evenveel vooruitgang, maar langzaamaan
merk ik dat ik door een toename in kracht en flexibiliteit fysiek meer kan uitvoeren.
Sinds ik yoga beoefen merk ik dat ik veel meer energie ervaar. Dit merk ik vooral doordat
ik ’s ochtends fitter wakker word en gedurende de dag minder snel een dip in mijn energie krijg.
Ook voel ik hierin veel beter aan wat mijn lichaam nodig heeft. Voorheen kon ik tijdens het
lesgeven door blijven gaan en negeerde dan eigenlijk het energieniveau in mijn lichaam.
Tegenwoordig weet ik op welke momenten ik een stapje terug moet zetten om mijn energie wat
meer te bewaren. Het goed stromen van de energie heeft natuurlijk ook met psychische zaken te
11
maken, en ik denk dat het bij mij enorm samenhangt met het goed om kunnen gaan met mijn
hoogsensitiviteit, (zie het vorige hoofdstuk). Sinds ik hierin mijn weg wat meer heb gevonden, en
dus minder energie ‘weggeef’ aan anderen, voel ik me veel fitter. Fysiek merk ik ook dat alles
meer stroomt doordat bijvoorbeeld bij het langer mediteren, mijn benen minder snel in slaap
vallen. Dit blijft een lastig punt voor mij, omdat ik vaak al na 20 minuten merk dat mijn benen
enigszins afsterven, maar voorheen was dit na minder dan vijf minuten al het geval. Hierin zijn
dus zeker stappen gemaakt. Ook kan ik langer in houdingen staan of zitten zonder bijvoorbeeld
moe in de houding te worden en eruit te willen stappen. In het dagelijks leven merk ik dat ik
bijvoorbeeld langer achter mijn laptop kan zitten zonder mijn schouders op te trekken of
onderuitgezakt te gaan zitten. Ook merk ik sneller op dat ik wat beweging tussendoor nodig heb
als ik lang op dezelfde manier heb gezeten. Voorheen had ik dit niet zo door, maar tegenwoordig
weet ik wanneer ik het nodig heb om even met mijn schouders te draaien of een stukje te lopen.
Ook kon ik vroeger heel lang bezig zijn met één ding en dan zo gefocust bezig zijn dat ik totaal
niet doorhad dat ik naar het toilet moest of honger of dorst had. Dit is uiteraard geen enorm
gezonde manier van doen en tegenwoordig voel ik veel beter waar ik behoefte aan heb. Ik denk
dat ik meer heb leren luisteren naar mijn lichaam en de signalen die het afgeeft, waardoor ik
deze dingen beter aanvoel. Wat natuurlijk sterk samenhangt met de energie die je gedurende de
dag ervaart, is de kwaliteit van slaap en rust. Zoals ik in het stuk over mijn psychisch
welbevinden heb beschreven, kon ik vroeger veel wakker liggen en piekeren. Tegenwoordig slaap
ik erg snel in en vaak slaap ik heel de nacht door, op soms een toiletbezoekje na. Als ik ’s nachts
wakker word heb ik soms de neiging meteen erg te gaan nadenken over dingen, bijvoorbeeld het
voorbereiden van een les voor de volgende dag, maar sinds ik yoga beoefen kan ik mijn geest
weer tot rust brengen. Vaak focus ik me dan even op mijn ademhaling en val dan weer snel in
slaap. Wat hieraan wat lastig is, is dat ik me dit zo eigen heb gemaakt, dat ik tijdens een
Savasana in de les soms ook snel in slaap val. Dit wordt wel steeds minder, maar ik denk dat
mijn lichaam automatisch in slaap-stand gaat op het moment dat ik rustig lig te ademen. Voor
mijn nachtrust is dit dus enorm goed, voor de eindontspanningen in de les moet ik hier mijn weg
soms nog wat in vinden. Opvallend vind ik hieraan dat ik tijdens mijn eigen beoefening thuis ik
niet in slaap val. Ik denk dat het ook wat samenhangt met de mate waarin ik me op dat moment
over kan geven en op het moment dat er een docent ‘over je waakt’ voelt het denk ik net wat
veiliger. Doordat ik goed slaap en veel energie ervaar merk ik uiteraard dat ik veel minder snel
vermoeid ben. Ook voel ik beter aan wanneer ik moet gaan slapen. Vroeger kon ik mezelf
dwingen een film af te kijken of nog aan mijn studie te werken tot ’s avonds laat, tegenwoordig
zorg ik ervoor dat ik meteen naar bed ga als ik merk dat ik moe word.
Qua ademhaling merk ik dat ik door het beoefenen van yoga een grotere longinhoud heb
en dat ik me eerder bewust ben van een onrustige ademhaling. Vooral tijdens het geven van
fitnesslessen merk ik dit. Tijdens deze lessen werk ik met een headset en ben ik gedurende de
12
gehele les, 60 minuten lang, aan het praten terwijl ik zelf ook met de gewichten aan het sjouwen
ben en alle oefeningen mee doe. Doordat ik me bewuster ben van mijn ademhaling ben ik
minder snel buiten adem en als ik een keer buiten adem ben, kan ik mijn ademhaling snel weer
laten terugkeren naar een wat gezondere frequentie. Ook tijdens het geven van Hot Vinyasa Flow
yogalessen merk ik dat ik soms wat moet letten op de momenten waarop ik ademhaal. Deze
lessen zijn vrij intensief en op het moment dat ik de deelnemers door de Vinyasa’s heen praat en
tegen hen vertel wanneer zij in en uit dienen te ademen, lukt dit mij natuurlijk niet om dit op het
zelfde moment te doen. Aanvankelijk had ik hier nog wat moeite mee. Tegenwoordig heb ik hier
totaal geen last meer van, wat natuurlijk erg fijn is. Het bewust omgaan met mijn ademhaling
tijdens de lessen en mijn dagelijks leven vind ik erg fijn, maar ik heb gemerkt dat ik veel
Pranayamaoefeningen niet zo fijn vind. Rustigere Pranayama’s zoals Nadi Shodhana vind ik wel
erg fijn, maar bijvoorbeeld de Kapalabhati, een wat onrustigere ademhaling, geeft mij een erg
onrustig gevoel. Tijdens mijn yogabeoefening probeer ik wel zo veel mogelijk de Ujjayi
ademhaling toe te passen. Ik merk dat deze ademhaling me nog wat meer kalmeert en helpt
mijn ademhaling meer in balans te houden. Op het moment maak ik ook nog wat te weinig tijd
vrij om pranayamaoefeningen te doen, wellicht dat ik hier over een tijdje meer behoefte aan heb
en dit dan ook vaker toe ga passen.
Zoals ik eerder heb benoemt, maak ik de laatste tijd wat andere keuzes qua voeding. Zo
eet ik nog maar erg weinig vlees, maar ik vind het nog steeds wat lastig om helemaal vegetarisch
te worden. Dit heeft vooral te maken met de mensen om mij heen. Mijn vriend en ik wonen
samen en hij eet erg graag vlees. Op dit moment vind ik het nog erg moeilijk om mijn weg te
vinden in wat voor mij werkt qua vegetarisch eten/vlees minderen. Dit heeft tevens te maken
met het snel zakken van mijn ijzerwaarde in mijn bloed en de eiwitten die ik binnen dien te
krijgen vanwege de vele lessen die ik op het moment van dit schrijven geef. Ik merk dat ik snel
bepaalde voedingsstoffen tekort kom, waardoor mijn spieren snel verzuren of ik over het
algemeen opeens erg moe kan zijn. Door me meer te verdiepen in voeding hoop ik hierin de
juiste stappen te kunnen ondernemen. Wat ik sinds ik yoga beoefen vaak merk na het eten, is
dat ik me veel bewuster ben van de invloed die de voeding op mijn lichaam heeft. Als ik iets
gezonds eet, bijvoorbeeld een salade met spinazie, merk ik vrijwel meteen dat ik meer energie
heb. Op het moment dat ik iets ongezonds eet, voel ik veel beter hoe hard ik daarna een dip in
mijn energie krijg en bijvoorbeeld welke uitwerking zoetigheid heeft op mijn tanden. Hierdoor kies
ik tegenwoordig relatief vaker voor gezonde voeding, al lukt het me nog niet altijd om de gezonde
keuze te maken. Van tijd tot tijd spreekt een friet speciaal en een colaatje mij enorm aan en in
het geval van carameltoffees heb ik maar weinig zelfbeheersing. Voor mijn gevoel is dit, als ik dit
zo min mogelijk doe, ook af en toe prima. Een mens mag zichzelf ook af en toe even verwennen,
en op het moment dat ik friet op heb voel ik me naderhand zo opgeblazen dat ik het toch meteen
een paar weken niet meer wil eten. Vaak lost het ‘probleem’ zich zo vanzelf weer op. Het drinken
13
van cola was voorheen voor mij echt iets waar ik optimaal van kon genieten. Veel mensen vinden
het heerlijk om bijvoorbeeld tijdens het koken een glas wijn te drinken. Dit is aan mij, omdat ik
niet van alcohol houd, niet besteed, maar voor mij nam cola die plek in. Vrijwel dagelijks dronk ik
één of twee glazen cola, en ik kon hier soms ook echt naar snakken. Omdat we binnen de
opleiding de uitdaging aangingen waarbij we 30 dagen zonder alcohol zouden doen, heb ik
ervoor gekozen 30 dagen geen cola te drinken. Dit is mij enorm gemakkelijk afgegaan. Ik
realiseerde me tijdens deze periode dat ik een glas cola al snel samen met iets anders
ongezonds, zoals chips, tot me neem. Toen ik geen cola meer dronk was er ook veel minder
behoefte aan het snacken van iets ongezonds. Sinds deze 30 dagen drink ik weer af en toe een
glaasje cola, hier kan ik dan nog steeds erg van genieten, maar het is niet zo dat ik dan meteen
de volgende dag weer een glas cola wil.
14
4. DE INVLOED VAN YOGA OP MIJN SPIRITUELE WELBEVINDEN
Het spiritueel welbevinden is een staat van hoger bewustzijn en zorgt voor diepgaande relaties
met het zelf en met anderen. Dit zorgt voor sterke waarden en betekenisgeving aan het leven
(Seaward, 2012).
Om uit te kunnen leggen hoe ik tegenover spiritualiteit en religie sta, gaan we even wat
terug in de tijd. Mijn ouders hebben mij volgens het Katholieke geloof opgevoed. Als gezin gingen
we regelmatig naar de kerk, ik ben gedoopt en heb mijn communie en vormsel gedaan. Toen
mijn moeder overleed, ik was destijds 10 jaar oud (11 jaar toen we wisten wat er met haar was
gebeurd), gingen we vrijwel wekelijks naar de kerk. Mijn vader ervoer veel steun door zich wat
meer aan het geloof toe te wijden, ikzelf had hier niet zoveel mee. Tijdens de betreffende
kerkdiensten werd éénmaal mijn moeders naam genoemd en ik vond het als kind altijd
overdreven om daarvoor naar de kerk te gaan. Daarnaast waren er vrijwel geen andere kinderen
of jongeren in de kerk, waardoor ik het gevoel had er niet thuis te horen. In die tijd hebben veel
mensen opmerkingen tegen mij gemaakt in de trant van: ‘God wil je moeder gewoon dicht bij zich
hebben”. Uiteraard goed bedoeld van deze personen, maar als kind wat net haar moeder
verloren is, kon ik hier helemaal niets mee. Steeds meer begon ik te twijfelen of dat waar mijn
vader in geloofde wel hetzelfde was als hetgeen wat voor mij goed voelde. Op die leeftijd kon ik
dit natuurlijk totaal niet benoemen, en ik bleef ‘braaf’ mee naar de kerk gaan tot ik wat meer
ging puberen. Mijn vader verlangde minder van mijn broer en mij dat we mee gingen, dus voor
mij was de keus snel gemaakt. Uiteindelijk werden de kerkbezoeken voor mij alleen beperkt naar
de mis op kerstavond.
Het is niet zo dat ik nergens in geloof. Ik heb altijd het gevoel gehad dat er meer is tussen hemel
en aarde en dat wij als we overlijden, we niet zomaar verdwijnen. Ik ben dan ook altijd zeer
geïnteresseerd in andere religies en ga regelmatig met personen die een ander geloof hebben in
gesprek. Hieraan merk ik dat ik het lastig vind dat ik erg voor andermans mening en gevoel open
sta, maar dat sommige personen zich zo vasthouden aan hun eigen overtuigingen, dat zij hierin
erg belerend kunnen worden. Dit heeft naast geloof natuurlijk ook met normen en waarden te
maken…
Mijn visie, erg onorigineel, is dat een betere wereld bij jezelf begint. In veel religies wordt snel
gezegd dat ‘god het zo gewild heeft’. Ondanks dat ik geloof dat alles met een reden gebeurt, vind
ik het altijd een wat lakse manier van doen als mensen de ‘schuld’ van zaken meteen buiten
zichzelf zoeken. Ik geloof dat iedereen een duidelijke invloed op zijn eigen leven kan uitoefenen.
In die zin sluit de yogafilosofie dan ook enorm bij mij aan. Het idee van ‘het goddelijke in mezelf’
vind ik enerzijds erg logisch en fijn, anderzijds ook een beetje vaag. Toch snap ik wat hiermee
bedoeld wordt. Tijdens de opleidingsdagen hebben meerdere malen besproken dat wij als
mensen, de dieren om ons heen en eigenlijk alles wat organisch is, bestaan uit dezelfde basis,
dezelfde deeltjes. Ook hebben we besproken hoe intelligent alles om ons heen is, dat een vogel
15
weet wanneer deze een ei dient te leggen, een ei en zaadcel elkaar opzoeken en uitgroeien tot
een baby en nog veel meer. Dit maakt mij erg nederig. Ik vind het heel bijzonder hoe alles om ons
heen leeft, beweegt, ademt… De intentie om hier dan ook met liefde en eerbied mee om te gaan,
vind ik erg fijn. Als ik kijk naar de Yamas en Niyamas sluiten deze dan ook van nature erg op mij
aan. De Yamas beschrijven hoe we met anderen om dienen te gaan, de Niyamas hoe we met
onszelf om dienen te gaan. Niet stelen, Asteya, en niet liegen of geen onwaarheden de wereld in
helpen zijn voor mij ook erg logisch om uit te voeren. Al zou ik proberen te liegen, dan zou
iedereen aan mij zien dat ik niet de waarheid vertel. Zaken als geweldloosheid en reinheid vind ik
erg logisch, al zijn ze niet altijd in zijn geheel uit te voeren. Zo is Ahimsa, ofwel geweldloosheid,
soms moeilijk toe te passen. Ik ben niet iemand die geneigd is tot fysiek geweld, maar als
iemand mij voor mijn gevoel onrecht aandoet, kan ik met mijn gedachten en door over de
persoon te praten toch schade aanrichten. Ik probeer dit uiteraard zo min mogelijk te doen, maar
het is niet altijd gemakkelijk. Ik merk dat hoe meer ik met het beoefenen van yoga bezig ben, hoe
minder ‘hebzuchtig’ ik ben. De Sanskriet term hiervoor is Aparigraha. Voorheen ging ik vaak naar
de stad en kocht ik bijvoorbeeld een nieuwe trui, tegenwoordig heb ik hier veel minder behoefte
aan. Wel merk ik dat als ik bijvoorbeeld op reis ben, ik het fijn vind om zaken uit een ander land
mee te nemen, zoals een mooi beeldje. Het geeft me een fijn gevoel om zoiets in huis te hebben
en daardoor herinnert te worden aan een fijne reis. In die zin heb ik dan ook nog heel wat te
winnen betreft de hebzucht. Onthechting, welke onder Brahmacarya valt, is voor mij iets waar ik
op het moment erg mee bezig ben. Dit vooral in betrekking tot mijn vader. Ik beschrijf dit
uitgebreid in het onderdeel: ‘De invloed van yoga op mijn sociale welbevinden’. Qua reinheid,
Saoca, merk ik dat ik vooral qua voeding soms nog wat ‘onrein’ ben, door ongezonde dingen te
eten of te drinken. Ik merk dat ik steeds meer tevreden ben, Santosa, met wat ik heb. Ondanks
dat ik wat heftige dingen heb meegemaakt ben ik blij met waar ik nu sta en wie ik om mij heen
heb. Daarnaast kan ik, op een onzeker moment hier en daar na, ook echt trots zijn op mezelf en
van mezelf houden. Dit is iets wat ik jaren geleden niet voor mogelijk zou hebben gehouden. Qua
Tapas, zelfdiscipline, kan ik hier en daar nog wat leren. Nu ik zelf lessen geef merk ik dat mijn
eigen beoefening er soms wat bij inschiet. Ook het geregeld mediteren, lukt me niet altijd. Het is
absoluut geen kwestie van tijd vrijmaken hiervoor, maar puur het vergeten om even te gaan
zitten. Soms heb ik periodes waarop het wel goed gaat. Doordat ik dan in een soort meditatieflow
zit vind ik het fijn en hierdoor denk ik er aan om te gaan mediteren. Op het moment dat het er
even bij inschiet, gebeurd dit al gauw een paar dagen achter elkaar. Hierin ben ik mijn weg nog
aan het zoeken. Svadhyaya, het bestuderen van de heilige geschriften, is iets wat ik van tijd tot
tijd doe. Ook hierbij mis ik nog enige discipline maar ik denk ook dat dit samenhangt met de
drukke periode (afstuderen van Toegepaste Psychologie) die ik achter de rug heb. Toen had ik
hier wat te weinig tijd voor. Ik ben van plan na deze scriptie me hier weer meer in te gaan
verdiepen. Wat ik merk aan deze geschriften, is dat het voor mij veel beter werkt als ik deze naar
16
mijn eigen woorden vertaal. Op die manier gaat het wat meer voor me leven. Hier ga ik me
binnenkort weer mee bezighouden. Isvara Pranidhana, ofwel overgave aan het goddelijke is voor
mij nog steeds een wat moeilijke term. Uiteraard probeer ik ‘goed’ te leven maar ik vind het nog
wat moeilijk om totaal op te gaan in het godsbewustzijn, ook omdat ik op dit moment nog uit aan
het zoeken ben hoe dat (voor mij) precies werkt. Ik denk dat dit met de vorige Niyama:
Svadhyaya, samenhangt. Als ik me daar weer wat meer in ga verdiepen, zal ook deze Niyama
duidelijker worden.
Wat mij tijdens de yogaopleiding erg is opgevallen, is dat het yogapad ontzettend goed
naast de behoeftehiërarchie van Maslow geplaatst kan worden. In deze behoeftehiërarchie laat
Abraham Maslow zien welke behoeften mensen hebben en hoe zij deze over het algemeen
prioriteren. Hoe verder onderaan de piramide de behoefte staat, hoe groter de drang is om deze
behoefte te verwezenlijken.
Aan de piramide is te
Zelfactualisatie
zien dat fysiologische
behoeften, zoals
voedsel, drinken, adem,
Aanzien en
waardering
slaap en seks, de
belangrijkste drijfveren
zijn voor mensen. Deze
Sociaal contact en liefde
behoeften worden
opgevolgd door een
veilig onderdak. Sociaal
Veiligheid en zekerheid
contact en liefde staan
op de derde plaats.
Gezien vanuit de
Fysiologisch
evolutie biedt ook dit
niveau veiligheid,
omdat overleven in een groep gemakkelijker is dan wanneer een persoon alleen leeft. Aanzien en
waardering, vanuit anderen maar ook vanuit het zelf, staan op het volgende niveau. Men wil
graag erkenning en respect van de wereld om hen heen ontvangen en hierdoor wordt tevens het
zelfbeeld versterkt. Bovenop de behoeftepiramide prijkt zelfactualisatie. In dit onderdeel van de
hiërarchie gaat de persoon op zoek naar het ware zelf en de eigen potentie en weet welke kant
het leven op gaat (Larsen & Buss, 2010). Ditzelfde geldt ook voor bijvoorbeeld de Ayurvedische
geneeskunde, waarbij wordt gezegd dat een slechte gezondheid het leven ondermijnt. Als men
geen gezond lichaam heeft, wordt het moeilijker om zich op spiritueel vlak te bevinden. Een
voorbeeld wat ik hier zelf bij heb, is dat ik zo’n twee jaar geleden een flinke ontsteking in mijn
17
kaak had. Na een foutief uitgevoerde wortelkanaalbehandeling was er het één en ander mis
gegaan en uiteindelijk volgden er nog een paar onprettige behandelingen. In deze periode heb ik
mij totaal niet bezig gehouden met mijn ontwikkelingen binnen het yogapad. Nu heb ik altijd al
enige angst voor de tandarts gehad, maar tijdens die periode ervoer ik veel stress omdat ik wist
dat ik steeds terug zou moeten gaan naar de tandarts en kaakchirurg. Ik volgde bijna geen
yogalessen, was veel meer geprikkeld dan anders, had totaal geen rust in mijn hoofd en lichaam
en was anderzijds ook uitgeput. Het idee dat er iets niet goed zat met mijn gezondheid en het
steeds terug moeten naar de tandarts gaf mij een erg onveilig gevoel, dus ik denk dat ik toen ben
terug gestapt naar de tweede trede in de piramide. Toen het tandarts-gebeuren achter de rug
was, kwam er weer plaats voor andere dingen en merkte ik hoe zeer ik onder andere het
beoefenen van yoga gemist had. Een ander voorbeeld wat voor mij duidelijk naar voor komt is dat
ik vorig jaar bij één van mijn (andere) werkgevers het gevoel had waardering te missen. Ik heb
mij voor de betreffende werkgever altijd ontzettend ingezet, en kreeg op een gegeven moment te
horen dat ik het ‘voordeel van de twijfel kreeg’ om bepaalde danslessen nog te mogen geven.
Daarnaast zijn er nog andere dingen gezegd waarvan mijn nekhaar overeind ging staan. Voor
mijn gevoel had ik deze lessen altijd met veel passie gegeven, ik had volle groepen en ik had
nooit feedback gekregen, iedereen zei altijd tevreden te zijn. Hier heb ik een tijdje zo erg mee
gezeten dat ik merkte dat ook dit mij erg veel stress gaf. Ik merkte dat ik ontzettend veel woede
in me droeg vanwege de, in mijn ogen, miskenning en vond dat er niet op professionele wijze
werd gehandeld door mijn leidinggevende. Nadat deze had toegegeven niet correct te hebben
gehandeld heb ik mijn gevoel van boosheid los kunnen laten, maar ik merk dat het me soms nog
steeds dwars zit wat er allemaal gezegd is en hoe het is gelopen. Toch vind ik mijn werk daar,
vanwege mijn leerlingen, zo fijn dat ik een conflict van tijd tot tijd verkies boven het niet daar
werkzaam zijn. Langzaamaan kwam er weer plek voor meer dan het conflict op mijn werk en kon
ik weer gaan genieten van dingen en van het bezig zijn met spiritualiteit.
Wat is spiritualiteit dan precies voor mij? Ik geloof erin dat spiritualiteit voor ieder
persoon iets anders betekent. Voor mij betekent spiritualiteit een balans tussen alle aspecten
van het leven en daardoor het kunnen verdiepen van het bewustzijn. Voor mij heeft het, zoals
overeenkomt met de Yogasutra’s, niet zozeer te maken met een god figuur, maar meer met het
goddelijke in jezelf. Wat ik hier precies onder versta weet ik ook nog niet zo goed, misschien dat
ik hiervoor nog wat te kort aan het verdiepen ben in de Sutra’s, maar ik merk wel dat ik het een
fijn iets vind om me bezig te houden met een leer die gericht is op mijzelf en niet zozeer op een
god die boven iedereen staat. Zoals ik eerder beschreef heb ik bij veel religies het gevoel dat
mensen alles op god afschuiven. Ik denk dat als deze personen ook zouden gaan inzien dat zij
zelf iets goddelijks in zich hebben, zij veel meer vrede in hun leven zouden kunnen vinden. Vanuit
de psychologie wordt tevens gezegd dat mensen die het idee hebben dat zij zelf invloed op hun
leven kunnen uitoefenen, vaak veel minder stress ervaren dan personen die dit idee niet hebben.
18
Ook zijn deze personen vaker succesvol omdat zij zélf ergens voor gaan. Dit hoeft niet persé werk
gerelateerd te zijn, het kan bijvoorbeeld ook te maken hebben met het naleven van een passie.
Wat voor mij ook samenhangt met spiritualiteit, en onder andere ook met de Niyama Saoca
(zuiverheid) is het goed voor mezelf zorgen. Vroeger had ik hier niet zo’n boodschap aan, ik was
erg goed in door blijven ‘beuken’ totdat ik bijvoorbeeld echt uitgeput was. Tegenwoordig ben ik
veel milder voor mijzelf en neem ik, waar nodig, een stapje terug. Momenten van rust kan ik veel
beter inbouwen in mijn leven, en ik ben erachter gekomen dat ik niet zo’n behoefte heb aan een
werkweek van 40 uur. Laat mij maar lekker iets minder werken, wat minder geld verdienen en
meer tijd overhouden voor fijne dingen. De Dalai Lama heeft dit erg mooi verwoord. Toen hem
gevraagd werd naar wat hij het meest verrassend vond aan de mensheid, zei hij: “Mensen,
omdat zij hun gezondheid opofferen zodat ze geld kunnen maken. Daarna offeren ze hun geld op
om de gezondheid weer op orde te brengen. Daarna zijn zij zo angstig over de toekomst dat ze
niet meer kunnen genieten van het leven, en hierdoor zowel niet in het heden als in de toekomst
leven. Ze leven alsof ze nooit doodgaan en dan gaan ze dood alsof ze nooit hebben geleefd”.
Deze uitspraak raakt mij, omdat ik inderdaad niet op een manier wil leven waar alles aan mij
voorbij gaat. Omdat ik veel beter ben gaan aanvoelen waar ik behoefte aan heb, kan ik ook beter
voor mijzelf zorgen. Zo kies ik er bijvoorbeeld af en toe voor om een fijne Thaise massage te
ondergaan. Dit is iets wat ik voorheen overbodige luxe vond, maar tegenwoordig zie ik het eerder
als een noodzaak om ervoor te zorgen dat ik gezond en gelukkig blijf. Daarnaast vind ik het fijn
om goed voor mijzelf te zorgen. Dit is iets wat ik voorheen juist een raar idee vond, alsof ik mezelf
heel bijzonder vond en daardoor goed voor mijzelf zorgde. Tegenwoordig vind ik het heel logisch
dat ik let op mijn eigen behoeften en hier gehoor aan geef. Ik denk dat dit zowel samenhangt met
mijn zelfbeeld (psychisch welbevinden), waardoor ik mijzelf meer gun en vind dat ik er mag zijn,
als met het goddelijke in mijzelf (spiritueel welbevinden). Ook zoek ik vaker de stilte op als ik
deze nodig heb. Niet zozeer met structureel mediteren, maar meer dat ik tegenwoordig
bijvoorbeeld niet altijd mijn hoofdtelefoon met muziek op heb als ik aan het fietsen ben. Vroeger
had ik altijd, ondanks dat ik deze erg vermoeiend vond, extra prikkels nodig door middel van
muziek. Ik denk dat dit ook te maken had met het niet alleen willen zij met mijn gedachten.
Tegenwoordig heb ik dit niet meer zo nodig. Van tijd tot tijd vind ik het heerlijk om muziek te
luisteren, maar de mate waarin ik dit doe is enorm veranderd. Ook de muziekkeuze is enigszins
veranderd. Zo luister ik vaker naar klassieke muziek en zo nu en dan ook naar mantra’s. Een
flink hiphopnummer van tijd tot tijd komt ook zeker uit de luidsprekers, maar ik zoek nu relatief
vaker de rust op, ook in muziek. Wat voor mij tevens samenhangt met spiritualiteit is het ervaren
van dankbaarheid, ofwel Santosa. Toen ik begon met de yogaopleiding heb ik een 100 days of
happiness challenge gedaan. Tijdens deze uitdaging maak je 100 dagen lang elke dag een foto
van iets waar je vrolijk van wordt. Dit waren steeds verschillende dingen, bijvoorbeeld een etentje
met vrienden, een mooie boodschap op een Yogi-tea zakje, mijn konijn wat door het huis huppelt
19
en nog vele andere zaken. Door elke dag een foto van iets te maken merkte ik hoeveel ik heb om
dankbaar voor te zijn. Sinds het maken van deze foto’s realiseer ik me wat sneller hoe mooi en
fijn alles kan zijn, al hielp het maken van deze foto’s wel met het bewustzijn hiervan. Het effect is
íets weggeëbd, maar het is er nog wel. Wellicht dat ik het weer eens op ga pakken.
20
5. DE INVLOED VAN YOGA OP MIJN SOCIALE WELBEVINDEN
Het sociale welbevinden gaat over de mate waarin een persoon sociale steun ervaart en hoe de
interpersoonlijke relaties van deze persoon zijn (WHOQOL, 1997).
Ik vind het moeilijk om te beschrijven of ik door de yogabeoefening meer sociale steun
ervaar. Wat ik wil kan zeggen is dat ik juist aan mijzelf meer steun ervaar. Sinds ik yoga beoefen
durf ik meer voor mijzelf te kiezen. Dit hangt natuurlijk enorm samen met de mate waarin ik
psychisch goed in mijn vel zit. De laatste jaren heb ik verschillende ‘vriendschappen’ gehad met
mensen die niet het beste met mij voor hadden. Zo zijn er meerdere personen op mijn pad
gekomen waarbij ik in de vriendschap een meer hulpverlenende rol aannam, of eigenlijk aan
moest nemen, in plaats van een meer wederkerig contact. Een voorbeeld hiervan is dat als ik
ergens mee zat, ik bij zo’n persoon mijn verhaal niet kwijt kon, omdat het altijd over de ander
ging. Uiteraard is dit ook een rol die ik aannam, dus de ander is hier niet per definitie de
‘schuldige’ in. Wat ik moeilijk vond was dat als ik bij de betreffende personen aankaartte wat me
dwars zat, zij hier vaak weinig begrip voor hadden of meteen weer in hun slachtofferrol sprongen.
Vaak merkte ik bij deze personen ook dat ik een bijna allergische reactie kreeg op de mate
waarin zij in een slachtofferrol kunnen schieten en ik vind het erg fijn dat ik daar nu niets meer
mee te maken hoef te hebben. Van deze personen heb ik geleerd afstand te nemen. Het is één
ding om als professional (in het beroep van coach/psycholoog/hulpverlener) met mensen over
problemen te praten, maar in mijn vrije tijd wil ik niet steeds op die manier bezig zijn. Uiteraard
zal ik altijd klaarstaan voor mensen die dat ook voor mij doen, maar bij deze personen was dit
niet het geval. Het kunnen loslaten van deze vriendschappen heeft mij enorm veel ruimte
gegeven. Ook door vooral mensen om mij heen te verzamelen die er wel voor mij zijn, is het zo
dat ik wel meer sociale steun ervaar. Daarnaast heb ik binnen het Yogacentrum en binnen de
opleidingsgroep een heel sterk onderling groepsgevoel vanuit waar ik sociale steun ervaar.
Mijn interpersoonlijke relaties zijn hierdoor ook enigszins veranderd. Sinds mijn vaders
herseninfarct in 2011 heb ik erg veel tijd en energie erin gestoken om bij hem te zijn en voor
hem te zorgen. Voor mijn vader was en is dit iets wat vanzelfsprekend is, voor mij was dat niet
altijd het geval. Op het moment dat ik dit schrijf ben ik 27 jaar oud, niet echt een leeftijd waarop
mensen zich over het algemeen in hoeven te zetten als mantelzorger. Soms werd de druk van
het studeren, daarnaast werken, een sociaal leven onderhouden en voor mijn vader zorgen me te
veel. Ik denk dat eenieder die ik dit vertel, dit op zekere hoogte ook zal begrijpen. Anderzijds
kreeg ik ook wel eens een reactie naar mijn hoofd als: “Je moet blij zijn dat hij er nog is”,
waardoor ik me extra schuldig voelde dat ik het soms als een last zie. Toen mijn vader problemen
rondom zijn hart kreeg (hartkatheterisatie en dotterbehandeling) had ik op een gegeven moment
een heel helder moment. Terwijl ik in het ziekenhuis wachtte tot mijn vader terug kwam van de
behandeling, realiseerde ik me dat ik zo niet langer door kon gaan. De afgelopen vier jaar heeft
mijn vader me ontzettend schuldig laten voelen als ik bijvoorbeeld een keer niet kon komen, al
21
had hij dat zelf waarschijnlijk niet door. Ik heb toen in het ziekenhuis tegen mezelf gezegd dat ik
niet continu voor mijn vader klaar hoef te staan, behalve als ik hier zelf ook behoefte aan heb.
Sindsdien bezoek ik mijn vader íets minder vaak, in plaats van drie á vier keer in de week zo’n
één á twee keer per week. Ik heb geprobeerd hier met hem over te praten maar hij leek niet echt
te begrijpen wat ik bedoelde, maar langzaamaan vraagt hij minder op verwijtende manier
wanneer ik weer op bezoek kom. Hierin heb ik ook zeker voor mijzelf durven kiezen, en ik vraag
me af of dit zonder de stappen die ik door yoga heb gemaakt, zou zijn gelukt. In de Yogasutra’s
wordt gesproken over onthechting en ik denk dat ik hier in zekere zin ook mee bezig ben. Hoewel
ik het een moeilijk thema vind, merk ik dat het erg van toepassing is op de band tussen mijn
vader en mij. Mijn vader heeft fysiek gezien nooit echt goed voor zichzelf gezorgd, hij heeft nooit
iets aan lichaamsbeweging gedaan en naar mijn mening eet hij te veel ongezonde dingen (zoals
Franse kaas en chocolade). Ondanks vele verwoede pogingen is het mij niet gelukt hem in te
laten zien dat het goed voor hem kan zijn af en toe een paar straten om te lopen of een blokje
kaas te laten staan. Dit kon me dan ook echt furieus maken en mijn hele dag verpesten. Op een
gegeven moment realiseerde ik me dat dit zowel mijn vader, hij deed er toch niets mee, als mij
niet hielp. Ik ben hier mee opgehouden en merk dat het me veel rust brengt. Sindsdien maak ik
mij ook minder druk om de mate waarin mijn vader al dan niet gezond leeft, het is zijn keuze en
ergens denk ik ook: wie ben ik om daar over te oordelen.
In de sociale relaties met personen om mij heen merk ik dat ik minder reactief ben.
Sowieso ben ik geen echte flapuit, ik denk (vrijwel) altijd na voordat ik wat zeg, dus een echte
ruziemaker of iets dergelijks ben ik niet. Wat dat betreft denk ik dat de compassie voor jezelf en
anderen die bij yoga komt kijken, enorm bij mij aansluit. Ik voel me er prettig bij om op een
zachte manier met mensen om mij heen om te gaan, maar ik zal ook zeker mijn mannetje staan
als ik het ergens niet mee eens ben. Ook probeer ik zo min mogelijk te oordelen over personen.
Dit is niet altijd even gemakkelijk, soms komt iemand nou eenmaal op een bepaalde manier over
en het is menselijk om een snel een oordeel klaar te hebben. Toch probeer ik niet aan dit oordeel
vast te houden. Ik geloof er daarnaast in dat mensen, als zij echt willen, kunnen veranderen. Ook
probeer ik het goede in mensen te zien. Dit zijn ook dingen die mij vanuit mijn andere studie
(Toegepaste Psychologie en een minor Jeugdzorg) zijn bijgebracht en erg mooi aansluiten op het
yogapad. Ik merk dat, doordat ik minder oordeel over anderen, het mij ook minder uitmaakt wat
zij over mij denken. Zo wilde ik voorheen het liefst dat iedereen mij leuk en aardig zou vinden.
Tegenwoordig heb ik liever mensen om mij heen die echt bij mij passen. Dit geldt ook voor het
geven van lessen. Ik vond het altijd belangrijk dat iedereen mijn lessen geweldig zou vinden,
tegenwoordig realiseer ik me meer dat dat toch niet gebeurd. Er zal altijd iemand binnen een
Yogacentrum, sport- of dansschool zijn die me niet fijn vindt lesgeven, en dat is prima. Het geeft
me veel rust, ook in de voorbereidingstijd die ik in de lessen steek, om hier rekening mee te
houden.
22
6. DE INVLOED VAN YOGA OP MIJN WELBEVINDEN OP HET GEBIED VAN
ONAFHANKELIJKHEID
Het welbevinden op het gebied van de onafhankelijkheid beslaat de mobiliteit die een persoon
ervaart, de activiteiten die de persoon in het dagelijks leven uit kan voeren en de mate waarin
deze persoon medische hulp of medicijnen nodig heeft. Ook valt de werkcapaciteit van de
betreffende persoon onder dit onderdeel van het welbevinden (WHOQOL, 1997).
De mate waarin ik fysiek vooruit ben gegaan qua flexibiliteit, kracht en conditie, maken
dat ik mijn werk beter uit kan voeren dan voorheen. Dit valt meteen samen met de mobiliteit die
ik ervaar door het beoefenen van yoga. In mijn dagelijks leven is er een sterke samenhang
tussen mobiliteit en werkcapaciteit, omdat ik (naast yoga) dans- en fitnesslessen geef. Hiervoor
is het belangrijk een goede conditie te hebben en om spieren en gewrichten soepel en sterk te
houden. Precies meten kan ik dit niet, vanwege de toename in werk die ik heb gekregen sinds ik
yoga beoefen. Voorheen gaf ik zo’n vier tot zes uur les per week, tegenwoordig is dit (inclusief het
geven van yogalessen) gemiddeld 16 uur per week. Bij het geven van deze lessen komt ook flink
wat voorbereidingstijd kijken, waardoor ik per week minstens 23 uur fysiek bezig ben met de
lessen die ik geef. Ik denk dat als ik in plaats van het geven van yogalessen meer dans- en
fitnesslessen zou geven, het fysiek veel zwaarder voor mij zou zijn. Ook al geef ik de yogalessen
écht voor de leerlingen, toch haal ik hier zelf veel energie uit. Daarnaast merk ik dat mijn spieren
sneller herstellen na het geven van een yogales dan na het geven van een fitnessles. Ik denk ook
dat yogabeoefening mij helpt om blessurevrij te blijven, wat uiteraard erg belangrijk is in dit
werkveld.
Dat yoga van invloed is op mijn financiën mag duidelijk zijn, sinds een aantal maanden
ben ik namelijk werkzaam als yogadocent. Doordat yoga ervoor zorgt dat ik mijn werk goed kan
blijven doen, heeft het in die zin ook invloed op mijn financiën. Daarnaast merk ik dat ik, sinds ik
yoga doe en daardoor beter in mijn vel zit, ik minder snel naar de stad ga om impulsaankopen te
doen. Voorheen ging ik, vooral als ik me onzeker voelde of ergens mee zat, al snel naar de winkel
om iets te kopen. Vaak was dit omdat ik een wat leeg gevoel ervoer, en onbewust hoopte dit te
kunnen oplossen door iets te kopen. Dit lege gevoel werd natuurlijk nooit opgevuld door de
producten die ik kocht of het geld wat ik uit gaf, het gevoel gaf juist aan dat ik aan mezelf moest
werken. Sinds ik yoga beoefen koop ik vrijwel alleen nog producten die ik écht wil hebben of
nodig heb. Uiteraard ga ik soms nog met een vriendin naar de stad en koop ik iets ‘voor de leuk’,
maar de mate waarin ik vroeger geld uitgaf aan bijvoorbeeld kleding is enorm verminderd.
Hierdoor houd ik meer geld over wat ik opzij kan zetten voor dingen die ik echt wil kopen of doen,
zoals reizen.
De invloed die yoga op mijn dagelijkse activiteiten heeft, is dat ik vooral wat bewuster
met dingen bezig ben. Ik neem meer de tijd voor zaken en kan daardoor ook meer van fijne
23
momenten genieten. Een verandering in activiteiten kan ik niet echt benoemen, behalve dat ik
eerder voor een moment van rust zal kiezen dan ik voorheen zou hebben gedaan.
Of yogabeoefening van invloed is op de mate waarin ik medische hulp of medicijnen
nodig heb durf ik niet met zekerheid te zeggen. Voor de eerder genoemde darmproblemen had ik
een bepaald medicijn maar dat werkte toen al niet. Wellicht dat als ik geen yoga zou beoefenen,
ik voor mijn darmproblemen andere medicijnen zou hebben gekregen. Wellicht zou ik, als ik geen
yoga zou beoefenen, ergens anders van hebben gekregen, maar hier valt natuurlijk niets
betrouwbaars over te zeggen. Zoals uit mijn onderzoek van mijn andere scriptie (zie de bijlage)
blijkt, is het wat gemakkelijker iets over dit onderwerp te zeggen als iemand echt structureel
ergens last van heeft, zoals bijvoorbeeld artrose.
24
7. DE INVLOED VAN YOGA OP MIJN WELBEVINDEN OP HET OMGEVINGSGEBIED
Het welbevinden op het omgevingsgebied gaat over het ervaren van veiligheid, een prettige
huiselijke omgeving en mogelijkheid tot het aanleren van nieuwe vaardigheden en kennis.
Daarnaast beslaat het de mate waarin iemand maatschappelijk participeert, de manier van
vrijetijdsbesteding, de fysieke omgeving (e.g. geluidsoverlast, verkeer) en de mogelijkheden tot
transport (WHOQOL,1997).
Het gevoel van veiligheid wat yoga me brengt, heeft vooral te maken met een veilig
gevoel in mijn eigen lichaam. Dit gevoel ervaar ik doordat ik heb geleerd naar de signalen van
mijn lichaam te luisteren. Als kind ben ik een aantal keer flauwgevallen, totaal zonder dat ik dat
voelde aankomen. Doordat ik tegenwoordig veel beter voel hoe het met mijn fysieke gesteldheid
is, kan ik beter een stapje terug nemen als dat nodig is. Vroeger voelde ik me vaak onveilig in
huis en dit gevoel heb ik altijd bij me gedragen tot ik 2,5 jaar geleden ging samenwonen met mijn
vriend. Het appartement waar wij wonen is de eerste plek waar ik mij echt veilig voel. Toen wij
hier gingen wonen heeft hij, met een Javaans ritueel, toestemming gevraagd om hier te mogen
wonen. Voor mijn gevoel heeft dit bepaalde energieën weggestuurd of juist positieve energieën in
het huis toegelaten, waardoor ik me écht thuis voel. Dit heeft niet zozeer met yoga te maken
maar voor mijn gevoel wel met spiritualiteit, dus indirect misschien ook met yoga. Yoga is van
invloed op mijn huiselijke omgeving doordat ik wat vaker opruim. Ik merk dat een opgeruimd huis
voor mij prettig voelt, maar ook dat ik het prettig vind om fijne spullen om me heen te hebben.
Daarnaast is de laatste jaren de inrichting langzaamaan wat veranderd. Voorheen had ik vooral
erg strakke meubels, het liefst hoogglans en rood, donkergrijs of zwart. Tegenwoordig zijn het
juist meer zachte kleuren en natuurlijke materialen zoals hout. Ik merk dan ook dat ik hierdoor
meer tot rust kom in mijn eigen huis.
Yoga is voor mijn gevoel niet van invloed op mijn maatschappelijke participatie. Ik heb
altijd actief deelgenomen aan de maatschappij en van tijd tot tijd heb ik bijvoorbeeld
vrijwilligerswerk uitgevoerd. Op mijn vrijetijdsbesteding is yoga van invloed doordat ik vaker kies
voor een moment van rust of bijvoorbeeld een massage. Ook het zelf beoefenen van yoga doe ik
regelmatig in mijn vrije tijd. Naast deze zaken vind ik het nog steeds heerlijk om bijvoorbeeld
lekker onderuitgezakt op de bank een avond naar een serie te kijken of van tijd tot tijd
ongegeneerd uit eten te gaan. Yoga is vooral van invloed op de momenten tussendoor, waar je
normaal gesproken snel achter de tv duikt of iets anders ‘mindless’ doet, kies ik nu vaker voor
het goed voor mezelf zorgen.
Doordat ik me door yoga beter kan concentreren helpt de beoefening mij zeker bij het
aanleren van nieuwe vaardigheden en kennis. Toen ik begon met het beoefenen van yoga
merkte ik tijdens mijn studie Toegepaste Psychologie dat het leren en concentreren mij steeds
beter afging. Nu hangt dit tevens samen met de lesstof die ik aangeboden kreeg, het tweede
deel van de studie vond ik namelijk grotendeels interessanter dan het eerste deel. Toch denk ik
25
dat ik bijvoorbeeld mijn scriptie voor die studie niet zo gemakkelijk had geschreven als ik geen
yoga had beoefend. Daarnaast ging de scriptie over yoga, dus uiteraard hielp dat ook mee. Met
het aanleren van nieuwe vaardigheden merk ik dat yoga hierop ook van invloed is. Met sommige
dingen ben ik niet echt heldhaftig. Zo zou ik nooit parachute durven te springen of een extreme
sport uit durven te oefenen. Tijdens de zomer van 2015 hebben mijn vriend en ik door Thailand
gereisd en daar heb ik iets gedaan waarvan ik altijd dacht dat ik het niet zou durven: duiken. Ik
heb voorafgaand aan de duik doodsangsten uitgestaan, maar ben achteraf ontzettend blij dat ik
het heb gedaan. Ik denk dat het beoefenen van yoga ervoor heeft gezorgd dat ik, doordat ik meer
in het moment leef en durf te vertrouwen op mijzelf en anderen, deze nieuwe ervaring heb
aangedurfd. Wellicht komen er nog meer dingen op mijn pad die ik nu, in tegenstelling tot
voorheen, wel durf of in ieder geval deels wil proberen.
Yoga heeft mijn kijk op mijn fysieke omgeving tevens veranderd. Zo valt het mij eerder op
als er nieuwe blaadjes aan de bomen hangen, ik ervaar bijvoorbeeld geuren intenser en kan
enorm genieten van de zon. Hierdoor is yoga meteen ook van invloed op de manier waarop ik
met transport omga. Zo kies ik eerder voor een stukje fietsen dan voor het pakken van de auto
voor een korte afstand. Dit heeft te maken met het hebben van respect voor de natuur.
26
8. ALGEMENE CONCLUSIE
Zoals voor mijn gevoel duidelijk naar voren komt in deze scriptie, heeft het beoefenen van yoga
een uitermate positieve uitwerking op mijn algeheel welbevinden. Door het beoefenen van yoga
merk ik dat ik op alle aspecten van het welbevinden bepaalde stappen heb gemaakt en nog
steeds maak. Zo heb ik meer zelfvertrouwen, meer kracht en flexibiliteit, voel ik me meer
verbonden met het spirituele en met de mensen om mij heen en durf ik tegenwoordig voor
mijzelf te kiezen. Ik ben dan ook dankbaar dat yoga op mijn pad heeft mogen komen en om even
terug te keren naar het spirituele; ik denk dat dat zo heeft moeten zijn. Zoals psycholoog Carl
Jung ooit schreef over yoga: ‘Your vision will become clear only when you look into your heart.
Who looks outside, dreams. Who looks inside, awakens’. Een in mijn ogen prachtig citaat wat
helemaal aansluit bij wat yoga voor mij betekent, het verkrijgen van een dieper bewustzijn over
alle aspecten van het leven. Ik ben dankbaar dat ik in het docentschap dit aan mijn leerlingen
mee mag geven en hoop dan ook dat zij de positieve werking van yoga mogen ervaren.
27
BIJLAGE I
De invloed van yoga op het welbevinden
Mechteld Keller
28
Openbaar
In opdracht van Yogacentrum Tilburg
De invloed van yoga op het welbevinden
Mechteld Keller
In opdracht van Yogacentrum Tilburg
29
Tilburg, 15 februari 2015
Studentnummer: 2171236
Fontys Hogeschool HRM en Psychologie
Toegepaste Psychologie
Afstudeerdocent:
Dr. Tamara Smeets
Tweede Lezer:
-
Begeleider/ opdrachtgever:
Marloes van Boxtel
Openbaar
VOORWOORD
De totstandkoming van deze scriptie is mede mogelijk gemaakt door een aantal personen die ik
uitermate dankbaar ben. Mijn dank gaat uit naar mijn respondenten, die allen hun eigen, soms heftige
ervaringen met mij hebben gedeeld. Hierin zijn zij erg open geweest, waardoor ik veel heb kunnen
leren over de invloed van yoga op hun welbevinden. Door hun inbreng waren de interviews niet alleen
zakelijk, maar waren het allen enorm prettige gesprekken, waar ik met een glimlach aan terugdenk.
Mijn dank gaat uit naar Marloes van Boxtel en Jasper van der Heijden, voor het openstellen van hun
bedrijf, Yogacentrum Tilburg. Hierdoor heb ik een afstudeeronderzoek kunnen doen over een
onderwerp wat mij persoonlijk erg aanspreekt. Zij hebben op enorm prettige manier meegedacht en
mij alle vrijheid gegeven om mijn onderzoek te doen. Het vertrouwen wat zij in mij gesteld hebben
waardeer ik ten zeerste. Daarnaast wil ik mijn begeleidend docent, drs. Tamara Smeets bedanken
voor de kritische feedback en fijne sfeer die zij heeft weten neer te zetten. Ook ben ik dankbaar voor
mijn supervisiegroep, Yvonne, Jitze, Renee en Sanne, die altijd klaar stonden voor het beantwoorden
van vragen en het geven van feedback en mijn partner, Mitchell, voor zijn eindeloze steun.
Namasté
30
SAMENVATTING
Naar aanleiding van de hoofdvraag: ‘Op welke manier beïnvloed yoga het algeheel welbevinden van
de yogabeoefenaar?’, is middels een explorerend literatuuronderzoek de beïnvloeding van yoga op
het algeheel welbevinden onderzocht. Hierbij zijn de diverse onderdelen van het welbevinden aan
bod gekomen, waaronder respectievelijk fysiek, psychisch, spiritueel, sociaal, onafhankelijkheid en
omgeving. Uit de literatuur blijkt dat yogabeoefening op alle vlakken van het welbevinden een
positieve uitwerking heeft. Zo verbetert het beoefenen van yoga de energie, slaapkwaliteit, de
kwaliteit van ademhaling en nemen pijnklachten af. Daarnaast wordt de hormoonhuishouding
gekalmeerd, neemt stress af en ervaren personen meer positieve en minder negatieve emoties. Ook
helpt yoga tegen stress, prestatiedruk, andere psychische problemen en verbetert het zelfbeeld
aanzienlijk. Daarnaast worden sociale relaties beter, bevordert yoga de mobiliteit en werkcapaciteit
zodat personen onafhankelijker worden en heeft men minder medische zorg nodig. Ook nemen
personen die yoga beoefenen meer deel aan maatschappelijke participatie en vrijetijdsactiviteiten. Al
deze zaken laten zien dat yoga een zeer positieve uitwerking heeft op het welbevinden. Op sommige
vlakken is echter relatief weinig literatuur te vinden (e.g. eventuele negatieve zaken die yoga teweeg
kan brengen en de invloed van yoga op de seksuele gezondheid).
Het veldonderzoek is aan de hand van de vraag: ‘Hoe beleven de leden van Yogacentrum
Tilburg de invloed van yoga op het algeheel welbevinden?’ uitgevoerd. Deze studie van kwalitatieve
aard laat zien hoe de leden van Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op hun welbevinden
ervaren, waardoor het yogacentrum hier uiteindelijk beter op in kan spelen. De tien respondenten,
allen lid van Yogacentrum Tilburg, zijn op semi-gestructureerde wijze geïnterviewd. Hierbij is gebruik
gemaakt van een topiclijst welke is samengesteld vanuit de literatuurstudie. Door middel van het
transcriberen en coderen van de gesprekken zijn de uiteindelijke resultaten vergaard. De resultaten
sluiten aan op de resultaten uit het literatuuronderzoek, al zijn sommige zaken vanuit het
veldonderzoek veel explicieter en uitgebreider benoemd dan in de literatuur was terug te vinden.
Hierbij gaat het om de onderwerpen financiën, slaapkwaliteit (met name de mate waarin men droomt),
zich bewust is van fysieke en psychische signalen, psychische balans, cognitieve vaardigheden en
interpersoonlijke relaties. Vervolgonderzoek wat zich specifiek richt op deze zaken is dan ook aan te
raden. Ook uit het veldonderzoek kwam geen uitermate duidelijk beeld naar voor over de seksuele
gezondheid. Onderzoek wat zich in het bijzonder richt op dit onderwerp zou tevens veel licht op de
zaak kunnen werpen. Daarnaast zou onderzoek onder personen die gestopt zijn met de
yogabeoefening wellicht meer verheldering kunnen geven over de (eventuele) nadelen van yoga.
31
INHOUDSOPGAVE
Voorwoord ................................................................................................................................................. 1
1.
Algemene Inleiding ................................................................................................................................ 3
2.
De invloed van yoga op mijn psychische welbevinden ........................................................................................ 4
3.
De invloed van yoga op mijn fysieke welbevinden ........................................................................................... 10
4.
De invloed van yoga op mijn spirituele welbevinden ........................................................................................ 15
5.
De invloed van yoga op mijn sociale welbevinden ........................................................................................... 21
6.
De invloed van yoga op mijn welbevinden op het gebied van onafhankelijkheid ......................................................... 23
7.
De invloed van yoga op mijn welbevinden op het omgevingsgebied ...................................................................... 25
8.
Algemene conclusie ............................................................................................................................. 27
Voorwoord .......................................................................................................................................... 30
Samenvatting ...................................................................................................................................... 31
1.
Algemene inleiding ..................................................................................................................... 33
2.
Literatuuronderzoek ................................................................................................................... 34
3.
4.
2.1.
Inleiding literatuuronderzoek.............................................................................................. 34
2.2.
Methode literatuuronderzoek ............................................................................................ 35
2.3.
Resultaten literatuuronderzoek .......................................................................................... 36
2.4.
Conclusie en discussie ......................................................................................................... 52
Veldonderzoek ............................................................................................................................ 55
3.2.
Inleiding veldonderzoek ...................................................................................................... 55
3.3.
Methode veldonderzoek ..................................................................................................... 56
3.4.
Resultaten veldonderzoek................................................................................................... 59
3.5.
Conclusie en discussie veldonderzoek ................................................................................ 75
Algemene conclusie en aanbevelingen ....................................................................................... 77
Literatuurlijst ...................................................................................................................................... 79
Bijlage I: Zoekverslag literatuuronderzoek .................................................................................. 84
Bijlage II: Analyseplan ................................................................................................................. 95
Bijlage III: Ethische verantwoording .......................................................................................... 123
32
1. ALGEMENE INLEIDING
Yoga is een eeuwenoude discipline uit India, waarmee een verbinding tussen lichaam, geest en het
goddelijke kan worden bereikt. Yoga is dan ook Sanskriet3 voor verenigen of verbinden. De
yogafilosofie, zoals beschreven in de Yogasutra’s van Patanjali (Taimni, 2014), biedt aforismen
waarin het achtvoudige pad wordt beschreven. Dit pad beschrijft hoe de yogi, degene die yoga
beoefent, om dient om te gaan met anderen (e.g. geweldloos leven), met zichzelf (e.g. zelfdiscipliine),
het beoefenen van yogahoudingen en ademhalingsoefeningen. Daarnaast wordt het terugtrekken van
de zintuigen, het beoefenen van concentratie, meditatie en uiteindelijk het bereiken van de verlichting
beschreven (Taimni, 2014). In de gemiddelde yogastudio in het Westen wordt niet aan het gehele
achtvoudige pad aandacht besteed. De yogalessen richten zich veelal op de beoefening van de
houdingen, ademhalingstechnieken en meditatie (Stephens, 2012). Veel personen zoeken dan ook
hun heil in yoga zonder kennis te hebben van de achterliggende filosofie, of interesse te hebben in
spiritualiteit (Klaassen, 2012).
Tegenwoordig wint yogabeoefening steeds meer populariteit in het Westen (Ross & Thomas,
2010) en ook in Nederland is het aantal beoefenaars de laatste jaren sterk toegenomen (NOC*NSF,
2014). Deze populariteit kan onder andere te danken zijn aan de positieve invloed die yoga op het
welbevinden heeft (Impett, Daubenmier & Hirschmann, 2006). Het algeheel welbevinden wordt in de
literatuur ook wel beschreven als de algehele tevredenheid met het leven of de algehele evaluatie
over de kwaliteit van het leven (Lechner, Mester & Bolman, 2010). Volgens de World Health
Organization (1997) is het welbevinden in diverse categorieën op te delen, namelijk het fysieke,
psychische, sociale en spirituele welbevinden, het welbevinden op het omgevingsgebied en op het
gebied van de onafhankelijkheid. Deze abstracte begrippen worden verder toegelicht in de
bijbehorende paragrafen. Volgens Smith, Greer, Sheets en Watson (2006) is yoga een holistische
benadering. Impett et al., (2006), bevestigen dit. Volgens hen worden alle aspecten van het
welbevinden door yoga beïnvloed.
Binnen Yogacentrum Tilburg is de toename in populariteit niet onopgemerkt gebleven. Veel
yogabeoefenaars of yogi’s geven aan dat zij op diverse vlakken baat hebben bij yoga. Het is echter
niet duidelijk of dit daadwerkelijk zo is. Eerder onderzoek naar de invloed van yoga op het
welbevinden richt zich veelal op personen die een bepaalde aandoening of ziekte hebben. Er is
tevens onderzoek gedaan naar de invloed van yogabeoefening op een gezonde populatie, maar deze
doelgroep is aanzienlijk minder vertegenwoordigd in de empirische studies.
Het probleem wat speelt bij Yogacentrum Tilburg, is dat er momenteel te weinig
wetenschappelijke kennis voorhanden is over de invloed van yoga op het algeheel welbevinden. Het
gaat hierbij zowel om algemene kennis vanuit de literatuur, als om kennis over de leden van
Yogacentrum Tilburg. Dit gebrek aan kennis zorgt ervoor dat de huidige docenten en de docenten in
opleiding misschien niet genoeg op bepaalde zaken inspelen tijdens de lessen en daarbuiten.
Hierdoor zou het kunnen zijn, dat de invloed die yoga kan hebben op het welbevinden, niet geheel tot
uiting komt bij de leden van Yogacentrum Tilburg.
3
Sanskriet is de klassieke taal van oud India. Sanskrietbenamingen zijn schuingedrukt.
33
De hoofdvraag die centraal staat bij het onderzoek, luidt: ‘Hoe beleven de leden van
Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op hun algeheel welbevinden?’ Het onderzoek is relevant
voor de opdrachtgever vanwege de gebruikte empirische literatuur welke aansluit op de doelgroep
van Yogacentrum Tilburg. Daarnaast vindt het veldonderzoek onder de eigen leden plaats, waardoor
de verkregen informatie generaliseerbaaar wordt.
2. LITERATUURONDERZOEK
Dit hoofdstuk beschrijft de ondernomen stappen in het literatuuronderzoek en de hieruit
voortvloeiende resultaten. Vanuit deze resultaten worden conclusies getrokken, welke bediscussiëerd
worden in de laatste paragraaf.
2.1.
Inleiding literatuuronderzoek
Deze literatuurstudie laat zien op welke manier de beoefening van yoga het algeheel welbevinden
van de beoefenaar beïnvloed. De diverse deelvragen leiden uiteindelijk tot een beantwoording van de
hoofdvraag: ‘Op welke manier beïnvloedt yoga het algeheel welbevinden van de yogabeoefenaar?’
De informatie wordt verwerkt in resultaten en uiteindelijk in een conclusie- en discussieparagraaf,
waarin onder andere aanbevelingen voor nieuw onderzoek worden gedaan.
Hieronder volgt een opsomming van de deelvragen die leidend zijn bij dit literatuuronderzoek.

Op welke manier beïnvloedt yoga het fysiek welbevinden van de yogabeoefenaar?

Op welke manier beïnvloedt yoga het psychisch welbevinden van de yogabeoefenaar?

Op welke manier beïnvloedt yoga het spiritueel welbevinden van de yogabeoefenaar?

Op welke manier beïnvloedt yoga het sociale welbevinden?

Op welke manier beïnvloedt yoga het welbevinden op het gebied van onafhankelijkheid?

Op welke manier beïnvloedt yoga het welbevinden op het omgevingsgebied?
Deze deelvragen zijn opgesteld aan de hand van de theorie over het welbevinden van de World
Health Organization (WHOQOL Group, 1997). Gedurende de literatuurstudie is een extra deelvraag
toegevoegd, vanwege de relatief positieve resultaten uit de literatuur:

Kan yogabeoefening een negatieve invloed op het welbevinden hebben?
34
2.2.
Methode literatuuronderzoek
Het literatuuronderzoek is, vanwege de open aard van de literatuurstudie, een kwalitatief explorerend
onderzoek. Het zoeken naar literatuur gebeurd hoofdzakelijk via https://scholar.google.com,
https://biep.nu en https://books.google.com. Ook worden de databanken van de Universiteit van
Amsterdam en de Vrije Universiteit geraadpleegd. Met het zoeken naar de juiste literatuur wordt
begonnen door middel van Google Scholar. Omdat Nederlandse zoektermen omtrent yoga relatief
weinig resultaten opleveren, is veelal gekozen voor de Engelse variant. Zoektermen die onder andere
gebruikt worden, zijn de volgende: Yoga, Well-being, Quality of life, Benefits, Health, Happiness,
Spirituality, Sexual health, Energy, Mobility, Negative aspects en nog vele anderen. In bijlage I is een
overzicht bijgevoegd, waarin de literatuur, de gebruikte zoektermen, het aantal hits en de reden van
keuze voor het gebruikte artikel is toegelicht. De keus voor het al dan niet gebruiken van een artikel
wordt gemaakt op basis van het abstract, waarin wordt gekeken naar de methode van onderzoek, de
respondenten, de grootte van de steekproef en de conclusie- en resultatenparagraaf. Er wordt
getracht zo veel mogelijk met recente artikelen, niet ouder dan 10 jaar, te werken, al was dit niet in
alle gevallen mogelijk. Daarnaast werd gekeken of de doelgroep aansluit op de doelgroep van
Yogacentrum Tilburg (e.g. geen adolescenten) en of de steekproef dusdanig groot (>30) is. Dit is niet
altijd het geval, voor sommige onderzoeken is gekozen omdat deze enig in hun soort zijn. Daarnaast
gaat de voorkeur uit naar experimenten waarbij de respondenten nog niet eerder yoga hebben
beoefend. Indien hierin geen gedegen artikelen te vinden waren, is er gekozen voor andere methoden
van onderzoek. Aan de hand van het abstract en de conclusie- en resultatenparagraaf wordt gekeken
naar de relevantie van het artikel voor deze literatuurstudie.
Voor een groot aantal gevonden artikelen via Google Scholar dient betaald te worden. Indien dit
het geval is, wordt getracht het artikel te openen via Biep.nu of via een andere weg (e.g. Google). Een
ander deel van de literatuur is verkregen middels de sneeuwbalmethode. Indien er interessante en
relevante bronnen in de literatuurlijst van een artikel staan, worden deze opgezocht op Google
Scholar of Biep.nu.
De meer algemene informatie (e.g. de definitie van het welbevinden) zijn er andere bronnen
aangesneden. Hiervoor zijn geschikte boeken gezocht op Google Books. Daarnaast is er, voor de
meer algemene informatie over yoga, gekozen voor het gebruik van een boek dat door de
opdrachtgever gebruikt wordt binnen de yogadocentenopleiding, de Yogasutra’s van Patanjali
(Taimni, 2014). Op deze manier wordt de daaraan gekoppelde literatuur zo toepasbaar mogelijk voor
de opdrachtgever.
35
2.3.
Resultaten literatuuronderzoek
Volgens Rani en Rani (2013) worden alle aspecten van het welbevinden door yoga positief
beïnvloed.Hoe langer een persoon yoga beoefent, hoe meer baat deze persoon hierbij zal hebben
(Rani & Rani, 2013). Ook onderzoek van Conçalves et al., (2011) laat deze verbetering op het
algehele welbevinden zien. De World Health Organization verdeelt het welbevinden onder in zes
aspecten. In dit hoofdstuk wordt per paragraaf een aspect van het welbevinden onder de loep
genomen en wordt de invloed van yoga op dit onderdeel toegelicht.
2.3.1. De invloed van yoga op het fysieke welbevinden
Volgens de World Health Organization (1997) wordt het fysiek welbevinden gemeten door te kijken
naar de mate waarin iemand energie, pijn en ongemak en vermoeidheid ervaart. Ook wordt de
kwaliteit van slaap en rust bekeken (WHOQOL Group, 1997). Volgens Seaward (2012) zegt de
werking van de fysiologische systemen in het lichaam veel over het fysieke welbevinden.
Veel mensen zien het volgen van yogalessen als het beoefenen van een sport of als een vorm
van lichaamsbeweging. Volgens Warburon, Nicol en Bredin (2006), is er een duidelijke correlatie
tussen de gezondheid van een persoon en de mate waarin deze een bepaalde vorm van
lichaamsbeweging beoefent. Zo zou sporten onder andere hart- en vaatziekten, diabetes, kanker,
overgewicht en hierdoor ook een vroegtijdige dood kunnen voorkomen (Warburon et al., 2006). Als
men kijkt naar hart- en vaatziekten, zorgt het beoefenen van een vorm van lichaamsbeweging zelfs
voor een risicoverlaging van 50% (Warburon et al.,2006). De beoefening van yoga heeft volgens
Ross en Thomas (2010) zeer positieve uitwerkingen op de gezondheid. Yoga zou zelfs vrijwel altijd
een positievere uitwerking hebben op de gezondheid dan andere takken van sport. Dit geldt voor
zowel de gezonde populatie als voor mensen die een bepaalde aandoening of ziekte onder de leden
hebben (Ross & Thomas, 2010). Onderzoek van Cowen en Adams (2005) toont aan dat de
beoefening van yoga verlagend werkt op de bloeddruk, meer spierkracht en uithoudingsvermogen
oplevert en spieren flexibeler worden. Ook hebben Cowen en Adams verschillende yogavormen met
elkaar vergeleken, maar hiertussen geen significant verschil kunnen aantonen (2005).
Degenen die yoga als een vorm van sport zien, geven aan dat de redenen dat zij yoga
beoefenen liggen bij het fysiek sterker en flexibeler worden en omdat zij vinden dat ze er door de
yogabeoefening beter uitzien (Dittmann & Freedman, 2009). Ook binnen onderzoek van Penman,
Cohen, Stevens & Jackson (2012), gaven de respondenten aan te zijn gestart met yoga omwille van
fysieke vooruitgang, namelijk het verkrijgen van sterkere spieren en meer flexibiliteit.
Voor personen die geruime tijd geen lichaamsbeweging hebben gehad, is yoga een effectief
middel om hier verandering in te brengen. Onderzoek van Bryan, Zipp en Parasher (2012) laat het
verschil zien tussen een groep welke tien weken lang twee maal per week yoga heeft gevolgd en een
groep die niet actief is geweest gedurende deze tien weken. Het algehele welbevinden van de groep
die yoga beoefende ging omhoog. Ook pasten de respondenten hun eetgewoonten en de mate
waarin zij lichaamsbeweging hadden aan en konden zij beter met stress omgaan.
Tijdens een onderzoek van Schure, Christopher en Christopher (2008), werd gekeken naar de
invloed van een combinatie van yoga, meditatie en qigong, een Chinese bewegingsleer op
respondenten die op dat moment allen aan het studeren waren. De participanten ervoeren fysieke
36
veranderingen tijdens deze periode. Zij voelden een verbetering van fysieke kracht, flexibiliteit en
balans en leerden te vertrouwen op hun eigen lichaam. Ook werden zij minder snel ziek (e.g.
verkoudheid en griep in de winter) en voelden zij zich energiek in de vroege ochtend. Daarnaast
hebben zij een beter inzicht in hun eigen gezondheid gekregen (Schure et al., 2008).
Volgens Hayes en Chase (in Diamond, 2011) zorgt yoga voor het verminderen van klachten van
astma en het verbeteren van het fysieke welbevinden bij ouderen. Daarnaast helpt yoga bij het
verminderen van pijn in de lage rug (Hayes & Chase in Diamond, 2011). Het verminderen van pijn in
de lage rug wordt tevens door andere onderzoeken bevestigd. Zo heeft onderzoek gericht op
personen met chronische lage rugpijn aangetoond dat yoga als behandelmethode kan werken tegen
lage rugklachten. Gedurende een intensieve behandelperiode van zeven dagen verminderden de
pijnklachten en werd de onderrug flexibeler (Tekur, Singphow, Nagendra & Raghuram, 2008). Ook
jongeren hebben op fysiek vlak baat bij regelmatige yogabeoefening. Zij voelen zich energieker,
slapen beter en hebben minder stressgerelateerde fysieke klachten als hoofdpijn, rusteloze benen en
gespannen kaken (Sibinga et al., 2011). Ook volgens McCall (2007) zou yoga helpen bij astma.
Daarnaast zouden personen die lijden aan obesitas en spierziekten tevens profijt hebben van
yogabeoefening (McCall, 2007). Yogabeoefening zou daarnaast helpen bij problemen met hart- en
bloedvaten, reuma, artrose, pijn en problemen met maag en darmen (Collins, 1998). Volgens
Danhauer et al., (2008) neemt gewrichtspijn af door yogabeoefening.
Yoga heeft een positieve uitwerking op diverse systemen in het lichaam. Zo beïnvloed yoga
onder andere het autonome zenuwstelsel, het endocriene systeem en het immuunsysteem (Ross &
Thomas, 2010). Hierdoor komt de hormoonhuishouding en het sympatische zenuwstelsel tot rust en
heeft men een betere weerstand tegen het krijgen van ziekten. Ook de aanmaak van cortisol
vermindert en de fysieke arousal (e.g. versnelde hartslag) die vanuit het sympatische zenuwstelsel
ontstaat bij momenten van stress neemt af. Hierdoor ervaart de yogi minder stress (Diamond, 2011).
Volgens Herrick en Ainsworth (2009) is een goede ademhaling essentieel voor een goede
gezondheid. Zij stellen dat er tegenwoordig te oppervlakkig geademd wordt. Hierdoor zorgt het
sympatische zenuwstelsel voor te veel arousal, wordt er minder goed met emoties omgegaan,
ontstaan fysieke spanningen en verliest het lichaam te veel energie. De ademhaling wordt
aangestuurd vanuit het autonomische zenuwstelsel, wat automatisch gebeurt. Men is zich er vaak
niet van bewust dat men het zelf, door er doelbewust op te letten, kan aansturen. Binnen de
yogabeoefening wordt er veel gelet op de ademhaling. Door hier bewust mee bezig te zijn, kan er een
zeer kalmerende werking op het zenuwstelsel uitgeoefend worden (Herrick & Ainsworth, 2009). Zo
zou het beoefenen van 30 minuten yoga in combinatie met ademhalingsoefeningen, erg goed zijn
voor het verkrijgen van meer energie (Woods, 1993).
Vanuit de Oosterse geneeskunde wordt er op een wat andere manier naar het menselijk lichaam
gekeken dan in het Westen gebeurd. Zo wordt er in Oosterse landen gewerkt met energieën in het
lichaam (e.g. Prana in India en Chi in China). Als deze energieën niet vrij door het lichaam kunnen
stromen, kunnen er problemen met de gezondheid ontstaan (Gunmen, 2004). Omdat er door de
yogahoudingen of asanas, blokkades in het lichaam worden opgeheven, kan de energie beter door
het lichaam stromen. Hierdoor ervaren yogabeoefenaars meer energie en beleven zij meer
37
levensvreugde (Collins, 2006). Tijdens een onderzoek van Ross, Friedmann, Bevans en Thomas
(2013) ervoer het overgroote deel (84,5%) van de respondenten een verbetering in de
energiehuishouding. Ook de respondenten van een onderzoek van McIver, McGartland en O’Halloran
(2009) ervoeren een toename in hun energieniveau. Daarnaast werden zij zich meer bewust van de
momenten waarop zij in het dagelijks leven te veel energie in bepaalde zaken staken, waar zij voor
hun gevoel te weinig voor terugkregen. Hierdoor hebben zij geleerd hoe zij hun energie naar eigen
inzicht beter kunnen verdelen (McIver et al., 2009). Gedurende een onderzoek naar de verschillen
tussen relaxatieoefeningen, visualisatieoefeningen en yoga heeft Woods (1993) ontdekt dat van deze
drie, yoga de beste manier is om een zowel fysieke als mentale energie te doen toenemen.
Daarnaast ervoeren de respondenten een verbetering in hun slaapkwaliteit en hadden zij minder last
van lethargie (Woods, 1993).
De World Health Organization (1997) benoemt de kwaliteit van slaap als uitermate belangrijk
voor een een positieve beoordeling van het welbevinden. Ook volgens Seaward (2012) is een goede
nachtrust cruciaal is om optimaal te kunnen functioneren en een gevoel van welbevinden te ervaren.
Yogabeoefening is erg geschikt om een betere kwaliteit van slaap te ontwikkelen (Klatt, Buckworth &
Malarkey, 2008). Onderzocht is dat personen die problemen hebben met bijvoorbeeld goed in slaap
kunnen komen of vaak ’s nachts wakker worden, in een relatief korte tijd een beter slaapritme en
meer rust kunnen creëren. De respondenten in het betreffende onderzoek hebben gedurende zes
weken één yogales per week gevolgd en hebben tijdens het werken achter de computer regelmatig
de tijd genomen om een aantal yoga- en meditatieoefeningen te doen (Klatt et al., 2008). Een
meerderheid van de respondenten die deel hebben genomen aan een onderzoek van Ross et al.,
(2013) ervoeren een verbetering in hun slaapkwaliteit. Collins (2006) beaamd dat yoga een positieve
uitwerking op de kwaliteit van slaap kan hebben en slapeloosheid tegen kan gaan. Ook volgens
Smith, Hancock, Blake-Mortimer en Eckert (2006) heeft yogabeoefening een erg positieve uitwerking
op de slaapkwaliteit. Zij hebben in hun onderzoek yoga en andere ontspanningstechnieken met
elkaar op diverse vlakken vergeleken. Uit dit onderzoek blijkt dat yoga een beter middel is om stress
te reduceren dan de andere ontspanningstechnieken die binnen het betreffende onderzoek zijn
toegepast (e.g. een les waarbij er puur gericht werd op het ontspannen van de spieren) (Smith et al.,
2006).
Onderzoek van Herrick en Ainsworth (2009) toont aan dat personen die yoga beoefenen zich
bewuster van lichamelijke sensaties worden. Hierdoor kunnen zij ongezonde en ongewenste
patronen doorbreken. In het geval van een ongezonde voedingsstijl, waarbij sprake is van het tot zich
nemen van relatief veel suiker en vet, wordt de persoon zich bewuster van het effect dat deze stoffen
hebben op het fysieke en psychische welbevinden (e.g. een afname in energie, last van buikpijn).
Hierdoor gaan yogi’s vaak op een andere manier met hun voeding om en passen zij hun eetpatroon
aan. Zo letten zij meer op ingrediënten die in de voeding zitten en voelen zij zich sneller aangetrokken
tot vers en relatief gezonder voedsel, zoals groenten en fruit (Herrick & Ainsworth, 2009). Personen
die lijden aan een Binge-Eating Disorder, waarbij in een korte tijd aanzienlijk meer voedsel tot zich
genomen wordt dan bij personen met een gezonder voedingspatroon, kunnen baat hebben bij yoga
(McIver et al., 2009). Het twaalf weken durende onderzoek, waarbij de respondenten intensief yoga
38
beoefenden, laat zien dat deze personen hun maaltijden op een langzamer tempo tot zich namen dan
voorheen. Daarnaast kozen zij voor gezondere voedingsopties dan zij de voeding die zij aanvankelijk
aten (McIver et al., 2009). Ook personen met andere vormen van eetstoornissen gaan door middel
van yogabeoefening op een gezondere manier met voeding om (Byrne, 2013). Ook volgens Ross et
al., (2013), maken personen die yoga beoefenen vaker gezonde beslissingen als het gaat om
voeding, alcohol en tabak. Een meerderheid van de respondenten gaf aan dat yoga tevens helpt bij
het verkrijgen van een gezonder lichaamsgewicht (Ross et al., 2013). Penman et al., (2012) beamen
dat personen door yogabeoefening gezonder gaan leven. Naast een vermindering in alcohol en tabak
zijn yogi’s vaker vegetarisch en kiezen zij vaker voor biologische voeding. Volgens Penman et al.,
(2012) geldt hierbij: hoe langer de persoon yoga beoefent, hoe groter de invloed op de keuzes die de
persoon maakt.
Volgens Mishra, Singh, Bunch en Zhang (2012) kan yoga ervoor zorgen dat personen die lijden
aan neurologische stoornissen zoals onder andere Alzheimer, multiple sclerosis en epilepsie,
verbeteringen ondervinden op zowel fysiek als psychologisch gebied. Bastille en Gill-Body (2004)
hebben aangetoond dat yoga geschikt is voor personen die een herseninfarct hebben gehad en
hieraan een gedeeltelijke verlamming aan één kant van het lichaam hebben overgehouden. Door
deze personen, op gemodificeerde wijze, yoga te laten beoefenen, verbeterde hun fysieke balans en
werden zij meer beweeglijk. Deze beweeglijkheid zorgt ervoor dat zij in het dagelijks leven
gemakkelijker activiteiten uit kunnen voeren (Bastille & Gill-Body, 2004).
Uit bovenstaande kan geconcludeerd worden dat yogabeoefening een positieve invloed heeft op
het fysieke welbevinden. Regelmatige lichaamsbeweging zorgt voor een betere gezondheid en kan
dienen als preventief middel tegen diverse aandoeningen (Warburton et al., 2006). Yogabeoefening
zorgt volgens Ross & Thomas (2010) voor een positievere uitwerking op de gezondheid dan andere
vormen van lichaamsbeweging. Yogabeoefening beïnvloed alle aspecten van het fysiologisch
welbevinden. Men krijgt meer spierkracht, flexibiliteit, een betere balans, de bloeddruk wordt verlaagd
en de energiehuishouding van een persoon wordt positief beïnvloed (Schure et al., 2008, Sibinga et
al., 2011). Yoga stimuleert personen die lang niet hebben gesport om meer te bewegen en zorgt
ervoor dat yogi’s zich relatief meer verdiepen in gezonde voeding, wat tevens een goede uitwerking
op het welbevinden heeft (Bryan, Zipp & Parasher, 2012). Personen worden zich door de
yogabeoefening bewuster van signalen die het lichaam afgeeft, waardoor zij gemakkelijker gezonde
keuzes maken (Herrick en Ainsworth (2009) Pijnklachten, zoals aan de lage rug (Tekur et al., 2008),
gewrichten (Danhauer et al., 2008) en hoofdpijn nemen af (Sibinga et al., 2011). Door het beoefenen
van yoga verbeteren yogi’s tevens de kwaliteit van de ademhaling, waardoor zij meer energie krijgen
en gevoelens van stress afnemen (Herrick & Ainsworth, 2009). De kwaliteit van slaap is erg belangrijk
voor de gemoedstoestand van een persoon en kan door yoga aanzienlijk verbeteren (Klatt,
Buckworth & Malarkey, 2008, Collins, 2006). Ook zou yoga personen helpen die lijden aan
neurologische stoornissen (Mishra et al., 2012) en personen die een herseninfarct hebben gehad
(Bastille & Gill-Body, 2004).
39
2.3.2. De invloed van yoga op het psychisch welbevinden
Het psychisch welbevinden wordt gedefinieerd als de mate waarin een persoon stress ervaart, het
zelfbeeld van een persoon, hoe deze denkt over de eigen verschijning, de positieve en negatieve
emoties die een persoon ervaart en de manier waarop deze nadenkt, zich kan concentreren en zaken
kan onthouden (World Health Organization, 1997). Seaward (2012) verdeelt deze zaken in twee
pijlers van welbevinden, namelijk het mentale welbevinden, wat vertaalt kan worden in de manier
waarop iemand informatie verzamelt, deze verwerkt, terughaalt en communiceert. Daarnaast is
volgens Seaward (2012) het emotionele welbevinden erg belangrijk. Dit onderdeel van het
welbevinden beslaat de emoties die een persoon ervaart en de manier waarop de persoon hiermee
omgaat (e.g. zich al dan niet laat leiden door emoties).
Stress heeft een grote invloed op de mate waarin een persoon het eigen welbevinden
beoordeeld. Daarnaast zorgt stress voor zowel fysieke als mentale spanningen, welke door kunnen
spelen in alle aspecten van het welbevinden. Volgens Seaward (2012) lijden er steeds meer mensen
aan stress. Stress is een spanning die door personen ervaren wordt wanneer de druk vanuit
bijvoorbeeld hun werk of opleiding, interpersoonlijke relaties of verantwoordelijkeden te groot wordt.
Ook kan stress voortkomen uit een gebrek aan zelfvertrouwen. Daarnaast kan stress beschreven
worden als een gebrek aan innerlijke rust (Seaward, 2012). Als men langer last heeft van stress, kan
deze een negatieve uitwerking op de gezondheid hebben (Morrison & Bennet, 2010). Volgens
Diamond (2011) zorgt het beoefenen van yoga voor het verlagen van stress. Ook Smith, Greer,
Sheets en Watson (2011) hebben aangetoond dat het beoefenen van yoga waarbij alleen aan de
houdingen of asana’s gewerkt wordt, helpt bij het verlagen van depressieve gevoelens, stress en het
verkrijgen van een hoopvol gevoel. Daarnaast zijn yogavormen die meer inspelen op de spiritualiteit
erg geschikt voor het verminderen van gevoelens van angst (Smith et al., 2011). Volgens Chatta (in Li
& Goldsmith, 2012) is de beoefening van yoga in vergelijking met andere ontspanningsmethode de
beste manier is om gevoelens van stress te verminderen. Coping, de manier waarop iemand met
stress omgaat, is bij yogi’s anders dan bij personen die geen yoga beoefenen. Onderzoek van Schell,
Allolio en Schonecke (in Li & Goldsmith, 2012) toont aan dat personen die gedurende drie uur een
verhaal dienden te lezen, op andere manieren omgingen met de stress die dit verhaal bij hen opriep.
Degenen die geen yoga beoefenden ervoeren agressieve gevoelens, werden prikkelbaar en kregen
somatische klachten. Degenen die wel yoga beoefenden scoorden op deze schalen aanzienlijk lager.
Volgens Milligan (2006) is yogabeoefening een uitermate geschikte manier voor studenten om met
stress om te gaan, omdat zij op academische en sociale vlakken beter presteren als de stress
gereduceerd wordt. Personen die het moeilijk vinden om hulp te zoeken om met stress om te gaan,
kunnen in yogabeoefening een prettige, alternatieve wijze vinden om stress te reduceren. Hierdoor
worden fysieke en mentale stressgerelateerde problemen voorkomen (Milligan, 2006).
Onderzoek van Khalsa et al., (2009) toont aan dat personen die last hebben van prestatiedruk
profijt kunnen hebben van het beoefenen van yoga. Professionele muzikanten die hinder
ondervonden van prestatiedruk, welke tot uiting kwam in gevoelens van stress, angst, emotionele
schommelingen en fysieke problemen, hebben gedurende twee maanden intensieve yogalessen
gevolgd. De resultaten van dit onderzoek tonen aan dat yoga ervoor zorgt dat er minder prestatiedruk
40
en minder spanning wordt ervaren (Khalsa et al., 2009). Danhauer et al., (2008) hebben aangetoond
dat personen een ontspannen gevoel aan yogalessen overhouden. Daarnaast konden de
respondenten na afloop van een les beter met hun emoties omgaan dan voorafgaand aan de les. Ook
ervoeren de respondenten de yogainterventie als prettig, omdat ze hierdoor ‘een moment voor
zichzelf’ hadden (Danhauer et al., 2008).
De positieve of negatieve emoties die iemand ervaart, zijn van grote invloed op de manier hoe
deze persoon met stress omgaat. Zo staan positieve emoties en gedachten volgens Seligman (in
Seaward, 2012) aan de basis van een gezond en optimaal leven. Ook zorgen het hebben van
positieve emoties voor het verdwijnen van negatieve emoties (Seaward, 2012). In onderzoek van
Bryan et al., (2012) is aangetoond dat respondenten die gedurende tien weken twee maal per week
yoga beoefenden meer positieve emoties ervoeren. De emoties die de respondenten beschreven zijn
gevoelens van vrolijkheid, enthousiasme en opgewektheid. Daarnaast hadden zij het gevoel dat hen
nieuw leven was ingeblazen (Bryan et al., 2012). Volgens Woods (1993) ervaren personen die yoga
beoefenen meer positieve emoties zoals enthousiasme. Daarnaast zijn zij alerter en zich meer
bewust van zaken die in hun omgeving gebeuren. Volgens Woods (1993) beïnvloeden deze zaken de
kwaliteit van slaap en beïnvloed de slaapkwaliteit tevens deze zaken, het is een wisselwerking.
Sharma, Gupta en Bijlani (2008) hebben aangetoond dat personen gedurende een relatief korte
yoga-interventie van tien dagen, met een positievere blik naar hun dagelijks leven leerden kijken. Zij
lieten zich minder leiden door de negatieve zaken en kregen meer oog voor de positieve zaken in hun
leven. Daarnaast konden zij makkelijker zaken loslaten waar zij geen controle over hadden (Sharma
et al., 2008). Onderzoek van Ross et al., (2013) toont aan dat personen die regelmatig yoga
beoefenen een aanzienlijke verbetering ervaren in hun geluksgevoel. In een onderzoek van Schure
et al., (2008) benoemden de participanten dat zij meer tijd, ruimte en verlangen hadden gekregen om
hun bewustzijn te vergroten. Ook wilden zij rustiger leven, meer aanwezig zijn en hebben zij angst,
zelfkritiek en twijfel los kunnen laten. Zij leefden door de yogabeoefening meer in het moment,
konden beter zaken aanvoelen en accepteren. Andere resultaten uit dit onderzoek zijn een
verbetering van zelfreflectie door de deelnemers, het ervaren van een vredig gevoel tijdens deze
zelfreflectie en het beter begrijpen van zichzelf en hun omgeving (Schure et al., 2008). Milligan (2006)
beaamt dat yoga kan helpen bij acceptatie van zaken waar een persoon zelf geen invloed op uit kan
oefenen en bij zelfacceptatie.
Het gevoel van eigenwaarde wordt volgens Block en Robbins (in Larsen & Buss,
2010) gedefinieerd als: “De mate waarin een persoon zichzelf dichtbij of veraf vindt staan van de
persoon die iemand zou willen zijn. Hoe groter dit contrast, hoe lager het zelfvertrouwen van de
persoon”. Een gezond zelfvertrouwen is belangrijk voor een gezond leven. Zo kan volgens Butler,
Hokanson en Flynn (in Larsen & Buss, 2010) een laag zelfvertrouwen een voorspeller zijn van
depressies. Daubenmier (2005) heeft onderzocht of er een samenhang is tussen het beoefenen van
yoga en de manier waarop vrouwen zichzelf evalueren. De resultaten van dit onderzoek laten zien dat
de respondenten een groter lichaamsbewustzijn kregen, beter reageren op lichamelijke sensaties,
zichzelf minder objectiveren en eetstoornissen afnemen (Daubenmier, 2005). De participanten van
het onderzoek van Schure et al., (2008) benoemen dat zij, sinds zij yoga beoefenen, zichzelf
41
accepteren, meer zelfvertrouwen hebben en het gevoel hebben compleet te zijn. Daarnaast oordelen
zij minder hard over zichzelf (Schure et al, 2008). Wat tevens van positieve invloed kan zijn op het
zelfbeeld, is dat er in yogastudio’s meestal geen spiegels aanwezig zijn, wat in tegenstelling tot
andere sportfaciliteiten wel vaak het geval is. Yogi’s zijn hierdoor vaak minder bezig met hoe
houdingen eruit zien en meer met hoe deze van binnenuit voelen (Byrne, 2013). Volgens Swim,
Hyers, Cohen en Ferguson ( in Impett et al., 2006) worden vrouwen vaker dan mannen op hun
uiterlijk beoordeeld. Volgens Marlowe, Schneider en Nelson (in Impett et al, 2006). passen zij zich
aan aan de wensen van hun omgeving, door bijvoorbeeld overmatig op hun voedingspatroon te letten
Impett et al, (2006) hebben onderzocht in hoeverre yoga ervoor kan zorgen dat vrouwen het gevoel
hebben te moeten presteren naast zich neer kunnen leggen. Gedurende een periode van twee
maanden hebben de respondenten op intensieve basis yogalessen gevolgd en hebben zij hun
bevindingen in meerdere surveys ingevuld. De respondenten hadden allen baat bij de yogalessen. Zij
werden zich bewuster van hun lichaam en hadden minder last van negatieve invloeden van buitenaf
(e.g. hoe anderen over hen denken). Ook is bij de vrouwen de mate waarin zij zichzelf als ‘object’ zien
afgenomen. Door deze veranderingen ervoeren de respondenten een toename in hun tevredenheid
over het leven. (Impett et al, 2006).
Volgens Khalsa, Shorter, Cope, Wyshak en Sklar (2009) verandert yoga niet alleen de
beoefenaar op het moment dat deze zich op de yogamat bevindt. Ook in het dagelijks leven kan de
yogi veranderingen bij zichzelf waarnemen. Dit komt door de acceptatie van het zelf en de fysieke en
psychische kracht die een persoon opbouwt gedurende de beoefening. Khalsa et al., (2009)
concluderen: “Door zich meer verbonden te voelen met de diepe sensaties en ademhaling, wordt het
dagelijks leven een praktijk ‘buiten de yogamat’”. Ook volgens Herrick en Ainsworth (2000) worden
(ongezonde) patronen in het dagelijks leven doorbroken, doordat de yogi bewuster omgaat met de
sensaties in het lichaam. De yogi zou hierdoor meer ontspannen, energiek en vrolijk door het leven
gaan, omdat deze kiest voor gezondere opties in het leven (Herrick & Ainsworth, 2009). Hoe langer
een persoon yoga beoefent, hoe groter de kans dat deze persoon gezondere keuzes gemaakt
(Penman et al., 2012).
Jongeren zouden tevens baat hebben bij het beoefenen van yoga. De beoefening werkt ook
bij hen stressverlagend. Vanwege een betere concentratie gaan hun schoolprestaties vooruit (Sibinga
et al., 2011). Ook bij kinderen en jongeren die gediagnosticeerd zijn met ADHD kan yoga een effectief
middel zijn om schoolprestaties te verbeteren. Door de beoefening worden zij minder hyperactief,
voelen zij zich vrolijker, minder angstig en kunnen zij zich beter concentreren (Suboticki, 2007).
De werking van de hersenen wordt volgens Froeliger, Garland en McClernon (2012) positief
beïnvloed door yoga. Uit het onderzoek blijkt dat hoe langer een persoon yoga beoefent, hoe meer
grijze massa zich in de diverse onderdelen van de hersenen bevindt (e.g. de frontaalkwab en de
occipitaalkwab). Deze grijze massa bestaat uit neuronen. Hoe meer grijze massa een persoon heeft,
hoe beter de verbindingen in de hersenen zijn. Deze verbindingen zorgen voor de cognitieve functies
als het opslaan en terughalen van kennis en herinneringen, het gebruik van taal, het verwerken van
zintuiglijke informatie en dergelijke (Palm, 2005). Naast deze grotere hoeveelheid grijze stof, ervaren
de personen die yoga beoefenen minder cognitieve problemen (Froeliger, Garland & McClernon,
42
2012). Volgens Salmon, Lush, Jablonski en Sephton (2008) verbetert yoga inderdaad de cognitieve
functies, waardoor de beoefenaar onder andere meer alert wordt en een groter bewustzijn verkrijgt.
Uit onderzoek van Schure et al., (2008) blijkt dat de participanten zich, na de yogainterventie waaraan
zij hebben deelgenomen, beter konden concentreren en zich helderder voelden.
Yoga heeft een positieve invloed op het psychisch welbevinden van personen die lijden aan
bepaalde ziekten. Zo hebben Ülger en Yaǧli (2010) aangetoond dat yoga een positieve invloed heeft
op patiënten die borstkanker hebben. Deze patiënten konden zich door het beoefenen van yoga
beter ontspannen, ervoeren minder stress en konden beter hun dagelijkse routine volhouden. Het
onderzoek laat zien dat de kwaliteit van leven van deze patiënten aanzienlijk verhoogd is door de
yogabeoefening. Personen die een herseninfact hebben gehad en nog kampen met de gevolgen
hiervan, kunnen op psychisch vlak baat hebben bij yoga. Zo werd door middel van onderzoek van
Bastille en Gill-Body (2004) aangetoond dat het geheugen verbeterde en dat de emoties beter in
balans waren.
Naast de invloed op het psychische welbevinden van personen die een ziekte hebben, kan
yoga ook een positieve invloed leveren op personen met psychische problemen. McCall (2007) stelt
dat yoga helpt bij psychische stoornissen zoals alcoholisme en depressies. Ook volgens Cramer,
Lauce, Langhorst en Dobos (2013) zou yoga personen met depressieve klachten of een
gediagnosticeerde depressive kunnen helpen. Zij stellen dat yoga inzetbaar kan zijn als onderdeel
van een therapie tegen depressies (Cramer et al., 2013). Volgens Daimond (2011) zou yoga helpen
bij het overwinnen van eetstoornissen. Dittmann en Freedman (2009) raden yoga zelfs aan als
therapie om een eetstoornis te boven te komen. Het betreffende onderzoek toont aan dat het
zelfbeeld van de respondenten verbeterde door yoga, zij meer zelfacceptatie ervoeren en beter om
konden gaan met onzekerheden. (Dittmann & Freedman, 2009). Voor personen die lijden aan een
posttraumatische stress stoornis, een stoornis die voort kan komen uit traumatische gebeurtenissen,
kan yoga een gedegen aanvullende vorm van therapie bieden (Sips, 2012). De yogabeoefening zorgt
voor een beter bewustzijn van de signalen die het lichaam afgeeft, waardoor de beoefenaar zich
zowel psychisch als fysiek beter voelt in het eigen lichaam (Sips, 2012). Onderzoek van Bangalore en
Varambally (2012) laat zien dat voor personen die lijden aan schizofrenie, yoga een erg goede vorm
van therapie kan bieden. Het is hierbij belangrijk dat niet alle aspecten van yoga aan bod komen. zo
zorgt het mediteren er namelijk voor dat psychoses bij de patiënten getriggerd kunnen worden. Yoga
heeft vooral invloed op het verminderen van de negatieve symptomen van schizofrenie en verbetert
de sociale cognitie (Bangalore & Varambally, 2012).
Concluderend kan gesteld worden dat yoga op positieve wijze het psychisch welbevinden
beïnvloed. Yoga heeft een positieve uitwerking op de mate waarin personen stress ervaren
(Diamond, 2011, Smith et al., 2011, Chatta in Li & Goldsmith, 2012). Naast het reduceren van
gevoelens van stress zorgt yoga tevens voor een andere manier van coping (Schell, Allolio &
Schonecke in Li & Goldsmith, 2012) Ook prestatiedruk, gevoelens van angst en emotionele
schommelingen nemen af (Khalsa et al., 2009). Personen die regelmatig yoga beoefenen, ervaren
een toename in positieve emoties (e.g. vrolijkheid) (Bryan et al., 2010, Woods, 1993) en een
vermindering van negatieve emoties (e.g. angst, twijfel) (Schure et al., 2008). Daarnaast kijken zij met
43
een positievere blik naar het leven (Sharma, Gupta & Bijlani, 2008). Ook het zelfbeeld van de
beoefenaar wordt middels yoga beïnvloed. Personen die regelmatig yoga beoefenen krijgen meer
zelfvertrouwen, accepteren zichzelf en zijn minder hard voor zichzelf (Schure et al., 2008). Invloeden
van buitenaf hebben minder impact op hen (Impett et al., 2006) en zij leren zich meer bezig te houden
met hun gevoel (Byrne, 2013). Door regelmatige beoefening kan de yogi de veranderingen bij zichzelf
ook in het dagelijks leven waarnemen, waardoor deze op een positievere manier door het leven gaat
(Herrick & Ainsworth, 2000). Yoga heeft een positieve invloed op de werking van de hersenen.
Vanwege sterkere verbindingen worden cognitieve taken gemakkelijker volbracht (Froeliger, Garland
& McClernon, 2012), zoals een toename in concentratie (Sibinga et al., 2011, Suboticki, 2007).
Personen die psychische problemen ondervinden vanuit een ziekte waaraan zij lijden, kunnen door
middel van yoga beter met hun ziekte om leren gaan (Ulger & Yaǧli, 2010). Daarnaast kan yoga
ingezet worden als hulpmiddel bij het overwinnen van diverse stoornissen (Diamond, 2011, Dittmann
& Freedman, 2009, Bangalore & Varambally, 2012).
2.3.3. De invloed van yoga op het spirituele welbevinden
Het spirituele welbevinden is volgens Seaward (2012) een staat van een hoger bewustzijn en zorgt
voor diepgaande relaties met het zelf en anderen, wat zorgt voor sterke waarden en geeft betekenis
aan het leven. Volgens Koenig (2012) kan het hierbij gaan om personen die geloven in een god of
religie, maar ook om personen die niet-gelovig zijn. De term spiritualiteit is volgens moeilijk te
definiëren omdat ieder individu een andere associatie heeft met het begrip. Koenig (2012) beaamd
dat het gaat om betekenisgeving aan het leven, welke eenieder op een individuele manier kan
invullen.
Spiritualiteit en religie kunnen volgens Koenig (2012) een zeer positieve uitwerking hebben op
de mate waarin iemand stress ervaart, last heeft van een depressie, zelfmoordgedachten, angst en
andere zaken die met de psychische gezondheid te maken hebben. Volgens van den Brink (2012)
voelt zo’n 42 procent van de Nederlandse bevolking zich aangetrokken tot andere religies dan
bijvoorbeeld het Christendom of de Islam. Deze personen hebben veelal interesse in (zen-)meditatie,
yoga en andere zaken waardoor zij dichter bij het ‘goddelijke in zichzelf’ kunnen komen (Van den
Brink, 2012). Volgens Klaassen (2012) kwam dit keerpunt na de jaren zestig. De strikte regelgeving
van het Christendom werd voor veel mensen minder aantrekkelijk, sommigen ontwikkelden volgens
van der Veer (in Klaassen, 2012) zelfs een aversie jegens religies. Klaassen (2012 ) concludeert:
“Yoga als yogafilosofie is een voorbeeld van hoe betekenis kan worden gegeven aan het leven. Deze
mogelijkheid heeft kunnen ontstaan door allerlei maatschappelijke ontwikkelingen in de Nederlandse
maatschappij“ (p.17). De yogafilosofie beschrijft hoe een persoon dient te leven. Zaken die hierin aan
bod komen, zijn onder andere geweldloosheid, tevredenheid, niet stelen en zelfstudie (Taimni, 2014).
Sommige yogi’s zien hun beoefening als een spirituele aangelegenheid. In een onderzoek
van Penman et al., (2012) gaven de respondenten aan aanvankelijk te zijn begonnen met yoga
omwille van de fysieke vooruitgang. Velen van hen hebben hun beoefening voortgezet vanwege de
psychische en spirituele ontwikkelingen die zij doormaken. Ook Ditmann en Freedman (2009) hebben
een onderzoek gedaan naar onder andere de achterliggende redenen van het beoefenen van yoga.
Hierin hebben zij twee groepen onderverdeeld; degenen die puur voor de lichamelijke inspanning en
44
onstspanning yoga deden en de respondenten die vanwege de spirituele achtergrond yoga
beoefenen. Degenen die yoga beoefenden vanwege interesse in de spirituele achtergond, ervoeren
een beter bewustzijn van hun gevoelens waardoor zij beter met deze gevoelens om konden gaan.
Daarnaast nam hun zelfkennis toe, verdiepten zij zich meer het meditatieve aspect en hadden zij
meer interesse in de religieuze en filosofische achtergrond van yoga (Ditmann & Freedman, 2009).
Klaassen (2012) stelt dat naast het volgen van yogalessen als recreatie of lichaamsbeweging, yoga
ervoor kan zorgen dat men werkt aan centralisatie van het zelf, zelfontplooiing en een gevoel van
vrijheid. Burde en Rao (2005) bevestigen dat yoga kan leiden tot zelfactualisatie. Volgens hen komt
de Westerse wereld hierin nog tekort, maar bieden Oosterse filosofieën hierin een gedegen pad.
Burde en Rao hebben diverse yogafilosofieën met elkaar vergeleken en zijn tot de conclusie
gekomen dat er, ondanks de diversiteit, bij allen naar eenzelfde doel toe wordt gewerkt, namelijk
meer kennis over het zelf en uiteindelijk zelfactualisatie (Burde & Rao, 2005).
Tijdens onderzoek van Schure et al., (2008) ervoeren de deelnemers een verandering in hun
bestaande geloofsovertuigingen en hadden zij het gevoel dat er een diepere betekenis aan het leven
verbonden zit. Zo benoemden de participanten meer het gevoel te hebben met een reden te bestaan
en iets belangrijks met het leven en de wereld te willen doen (Schure et al., 2008).
De
behoeftehiërarchie of behoeftepiramide van Abraham Maslow (figuur 4.3) laat zien welke behoeften
mensen hebben en hoe zij deze over het algemeen prioriteren. Hoe verder onderaan de piramide de
behoefte staat, hoe groter de drang is om deze behoefte te verwezenlijken. Hoe verder naar boven,
hoe minder belangrijk de behoefte is om te kunnen overleven. Mocht één van de eerder verworven
doelen verdwijnen (e.g. de woning van de persoon is niet meer bewoonbaar) dan stapt degene
automatisch terug naar dat onderdeel van de piramide, totdat er weer aan de betreffende behoefte is
voldaan (e.g. een nieuwe woning). Volgens Hunt (2010) heeft Maslow de hiërarchie geïnspireerd op
Oosterse denkwijzen, vooral vanuit het Boeddhisme. In de basis lijken het Boeddhisme en de
Yogafilosofieën op elkaar.
45
Zelfactualisatie
Aanzien en
waardering
Sociaal contact en liefde
Veiligheid en zekerheid
Fysiologisch
Figuur 4.3:
Behoeftehiërarchie Maslow (Larsen & Buss, 2010)
Onderaan staan de fysiologische behoeften zoals voedsel, drinken, adem, slaap en seks. Een veilige
plek om te kunnen wonen staat op de tweede plaats in de piramide (Larsen & Buss, 2010).
Hieropvolgend heeft een persoon behoefte aan sociaal contact en liefde. Vanwege de sterke
behoefte om bij een groep te horen en geaccepteerd te worden door anderen, staat deze op het
derde niveau in de hiërarchie. Gezien vanuit de evolutie biedt ook dit niveau veiligheid, omdat
overleven in een groep gemakkelijker is dan wanneer een persoon alleen leeft. Aanzien en
waardering, vanuit anderen maar ook vanuit het zelf, staan op het volgende niveau. Men wil graag
erkenning en respect van de wereld om hen heen ontvangen en hierdoor wordt tevens het zelfbeeld
versterkt. Bovenop de behoeftepiramide prijkt zelfactualisatie. In dit onderdeel van de hiërarchie gaat
de persoon op zoek naar het ware zelf en de eigen potentie en weet welke kant het leven op gaat
(Larsen & Buss, 2010). Onder deze zelfactualisatie valt volgens Hunt (2010) tevens de zoektocht
naar spiritualiteit en zingeving. Binnen het yogapad zou deze zelfactualisatie kunnen duiden op de
verlichting of samadhi. Echter zal niet iedere persoon, als er aan de andere behoeften is voldaan,
streven naar zelfactualisatie. Vaak gebruiken yogi’s de beoefening van yoga voor een gezondere
leefstijl en om op een liefdevolle manier in het leven te staan (Hunt, 2010).
Samenvattend kan yogabeoefening een positieve uitwerking hebben op personen die op
zoek zijn naar spiritualiteit in hun dagelijks leven (Dittmann & Freedman, 2009). Het verdiepen in
spiritualiteit kan tevens een positieve uitwerking op het psychisch welbevinden hebben (Koenig,
2012). Personen die yoga vanuit spiritueel oogpunt beoefenen, werken middels yoga aan
zelfontplooiing, een gevoel van vrijheid (Klaassen, 2012) en zelfactualisatie (Burde en Rao, 2005). De
stappen die deze personen hierin nemen zijn vergelijkbaar met de Behoeftehiërarchie van Abraham
Maslow, welke gebaseerd is op Oosterse Filosofieën (Hunt, 2010). Toch is de zelfactualisatie, of in
46
het geval van yoga ‘de verlichting’, niet iets wat iedereen nastreeft. Veel yogi’s willen op positievere
manier in het leven staan, zonder behoefte te hebben aan aan deze ontplooiing (Hunt, 2010).
2.3.4. De invloed van yoga op het sociaal welbevinden
Het sociale welbevinden wordt door de World Health Organization (1997) onderverdeeld in drie
categorieën; De interpersoonlijke relaties die een persoon heeft, het ervaren van sociale steun en de
seksuele gezondheid. Interpersoonlijke relaties zijn volgens Buunk en Schaufeli (1999) van groot
belang voor het algehele welbevinden. Het betreffen de relaties die personen met anderen aangaan,
bijvoorbeeld vriendschappen, collega’s, familierelaties en liefdesrelaties (Buunk & Schaufeli, 1999).
Binnen deze interpersoonlijke relaties, is het ervaren van sociale steun erg belangrijk. Sociale steun
ervaart men als er in interacties met anderen bijvoorbeeld waardering, advies, of emotionele steun
aan hen wordt gegeven, wat hoort bij de sociale basisbehoeften van een persoon. Deze steun draagt
tevens bij aan het algeheel welbevinden (Buunk & Schaufeli, 1999).
Volgens Ross et al., (2013) ervaren personen die yoga beoefenen verbeteringen binnen hun
sociale relaties. Onderzoek van Bryan et al., (2012) toont aan dat personen die yoga in een
groepssamenstelling beoefenen, een sterk gevoel van verbondenheid met de groep ervaren.
Daarnaast hebben zij het gevoel sociale steun te ervaren vanuit deze groep. Ook tijdens onderzoek
van Sharma et al., (2008) ervoeren de respondenten sociale steun en een sterk groepsgevoel. Voor
dit onderzoek zijn zowel gezonde respondenten als respondenten die aan chronische ziekten (e.g.
diabetes mellitus) lijden geworven. Gedurende een interventie van tien dagen hebben deze
respondenten volgens een yoga levensstijl geleefd. Zij volgden yogalessen, kregen informatie over
gezonde voeding, beoefenden meditatie en savasana en leerden hoe zij beter met stress om kunnen
gaan. Naast andere positieve aspecten die de yoga levensstijl bij de respondenten teweeg bracht
(e.g. het gevoel gelukkig te zijn), ervoeren de deelnemers diepere interpersoonlijke relaties met de
personen om hen heen. Ook maakten zij zich minder zorgen over hun relatie met hun partner en
kinderen (Sharma et al., 2008). Volgens Klaassen (2012) zorgt het beoefenen van yoga binnen een
vaste groep ervoor dat de yogi gedisciplineerder met de beoefening omgaat en naar de lessen blijft
komen. Dit vanwege het ervaren van een groepsgevoel en de sociale steun die hieruit voortvloeit
(Klaassen, 2012). Onderzoek van Danhauer et al., (2008) toont tevens aan dat personen die yoga
binnen een groepssetting beoefenen een gevoel van sociale steun ervaren, al wordt bij dit onderzoek
niet vermeld of het om een vaste groep ging. Na elke yogales die binnen deze interventie werd
gegeven, was er plek voor de respondenten om hun gevoelens en ervaringen over de les te delen.
Eén van de zaken die hieruit naar voren kwam, is dat de deelnemers het prettig vonden om te merken
dat zij niet alleen waren in hun emoties (Danhouer et al., 2008).
Onderzoek van Sibinga et al., (2011) toont aan dat jongeren in de Verenigde Staten baat hebben
bij een interventie door middel van yoga en mindfulness. Na het onderzoek hebben deze jongeren
ervaren dat hun interpersoonlijke relaties verbeterd waren. De jongeren beschreven dat de kwaliteit
van de band met de personen die dicht bij hen staan verbeterde. Zo verbeterde de band met de
ouders, familieleden en vrienden, wat voortkwam uit minder snel kwaad worden en het beter uitpraten
van conflicten (Sibinga et al., 2011). De respondenten die deel hebben genomen aan onderzoek van
Schure et al., (2008) benoemden dat zij een toename in compassie en empathie voor andere
47
personen voelden. Hierdoor konden zij zich beter in de emoties en het gedrag van anderen
verplaatsen. Ook konden zij beter met sociale situaties omgaan, handelden zij minder uit emotie in
bijvoorbeeld conflicten, namen zij zaken minder persoonlijk op en oordeelden zij minder over anderen
(Schure et al., 2008).
Seksuele gezondheid is volgens de World Health Organization (in: Bakker en Vanwesenbeeck,
2006) een staat van psychisch, emotioneel en mentaal welbevinden wat gerelateerd is aan de
seksualiteit. Hierbij gaat het om respectvole en positieve ervaringen binnen seksuele relaties en
seksualiteit, waarbij veiligheid voorop staat. Er mag geen sprake zijn van discriminatie, geweld of
dwang. Bij mannen zou volgens Brotto en Krychman (2008) het beoefenen van yoga helpen tegen
vroegtijdige ejaculatie. Vrouwen ondervinden volgens onderzoek wat twee jaar later is uitgevoerd erg
veel voordelen aan het beoefenen van yoga (Dhikav et al., 2010). De seksuele arousal, het
verlangen, orgasmes en voldoening verbeteren aanzienlijk. Ook ervaren zij minder vaginale
problemen en pijn tijdens de seksuele activiteiten. De bevindingen uit het onderzoek van Dhikav et
al., (2010) tonen aan dat vooral vrouwen boven de 45 jaar deze voortuitgang ervaren. Brotto, Mehak
en Kit (2009) stellen dat de diverse invloeden die de yogabeoefening op een persoon kan hebben,
uiteindelijk ook zou moeten doorwerken in de seksuele gezondheid van de persoon. Zij leggen dan
ook de link tussen de seksuele gezondheid, de kwaliteit van leven en de psychische gezondheid.
Doordat er door middel van yoga meer controle over de ademhaling, gevoelens van stress en angst
ontstaan en yogi’s leren te ontspannen, zou volgens Brotto et al., (2009) de seksuele gezondheid
aanzienlijk verbeteren.
Concluderend kan gezegd worden dat yoga de kwaliteit van interpersoonlijke relaties beïnvloed.
Yogabeoefening versterkt het groepsgevoel tussen personen die deelnemen aan de lessen, waardoor
deelnemers sociale steun ervaren (Sharma et al., 2008, Klaassen, 2012) De kwaliteit in
partnerrelaties en ouder-kind relaties neemt toe (Sharma et al.,).Daarnaast is er een samenhang
tussen de kwaliteit van deze interpersoonlijke relaties en de mate waarin personen stress ervaren,
waardoor er bijvoorbeeld minder conflicten plaatsvinden (Sibinga et al., 2011). Ook neemt de
compassie en empathie toe, proberen yogi’s minder te oordelen en handelen zij minder uit emotie
(Schure et al., 2008). Yoga zou tevens de seksuele gezondheid positief beïnvloeden (e.g. seksuele
arousal bij vrouwen) (Dhikav et al., 2010).
2.3.5. De invloed van yoga op het welbevinden op het gebied van
onafhankelijkheid
Het welbevinden op het gebied van de onafhankelijheid bestaat volgens de World Health
Organization (1997) uit de mobiliteit van een persoon, de activiteiten die een persoon in het dagelijks
leven uitvoert, de mate waarin een persoon medische hulp of medicijnen behoeft en de werkcapaciteit
van de persoon. Al deze aspecten zorgen ervoor dat een persoon al dan niet een mate van
onafhankelijkheid ervaart (WHOQOL Group, 1997).
Met de mobiliteit of beweeglijkheid van een persoon, wordt in deze context gedoeld op de
mate waarin iemand zich kan voortbewegen vanuit de eigen fysieke gesteldheid (e.g. of iemand in
staat is om te lopen, fietsen et cetera) (WHOQOL Group, 1997). De onderzoeken die zich toespitsen
op de invloed van yogabeoefening op de mobiliteit, zijn veelal gericht op ouderen of personen die aan
48
een bepaalde ziekte lijden of hiervan genezen zijn. Tiedeman, O’Rourke, Sesto en Sherrington (2013)
hebben aangetoond dat thuiswonende ouderen erg veel vooruitgang kunnen boeken in hun mobiliteit
door het beoefenen van yoga. Tiedeman et al., (2013) hebben dit aangetoond door het meten van
fysieke prestaties na de interventie die twaalf weken heeft geduurd. De balans en mobiliteit van de
ouderen was aanzienlijk verbeterd. Yoga zou tevens helpen bij het verbeteren van plaatselijke
mobiliteit, zoals in de ruggenwervels (Tekur, Nagarthna, Cametcha, Hankey & Nagendra, 2012). Ook
de beweeglijkheid van de schouders, de heupen, de knieën en de algehele mobiliteit van ouderen
verbetert aanzienlijk door het beoefenen van yoga (Conçalves, de Souza Vale, Barata, Varejão &
Dantas, 2011) Personen die een herseninfarct hebben gehad, kunnen vaak erg onder de gevolgen
lijden. Één van de fysieke aspecten die erg wordt aangetast, is de mobiliteit van deze personen. Dit
komt door de (gedeeltelijke) verlamming die door het herseninfarct op kan treden. Bij deze personen
kan de mobiliteit erg vooruit gaan door middel van yoga, mits de lessen aangepast zijn aan de fysieke
capaciteiten van deze personen. Zo kregen de respondenten in het onderzoek van Bastille en GillBody (2004) yogalessen terwijl zij op een stoel zaten, of een stoel konden gebruiken ter
ondersteuning. Uit deze studie bleek tevens dat degenen die dagelijks yogalessen volgden, hier meer
baat bij hadden dan degenen die minder vaak yoga beoefenden. Deze respondenten konden
daardoor beter hun activiteiten in het dagelijks leven uitvoeren (Bastille & Gill-Body, 2004).
De mate waarin personen medische hulp of medicijnen nodig hebben wordt volgens Collins
(1998) door yoga beïnvloed. Ook McCall (2007) stelt dat hoe meer yoga een persoon beoefent, hoe
minder medische zorg en medicatie deze persoon nodig zal hebben. Doordat yoga zou helpen bij
slapeloosheid, rugpijn, problemen met hart en bloedvaten, reuma, artrose, pijn en problemen met
maag en darmen zou yoga zowel preventief als ter interventie ingezet kunen worden tegen deze
kwalen (Collins, 1998). Ook volgens McCall (2007) helpt yoga bij zowel fysieke als psychische
problemen. McCall stelt dat, doordat yoga helpt bij alcoholisme, astma, problemen tijdens de
menopauze, overgewicht, neurologische problemen, depressies en spierziekten, personen minder
medicatie nodig hebben. Hoewel yogadocenten en yogatherapeuten de deelnemers aanmoedigen
hun reguliere medicatie te blijven gebruiken, merken yogi’s vaak dat zij medicatie in mindere mate
gaan gebruiken of helemaal niet meer nodig hebben (McCall, 2007).
Personen die gedurende een maand dagelijks yoga beoefenen, ervaren veel verbetering in
hun werkcapaciteit, zij voelen zich energieker en geven aan dat zij mobieler zijn. Daarnaast hebben
zij minder moeite met dagelijkse activiteiten dan voordat zij deelnamen aan het onderzoek (Singh,
Singh, Dave & Udianiya, 2011). Ook onderzoek van Ülger en Yaǧli (2010) toont aan dat personen die
lijden aan borstkanker door middel van yogabeoefening beter hun dagelijkse activiteiten, waaronder
hun werk, maar bijvoorbeeld ook huishoudelijke taken kunnen uitvoeren. Daarnaast kan yoga werken
als preventief middel tegen een burn-out, waardoor een persoon logischerwijs beter presteert in het
verrichten van werkzaamheden (Espeland, 2006). Mulder (2012) stelt dat grote organisaties ervoor
zouden dienen te zorgen dat de werknemers zogenaamde Wellness-programma’s, waaronder yoga
en meditatie valt, kunnen volgen. Dit vanwege de grote invloed op het welbevinden van de
beoefenaars, waarvan de organisatie tevens de vruchten zal plukken (Mulder, 2012).
49
Samenvattend kan yoga de onafhankelijkheid van beoefenaars op diverse manieren
beïnvloeden. Zo wordt de mobiliteit van personen die yoga beoefenen positief beïnvloed. Dit kan
gaan om zowel plaatselijke mobiliteit (e.g. alleen de ruggenwervels) (Tekur et al., 2012) of het kan de
gehele mobiliteit van de persoon betreffen (Conçalves et al., 2011). Onderzoeken naar dit aspect
richten zich vooral op ouderen of personen die een aandoening hebben of hebben gehad. Hierbij
geldt dat hoe vaker de persoon yoga beoefent, hoe groter de verandering (Bastille & Gill-Body, 2004).
Door middel van yoga kunnen personen beter hun dagelijkse activiteiten uitvoeren (Ülger & Yaǧli,
2010, Singh et al., 2011), kunnen burn-outs voorkomen worden (Espeland, 2006) en verbetert de
werkcapaciteit van personen die yoga beoefenen (Espeland, 2006, Sing et al., 2011). Doordat yoga
ervoor zorgt dat de gezondheid van personen, zowel fysiek als psychisch, verbeterd, behoeven yogi’s
minder medicatie en medische zorg (McCall, 2007).
2.3.6. De invloed van yoga op het welbevinden op het omgevingsgebied
De World Health Organization (WHOQOL Group, 1997) beschrijft als laatste onderdeel het
welbevinden op het gebied van de omgeving. Dit aspect van het welbevinden beslaat de veiligheid
die een persoon ervaart, huiselijke omgeving, de mogelijkheden om nieuwe vaardigheden en kennis
op te doen, maatschappelijke participatie, de vrijetijdsbesteding, fysieke omgeving (e.g.
geluidsoverlast en verkeer) en de mogelijkheden tot transport.
Volgens Klaassen (2012) zorgt yoga voor een gevoel van veiligheid. Ook de respondenten
binnen het onderzoek van Dittmann en Freedman (2009) beschreven een toename in het gevoel van
veiligheid. Respondenten die deel hebben genomen aan het onderzoek van Braun en Conboy (2012)
hebben een groter gevoel van veiligheid door de yogabeoefening verkregen. Zij hebben gedurende
tien weken een interventie doorlopen waarbij yogahoudingen, ademhalingstechnieken en de filosofie
aan bod zijn gekomen.
Onderzoek van Singh et al., (2011) toont aan dat respondenten die gedurende één maand
intensief yogalessen volgen, erg veel verandering ervaren op het welbevinden op het
omgevingsgebied. Zij nemen vaker dan voorheen deel aan activiteiten als vrijetijdsbesteding en de
maatschappelijke participatie neemt toe. Onderzoek van Rani en Rani (2013) toont tevens aan dat
yoga een positieve uitwerking heeft op de mate waarin personen participeren in de samenleving en
waarin zij aan vrijetijdsbesteding doen. Ook de mate waarin deze respondenten nieuwe vaardigheden
en kennis opdeden is toegenomen. De respondenten binnen dit onderzoek hebben minstens twaalf
maanden ervaring met het beoefenen van yoga en zijn vergeleken met de controlegroep die nooit
yoga beoefend heeft (Rani & Rani, 2013).
Hieruit kan geconcludeerd worden dat personen die yoga beoefenen een relatief beter
welbevinden op het omgevingsgebied ervaren. Personen die yoga beoefenen voelen zich veiliger
(Klaassen, 2012, Dittmann & Freedman, 2009). Ook neemt de mate waarin zij participeren in de
samenleving en deelnemen aan activiteiten voor vrijetijdsbesteding toe (Singh et al, 2011). De meer
algemene onderzoeken tonen aan dat er een duidelijke verbetering is in de beleving van het
omgevingsgebied door yogabeoefening, maar niet naar alle onderdelen zijn specifieke onderzoeken
gedaan (e.g. financiën).
50
2.3.7. De andere kant van yoga
Naast veel positieve zaken die yoga volgens bovengenoemde literatuur teweeg brengt, zijn er ook
minder positieve kanten aan de yogabeoefening. Onder andere het onderzoek van Bryan et al.,
(2012) toont aan dat personen die beginnen met het beoefenen van yoga, veelal hun eetgewoonten
aanpassen. Op het eerste gezicht lijkt dit een positieve verandering, maar personen kunnen hier ook
in doorslaan. Zo stelt recent onderzoek van Valera, Ruiz, Valdespino en Visioli (2014) dat een relatief
hoog percentage yogabeoefenaars lijdt aan orthorexia nervosa. Orthorexia nervosa is een eetstoornis
die nog relatief weinig in de wetenschap aan bod is gekomen. In de DSM-V staat deze stoornis dan
ook niet vermeld (American Psychiatric Association, 2013).Personen die lijden aan Orthorexia
nervosa zijn geobsedeerd door een gezond voedingspatroon, waardoor zij zich aan strikte diëten
houden en zichzelf erg veel ontzeggen. Zij denken dat de andere voedingsstoffen ongezond zijn
(Koven & Abry, 2015). Door deze leefwijze hopen deze personen zo gezond mogelijk te leven, terwijl
zij juist veel voedingsstoffen missen en hierdoor bepaalde ziektes op kunnen lopen. Ook beïnvloed
het op deze manier geobsedeerd bezig zijn met eten de kwaliteit van leven (Koven & Abry, 2015).
Valera et al., geven als aanbeveling dan ook dat de yogadocenten oppassen met het aanmoedigen
van het té gezonde eten bij hun deelnemers (Valera et al., 2015). Naast de mogelijkheid om deze
betreffende eetstoornis te ontwikkelen, kan yogabeoefening erg schadelijk zijn voor personen die
psychotisch zijn of lijden aan een borderline stoornis, omdat yoga kan leiden tot dissociatieve
episodes, een geestesgesteldheid waarbij de persoon ‘van de wereld’ is (Mijares, 2013). Ook bij
personen die lijden aan schizofrenie is het volgens Bangalore en Varambally (2012) belangrijk dat
niet alle aspecten van yoga aan bod komen. Volgens hen zouden meditatie en houdingen waarbij de
concentratie diep naar binnen wordt gekeerd, kunnen zorgen voor psychoses.
51
2.4.
Conclusie en discussie
In deze paragraaf worden de deelvragen en de hoofdvraag die bij dit onderzoek horen beantwoord
aan de hand van de gebruikte literatuur uit de resultaten paragraaf.
Op welke manier beïnvloedt yoga het fysiek welbevinden van de yogabeoefenaar?
Yoga heeft een positieve invloed op het fysieke welbevinden. Het beoefenen van yoga kan gezien
worden als een vorm van lichaamsbeweging en zorgt voor een nog positievere uitwerking op de
gezondheid dan andere vormen van lichaamsbeweging (Ross & Thomas, 2010). Meerdere
onderzoeken tonen aan dat alle aspecten van het fysieke welbevinden worden beïnvloed door yoga,
zoals de spierkracht, flexibiliteit, balans, verlaagde bloeddruk en een verbeterde energiehuishouding
(Schure et al., 2008, Sibinga et al, 2011). Personen kiezen vaker voor gezondere voeding (Bryan,
Zipp & Parasher, 2012), pijnklachten verminderen (Tekur et al, 2008, Sibinga et al,2011) en de
kwaliteit van de ademhaling (Herrick & Ainsworth, 2009) en de kwaliteit van slaap (Klatt, Buckworth &
Malarkey, 2008, Collins, 2006) verbeteren aanzienlijk.
Op welke manier beïnvloedt yoga het psychisch welbevinden van de yogabeoefenaar?
Ook op psychisch vlak worden er vele vooruitgangen geboekt in het welbevinden door het beoefenen
van yoga. Zo nemen gevoelens van stress (Ross & Thomas, 2010) en negatieve gevoelens (Khalsa
et al., 2009, Schure et al, 2008) af en worden er meer positieve emoties waargenomen door de
yogabeoefenaars (Bryan et al, 2010). Het zelfvertrouwen wordt positief beïnvloed (Schure et al, 2008)
en prestaties verbeteren (Sibinga et al., 2011, Suboticki, 2007). Ook helpt yoga bij de psychische
problemen bij bepaalde aandoeningen (Ulger & Yaǧli, 2010) en helpt yoga bij psychische stoornissen
(Bangalore & Varambally, 2012, Daimond, 2011, Dittmann & Freedman, 2009).
Op welke manier beïnvloedt yoga het spiritueel welbevinden van de yogabeoefenaar?
Op spiritueel gebied helpt yoga personen in hun weg naar zelfactualisatie en zelfontplooiing (Burde &
Rao, 2005) en zorgt yoga voor een manier om positiever in het leven te staan (Hunt, 2010).
Op welke manier beïnvloedt yoga het sociale welbevinden?
Sociale relaties worden door yogabeoefening kwalitatief beter, omdat personen minder stress ervaren
en beter met conflicten om kunnen gaan (Sibinga et al, 2011). Ook benoemen de yogabeoefenaars
dat zij meer compassie voelen en empatischer zijn door de beoefening (Schure et al, 2008). Yoga zou
tevens een goede invloed hebben op de seksuele gezondheid (Dhikav et al., 2010), maar hier is nog
relatief weinig empirisch onderzoek naar gedaan (Brotto, Mehak & Kit, 2009).
Op welke manier beïnvloedt yoga het welbevinden op het gebied van onafhankelijkheid?
Het gebied van onafhankelijkheid wordt door yogabeoefening tevens positief beïnvloed. Zo worden
personen die regelmatig yoga beoefenen mobieler (Tekur et al, 2012, Conçalves et al., 2011).
Ookkunnen zij beter hun dagelijkse activiteiten uitvoeren (Ülger en Yaǧli, 2010, Singh et al., 2011), al
dient hierbij vermeld te worden dat dit onderzoek voornamelijk heeft plaatsgevonden bij vrouwen die
ten tijde van het onderzoek aan een bepaalde ziekte leden. Daarnaast kunnen burn-outs voorkomen
worden (Espeland, 206) en verbetert de werkcapaciteit van personen die yoga beoefenen (Espeland,
2006, Singh et al, 2011). Vanwege een betere gezondheid behoeven yogi’s minder medicatie en
medische zorg (McCall, 2007).
Op welke manier beïnvloedt yoga het welbevinden op het omgevingsgebied?
52
Naar de invloed van yoga op het welbevinden op het gebied van de omgeving is, in vergelijking met
de andere domeinen, minder onderzoek gedaan. Wel voelen yogi’s zich veiliger (Klaassen, 2012,
Dittmann & Freedman, 2009), participeren zij meer in de samenleving en nemen zij meer deel aan
activiteiten voor vrijetijdsbesteding (Singh et al, 2011).
Kan yogabeoefening een negatieve invloed op het welbevinden hebben?
Naast de vele positieve uitwerkingen op de diverse vlakken van het welbevinden, kleven er ook
bepaalde negatieve aspecten aan de yogabeoefening. Zo kunnen personen zich op een obsessieve
manier bezig gaan houden met gezond eten, wat de eetstoornis Orthorexia Nervosa kan veroorzaken
(Valera et al, 2014). Daarnaast kleven er bepaalde gevaren aan yogabeoefening voor personen die
psychotisch zijn of lijden aan een borderlinestoornis (Mijares, 2013) en voor personen die lijden aan
schizofrenie (Bangalore & Varambelly, 2012). Bij deze personen zou het beoefenen van (onderdelen
van) yoga negatieve zaken kunnen triggeren, waardoor er psychoses of dissociatieve episodes
kunnen ontstaan (Mijares, 2013, Bangalore & Varambelly, 2012).
Op welke manier beïnvloedt yoga het algeheel welbevinden van de yogabeoefenaar?
Door de beïnvloeding van yoga op de diverse aspecten van het welbevinden, kan gesteld worden dat
de beoefening van yoga het algeheel welbevinden op een positieve manier beïnvloed. Diverse
onderzoeken, zoals dat van Rani en Rani (2013) en Conçalves et al., (2011) tonen aan dat
yogabeoefening zorgt voor een verbetering van het welbevinden op alle aspecten. Het fysieke,
psychische, spirituele, sociale, omgevings- en onafhankelijkheidswelbevinden worden bevorderd. Dat
de onderzochte aspecten van het welbevinden elkaar beïnvloeden, mag duidelijk zijn. Zo is het
vanzelfsprekend dat als een persoon een gezonder lichaam krijgt, deze ook mobieler wordt,
gemakkelijker de dagelijkse activiteiten uit kan voeren en meer werkcapaciteit heeft. Daarnaast speelt
het hebben van positieve emoties, het geloven in het ‘goddelijke in zichzelf’ en het minder hard
oordelen over anderen en zichzelf in op het zelfbeeld van een persoon en het zelfvertrouwen wat
deze persoon ervaart. Ook is het voor de hand liggend dat personen die verbeteringen in hun
gezondheid ervaren, minder medicijnen en medische zorg nodig hebben. Dit komt door de hollistische
benadering van yoga (Smith et al, 2006) waardoor alle aspecten van het welbevinden positief worden
beïnvloed (Impett et al, 2006, Seaward, 2012). Onderzoek wat zich specifiek richt op de financiën,
fysieke omgeving, mogelijkheden om nieuwe kennis en vaardigheden op te doen en de
mogelijkheden tot transport in combinatie met yoga zijn niet terug te vinden in de literatuur.
Logischerwijs zijn dit dan ook zaken waar de beoefening van yoga niet (direct) invloed op zal
uitoefenen, maar indirect, vanwege een verbetering op andere vlakken, misschien wel.
Seaward (2012) stelt dat er zo’n sterke samenhang is tussen de aspecten van het
welbevinden, dat deze eigenlijk niet kunnen worden onderverdeeld. In veel van de gebruikte
onderzoeken werden dan ook meerdere aspecten van het welbevinden onderzocht, zoals een
combinatie tussen het fysiek welbevinden en het psychische welbevinden. Doordat er in een bredere
context naar deze aspecten is gekeken, werd er in veel van de onderzoeken niet erg diep op de
materie ingedoken. Hierdoor bleef het geheel van de onderzoeken vaak wat oppervlakkig. Veel van
de gevonden onderzoeken zijn kwantitatief van aard. Hierbij hebben de respondenten op een
vragenlijst aangegeven in hoeverre zij bijvoorbeeld ‘een gevoel van veiligheid’ door de yoga ervaren.
53
Hierdoor ontstaat interessante data, maar deze data biedt weinig diepgang in bijvoorbeeld op welke
vlakken een persoon een veiliger gevoel ervaart. Het zou interessant zijn als er meer mixed-methods
onderzoeken zouden worden gedaan, zodat zowel de kwantitatieve als de kwalitatieve belicht wordt.
Daarnaast zouden meer kwalitatieve onderzoeken een beter beeld geven van de ervaringen van de
respondenten.
De gevonden onderzoeken richten zich veelal op positieve beïnvloeding door middel van
yoga. Onderzoeken die minder positieve of ronduit negatieve zaken aantonen zijn vrijwel niet te
vinden, op het onderzoek over voedingsgewoonten en de psychische problemen na. De vraag rijst of
er niet meerdere zaken zijn die minder positief beïnvloed worden en of de onderzoekers zich
misschien hebben laten leiden door een bepaalde bias. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat zij zelf fervent
yogabeoefenaar zijn en hierdoor alleen de voordelen (willen) zien. Onderzoek naar de invloed van
yoga op de seksuele gezondheid is relatief weinig vertegenwoordigd. Daarnaast is er weinig te vinden
over de specifieke invloed van yoga op de beleving van het omgevingsgebied. Dit onderdeel beslaat
onder andere de financiën, de huiselijke omgeving en de mogelijkheden om nieuwe vaardigheden en
kennis op te doen. Logischerwijs sluit dit niet direct aan op yoga, maar wellicht worden deze toch op
een (indirecte) manier beïnvloed. Voor de volledigheid van het beeld over de invloed van yoga, zou
het goed zijn om naar beide kanten meer onderzoek te doen.
Gezien de vele positieve zaken die, volgens de onderzoeken, yogabeoefening teweeg kan
brengen, rijst de vraag waarom yoga niet vaker als interventie of therapie wordt gebruikt. Wellicht mist
er empirisch onderzoek over de voor- en nadelen van yoga en onderzoek wat zich richt op yoga in
een therapiesetting. Daarnaast zijn er geen onderzoeken beschikbaar welke inzicht bieden in de mate
waarin yoga bijvoorbeeld medicijngebruik beïnvloed.
Een aantal zaken zijn vanuit de literatuur minder onderbouwd. Zo is er relatief weinig inzicht
verkregen over de invloed van yoga op het omgevingsgebied (e.g. de financiën, het transport). Om
een volledig beeld te krijgen van de invloed van yoga op het algeheel welbevinden, zal tijdens het
veldonderzoek tevens gekeken worden naar deze aspecten. Alle onderdelen, inclusief de eventuele
nadelen van yoga, zullen meegenomen worden in het veldonderzoek. De hoofdvraag voor dit
onderzoek luidt: ‘Hoe beleven de leden van Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op hun
algeheel welbevinden?’. Het veldonderzoek richt zich op een specifieke doelgroep, namelijk de leden
van Yogacentrum Tilburg en heeft een meerwaarde omdat alle domeinen van het welbevinden aan
bod zullen komen.
Het volgende hoofdstuk beschrijft het veldonderzoek en de daaruit voortkomende resultaten,
waardoor een specifieker beeld voor de opdrachtgever ontstaat.
54
3. VELDONDERZOEK
Dit hoofdstuk wordt beschreven op welke wijze het veldonderzoek heeft plaatsgevonden. De hoofden deelvragen worden behandeld, de methode van onderzoek wordt belicht en de resultaten uit de
interviews worden beschreven. Daarnaast worden deze resultaten toegelicht in de conclusie- en
discussieparagraaf.
3.2.
Inleiding veldonderzoek
Yogacentrum Tilburg is geïnteresseerd in de manier waarop de leden de eventuele veranderingen
binnen de aspecten van het welbevinden beleven. De vraag naar specifieke informatie over de eigen
leden, heeft ertoe geleid dat dit onderzoek plaatsvindt. Hierbij wordt tevens gekeken naar de zaken
waarop yoga niet genoeg van invloed is, zodat de opdrachtgever hierin, indien nodig, verandering kan
aanbrengen.
De hoofdvraag voor het veldonderzoek luidt: Hoe beleven de leden van Yogacentrum Tilburg de
invloed van yoga op het algeheel welbevinden?
De hierbij behorende deelvragen zijn:

Hoe beleven de leden van Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op het fysiek
welbevinden?

Hoe beleven de leden van Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op het psychisch
welbevinden?

Hoe beleven de leden van Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op het spiritueel
welbevinden?

Hoe beleven de leden van Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op het sociale
welbevinden?

Hoe beleven de leden van Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op het welbevinden op
het gebied van onafhankelijkheid?

Hoe beleven de leden van Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op het welbevinden op
het gebied van de omgeving?

Heeft yogabeoefening een negatieve invloed op het welbevinden van leden van Yogacentrum
Tilburg?

Op welke manieren kan Yogacentrum Tilburg nog beter inspelen op het welbevinden van de
leden?
De eerste zes deelvragen zijn opgesteld vanuit de theorie van de World Health Organization over het
welbevinden (WHOQOLgroup, 1997). Het veldonderzoek zal duidelijkheid geven over manier waarop
de leden de invloed op hun welbevinden ervaren.Het veldonderzoek zal van meerwaarde zijn omdat
het gericht is op een specifieke doelgroep, namelijk de leden van Yogacentrum Tilburg. Ook zullen
alle aspecten van het welbevinden aan bod komen, waardoor een duidelijk beeld ontstaat over de
eventuele veranderingen. De topiclijst zal bestaan uit de diverse aspecten van het welbevinden, zoals
beschreven in de literatuur. Een aantal zaken waren niet terug te vinden in de empirische literatuur,
maar zullen toch bevraagd worden vanwege de expliciete vraag van de opdrachtgever naar deze
informatie. De topics zijn gebaseerd op de gevonden empirische onderzoeken.
55
3.3.
Methode veldonderzoek
De hoofdvraag: ‘Hoe beleven de leden van Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op hun algeheel
welbevinden?’ zal middels een onderzoek van kwalitatieve aard worden beantwoord. Het doel van dit
onderzoek is het verkrijgen van informatie van de manier waarop yoga het welbevinden van de
respondenten beïnvloed en hoe zij dit ervaren. Omwille van de brede onderzoeksvraag en de vraag
naar diepgaande informatie is er gekozen voor een kwalitatief onderzoek.
3.3.1. Deelnemers
De respondenten die geïnterviewd worden zijn allen lid van Yogacentrum Tilburg. Het aantal
deelnemers is tien en zij hebben allen een studie op HBO-niveau of hoger afgerond. De keuze voor
dit niveau is gemaakt vanwege de doorgaans hoogopgeleide leden binnen Yogacentrum Tilburg. Er
worden zeven vrouwen en drie mannen geïnterviewd. Deze verdeling laat een vergelijkbaar beeld
zien met het man-vrouw percentage binnen Yogacentrum Tilburg. De respondenten bevinden zich in
de leeftijdscategorie tussen de twintig en zestig jaar oud. Aan de hand van deze vereisten wordt de
verkegen informatie beter generaliseerbaar, omdat de steekproef een weerspiegeling is van de leden
van het yogacentrum. Een ander vereiste is dat zij minimaal een maand yoga beoefenen. Hiervoor is
gekozen omdat uit de literatuur blijkt dat hoe langer men yoga beoefent, hoe meer baat de persoon
heeft bij de beoefening (Rani & Rani, 2013). De keus voor de respondenten wordt niet gebaseerd op
de familiesituatie, omdat uit de literatuur niet is gebleken dat de familiesituatie van invloed is op de
manier waarop men de invloed van yoga op het welbevinden ervaart. Daarnaast is binnen het
yogacentrum niet van iedereen bekend in wat voor soort familiesituatie zij zich bevinden. Er worden
geen respondenten geworven die deelnemen aan de yogadocentenopleiding. Hiervoor is gekozen
omdat zij vaak al veel kennis hebben, waardoor zij misschien minder objectief naar het welbevinden
kunnen kijken.
3.3.2. Procedure
De werving van de respondenten verloopt via e-mail contact. De opdrachtgever neemt contact op met
personen die binnen de hierboven beschreven categorie vallen. Met de geïnteresseerden neemt de
onderzoeker middels een e-mailbericht contact op om een afspraak in te plannen. De afspraken
vinden plaats binnen het yogacentrum, waar een geschikte ruimte is, of op een locatie die de
voorkeur van de respondent geniet. Belangrijk hierbij is dat het een locatie betreft waar de respondent
zich prettig voelt, zodat deze open kan spreken over de betreffende ervaringen.
Voorafgaand aan het interview ondertekent de respondent een contract voor de
geluidsopname, zodat de respondent weet dat deze uitsluitend voor het onderzoek wordt gebruikt. De
onderzoeker vertelt dat het een onderzoek betreft voor de studie Toegepaste Psychologie aan Fontys
Hogeschool in Eindhoven en eventueel volgt er een korte uitleg over de studie en de relevantie met
het onderwerp van het onderzoek. Daarnaast vertelt de onderzoeker dat de respondent te allen tijden
mag aangeven niet te willen antwoorden op een vraag. Vervolgens worden, aan de hand van de
topiclijst, diverse onderwerpen aangesneden. Hierbij wordt geluisterd naar dat wat de respondent
vertelt, vanuit doorgevraagd en, indien een onderwerp helder is, overgegaan op een ander onderwerp
binnen de topiclijst. Hierbij wordt gekeken naar onderwerpen die aansluiten op hetgeen wat de
56
respondent heeft verteld. Het gesprek neemt gemiddeld een uur in beslag, afhankelijk van de inbreng
van de respondent. Na afloop van het interview bedankt de onderzoeker de respondent voor de
medewerking en vertelt dat de respondent een exemplaar van de scriptie zal ontvangen als deze
afgerond is.
3.3.3. Materiaal
Vanwege de kwalitatieve aard van het onderzoek en de keuze voor een semi-gestructureerd
interview, wordt er gewerkt met een topiclijst. Met het eerder genoemde contract voor de
geluidsopname geeft de respondent tevens toestemming voor het gebruiken van de verkregen
informatie. De eerste vragen van het interview betreffen wat meer algemene informatie. Daarnaast zal
gevraagd worden wat de term ‘welbevinden’ voor de respondent inhoudt, om op die manier te kijken
naar de eigen definitie en of deze definitie overeen komt met de gebruikte definitie. De diverse
aspecten van het welbevinden, respectievelijk fysiek-, psychisch-, spiritueel-, sociaal-,
onafhankelijkheid- en omgevingswelbevinden, zoals gedefiniëerd door de World Health Organization
(WHOQOLgroup, 1997) worden bevraagd. De topics bevatten drie tot acht vragen en worden
afgesloten met de vraag of er nog aanvullingen zijn vanuit de respondent. Een voorbeeld van een
vraag is: ‘Op welke manier beïnvloed yoga de mate waarin u pijn of ongemak ervaart?’. De
respondent kan geheel naar eigen inbreng antwoorden, waarop de onderzoeker eventueel
doorvraagt, indien er nog niet genoeg informatie is verkregen, of verder gaat naar een volgend
onderwerp. Wellicht wordt niet alles bevraagd, omdat de respondent degene is die de richting van het
gesprek leidt door datgene wat hij of zij vertelt. De topics worden vooral ingezet op momenten dat de
respondent niet goed weet waarop yoga van invloed is binnen bijvoorbeeld het fysieke welbevinden.
Daarnaast wordt bevraagd of de respondenten eventuele nadelen ervaren bij of door de
yogabeoefening. Ook wordt gevraagd naar de manier waarop respondenten denken dat yoga het
welbevinden beter zou kunnen beïnvloeden. De gehele topiclijst is in bijlage II, het analyseplan, terug
te vinden. De onderzochte personen, de leden van Yogacentrum Tilburg, zijn degenen die de vragen
beantwoorden. Omdat het om de eigen ervaringen gaat, worden eventuele antwoorden over
ervaringen van anderen niet meegenomen in de analyses.
3.3.4. Analyse
De interviews zullen getranscribeerd en gecodeerd worden, voor het verkrijgen van meer overzicht
over de verkregen informatie. Allereerst wordt middels open coderen gewerkt. Hierbij worden de
gegeven antwoorden gelabeld middels een code die passend is bij het fragment van het interview. Na
afronding van het open coderen is verder gegaan met axiaal coderen, waarbij het aantal labels
teruggebracht gaat worden naar een meer overzichtelijk geheel. Hierbij wordt veelal gekozen voor
labels die de aspecten van het welbevinden beschrijven. De laatste fase van het coderen betreft het
selectief coderen, waarbij gekeken wordt welke zaken vaak terugkomen in de interviews en de
samenhang tussen de diverse onderwerpen. Een voorbeeld van deze coderingen:
Selectief coderen
Axiaal coderen
Open coderen
57
Samenhang met emoties,
Zelfbeeld/
Meer ruimte durven innemen
vrijetijdsbesteding,
Zelfvertrouwen
Zelfacceptatie: zonder make-up de deur uit
werkcapaciteit
Houden van zichzelf
Niet meer in eigen beperkingen maar in
mogelijkheden denken
De coderingen zijn opgenomen in de taxonomie, welke in zijn geheel in bijlage II is toegevoegd.
Daarnaast zijn de transcripten deels toegevoegd. De vormen van coderen zorgen ervoor dat er een
overzichtelijk geheel ontstaat, vanuit waar de resultaten beschreven gaan worden. Aan de hand van
de taxonomie wordt de uiteindelijke resultatenparagraaf geschreven. Hierin worden naast de
belangrijkste en meest voorkomende zaken, ook de zaken benoemd die bijvoorbeeld door maar één
respondent verteld worden en om die reden opvallend zijn.
58
3.4.
Resultaten veldonderzoek
In dit hoofdstuk worden de diverse aspecten van het welbevinden en wat yoga hierin voor
verandering heeft aangebracht toegelicht. Respectievelijk worden het algeheel welbevinden, fysiek
welbevinden, psychisch welbevinden, spiritueel welbevinden, sociaal welbevinden, het welbevinden
op het gebied van onafhankelijkheid en het welbevinden op het omgevingsgebied beschreven.
Daarnaast wordt vermeld welke nadelen de respondenten aan yoga beleven en hoe zij denken dat
Yogacentrum Tilburg nog beter zou kunnen inspelen op hun welbevinden.
3.4.1. Algeheel welbevinden
Termen omtrent het welbevinden worden door veel mensen anders gedefiniëerd. De betekenissen
die de respondenten aan het welbevinden toeschrijven, beschrijven de manier waarop zij functioneren
in het dagelijks leven. Ook noemden zij het geestelijk en lichamelijk in balans zijn en het gevoel blij en
gelukkig te zijn. De respondenten benoemden dan ook vrijwel allemaal dat de diverse aspecten van
het welbevinden onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Zij geloven in het lichaam als geheel en
integreren zaken die zij binnen de yogabeoefening leren in het dagelijks leven.
3.4.2. Fysiek welbevinden
Op het fysieke vlak zijn er diverse zaken waarbij de respondenten baat hebben bij yogabeoefening.
Besproken worden de fysieke signalen die het lichaam afgeeft, flexibiliteit, spierkracht, pijn en
ongemak, nachtrust, ademhaling, energie en de invloed van yoga op de voeding.
Vrijwel alle respondenten benoemen dat zij zich bewuster worden van de signalen die het
lichaam afgeeft. Hierdoor worden zij zich bewuster van hun lichaam en kunnen zij zaken die niet
prettig voelen corrigeren. Bij een aantal respondenten uit zich dit in bewustwording van de
lichaamshouding, bijvoorbeeld tijdenshet lang achter de computer zitten. Door de bewustwording
gaan zij sneller rechtop zitten of maken zij extra bewegingen om het lichaam los te maken. Meerdere
respondenten benoemen het gebruik van yogaoefeningen tijdens werkzaamheden, zodat zij daarna
weer actief aan de slag kunnen gaan. De bewustwording van de fysieke signalen zorgt er tevens voor
dat zij binnen de yogalessen beter aanvoelen wat binnen de fysieke grenzen van het lichaam ligt,
waardoor zij beter aanvoelen hoe ver zij kunnen gaan en blessures ontlopen kunnen worden. Ook
kunnen zij sneller reageren op de signalen die hun lichaam afgeeft, waardoor zij bepaalde klachten
(e.g. een stijve nek door te lang in dezelfde houding te zitten) kunnen voorkomen of verminderen. De
bewustwording van deze fysieke signalen wordt door meerdere respondenten als prettig beschouwd,
omdat zij hierdoor meer invloed hebben op hun fysieke gesteldheid
Volgens de respondenten zorgt yogabeoefening voor het verkrijgen van meer flexibiliteit in het
lichaam. De mate waarin de flexibiliteit is veranderd, verschilt per deelnemer. Daarnaast benoemen
zij een toename in flexibiliteit in het gehele lichaam, maar ook in bepaalde delen van het lichaam. Eén
van de respondenten vertelt: “Ik merk gewoon dat ik soepeler en leniger word. Ik ben onder controle
bij de reumatoloog en vorig jaar, als ik voorover boog, kwamen mijn armen 20 centimeter van de
grond. Dit jaar was dat 13 centimeter”. Een andere respondent vertelt dat zij voorheen veel last had
van haar onderrug, maar sinds de onderste wervels door yoga soepeler zijn geworden, zij geen pijn
59
meer ervaart. Flexibiliteit in de schouders, de heupen, de gehele rug en de ledematen wordt
benoemd, evenals de algehele flexibiliteit van het lichaam.
Naast de flexibiliteit van de spieren en gewrichten, neemt ook de spierkracht door yoga toe.
De algehele spierkracht en spierkracht in de armen wordt benoemd. Daarnaast vertellen de
respondenten dat zij door deze toename in spierkracht gemakkelijker hun lichaamshouding kunnen
corrigeren. Eén van de respondenten speelt in haar vrije tijd fanatiek basketbal. Zij benoemt dat ze
door de yoga sterkere enkels heeft gekregen, waardoor zij geen hulpmiddelen (e.g. enkelbraces)
meer nodig heeft tijdens het basketballen. Ook benoemt zij dat yoga ervoor heeft gezorgt dat zij
minder blessuregevoelig is. Naast de spierkracht is bij één van de andere respondenten de
spiertonus toegenomen. Hij heeft altijd moeite gehad met het krijgen van een zwaarder
lichaamsgewicht en is door de yogabeoefening een aantal kilo zwaarder geworden. Het verkrijgen
van meer flexibiliteit en kracht zorgt ervoor dat de respondenten zoals zij zelf vertellen tijdens de les
hun grenzen kunnen verleggen. De fysieke uitdaging die veel van de yogalessen bieden, wordt door
de respondenten als prettig ervaren. Ook hebben zij een betere fysieke balans, waardoor zij
bijvoorbeeld beter op één been kunnen staan tijdens een yogahouding. Naast deze zaken worden zij
in het dagelijks leven tevens geholpen door de yogabeoefening, zij beschouwen deze toename in
spierkracht dan ook als positief.
De mate waarin de respondenten pijn en ongemak ervaren neemt in sommige gevallen af
door de yoga. Een aantal van hen benoemen een afname in pijn aan de onderrug. Andere
veelvoorkomende pijnklachten bij de respondenten, zoals klachten aan de knieën en een stijve nek
zijn tevens afgenomen. Op het moment dat zij pijn of ongemak ervaren, zetten zij soms
yogaoefeningen in om de pijnklachten te laten afnemen. Een respondent die lijdt aan artrose en
vanuit deze aandoening pijnklachten aan onder andere haar heup ervaart, vertelt: ”Na twee keer
(yogalessen) kon ik ’s nachts doorslapen en had ik geen pijn meer”. Ook bij andere respondenten is
de slaapkwaliteit verandert sinds zij yoga beoefenen. Een aantal van hen benoemen dat zij
gemakkelijker inslapen, dieper slapen en minder of juist meer dromen. Degenen die vertellen meer te
dromen sinds zij yoga beoefenen, denken dat dit te maken heeft met het verwerken van emoties.
Deze respondenten ervaren na de les dat zij meer dromen en hebben het gevoel dat dit voort komt uit
onverwerkte zaken die door yoga getriggerd worden. Niet alle respondenten ervaren verschil in hun
slaappatroon of de kwaliteit van hun slaap. Sommigen vertellen dat zij voordat zij yoga beoefenden
ook al een goede nachtrust hadden. Een goede nachtrust wordt door de respondenten als uitermate
belangrijk ervaren. Eén van de respondenten vertelt dat zij, om beter in slaap te kunnen komen, zich
soms concentreert op haar ademhaling. Hierdoor wordt zij rustiger en valt zij gemakkelijker in slaap.
Deze techniek heeft zij zich door de yogabeoefening eigen gemaakt.
De ademhaling is een aspect wat veel van de respondenten benoemen. Een veelvoorkomend
fenomeen is dat zij gebruik hebben leren maken van een ‘buikademhaling’ ofwel een ademhaling die
zich laag in de buik bevindt. De respondenten benoemen dat zij de onderbuik beter kunnen
ontspannen, waardoor zij de ademhaling in natuurlijke richting kunnen sturen. Daarnaast zijn zij zich
bewuster van de ademhaling, waardoor ze deze buikademhaling in kunnen zetten als de adem te
hoog zit. Ook wordt de longinhoud groter door de yogabeoefening en ervaart één van de
60
respondenten dat klachten omtrent hyperventilatie afnemen. Meerdere respondenten hebben een
baan waarbij zij presentaties of lessen geven of moeilijke gesprekken dienen te voeren (e.g. slechtnieuws gesprek). Deze werkzaamheden zorgen soms voor een verhoogd arousal. De respondenten
benoemen dat zij hun ademhaling inzetten om deze reactie van het lichaam te laten afnemen en
zichzelf te kalmeren. Door meer op de ademhaling te letten en deze te verdiepen functioneren zij
beter tijdens de eerder genoemde activiteiten. Eén van de respondenten benoemt tevens het inzetten
van de ademhaling voor het sturen van warmte door het lichaam op het moment dat zij het koud
heeft. Daarnaast zet zij ademhalingsoefeningen die in de lessen worden gedaan in om in het
dagelijks leven meer energie te genereren. Doordat er tijdens de yogales wordt gefocussed op de
ademhaling, leren de respondenten deze in het dagelijks leven toe te passen. Op deze manier wordt
het parasympatisch zenuwstelsel gekalmeerd, waardoor zij zich rustiger voelen en bepaalde
activiteiten op een prettigere manier kunnen volbrengen.
De energiehuishouding in het lichaam wordt tevens beïnvloed door yoga. Veelal positief,
waarbij de respondenten een toename in energie ervaren, daarentegen ervaren de respondenten
soms dat hun energieniveau enigszins afneemt na de les. Dit vinden zij, na een fysieke inspanning,
dan ook niet vreemd. Uiteindelijk houden zij toch energie over aan de yogabeoefening, vanwege
diverse redenen. Eén van de respondenten benoemt dat zij een betere conditie heeft en daardoor ook
andere fysieke activiteiten (e.g. fietsen) beter aankan. Daarnaast kunnen andere respondenten zich,
door de signalen die het lichaam afgeeft, beter de eigen energiebalans bewaken. Hierbij gaat het
tevens om de bewustwording van de fysieke signalen. Eén van de respondenten vertelt over haar
medische verleden en heeft de Q-koorts en een hersenvliesontsteking gehad. Hieraan heeft zij het
Chronisch Vermoeidheids Syndroom (CVS) overgehouden. Gedurende een lange tijd heeft zij relatief
weinig kunnen doen: “Qua vermoeidheid kon ik op een dag kiezen uit de vaatwasser uitruimen of de
wasmachine uitruimen”. De yogabeoefening heeft ervoor gezorgd dat zij steeds meer aan kan.
Gedurende drie maanden heeft zij haar energiepeil in balans kunnen brengen. Voor haar zit de
beloning van yoga dan ook in het verkrijgen van steeds meer energie. Andere respondenten
benoemen dat de energie die zij krijgen vanuit de yoga voelt als een schone energie, al vonden zij het
moeilijk deze term toe te lichten. Daarnaast ervaren de respondenten door het verkrijgen van meer
energie dat zij buiten de lessen om, in het dagelijks leven, meer energie hebben. Hierdoor kunnen zij
gemakkelijker hun werkzaamheden volbrengen, tuinieren, schoonmaken en hebben zij bij vele andere
zaken profijt van de gewonnen energie.
Over de invloed van yoga op het voedingspatroon is geen éénduidig antwoord verkregen.
Een aantal respondenten benoemt meer bezig te zijn met voeding sinds zij yoga beoefenen. Hierbij
gaat het om het maken van bewustere keuzes, zoals het minder eten van ongezonde voeding (e.g.
gebak, kant-en-klaar maaltijden) en het minderen van de vleesinname. Ook de dranken die genuttigd
worden zijn aan verandering onderhevig. Zo vertelt één van de respondenten veel kruidenthee en
water met citroen te drinken. Zij vertelt tevens dat zij zich tijdens de lessen bewuster is van de invloed
van yoga op de organen. Door middel van deze dranken probeert zij haar organen extra te reinigen.
Ondanks het anders kijken naar voeding vertellen een aantal respondenten er soms moeite mee te
hebben gezonde(re) keuzes te maken. Andere respondenten vertellen niets te hebben veranderd in
61
hun voedingspatroon, of bepaalde veranderingen al eerder te hebben doorgevoerd vanwege
bijvoorbeeld een aandoening.
Samenvattend heeft yoga op diverse vlakken een invloed op het fysieke welbevinden. De
zaken die beschreven worden door de respondenten zijn logischerwijs van grote invloed op elkaar. Zo
werkt een toename in spierkracht door op het hebben van een verantwoorde lichaamshouding. Door
de signalen die het lichaam afgeeft wordt het gemakkelijker om aan te voelen hoe de
lichaamshouding op dat moment is en hier, indien nodig, correctie in aan te brengen. Daarnaast
zorgen deze signalen ervoor dat men ongezonde voeding relatief meer gaat mijden, omdat zij merken
wat voor uitwerking dit bijvoorbeeld op hun energieniveau heeft. Meer energie zorgt er tevens voor
dat respondenten gedurende de dag beter functioneren, waardoor zij ’s nachts beter kunnen slapen.
Ook de ademhaling is van grote invloed op het fysieke gestel, wanneer men hier meer controle over
krijgt zorgt dit tevens voor een beter energieniveau.
3.4.3. Psychisch welbevinden
Het psychisch welbevinden wordt tevens beïnvloed door yoga. Respondenten vertellen over de
invloed van yoga op hun psychische balans, bewustwording, mate van ontspanning en stress,
emoties, het zelfbeeld en de cognitieve functies. Daarnaast wordt omschreven waarin voor hen de
beloning van yoga zit.
Naast de bewustwording van signalen op het fysieke vlak, ervaren de respondenten tevens
bewustwording op psychisch vlak. Hierbij benoemen zij dat ze gezondere keuzes maken en dat ze
beter weten op welke momenten zij, zowel fysiek als mentaal, een stapje terug dienen te doen om de
ontspanning op te zoeken. Het aanvoelen wat hun lichaam en geest nodig heeft is hierbij leidend. Eén
van de respondenten vertelt een betere balans te hebben gekregen tussen werk en privé, een ander
vertelt door de yoga anders in het leven te staan, vanwege een groter bewustwording op alle fronten.
Op de vraag hoe yoga het psychisch welbevinden beïnvloed, was het antwoord van de
respondenten vrijwel unaniem: de rust en ontspanning neemt toe. Zij zien yoga als rustmoment.
Tijdens deze rustmomenten kunnen zij zaken loslaten die niet voor hen werken en hebben zij geleerd
ervoor te kiezen om soms ‘niets’ te doen. Een staat van mindfulness, ofwel het meer in het moment
leven, is iets wat zij door yoga (deels) hebben kunnen verinnerlijken. Zij ervaren het als zeer positief
dat yoga hen deze mate van ontspannenheid brengt. Eén van de respondenten noemt dit geestelijke
vrijheid. Hij ervaart meer ontspanning omdat hij vrij is van dwangmatige denkprocessen. Een andere
respondent vertelt dat zij voorheen altijd iets diende te doen van zichzelf, zij kon niet ‘stilzitten en niets
doen’. Door de yoga heeft zij geleerd een stap terug te doen en aan te voelen waar zij behoefte aan
heeft. Hierdoor kan zij er voor kiezen ’s avonds rustig een kop thee te drinken in plaats van het
verrichten van extra werkzaamheden. De invloed van yoga op de mate waarin de respondenten een
ontspannen gevoel ervaren, werkt tevens door in het stressniveau van de respondenten. Waar de
ene respondent vertelt minder stress te ervaren, vertelt de ander niet zozeer minder stress te ervaren,
maar hier beter mee om te kunnen gaan. Een ander vertelt yoga te gebruiken als ontladingsmethode
bij stress. Ook zou yoga helpen bij het assertief zijn op stressvolle momenten. Zo vertelt één van de
respondenten het soms lastig te vinden een moeilijk gesprek met iemand aan te gaan, maar doordat
zij op zo’n moment terug gaat naar haar ademhaling, durft zij op assertieve manier te reageren op
62
haar gesprekspartner. Een andere respondent vertelt dat yoga de grootste invloed op haar dagelijks
leven uitoefent op momenten van stress. “Als ik wat onrustig of gestressed begin te raken, heb ik
inderdaad toch wel meer controle ove rmijn lichaam en emoties”. Zij vertelt dat ze vaardigheden heeft
geleerd om op momenten van stress in een rusttoestand te komen. Meerdere respondenten vertellen
dat hoe meer zij yoga beoefenen, hoe beter zij hun stressgevoelens kunnen reduceren.
Ook het zelfbeeld wordt door yogabeoefening beïnvloed. De veranderingen in het zelfbeeld
komen bij iedere respondent op een andere manier tot uitting, maar wat zij veelal gemeen hebben, is
dat zij zichzelf vrijwel allemaal meer hebben leren accepteren door de beoefening. De vooruitgang op
het gebied van het zelfbeeld wordt als prettig ervaren door veel van de respondenten. De
zelfacceptatie uit zich bij één van de respondenten in minder behoefte aan bevestiging van anderen.
Naar eigen zeggen had zij voorheen erg veel behoefte aan complimenten. Deze behoefte is dusdanig
afgenomen dat zij deze complimenten niet meer nodig heeft. “Toen ik instortte wist ik niet meer wie ik
was, ik was al mijn rollen kwijt. Ik was niet meer werkend, ik kon geen moeder meer zijn want ik kon
mijn kinderen niet verzorgen. Ik was geen sportieve vrouw, de vrouw van... ja, daar was hij ook niet
mee getrouwd, met een hoopje ellende. Ik ben toen op zoek gegaan naar wie ik ben en wat ik waard
ben, en ik ben echt wel iets waard. Yoga heeft mij versterkt in mijn eigen kracht. Ik ben ook meer van
mezelf gaan houden.” Dit uit zich bij haar in het maken van bewustere keuzes voor zichzelf en aan
het kunnen genieten van bijvoorbeeld mooi weer in plaats van het huishouden te doen. Andere
respondenten benoemen een toename in het zelfvertrouwen te hebben gekregen, waardoor zij onder
andere niet meer zenuwachtig zijn in stressvolle situaties, zoals het geven van een presentatie. Voor
één van de respondenten houdt de verkregen zelfacceptatie bij haar in, dat zij zonder make-up de
deur uit durft te gaan. Meerdere respondenten benoemen (meer) van zichzelf te zijn gaan houden. Dit
komt doordat zij meer zelfkennis hebben vergaard en daardoor bepaalde zaken kunnen loslaten. Zo
vertellen een aantal van hen dat zij perfectionistisch zijn en zich hiervan bewuster te zijn geworden
door de yoga. Hierdoor kunnen zij hun perfectionisme meer loslaten en meer gaan vertrouwen in
zichzelf. Het wordt door hen als prettig ervaren dat zij geen prestatie meer hoeven te leveren van
zichzelf en het oordelen over zichzelf neemt af. Zo vertelt één van de respondenten dat hij minder is
gaan twijfelen aan zichzelf en daardoor meer vertrouwen heeft gekregen in zijn eigen kwaliteiten.
Hierbij benoemt hij zijn creaviteit, zijn eigen handelen en zijn goede bedoelingen. Eén van de
voorbeelden die hij hierbij noemt, is dat hij tijdens klusprojecten in zijn tuin zijn aanvankelijke plan los
kan laten en meer kan inspelen op dat wat er op dat moment gebeurd. Voorheen vond hij nooit dat hij
dingen goed deed, maar daar is nu verandering in aan het komen. Doordat hij voor zichzelf milder is
geworden, is hij dat ook voor andere mensen, wat zijn sociale contacten ten goede komt. Doordat hij
zich minder kwetsbaar voelt, lukt het hem beter om zich emotioneel kwetsbaar op te stellen naar
anderen, waardoor hij op een meer open manier in relaties staat. Een aantal respondenten denken
dat het feit dat er binnen de yogales geen prestatie geleverd hoeft te worden, maar dat men voor
zichzelf aan het werk is, bijdraagt aan deze toename van zelfvertrouwen.Binnen het yogacentrum
hangt volgens de respondenten een sfeer waarin mensen zich niet vergelijken met anderen, maar
puur voor zichzelf bezig zijn en daardoor tevens milder zijn voor zichzelf. Zij ervaren dit als uitermate
63
prettig en voor velen is dit dan ook één van de redenen om yogalessen te verkiezen boven een
lidmaatschap bij de sportschool.
De respondenten geven allen een eigen invulling aan waar voor hen de beloning van yoga in
zit. Zo vertelt de ene respondent het prettig te vinden een soort energieveld om zich heen te ervaren
na de yogales, een andere respondent benoemt het verkrijgen van psychische rust. Meerderen
noemen de balans tussen het fysiek en mentaal en het genieten van yoga staat bij veel respondenten
centraal. Eén van de respondenten benoemt dat yoga een weerspiegeling is van het leven. Zij wordt
zich tijdens de yogales meer bewust van de processen die zij in het dagelijks leven doormaakt,
waardoor zij deze processen beter kan relativeren. Dit zorgt er bij haar voor dat haar reflectief
vermogen toeneemt en zij vanuit andere perspectieven kan kijken. Eén van de zaken die voor haar
tijdens deze processen duidelijk is geworden, is dat zij zachter voor zichzelf mag zijn. Zij noemt yoga
dan ook een ‘leerschool voor het leven’. Meerdere respondenten benoemen dat zij yoga niet meer
kunnen missen in hun dagelijks leven: “Als ik niet meer zou kunnen yoga-en, ik denk dat het dan toch
een stukje kleur zou missen, als je het op die manier kunt uitdrukken”.
Op cognitief gebied zijn diverse veranderingen opgetreden door yogabeoefening, al heeft niet
iedere respondent op dit vlak een verandering ervaren. Eén van de respondenten benoemt een
vooruitgang in cognitieve taken, waaronder het sneller beslissingen kunnen nemen, scherper zijn, een
toename in de concentratie en sneller het antwoord op een vraag weten. Dit helpt de respondent
zowel in privé als thuissituatie. Qua concentratie kan hij zich beter concentreren op één taak. Hierbij
lukt het hem om andere zaken die nog dienen te gebeuren tijdelijk opzij te schuiven, waardoor de
focus op de betreffende taak toeneemt. Een andere respondent benoemt een soortgelijke toename in
concentratie. Zij heeft regelmatig creatieve ideeën, maar deze komen met zoveel tegelijk, dat het
moeilijk is om zich hierop te concentreren. Zij beschrijft: Ik sta bijvoorbeeld ’s ochtends onder de
douche en dan beginnen die stuiterballetjes door mijn hoofd te pingelen. Als ik op mijn werk kom heb
ik me al 20 dingen bedacht die we zouden moeten gaan doen”. Door regelmatig yoga te beoefenen
wordt dit minder ontstuimig. Zij krijgt dan minder ideeën, maar kan zich daardoor wel beter
concentreren op de ideeën die binnenkomen en hier daadwerkelijk iets mee doen. Zij benoemt dat
het haar rustiger heeft gemaakt. Bij een andere respondent ontstaan juist tijdens de yogalessen
momenten waarop er ruimte voor nieuwe ideeën is. Juist omdat zij op zo’n moment niet specifiek aan
iets denkt, komt er ruimte waardoor zij creatieve oplossingen kan bedenken. Zo heeft zij tijdens de
yogales een ingeving gehad betreft het ontwerp van de rouwkaart van haar vader die op sterven lag.
Ze vindt het mooi dat op zo’n moment ruimte ontstaat voor nieuwe ideeën. Andere respondenten
benoemen tevens een beter bewustzijn op waarnemingsniveau te ervaren, waardoor zij het gevoel
hebben dingen beter en scherper te zien. Daarnaast nemen dwangmatige denkprocessen af,
waardoor er plek is voor andere zaken en kunnen zij beter relativeren.
Op het gebied van emoties ervaren vrijwel alle respondenten verandering door yoga. Een
aantal respondenten vertellen dat zij gedurende de eerste periode dat zij yoga beoefenden erg
geconfronteerd werden met hun emoties. Dit uitte zich in boosheid op de yogamat, het huilend
deelnemen aan een yogales en de confrontatie met de eigen fysieke gesteldheid. Soms wordt er aan
het begin van een yogales gevraagd aan de deelnemers zich te focussen op hoe zij zich op dat
64
moment voelen. Ook dit wordt door sommige respondenten als confronterend ervaren, omdat zij niet
altijd in aanraking wilden komen met hun gevoel. Zij benoemen dat het, nu zij hierop terugkijken, goed
is geweest hiermee in aanraking te komen. Gedurende de loop van de tijd zijn deze emoties in de les
afgenomen en daarnaast ook buiten de les minder geworden. Een veelvoorkomend fenomeen is het
afnemen van de mate waarin zij piekeren. Minder piekeren zorgt tevens voor een ‘ruimte in het hoofd’
en men is minder bezig met conflicten en emoties. Respondenten benoemen dat zij minder
prikkelbaar zijn en afstand kunnen nemen van zaken waar zij op dat moment niets mee kunnen. Een
voorbeeld hiervan is het niet meer handelen uit emotie en het minder reactief zijn. Zo benoemt één
van de respondenten dat zij in het moederschap minder reactief is. Door de yogabeoefening heeft zij
geleerd op een kalmere manier om te gaan met haar dochter, wat uiteindelijk voor het gehele gezin
prettig is. Daarnaast benoemt zij dat ze in haar werk op een buitenschoolse opvang tevens merkt
minder reactief te zijn naar de kinderen toe. Dit zorgt ervoor dat zij minder energie, tijd en frustratie
inlevert, wat zij als erg prettig ervaart. Eén van de respondenten bevindt zich op het moment in een
lastig parket vanwege diverse zaken die in haar leven spelen. Toch ervaart zij dat zij, door de
beoefening van yoga, emotioneel in balans is. Een andere respondent benoemt dat yoga hem na een
moeilijke periode enorm heeft geholpen. Hij kwam uit een scheidingssituatie en door de
yogabeoefening kwam er ruimte om niet heel de tijd met zijn verdriet bezig te zijn. Hij kreeg energie
en ging dingen doen waar hij uiteindelijk weer energie aan overhield, wat hij erg fijn vond. Een andere
respondent vertelt dat zij met medische problemen te kampen heeft gehad. Zo heeft zij pijn aan haar
lage rug met uitstralingsklachten en problemen met haar darmen gehad en lijdt zij aan een
reumatische aandoening. Yoga heeft ervoor gezorgd dat zij minder pijn ervaart, waardoor zij op een
prettigere manier door het leven gaat. Ze vertelt: “Je wordt iets blijer als je geen pijn hebt. Ik word
heel chagrijnig van pijn, dat is echt heel vervelend. Ik word daar een blijer mens van en dat maakt het
voor mij leuker en voor de mensen om mij heen leuker.” Andere respondenten benoemen dat zij
ontvankelijker worden voor emoties. Doordat zij de emoties beter kunnen verwerken, verwelkomen zij
emoties meer omdat zij beter dan voorheen en weten hoe zij hiermee om kunnen gaan.
Samenvattend kan men zeggen dat op psychisch vlak veel invloed door yoga wordt
uitgeoefend. Gevoelens van stress nemen af en gevoelens van ontspanning nemen toe.
Vanzelfsprekend is dit van invloed op de emoties die de respondenten ervaren. Wel ervoeren veel
van de respondenten een toename in (wellicht onverwerkte) emoties, die naarmate de respondenten
langer beoefenden afnamen. Doordat de yogabeoefenaars zichzelf meer accepteren groeit hun
zelfvertrouwen, worden zij daadkrachtiger en durven zij bewuste keuzes voor zichzelf te maken. Ook
voelen zij zich minder kwetsbaar en gunnen zij zichzelf meer. Op cognitief vlak heeft yoga tevens een
goede uitwerking. Zo helpt yoga bij het verbeteren van de concentratie, het reflectief vermogen en
andere cognitieve zaken. Dit zou tevens vanuit een samenhang met de ontspannen staat waarin de
respondenten zich bevinden kunnen voort komen. Hoe meer ontspannen en minder bezig met
emoties, hoe beter cognitieve functies bereikbaar worden.
3.4.4. Spiritueel welbevinden
De term spiritualiteit is iets waar alle respondenten een andere betekenis aan geven. Voor de één is
spiritualiteit het bezig zijn met meditatie, Boeddhistische leer en Taoïstische leer, de ander ziet
65
spiritualiteit als aandacht voor dieren en de natuur. Ook het omarmen van zaken die op het levenspad
komen wordt gezien als een spirituele aangelegenheid. Het emotioneel geraakt worden door muziek
en kunst wordt tevens als spiritueel moment gezien. Het in het moment leven wordt door een aantal
respondenten benoemt onder de noemer spiritualiteit. De respondenten hebben dan ook allen een
eigen mate waarin ze zich hier al dan niet mee bezighouden. Velen van hen benoemen een interesse
in spiritualiteit, maar zien het niet als kernactiviteit voor hun bestaan. Een aantal respondenten
benoemen bepaalde normen en waarden die overeen komen met de aforismen in de yogafilosofie. Zo
vinden zij geweldloosheid belangrijk, handelen zij belangeloos (e.g. door iemand te helpen), willen zij
graag zonder oordeel zijn en benoemen zij een respect voor anderen. Voor een aantal respondenten
is er een duidelijke samenhang tussen yogabeoefening en spiritualiteit. Eén respondent benoemt dat
Kundalini yoga (een les die bij Yogacentrum Tilburg wordt aangeboden) zorgt voor een
verbondenheid met het universum. Een andere respondent vertelt dat zij soms aan het begin van een
yogales de opdracht krijgt een intentie in gedachten te nemen. Dit is voor haar een spirituele
aangelegenheid. Ook het openstaan voor yoga wordt door respondenten gezien als spiritualiteit. Eén
van de respondenten benoemt dat voor hem de samenhang tussen yoga en spiritualiteit bestaat uit
het verkrijgen van een gezond en schoon lichaam en het in balans brengen van emoties door yoga.
Volgens hem zijn deze zaken essentieel voor de spirituele ontwikkeling. Een aantal respondenten
zien yoga als een aanvulling op hun levensstijl, anderen vertellen dat zij een bepaalde herkenning in
yoga ervaren: “Ik heb mijn basis gevonden, yoga sluit gewoon één op één aan”. Daarnaast sluit yoga
aan op andere spirituele beoefeningen, waardoor de betekenisgeving aan het leven wordt
versoepeld.
De spiritualiteit die wordt ervaren, wordt door de respondenten geïntegreerd in hun dagelijks
leven. Zo merken zij dat in sociale contacten met onder andere het gezin en de collega’s, spiritualiteit
een steeds grotere rol gaat spelen. Eén van de respondenten vertelt: “Ik denk dat het vooral
terugkomt in de opvoeding van mijn kinderen. Niet dat ik het er met ze over heb, maar ik probeer me
heel vaak af te stemmen, waarop weet ik niet, maarin stilte en vanuit een soort voelen of weten wat er
dan komt en dan te handelen. Ik denk dat intuïtie sterk gelinkt is aan spiritualiteit, daar ben ik wel
dagelijks mee bezig”. Andere respondenten vertellen eveneens dat zij meer naar hun gevoel luisteren
en vanuit hier hebben leren handelen. Zo vertelt een andere respondent dat ze geleerd heeft zaken te
accepteren omdat ze weet dat ze het aan zal voelen als er een nieuwe stap komt. “Meer rust, meer
zijn, meer accepteren dat het leven is zoals het is en dat het komt zoals het moet komen”. Een
andere respondent vertelt dat zij, na verschillende ziekten waaraan zij heeft geleden, zij uiteindelijk
dankbaar is voor hetgeen wat zij heeft moeten ondergaan. Door dit leed heeft zij een nieuw doel in
het leven gevonden, namelijk het inspireren van anderen. Dit doet zij door zich in te zetten voor
personen die aan dezelfde ziekte lijden of hebben geleden. Een andere manier waarop spiritualiteit in
het dagelijks leven van de respondenten terugkomt, is door het maken van bewuste keuzes. Eén van
de respondenten benoemt een keuze die hij heeft gemaakt in het werkveld. Hij had kunnen kiezen
voor het werken bij een commerciële instelling, maar heeft gekozen voor het werken op een school
omdat hij een bijdrage wilde leveren aan de samenleving.
66
Geconcludeerd kan worden dat yoga een sterke samenhang heeft met de mate waarin
respondenten spiritualiteit in hun dagelijks leven ervaren. Zij staan hier door de yogabeoefening meer
open voor en ervaren dit als aanvulling op hun levensstijl. Daarnaast helpt yoga de respondenten die
op andere vlakken bezig zijn met spirituele beoefening en vice versa en zorgt yoga voor een
vergroting van het intuïtief vermogen. De respondenten hebben, ook al weten zij dat zelf niet altijd,
bepaalde normen en waarden waar zij naar leven die een sterke samenhang hebben met de
yogafilosofieën. Deze spiritualiteit zorgt voor betekenisgeving aan het leven en tevens aan moeilijke
zaken die de respondenten doormaken of door hebben gemaakt.
3.4.5. Sociaal welbevinden
Het sociaal welbevinden beslaat de interpersoonlijke relaties, ofwel de relaties die respondenten
hebben met de personen om hen heen. Daarnaast wordt gekeken naar de invloed van yoga op de
sociale steun die respondenten ervaren binnen deze interpersoonlijke relaties en wordt de seksuele
gezondheid belicht.
Op het gebied van het sociale welbevinden benoemen veel respondenten dat yoga hun
relaties met anderen goed doet. Deze interpersoonlijke relaties, relaties met vrienden, familie, het
gezin, de partner, collega’s en anderen, worden op diverse manieren door yoga beïnvloed. Een
veelvoorkomend verschijnsel is dat respondenten benoemen meer op zoek te gaan naar personen
met dezelfde interesses. Door de eerder genoemde bewustere keuzes die respondenten maken,
kiezen zij er bijvoorbeeld niet altijd meer voor om naar de kroeg te gaan, maar kiezen zij bijvoorbeeld
eerder voor een wandeling in de natuur. Dit is van invloed op de sociale relaties, omdat vaak
bepaalde zaken qua vrijetijdsbesteding met bepaalde vrienden werden gedaan. Deze vrienden gaan
niet altijd mee in de veranderingen die de respondent doormaakt, waardoor deze andere keuzes in
sociale contacten maakt. Het maken van deze keuzes is soms lastig en worden dan ook niet altijd
doorgevoerd door de respondenten. Het opzoeken van gelijkgestemden is dan ook iets wat de
respondenten als er prettig beschouwen, een aantal van hen hebben het gevoel deze
gelijkgestemden binnen Yogacentrum Tilburg te vinden. Zo vertelt één van de respondenten dat zij
prettige sociale contacten heeft opgedaan binnen het yogacentrum. Een ander vertelt altijd naast
dezelfde persoon plaats te nemen in de les. Door een afname van negatieve emoties (e.g. irritaties)
en een toename in positieve emoties (e.g. een vredelievend gevoel) worden de relaties tevens
beïnvloed. Zo vertellen een aantal respondenten dat zij zich bewuster zijn van anderen en de
signalen die zij afgeven, zij neutraler in relaties staan en zij anderen gemakkelijker accepteren. Eén
van de respondenten vertelt tevens meer voor zichzelf te durven kiezen in sociale relaties: “Het heeft
mijn wereldje doen openen en ook doen inzien dat ik in sommige mensen niet meer heel veel energie
wil steken. Het is tijd voor nieuwe contacten, andere mensen die er spiritueel in staan. Ik ga ook wel
meer kijken naar mijn eigen behoeften dan de bestaande paden”. Zij vertelt dat ze tegenwoordig
afspraken durft af te zeggen en heeft geleerd dat ze zich niet overal over hoeft te verantwoorden, wat
voor haar veel ontspanning brengt. Andere respondenten vertellen meer voldoening te halen uit
contacten met andere personen, tevens met vreemden. Zo vertelt één van de respondenten dat zij
gemakkelijker anderen helpt sinds zij yoga beoefent. Een andere respondent benoemt dat anderen
minder invloed op hem hebben, waardoor hij het leuker en gemakkelijker vindt om contacten met
67
vreemden aan te gaan. Een voorbeeld wat hij noemt is het doen van boodschappen, waarbij hij
anderen meer hun ruimte geeft. Hij is dan minder gejaagd en heeft het idee dat hierdoor minder
emoties en conflicten ontstaan. Ook in de sociale contacten met de eigen kinderen, collega’s en
teamgenoten bij een teamsport ontstaan veranderingen door afnames in emoties. Deze emoties
zouden voorheen tot bijvoorbeeld conflicten leiden, maar nu blijven deze uit. De respondenten
benoemen vrijwel allemaal hier baat bij te hebben. Ook hebben zij geleerd vanuit andere
perspectieven te kijken, waardoor meer begrip voor andermans emoties en gedrag ontstaat. Hierdoor
worden zij tevens minder beïnvloed door andermans irritaties en gevoelens en kunnen zij zich in
relaties meer open stellen. Een respondent vertelt dat hij, doordat hij meer in zichzelf is gaan
vertrouwen, ook anderen meer vertrouwt. Voorheen was hij wantrouwend naar vreemden, nu heeft hij
veel meer vertrouwen in de mensheid gekregen. Eén van de respondenten beoefent samen met zijn
echtgenote yoga. Hij benoemt dat dit de band van het huwelijk versterkt, omdat zij beide op
verschillende vlakken profijt hebben van yoga welke doorwerken in hun relatie. Andere respondenten
benoemen dat de opvoeding van hun kinderen wordt beïnvloed door yoga. Zo zijn zij minder reactief
en hebben zij meer aandacht voor hun kinderen. Daarnaast vertelt één van de respondenten dat haar
kinderen tevens yogaoefeningen doen aan de hand van een boek wat zij hebben en dat zij haar
kinderen helpt met ademhalingsoefeningen.
De sociale steun die respondenten vanuit yoga ervaren komt niet buiten de yogalessen terug.
Veel van de respondenten vertellen dat zij binnen het yogacentrum een bepaalde mate van sociale
steun ervaren. Dit komt doordat zij het gevoel hebben dat er gelijkgezinden samenkomen waardoor er
prettige gesprekken ontstaan. Eén van de respondenten vertelt dat personen binnen het yogacentrum
daadwerkelijk ‘hallo’ zeggen, op een andere manier dan op straat gebeurd. Daarnaast voelen
respondenten het vertrouwen vanuit het yogacentrum naar de leden toe en hebben zij het gevoel
zichzelf te kunnen zijn binnen het yogacentrum. Ook binnen de lessen ervaren zij sociale steun. Dit
heeft vooral te maken met emotionele momenten binnen de lessen, maar ook met momenten waarop
één van de respondenten relatief meer moeite heeft met een houding dan anderen. Het moment dat
deze respondent oogcontact maakt met iemand anders die tevens moeite heeft met de houding, zorgt
voor een gevoel van herkenning en erkenning. Ook vanuit de docenten wordt op een bepaalde
manier sociale steun ervaren. Zo zijn er respondenten die voorafgaand of na de yogales een gesprek
voeren met één van de docenten, waar zij erg veel steun uit halen. De goede band met de docenten
wordt door meerdere respondenten benadrukt, zij halen hier veel voldoening uit.
Op het gebied van seksuele gezondheid is niet bij alle respondenten verandering opgetreden.
Een paar respondenten vertelden dat er kleine veranderingen zijn, zoals een interesse in verandering
qua seksualiteit, maar dit was nog niet doorgevoerd omdat de partner geen yoga beoefent. Vanwege
een verbtering van de fysieke balans en flexibiliteit denken zij tevens dat er vooruitgang in de
seksuele gezondheid plaatsvindt, maar zij kunnen dit niet uitdrukkelijk stellen. Daarnaast denken zij
dat er een grotere invloed op de seksuele gezondheid zou zijn als de partner tevens yoga zou
beoefenen en hierdoor dezelfde veranderingen zou doormaken.
Samenvattend is yoga inderdaad van invloed op het sociaal welbevinden. Interpersoonlijke
relaties worden beïnvloed doordat men anders in relaties staat. Hierbij staan het meer liefdevol zijn,
68
minder reactief zijn en een groter bewustzijn centraal. Door deze veranderingen onstaan minder
conflicten en stelt men zich meer open in sociale relaties. Daarnaast worden, naar aanleiding van de
eigen behoeften, andere keuzes gemaakt in sociale contacten. De sociale steun waarop yoga van
invloed is wordt met name ervaren in de onderlinge band tussen de mensen binnen het yogacentrum,
niet zozeer daarbuiten. Binnen het yogacentrum hebben zij het gevoel zichzelf te kunnen zijn en op
een prettige manier in contact te kunnen komen met anderen. Yoga lijkt niet van grote invloed op de
seksuele gezondheid te zijn, wellicht zou hier meer verandering in komen als beide partners yoga
zouden beoefenen.
3.4.6. Welbevinden op het gebied van de onafhankelijkheid
De mate waarin een persoon (on)afhankelijk is wordt door yoga op bepaalde vlakken beïnvloed. Zo
vertellen respondenten over de activiteiten in het dagelijks leven, hun mobiliteit, de mate waarin zij
medische hulp en medicjnen nodig hebben, de werkcapaciteit en het ervaren gevoel van veiligheid.
De activiteiten in het dagelijks leven worden bij sommige respondenten positief beïnvloed
door yoga. Zo hebben zij een bredere interesse gekregen in bijvoorbeeld het volgen van extra
workshops die met spiritualiteit te maken hebben, waardoor zij hier eerder voor kiezen. Ook hebben
zij geleerd bewustere keuzes te maken, waardoor hun dagelijks leven er anders uit ziet. Deze term
hing voor de respondenten veel samen met de vrijetijdsbesteding, vandaar dat dit aspect in paragraaf
3.4.7.verder wordt toegelicht.
Op het gebied van de mobiliteit ervaren de respondenten positieve beïnvloeding door yoga.
Zo kunnen zij door het beoefenen van yoga andere sportieve activiteiten weer oppakken omdat zij
beweeglijker zijn geworden. Eén respondent benoemt weer te kunnen hardlopen sinds zij yoga
beoefent, een ander benoemt weer te kunnen wandelen. Ook in de yogahoudingen zelf zit
vooruitgang. Vanwege meer kracht en flexibiliteit durven de respondenten in de lessen meer te
proberen en lukt het hen daardoor zich ook binnen de yogabeoefening steeds meer te ontwikkelen.
Door de toename in flexibiliteit van de gewrichten en spieren en het verkrijgen van meer spierkracht
lukt het één van de respondenten beter op te kunnen staan dan voorheen. Daarnaast ervaren veel
van de respondenten dat zij een betere lichaamshouding hebben, die zij tevens langer vol kunnen
houden. Dit werkt op zijn beurt weer door in een gezond lichaam, omdat de spieren en gewrichten
niet overbelast worden.
De mate waarin de respondenten medische hulp en medicijnen behoeven is tevens
onderhevig aan veranderingen door yoga. Niet iedere respondent gebruikt medicijnen. Velen
benoemen een aversie tegen medicatie te hebben en tevens geen medicatie nodig te hebben. Wel
denken zij dat als ze medicatie zouden slikken, hier door yoga verandering in zou komen. Anderen
benoemen dat het uitblijven van pijn aan bijvoorbeeld de lage rug ervoor zorgt dat zij geen medcijnen
meer nodig hebben: “Ik kom hier wel eens en dan heb ik veel uitstralingspijn. Dan doe ik een Critical
Alignment les en dat scheelt gewoon pillen”. Doordat de bloeddruk wordt verlaagd bij één van de
respondenten, kan hij tevens minderen met het innemen van de hiervoor bedoelde medicatie. Een
andere respondent welke lijdt aan artrose benoemt dat zij aanvankelijk van plan was hier pijnstillers
voor te gaan slikken, maar hier nu, vanwege de afname van pijn, geen behoefte meer aan heeft. Ook
69
respondenten die voorheen naar een fysiotherapeut of manueel therapeut gingen, merken dat zij,
sinds zij yoga beoefenen, hier geen behoefte meer aan hebben.
De invloed van yoga op de werkcapaciteit wordt door diverse respondenten anders benaderd.
Zo ervaren sommigen van hen dat zij door een vooruitgang in cognitieve taken beter hun werk
kunnen verrichten. Zo helpt de verbetering van concentratie voor efficiënter en effectiever werken.
Ook wordt het voor meerdere respondenten gemakkelijker om snel beslissingen te nemen en de
leiding te nemen. Eén van de respondenten benoemt tevens dat anderen hem, door zijn toename in
daadkracht, gemakkelijker de leiding laten nemen. Een andere respondent vertelt dat zij in haar werk
als paardendierenarts meer aandacht voor klanten heeft. Daarnaast is de kwaliteit van het werk
toegenomen en heeft zij tevens meer begrip voor haar patiënten gekregen. Zij is milder en soepeler
naar de patiënten toe, omdat zij zich meer in kan leven in de paarden. Andere respondenten
benoemen dat zij op het vlak van presentaties, het voeren van gesprekken en lesgeven beter
presteren doordat zij zich hebben leren focussen op de ademhaling, wat zij erg fijn vinden.
Op het gebied van de veiligheid heeft één respondent vertelt hier verandering in te ervaren.
Zij voelt zich door de yogabeoefening veiliger in haar eigen lichaam. Vanwege haar medische
geschiedenis heeft zij lang een strijd geleverd met haar lichaam. Zij heeft geleerd haar lichaam te
accepteren en heeft gemerkt dat ongemakken er mogen zijn, als deze op fatsoenlijke manier worden
benaderd. Haar gevoel van onveiligheid kwam voorheen dan ook alleen vanuit haar eigen lichaam, zij
vertelt dat ze zich niet snel onveilig voelt door externe factoren.
Concluderend heeft yoga een positieve invloed op het welbevinden op het gebied van de
onafhankelijkheid. De respondenten worden mobieler, waardoor zij bepaalde zaken gemakkelijker
zelf kunnen doen en sportieve activiteiten zijn gaan uitvoeren. Respondenten worden minder
afhankelijk van medicijnen en medische hulp (e.g. fysiotherapeut) omdat zij minder pijn hebben door
de yogabeoefening. Daarnaast neemt de werkcapaciteit toe, vanwege een toename in cognitieve
taken (e.g. concentratie), het ervaren van meer rust in stressvolle situaties zoals presentaties en het
kwalitatief beter werk leveren. Daarnaast ontstaat er meer oog voor de klant door de yogabeoefening.
Betreft veiligheid ervaart één respondent verschil, namelijk een veiliger gevoel in het eigen lichaam.
3.4.7. Welbevinden op het omgevingsgebied
Het welbevinden op het omgevingsgebied beslaat de nieuwe kennis en vaardigheden die
respondenten op kunnen doen, de mate waarin participeren in de samenleving en de manier waarop
zij hun vrije tijd besteden. De manier waarop zij naar hun fysieke en huiselijke omgeving kijken en de
manier waarop zij met financiën en transport omgaan vallen tevens onder dit domein.
Het opdoen van nieuwe kennis en vaardigheden wordt volgens de respondenten door yoga
beïnvloed. Zo noemen zij nieuwe interesses die zijn ontstaan door de yogabeoefening, waaronder
meer verdieping in spirituele literatuur en boeken die gericht zijn op bijvoorbeeld voeding.
Respondenten benoemen gemakkelijker een extra cursus te gaan doen vanwege deze bredere
interesses. Ook het sneller kunnen lezen, beter kunnen concentreren, hoofd-en bijzaken kunnen
scheiden en daardoor sneller kennis op kunnen slaan zorgt ervoor dat er een toename is in het
opdoen van nieuwe kennis. Andere respondenten benoemen het verkrijgen van nieuwe geestelijke
vaardigheden door yoga, waaronder een toename in creativiteit en het leren loslaten van zaken die
70
niet meer voor hen werken. Ook het leren om in rusttoestand te komen is een nieuwe vaardigheid die
door de yogabeoefening is toegenomen. De vaardigheden hebben zij aangeleerd gekregen binnen de
yogalessen en hebben zij zelf geïntegreerd in hun dagelijks leven. Eén van de respondenten benoemt
dat de yogalessen voor haar een leerschool zijn, omdat zij een spiegelmoment ervaart op de mat. Zij
ziet hierin heel duidelijk de samenhang tussen de emoties en gedachten die in de yogalessen naar
voor komen en de manier waarop zij met soortgelijke zaken in het dagelijks leven omgaat. Op deze
manier leert zij anders met deze processen om te gaan en deze processen te herkennen. Een andere
respondent vertelt dat hij door de yogabeoefening weer het ‘jongetje in zichzelf’ heeft gevonden. Bij
hem is er door yoga meer ruimte voor speelsheid gekomen. Dit uit zich bijvoorbeeld in trucjes doen
op de fiets en hier plezier aan beleven, waarvan hij denkt dat hij dit zonder yoga nooit zou hebben
gedaan.
De mate waarin de respondenten maatschappelijk participeren wordt enigszins beïnvloed
door yoga. Niet iedere respondent heeft hier een beeld bij. Sommigen benoemen dat zij zich
bijvoorbeeld op straat anders gedragen, onder andere door te glimlachen naar een vreemde,
onbekenden te helpen die de weg vragen en andere kleine handelingen te doen. Eén van de
respondenten benoemt hierbij dat zij hoopt op deze manier de personen die zij tegenkomt positief te
beïnvloeden, waardoor zij op hun beurt weer vriendelijk naar anderen zijn. Een andere respondent
vertelt dat zij, na een tijd in een uitkeringssituatie te hebben gezeten vanwege medische problemen,
er nu weer op uit kan trekken door de yogabeoefening. Zij heeft een baan aangeboden gekregen en
gaat op die manier weer meer participeren. Het doen van vrijwilligerswerk, het doneren van bloed en
plasma en het goed proberen te leven wordt door een andere respondent tevens gezien als het
participeren in de maatschappij. Dit hangt voor haar tevens sterk samen met de leefstijl die yoga met
zich meebrengt.
Zoals eerder benoemd wordt de vrijetijdsbesteding van de respondenten beïnvloed door
yoga. Zo zijn zij zich bewuster van de eigen behoeften en veranderingen die hierin optreden,
waardoor zij eerder kiezen voor bijvoorbeeld het wandelen in de natuur dan winkelen in de stad. Ook
worden er keuzes gemaakt in het meer aan zichzelf werken door middel van andere activiteiten. Zo
vertelt één van de respondenten dat zij door de yogabeoefening tevens een compassietraining en
mindfulnesscursus heeft gevolgd. Daarnaast gaat zij naar een meditatiegroep en doet zij
voicedramatrainingen, waarbij zaken uit het verleden middels acteren worden verwerkt. Ook de keuze
voor een yogales in plaatsvan niets doen heeft invloed op de respondenten. Daarnaast gaan fysieke
activiteiten beter door de yogalessen, waardoor respondenten ook in hun vrije tijd meer fysiek bezig
zijn. Eén van de respondenten benoemt weer te kunnen wandelen. Zij heeft gedurende een langere
tijd niet meer kunnen wandelen vanwege klachten omtrent artrose en kan nu weer deelnemen aan de
wandelclub met collega’s. Ook gaat zij dit jaar de avondvierdaagse proberen uit te lopen. Een andere
respondent is met yoga begonnen vanwege het willen verbeteren van zijn ski-prestaties. Hierin heeft
hij dan ook vooruitgang geboekt en heeft daardoor vier dagen kunnen skiën.
Ook in andere sportieve activiteiten, zoals basketbal, ervaren respondenten vooruitgang. Zo vertelt
een respondent dat zij door de yogabeoefening beter presteert en minder blessuregevoelig is, wat het
hele team ten goede komt. Een andere respondent heeft geleerd nieuwe prioriteiten te stellen. Zaken
71
waar zij geen voldoening uit haalt, zoals schoonmaken, besteedt zij uit. De tijd die zij daardoor over
houdt, besteedt zij aan zaken die zij leuk vindt, zoals het volgen van zanglessen. Een andere
respondent is begonnen met het schrijven van een blog en heeft door yoga geleerd daarin te
vertrouwen in haar eigen handelen. Aanvankelijk wist ze niet precies hoe ze het schrijven aan wilde
pakken, maar door de yogabeoefening heeft zij geleerd dat ze zich in haar blog kwetsbaar op mag
stellen.
De manier waarop respondenten naar hun fysieke en huiselijke omgeving kijken is door
toedoen van yoga tevens veranderd. Zo benoemen een aantal van hen zich bewuster te zijn van de
inrichting van hun huis en wat deze met hen doet. Een prettige inrichting en omgeving die rust biedt
heeft hierin de voorkeur. Daarnaast benoemen meerdere respondenten meer behoefte te hebben aan
orde in huis en daarbuiten. “Ik wil op een plek wonen waar minder van die verstoringen zijn, van de
trein, van de buren en de zoemende apparaten die in het huurappartement zitten, daar kan ik niet
zoveel aan doen. Dat vraagt wel om actie te ondernemen, daar heb ik niet altijd zin in”. Deze
respondent geeft aan verstoringen meer op te merken sinds hij yoga beoefent, maar hier niet altijd
iets mee te doen. Eén van de respondenten benoemt het voelen van meer verbondenheid met alles
om hem heen. Zaken die meerdere respondenten vertellen, zijn het meer opzoeken van de natuur en
daar tevens meer van kunnen genieten. Hierbij noemen zij de zonsondergang, de maan, de natuur en
nieuw leven wat zich ontpopt in de natuur. Eén van de respondenten vertelt over de eigen moestuin
die zij en haar kinderen zijn begonnen, waar zij optimaal van genieten.
Op het gebied van financiën heeft niet iedere respondent een duidelijk beeld van de invloed
van yoga. Een aantal benoemen dat zij denken dat yoga indirect een invloed zal uitoefenen, maar
hoe dit precies in zijn werk zou gaan weten zij niet. Andere respondenten benoemen dat yoga in die
zin invloed op hun financiën heeft, omdat zij er bewust voor kiezen te betalen voor de lessen in plaats
van voor andere zaken (e.g. een etentje, nieuwe kleding). Eén van de respondenten benoemt daarbij
dat de yogalessen een grote investering zijn, maar dat deze het zeker waard zijn. Daarnaast wordt er
bewuster gekozen voor het inzetten van de eigen financiën voor bijvoorbeeld cursussen of reizen.
Eén van de respondenten vertelt dat sinds zij yoga beoefent, zij minder snel aankopen doet vanuit
emotie. Zij heeft minder behoefte aan het kopen van spullen en brengt minder tijd door in de stad.
Voorheen koos zij er regelmatig voor om een middag te gaan winkelen, nu gaat zij alleen gericht naar
winkels om aan te schaffen wat zij nodig heeft.
Het grootste deel van de respondenten vertelt dat yoga bij hen niet van invloed is geweest op
het gebied van transport. Een paar van de respondenten vertellen wel vaker te fietsen door een
toename in energie, conditie en spierkracht. Een andere respondent vertelt tevens dat zij door yoga
de keus heeft gemaakt om een elektrische fiets te kopen.
Samenvattend is yogabeoefening van invloed op het welbevinden op het omgevingsgebied.
Vanwege diverse redenen ontstaat er ruimte om nieuwe kennis en ervaringen op te doen. Dit komt
vanwege bredere interesses, cognitieve vaardigheden, ruimte voor speelsheid en een toename in
reflectief vermogen. De maatschappelijke participatie wordt op diverse manieren benaderd. Hierbij
gaat het vooral om relatief kleine gebaren, waarvan zij hopen dat een rimpeleffect optreedt zodat ook
anderen iets goeds doen voor hun omgeving. De vrijetijdsbesteding wordt vooral beïnvloed op het
72
gebied van het maken van andere keuzes, waarin prioriteiten een rol spelen. Ook worden door yoga
sportieve activiteiten positief beïnvloed, omdat deze beter uit te voeren zijn door de yogabeoefening.
Daarnaast heeft yoga ervoor gezorgt dat andere activiteiten, zoals het volgen van een
mindfulnesstraining, de respondenten meer aanspreekt. In de huiselijke en fysieke omgeving is meer
behoefte aan rust. De natuur wordt meer opgezocht en hier wordt optimaal van genoten, mede door
een andere, bewustere waarneming van de natuur. Financiëel is yoga een grote investering, maar
deze is het wel waard. Daarnaast speelt yoga in op de financiën doordat er minder vanuit emotie
wordt gekocht. Sommige personen die yoga beoefenen zijn sneller geneigd op sportieve manier zich
voort te bewegen, waardoor zij vaker de fiets pakken dan voorheen.
3.4.8. Nadelen aan yoga
De benoemde veranderingen door yoga bevinden zich veelal op positief vlak. De reactie op de vraag
over nadelen van yoga was dan ook vaak: “Het is verslavend”, waarna gelachen werd. Men kan de
lessen niet meer goed missen omdat het niet beklijft. De lessen dienen regelmatig bezocht te worden
zodat het welbevinden positief beïnvloed wordt, yoga is geen korte termijn oplossing. Daarnaast
benoemen sommige respondenten de confrontatie met de eigen emoties die zij op de mat
tegenkomen heftig te vinden en soms niet goed te weten hoe zij hiermee om kunnen gaan. Eén van
de respondenten benoemt dat hij het soms moeilijk vindt om zijn eigen grenzen op te zoeken, omdat
hij bang is geblesseerd te raken. Daarnaast vertelt een andere respondent dat de yogalessen een
grote tijdsinvestering voor haar zijn, maar dit heeft vooral te maken met haar reistijd.
Concluderend zijn de nadelen aan yoga dat de vaardigheden niet beklijven, waardoor men
‘gedwongen’ wordt yoga te blijven beoefenen. Daarnaast zijn de eigen emoties die men op de mat
tegenkomt confronterend en de eigen grenzen soms moeilijk te bepalen.
3.4.9. Zaken bij Yogacentrum Tilburg die het welbevinden beter zouden
beïnvloeden
De respondenten vertellen vrijwel allemaal utiermate tevreden te zijn met het yogacentrum. Zaken die
wat hen betreft nog meer aandacht zouden mogen krijgen zijn een uitbreiding op het lesrooster naar
meer lessen op zaterdag, met voorkeur in de middaguren. Daarnaast hebben sommige respondenten
behoefte aan meer lezingen, workshops en een meditatie en filosofieles. Eén van de respondenten
benoemt dat, toen zij begon met yoga, ze het vaak moeilijk vond keuzes te maken voor lessen die
voor haar relevant waren. Hierin zou zij, voor nieuwe leden, graag meer duidelijkheid willen krijgen.
Daarnaast merkt zij op dat de leden vaak behoefte hebben om gesprekken met de eigenaren van het
yogacentrum aan te gaan, en vraagt zij zich af of hier meer ruimte voor zou kunnen komen. Door
meerdere respondenten wordt vertelt dat zij het idee hebben dat de eigenaren veel hooi op hun vork
nemen. Hierin denken zij dat het voor de eigenaren beter zou zijn als zij meer dingen zouden
uitbesteden. Daarnaast vallen er soms lessen uit van docenten die bijvoorbeeld een bijscholing doen.
Een betere communicatie omtrent deze lessen en het regelen van vervanging zouden zij erg
waarderen. Een samenwerkingsverband met bedrijven zou volgens meerdere respondenten een
interessante wending voor het yogacentrum kunnen zijn, omdat zij op die manier een nieuwe
doelgroep aan kunnen spreken.
73
In samenvatting is er behoefte binnen het yogacentrum aan een uitbreiding van activiteiten,
contact met de eigenaren en communicatieve zaken.
74
3.5.
Conclusie en discussie veldonderzoek
Omdat er zo’n sterke samenhang is tussen de onderlinge aspecten van het welbevinden worden de
resultaten rechtstreeks aan elkaar gekoppeld. Dit betreffen de deelvragen die het welbevinden op het
fysiek, psychisch, spirituele en sociale welbevinden en het welbevinden op het gebied van
onafhankelijkheid en omgeving beschrijven. Hiermee wordt tevens de hoofdvraag: ‘Hoe beleven de
leden van Yogacentrum Tilburg de invloed van yoga op het algeheel welbevinden?’ beantwoord.
De leden van Yogacentrum Tilburg ervaren op diverse vlakken dat yogabeoefening hun algeheel
welbevinden en de daarbij behorende aspecten positief beïnvloed. Gesteld kan worden dat de diverse
aspecten van het welbevinden een sterke samenhang vertonen. Zo wordt men op fysiek vlak sterker
vanwege een grotere spierkracht, flexibeler en zich meer bewust van het eigen lichaam. Dit heeft een
sterke samenhang met de mobiliteit die personen ervaren. Iemand die mobiliteit ervaart, kan
gemakkelijker activiteiten in het dagelijks leven aan en heeft hier tevens profijt van bij de
werkzaamheden die verricht dienen te worden. Op het moment dat het op fysiek vlak goed gaat met
het welbevinden van een persoon, heeft deze daar op psychisch vlak tevens vaak profijt van en vice
versa. Het uitblijven van pijn en ongemak en andere positieve zaken zorgen voor prettigere emoties
en vervelende gevoelens (e.g. frustratie) nemen af. Daarnaast heeft men, door deze vermindering
van pijn, minder medische hulp en medicijnen nodig.
De slaapkwaliteit is volgens de respondenten essentieel voor een positief welbevinden. Velen
van hen merken dat zij dieper en heilzamer slapen en meer of juist minder dromen, waar zij alleen
een eigen invulling aan geven. Een goede slaapkwaliteit is op zijn beurt van invloed op de mate
waarin personen stress en ontspanning ervaren en de hoeveelheid energie die zij hebben. Ook de
ademhaling is hierop van invloed. De technieken die binnen de yogalessen worden aangeleerd,
worden toegepast in het dagelijks leven, om daardoor zo goed mogelijk te functioneren binnen onder
andere het werk en om daarnaast meer te kunnen ontspannen. Er wordt door de yogabeoefening
meer energie ervaren in het dagelijks leven en de conditie gaat vooruit. Men is zich meer bewust van
signalen die het lichaam afgeeft, waardoor beter ingespeeld kan worden op de eigen behoeften. Dit
geldt voor zowel fysieke behoeften, zoals het corrigeren van de lichaamshouding, als psychische
behoeften, zoals het meer tijd nemen voor zichzelf en de activiteiten die men in de vrije tijd
onderneemt. Ook is men zich meer bewust van voeding en de invloed die dit op het lichaam heeft,
waardoor zo nu en dan aanpassingen worden gemaakt in het voedingspatroon.
Yoga brengt rust en ontspanning, wat als erg prettig wordt ervaren. Er zijn minder externe
prikkels nodig en de cognitieve taken verbeteren aanzienlijk. Vanwege een toename aan zelfkennis
wordt men zich meer bewust van de eigen kracht, het goede in zichzelf en wordt de eigen identiteit
meer gevormd. Daarnaast wordt door de leden van Yogacentrum Tilburg minder waarde gehecht aan
wat anderen van hen denken, omdat zij minder bevestiging nodig hebben. Het zelfbeeld verandert
aanzienlijk en men krijgt meer vertrouwen in de eigen kwaliteiten. Deze verbetering van het zelfbeeld
heeft tevens invloed op de manier waarop yogi’s hun werk doen, aangezien zij meer zelfverzekerd
zijn, wat op zijn beurt weer doorspeelt in onder andere het geven van presentaties. Al deze zaken zijn
tevens van invloed op de interpersoonlijke relaties die een persoon heeft, omdat men op een
prettigere manier met anderen omgaat. Daarnaast wordt binnen het yogacenturm een gevoel van
75
sociale steun ervaren. Men helpt anderen sneller en legt gemakkelijker contact met vreemden. Yoga
heeft een sterke samenhang met spiritualiteit, al is dit niet voor iedereen de reden om yoga te
beoefenen. Over de seksuele gezondheid wordt relatief weinig gezegd door de respondenten.
Sommige yogi’s merken tevens dat zij minder aankopen doen vanuit emotie, wat van invloed is op
hun financiën en pakken gemakkelijker de fiets sinds zij yoga beoefenen. Anderen ervaren op dit vlak
totaal geen verandering.
Heeft yogabeoefening tevens een negatieve invloed op het welbevinden van leden van
Yogacentrum Tilburg? Nadelig aan yoga is dat de veranderingen in het welbevinden niet voortduren,
waardoor men structureel yoga dient te blijven beoefenen, om zo de positieve zaken vast te houden.
Ook de confrontatie met de eigen emoties en de eigen fysieke beperkingen wordt als nadelig ervaren.
Hierbij gaat het vooral om personen die beginnen met de beoefening, na een langere tijd neemt deze
frustratie vaak af.
Op welke manieren kan Yogacentrum Tilburg nog beter inspelen op het welbevinden van de
leden? De leden hebben behoefte aan aanpassingen rondom contact met eigenaren,
communicatieve zaken en een eventuele uitbreiding van de activiteiten.
Aangezien de steekproef van tien personen relatief klein is, rijst de vraag of een grotere
steekproef misschien meer of andere resultaten zou hebben opgeleverd. Wat voor de ene respondent
tot een volmondig ‘ja’ kwam, was voor de andere respondent totaal niet relevant (e.g. de invloed van
yoga op het medicijngebruik). Daarnaast benoemden een groot aantal respondenten dat zij het
moeilijk vonden te omschrijven of de veranderingen die bij hen teweeg waren gebracht alleen door
yoga kwamen of dat er een samenhang was tussen yoga en andere zaken die speelden. Hierbij werd
gedoeld op het volgen van assertiviteitstrainingen, coaching, therapie, het krijgen van kinderen,
andere spirituele beoefening en pensionering. In het verwerken van de resultaten is dan ook vooral
gekozen voor de zaken waarvan de respondent vertelde dat deze door yoga beïnvloed werden.
Aangezien de onderzoeker bekekend is binnen Yogacentrum Tilburg, rijst tevens de vraag of
men tegen een meer onbekend persoon misschien andere zaken zou hebben verteld. Wellicht
hadden de respondenten er moeite mee om bijvoorbeeld over hun seksueel welbevinden te spreken
met iemand die zij vaker tegen zouden kunnen komen.
Tijdens het veldonderzoek leek het erop dat hoe langer een persoon yoga beoefent, hoe
groter de positieve invloed op het psychisch welbevinden is. De respondenten die sinds relatief korte
tijd yoga beoefenen lijken meer bezig te zijn met wat yogabeoefening op fysiek vlak voor hen doet,
terwijl personen die langer bezig zijn ook op andere vlakken (meer) profijt hebben van de beoefening.
In de toekomst is aan te raden om onderzoek te verrichten wat zich over een langere periode
afspeelt, zodat er bijvoorbeeld met nul- en éénmetingen gewerkt kan worden. Ook kan er dan
gekeken worden naar de manier waarop een respondent voor het eerst binnenkomt bij het
yogacentrum en hoe het welbevinden van deze respondent er na bijvoorbeeld een jaar uitziet. Op
deze manier zal het onderzoek tot betrouwbaardere conclusies leiden dan het nu heeft gedaan.
Daarnaast is een onderzoek wat zowel kwalitatieve als kwantitatieve data verzamelt wellicht
geschikter. Hierbij kan bijvoorbeeld eerst gekeken worden naar welke vlakken het meest beïnvloed
worden, waarna men hier dieper op door kan vragen in bijvoorbeeld een interview.
76
De respondenten die binnen dit onderzoek zijn geïnterviewd zijn allen lid van het
yogacentrum, en zullen dan ook allen op een bepaalde manier baat hebben bij yoga. Voor een
vervolgonderzoek kan het interessant zijn te kijken naar personen die gedurende een bepaalde
periode yogalessen hebben gevolgd, maar hiermee zijn gestopt. Op deze manier komen wellicht de
minder positieve zaken van yoga aan de orde.
4. ALGEMENE CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN
Uit dit literatuur- en veldonderzoek blijkt dat de beoefening van yoga een positieve uitwerking heeft op
het welbevinden van de beoefenaar. Veel van de zaken die geconcludeer+d kunnen worden uit de
literatuurstudie, komen overeen met de verkregen informatie vanuit het veldonderzoek. Daarnaast
verheldert het veldonderzoek zaken die vanuit de literatuurstudie niet verklaard konden worden.
De invloed van yoga op aspecten van het welbevinden die gevonden zijn in de literatuur en
tevens bekrachtigd worden door het veldonderzoek, zijn alle aspecten van het fysieke welbevinden.
Binnen het fysiek welbevinden is middels het literatuuronderzoek informatie verkregen over de fysieke
signalen waarvan men zich meer bewust wordt door yoga, al kwam onderwerp in het veldonderzoek
veel explicieter terug. Vrijwel elke respondent benoemde deze bewustwording, terwijl er geen
specifieke eerdere onderzoeken naar gedaan zijn. Wellicht is het interessant om naar dit onderwerp
een specifiek onderzoek te doen. Ook binnen het psychisch welbevinden vertelden de respondenten
dusdanig meer over de vooruitgang van cognitieve vaardigheden en de psychische balans, dat het
aan te raden is hier verder onderzoek naar te verrichten. Spiritualiteit is een onderwerp waar eenieder
een geheel eigen draai aan geeft. Sommige respondenten benoemen dat zij hier niet mee bezig zijn.
Binnen Yogacentrum Tilburg kan het interessant zijn om te onderzoeken wat de samenhang is tussen
de uiting van spiritualiteit en de lessen die de respondenten volgen. Ook op het gebied van
interpersoonlijke relaties en sociale steun biedt het veldonderzoek meer inzicht in de veranderingen
die yogi’s ervaren op het gebied van het sociaal welbevinden.
Zowel het literatuur- als het veldonderzoek bieden relatief weinig inzicht in de invloed van
yoga op de seksuele gezondheid. Logischerwijs zou yoga, aangezien het op diverse vlakken (e.g. het
zelfbeeld) zorgt voor verbetering, hier tevens van invloed op zijn, maar beide studies bieden op dit
vlak weinig kennis. Voor een meer geheel beeld over de invloed van yoga op het welbevinden is aan
te raden verder onderzoek naar dit onderwerp te doen, wellicht met een grotere steekproef en
bijvoorbeeld kwantitatief, zodat de respondenten voor hun gevoel dan meer op anonieme wijze
kunnen antwoorden. Onderzoek wat zowel kwalitatief als kwantitatief gedaan wordt, zou tevens
interessant zijn voor dit onderwerp. Zo kan er meer data verzameld worden van een grotere
steekproef, en tevens diepgaande informatie worden verkregen.
De invloed van yoga op de mobiliteit, het medicijngebruik en de werkcapaciteit wordt door
beide onderzoeken sterk benadrukt. Op het gebied van veiligheid laat dit echter te wensen over,
aangezien er in de literatuur relatief weinig informatie over te vinden is en maar één respondent
benoemt dat het van invloed is. Dit is ook het geval bij het transport en de financiën. Op het gebied
van vrijetijdsbesteding, fysieke en huiselijke omgeving en de maatschappelijke participatie, biedt het
veldonderzoek meer inzicht dan het literatuuronderzoek.
77
Vanwege de kennis die de onderzoeker over yoga had voorafgaand aan het onderzoek, rijst
de vraag of, indien een ander persoon dit onderzoek had gedaan, er misschien andere informatie zou
zijn verkregen. Al vroeg in het onderzoek was duidelijk dat dit zich zou gaan richten op het algeheel
welbevinden in combinatie met yoga, maar indien iemand anders dit onderzoek had opgezet, was het
wellicht over een heel andere boeg gegooid (e.g. yoga en het dagelijks leven). De onderzoeker heeft
daarentegen wel zo veel mogelijk getracht neutraal te blijven in het beschrijven van de resultaten van
zowel het literatuur- als het veldonderzoek.
Tijdens de literatuurstudie zijn meerdere onderzoeken gevonden die tevens de definitie van het
welbevinden van de World Health Organization hanteerden. Hierbij is alleen gekeken naar de
positieve beïnvloeding door yoga. Dit onderzoek heeft wellicht een meerwaarde en biedt een
algemener beeld, omdat er ook naar de negatieve aspecten is gekeken.
Ondanks deze aantekeningen in dit onderzoek, kan gesteld worden dat yoga veel positiefs
teweeg brengt. Zoals de wereldberoemde yogadocent B.K.S. Iyengar ooit schreef: ‘The light that yoga
sheds on life is something special. It is transformative. It does not change the way we see things; it
transforms the person who sees things” (Iyengar, 2005). Ook Carl Jung, grondlegger van de
analytische psychologie, welke veel onderzoek heeft verricht naar de invloed van yoga is zeer
positief. Een bekende uitspraak van hem over de invloed van yoga is: “Your vision will become clear
only when you look into your heart. Who looks outside, dreams. Who looks inside, awakens” (Haas,
2012).
78
LITERATUURLIJST
American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders, fifth
edition. Arlington: American Psychiatric Association.
Andriessen, D., Onstenk, J., Delnooz, P., Smeijsters, H. & Peij, S. (2010). Gedragscode
praktijkgericht onderzoek voor het hbo. Delft: HBO raad vereniging van hogescholen.
Bakker, F. & Vanwesenbeeck, I. (2006). Seksuele gezondheid in Nederland 2006. Delft: Uitgeverij
Eburon.
Bangalore, N.G. & Varambally, S. (2012). Yoga therapy for Schizophrenia. Retrieved at februari 20th,
2015, via: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3410202/?tool=pmcentrez
Bastille, J.V. & Gill-Body, K.M. (2004). A Yoga-Based Exercise Program for People with Chronic
Poststroke Hemiparesis. Journal of the American Physical Therapy Association. Retrieved at
march 24th 2015, via: http://ptjournal.apta.org/content/84/1/33.short
Braun, T. & Conboy, L. (2012). Subjects’ experiences of a bi-weekly yoga and Ayurveda-based
weight loss protocol in overweight and obese women. BMC Complementary and Alternative
Medicine. 12(1), 376. doi: 10.1186/1472-6882-12-S1P376
Brink, G. v.d. (2012). De Lage Landen en het hogere: De betekenis van geestelijke beginselen in het
moderne bestaan. Amsterdam: Amsterdam University Press.
Brotto, L.A., Krychman, M. & Jacobson, P. (2008). Eastern Approaches for Enhancing Women’s
Sexuality: Mindfulness, Acupuncture, and Yoga. The Journal of Sexual Medicine, 5 (12), 27412748. doi: 10.1111/j.1743-6109.2008.01071.x
Brotto, L.A., Mehak, L. & Kit, C. (2009). Yoga and Sexual Functioning: A Review. Journal of Sex &
Marital Therapy, 35(5), 378-390. doi: 10.1080/00926230903065955
Bryan, S., Zipp, G.P. & Parasher, R. (2012). The Effects of Yoga on Psychosocial Variables and
Exercise Adherence: A Randomized, Controlled Pilot Study. Retrieved at march 15th 2015, via:
http://up3xt5ae3w.search.serialssolutions.com/?ctx_ver=Z39.882004&ctx_enc=info%3Aofi%2Fenc%3AUTF8&rfr_id=info:sid/summon.serialssolutions.com&rft_val_fmt=info:ofi/fmt:kev:mtx:journal&rft.genr
e=article&rft.atitle=The+effects+of+yoga+on+psychosocial+variables+and+exercise+adherence
%3A+a+randomized%2C+controlled+pilot+study&rft.jtitle=Alternative+Therapies+in+Health+an
d+Medicine&rft.au=Prasher%2C+Raju&rft.au=Zipp%2C+Genevieve+Pinto&rft.au=Bryan%2C+
Stephanie&rft.date=2012-09-01&rft.pub=InnoVision+Communications&rft.issn=10786791&rft.volume=18&rft.issue=5&rft.spage=50&rft.externalDBID=n%2Fa&rft.externalDocID=30
3359255&paramdict=en-US
Burde, J.K. & Rao, A.H.S. (2010). Self-actualization from an Eastern Perspective – A Preliminary
Exploration. Psychological Studies: 56(4), 373-377. doi: 10.1007/s12646-011-0097-7
Buunk, B.P. & Schaufeli, W.B. (1999). Reciprocity in Interpersonal Relationships: An Evolutionary
Perspective on Its Importance for Health and Well-being. European Review of Social
Psychology. 10(1), 259-291. doi: 10.1080/14792779943000080
Byrne, P.G. (2013). Is Yoga an Effective Management Strategy for Disordered Eating? Retrieved at
march 20 2015, via: http://digitalcommons.pcom.edu/pa_systematic_reviews/132/
79
Collins, C. (2006). Yoga: Intuition, Preventive Medicine, and Treatment. Journal of Obstetric,
Gynecologic, & Neonatal Nursing: 27(5), 563-568. doi: 10.1111/j.1552-6909.1998.tb02623.x
Conçalves, L.C., Souza Vale, R.G. de., Barata, N.J.F., Varejão, R.V. & Dantas, E.H.M. (2011).
Flexibility, functional autonomy and quality of life (QoL) in elderly yoga practioners. Archives of
Gerontology and Geriatrics, 53(2), 158-162. doi: 10.1016/j.archger.2010.10.028.
Cowen, V.W. & Adams, T. B. (2005). Physical and perceptual benefits of yoga asana practice: results
of a pilot study. Retrieved at 04 februari 2015, via:
http://www.sciencedirect.com.lib.fontys.nl/science/article/pii/S1360859204000610
Cramer, H., Lauce, R. Langhorst, J. & Dobos, G. (2013). Yoga for Depression: A Systematic Review
and Meta-Analasys. Depression and Anxiety, 30(11), 1068-1083. doi: 10.1002/da.22166
Danhauer, S.C., Tooze, J.A., Farmer, D.F., Campbell, C.R., McQuellon, R.P., Barrett, R. & Miller, B.E.
(2008). Journal of the Society for Integrative Oncology. 6 (2), 47-58. doi:
10.2310/7200.2008.0008
Daubenmier, J.J. (2005). The relationship of yoga, body awareness, and body responsiveness to selfobjectification and disordered eating. Psychology of Women Quarterly, 29(2), 207-219. doi:
10.1111/j.1471-6402.2005.00183.x
Dhikav, V., Karmarkar, G., Gupta, R., Verma, M., Gupta, R., Gupta, S. & Anand, K.S. (2010). Yoga in
Female Sexual Functions. The Journal of Sexual Medicine, 7(2), 964-970. doi: 10.1111.j.17436109.2009.01580.x.
Diamond, L. K. (2011). The benefits of yoga in improving health. Retrieved at februari 2th, 2015, via:
http://content.ebscohost.com.lib.fontys.nl/ContentServer.asp?T=P&P=AN&K=2011506791&S=
R&D=c8h&EbscoContent=dGJyMMTo50SeprQ4xNvgOLCmr02ep7BSsKy4SK6WxWXS&Cont
entCustomer=dGJyMPGnr023rrVNuePfgeyx44Dt6fIA
Dittmann, K.A. & Freedman, M.R. (2009). Body Awareness, Eating Attitudes, and Spiritual Beliefs of
Women Practicing Yoga. Eating Disorders 17(4), 273-292. doi: 10.1080/10640260902991111
Espeland, K.E. (2006). Overcoming Burnout: How to Revitalize Your Career. The Journal of
Continuing Education in Nursing, 37(4), 178-184. doi: 10.3928/00220124-20060701-4
Froeliger, B., Garland, E.L. & McLernon, F.J. (2012). Yoga Meditation Practioners Exhibit Greater
Gray Matter Volume and Fewer Reported Cognitive Failures: Results of a Preliminary VoxelBased Morphometric Analysis. Evid. Based Complement Alternat Med. doi:
10.1155/2012/821307.
Gulmen, F.M. (2004). Energy Medicine. The American Journal of Chinese Medicine. 32(5), 651-658.
doi: 10.1142/S0192415X04002429
Haas, N. (2012). Health and Consciousness through Ayurveda and Yoga. Kerala: Mata
Amritanandamayi Mission Trust.
Herrick, C.M. & Ainsworth, A.D. (2000). Invest in Yourself: Yoga as a Self-Care Strategy. Nursing
Forum, 35(2). 32-36. doi: 10.1111/j.1744-6198.2000.tb00996.x
Hunt, C. (2010). Yoga practice in 21st century Britain: The lived experience of yoga practioners.
(Thesis, De Montfort University, 2010). Retrieved at march 25th 2015, via:
https://www.dora.dmu.ac.uk/handle/2086/4396
80
Impett, E.A., Daubenmier, J.J. & Hirschman, A.L. (2006). Minding the body: Yoga, embodiment, and
well-being. Sexuality Research & Social Policy Journal of NSRC, 3(4), 39-48. doi:
10.152/srsp.2006.3.4.39
Iyengar, B.K.S. (2005). Light on Life: The Yoga Journey to Wholeness, Inner Peace, and Ultimate
Freedom. Emmaus: Rodale Books.
Khalsa, S.B.S., Shorter, S.M., Cope, S., Wyshak, G. & Sklar, E. (2009). Yoga Ameliorates
Performance Anxiety and Mood Disturbance in Young Professional Musicians. Applied
Psychophysiology and Biofeedback, 34(4), 279-289. doi: 10.1007/s10484-009-9103-4
Klatt, M.D., Buckworth, J.B. & Malarkey, W.B. (2008). Effects of Low-Dose Mindfulness-Based Stress
Reduction (MBSR-ld) on Working Adults. Health Education & Behavior, 36(3), 601-614. doi:
10.1177/1090198108317627
Koenig, H.G. (2012). Research on religion, spirituality, and mental health: a review. Canadian Journal
of Psychiatry, 54(5), 283-291. doi: 10.5402/2012/278730
Koven, N.S. & Abry, A.W. (2015). The clinical basis of orthorexia nervosa: emerging perspectives.
Neuropsychiatric Disease and Treatment, 11, 385-394. doi: 10.2147/NDT.S61665
Lechner, L., Mesters, I. & Bolman, C. (2010). Gezondheidspsychologie bij patiënten. Assen:
Koninklijke Van Gorcum B.V.
Li, A.W. & Goldsmith, C-A. W. (2012).The Effects of Yoga on Anxiety and Stress. Retrieved at may 8th
2015, via: http://up3xt5ae3w.search.serialssolutions.com/?ctx_ver=Z39.882004&ctx_enc=info%3Aofi%2Fenc%3AUTF8&rfr_id=info:sid/summon.serialssolutions.com&rft_val_fmt=info:ofi/fmt:kev:mtx:journal&rft.genr
e=article&rft.atitle=The+effects+of+yoga+on+anxiety+and+stress&rft.jtitle=Alternative+Medicine
+Review&rft.au=Li%2C+Amber+W&rft.au=Goldsmith%2C+Carroll-Ann+W&rft.date=2012-0301&rft.pub=Thorne+Research+Inc&rft.issn=1089-5159&rft.eissn=21691509&rft.volume=17&rft.issue=1&rft.spage=21&rft.externalDBID=IAO&rft.externalDocID=28639
0903&paramdict=en-US
McCall, T. (2007). Yoga as Medicine; The Yogic Prescription for Health and Healing. New York:
Bantam Dell.
McIver, S., McGartland, M. & O’Halloran, P. (2009). “Overeating is Not About the Food”: Women
Describe Their Experience of a Yoga Treatment Program for Binge Eating. Qualitative Health
Research. 19(9): 1234-1245. doi: 10.1177/1049732309343954
Mijares, S.G. (2013). Psychology and Ancient Wisdom: Psychological Healing Practicis from the
World’s Religious Traditions. New York: Routledge.
Milligan, C.K. (2006).Yoga for Stress Management Program as a Complementary Alternative
Counseling Resource in a University Counseling Center. Journal of College Counseling. 9(2),
181-187. doi: 10.1002/j.2161-1882.2006.tb00105.x
Mishra, S.K., Singh, P., Bunch & Zhang. (2012). The therapeutic value of yoga in neurological
disorders. Official Journal of Indian Academy of Neurology. 15(4), 247-254. doi: 10.4103/09722327,104328
81
Morrison, V. & Bennett, P. (2012). Gezondheidspsychologie. Amsterdam: Pearson Education
Benelux.
Mulder, M.E. (2012). Employee Wellness in the Workplace. (Thesis, Vrije Universiteit Amsterdam,
2012). Retrieved at march 26th, via: http://www.ubvu.vu.nl/pub/fulltext/scripties/27_2505448.pdf
National Institutes of Health (2015). Nationwide study reports shifts in Americans’ use of natural
products. Retrieved at februari 17th, 2015, via: http://www.nih.gov/news/health/feb2015/nccih10.htm
NOC*NSF (2014). NOC*NSF Sportdeelname Index gepresenteerd. Retrieved at februari 15th, 2015,
via: http://www.nocnsf.nl/cms/showpage.aspx?id=15938
Palm, J. (2005). Omgaan met hersenletsel. Assen: Koninklijke Van Gorcum B.V.
Rani & Rani (2013). Cumulative Impact of Yoga Practice on Quality of Life. Retrieved at march
25th 2015, via: http://jemds.com/data_pdf/5_usha.pdf
Ross, A., Friedmann, E., Bevans, M., & Thomas, S. (2013). National survey of yoga practitioners:
Mental and physical health benefits. Complementary Therapies in Medicine. 21(4), 313-323.
doi: 10.1016/j.ctim.2013.04.001
Ross, A. & Thomas, S. (2010). The Health Benefits of Yoga and Exercise: A Review of Comparison
Studies. The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 16(1), 3-12.
doi:10.1089/acm.2009.0044
Salmon, P., Lush, E., Jablonski, M.& Sephton, S.E. (2012). Yoga and Mindfulness: Clinical Aspects of
an Ancient Mind/Body Practice. Cognitive and Behavioral Practice. 16(1), 59-72. doi:
10.1016/j.cbpra.2008.07.002
Schure, M.B., Christopher, J. & Christopher, C. (2008). Mind-Body Medicine and the Art of Self-Care:
Teaching Mindfulness to Counseling Students Through Yoga, Meditation and Qigong. Journal
of Counseling & Development, 86(1), 47-56. doi: 10.1002/j.1556-6678.2008.tb00625.x
Seaward, B.L.(2012). Managing Stress: Principles and Strategies for Health and Well-Being. Seventh
Edition. Burlington: Jones & Bartlett Learning.
Sharma, R., Gupta, N. & Bijlani, R.L. (2008). Effect of Yoga Based Lifestyle Intervention on Subjective
Well-Being. Retrieved at march 22th, 2015, via:
http://www.ijpp.com/IJPP%20archives/2008_52_2/123-131.pdf
Sibinga, E.M.S., Kerrigan, D., Steward, M., Johnson, K., Magyari, T. & Ellen, J.M. (2011).
Mindfulness-Based Stress Reduction for Urban Youth. The Journal of Alternative and
Complementary Medicine, 17(3), 213-218. doi: 10.1089/acm.2009.0605
Singh, P., Singh, B., Dave, R. & Udainiya, R. (2011). The Impact of Yoga Upon Female Patients
Suffering from Hypothyroidism. Complementary Therapies in Clinical Practice, 17(3), 132-134.
doi: 10.1016/j.ctcp.2010.11.004
Sips, A. (2012). Wanneer je lichaam spreekt. Retrieved at: may 14th 2015, from http://www.venvnspv.nl/vakblad/sppdf/sp102/sp102-hoofd05.pdf
Smith, C., Hancock, H., Blake-Mortimer, J. & Eckert, K. (2006). A randomized comparative trial of
yoga and relaxation to reduce stress and anxiety. Complementary Therapies in Medicine,
15(2), 77-83. doi: 10.1016/j.ctim.2006.05.001
82
Smith, J. A., Greer, G., Sheets, T. & Watson, S. (2011). Is There More to Yoga Than Exercise?.
Retrieved at februari 2th, 2015, via:
http://up3xt5ae3w.search.serialssolutions.com/?ctx_ver=Z39.882004&ctx_enc=info%3Aofi%2Fenc%3AUTF8&rfr_id=info:sid/summon.serialssolutions.com&rft_val_fmt=info:ofi/fmt:kev:mtx:journal&rft.genr
e=article&rft.atitle=Is+there+more+to+yoga+than+exercise%3F&rft.jtitle=Alternative+therapies+
in+health+and+medicine&rft.au=Smith%2C+J+Andy&rft.au=Greer%2C+Tammy&rft.au=Sheets
%2C+Timothy&rft.au=Watson%2C+Sheree&rft.date=2011-05-01&rft.issn=10786791&rft.volume=17&rft.issue=3&rft.spage=22&rft_id=info:pmid/22164809&rft.externalDocID=2
2164809&paramdict=en-US
Stephens, M. (2012). Yoga Sequencing: Designing Transformative Yoga Classes. California: North
Atlantic Books.
Suboticki, N. (2007). The Effects Yoga, Meditation and Mindfulness Interventions on Children with
Attention Problems and ADHD. (Thesis, Universiteit van Amsterdam, 2007) Retrieved at march
26th, via: http://dare.uva.nl/cgi/arno/show.cgi?fid=51698
Tekur, P., Nagarathna, R., Chametcha, S., Hankey, A. & Nagendra, H.R. (2012). A comprehensive
yoga program improves pain, anxiety and depression in chronic low back pain patients more
than exercise: An RCT. Complementary Therapies in Medicine, 20(3), 107-118. doi:
10.1016/j.ctim.2011.12.009
Tekur, P., Singphow, C., Nagendra, H.R. & Raghuram, N. (2008). Effect of Short-Term Intensive
Yoga Program on Pain, Functional Disability, and Spinal Flexibility in Chronic Low Back Pain: A
Randomized Control Study. The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 14(6),
637-644. doi: 10.1089/acm.2007.0815
Tiedeman, A., O’Rourke, S., Sesto, R. & Sherrington, C. (2013). A 12-Week Iyengar Yoga Program
Improved Balance and Mobility in Older Community-Dwelling People: A Pilot Randomized
Controlled Trial. The Journal of Gerontogy, 68(9), 1068-1075. Doi: 10.1093/gerona/glt087
Ülger, Ö., & Yaǧli, N.V. (2010). Effects of yoga on the quality of life in cancer patients.
Complementary Therapies in Clinical Practise, 16(2), 60-63. doi: 10.1016/j.ctcp.2009.10.007
Warburton, D.E.R., Nicol, C.W. & Bredin, S.S.D. (2006). Health benefits of physical activity: the
evidence. Retrieved at march 3th, 2015, via: http://www.cmaj.ca/content/174/6/801.full.pdf+html
Wood, C. (1993). Mood change and perceptions of vitality: a comparison of the effects of relaxation,
visualization and yoga. Journal of the Royal Society of Medicine: 86(5), 254-258. doi:
10.1177/014107689308600504
83
Bijlage I: Zoekverslag literatuuronderzoek
1. Mijn voorlopige vraagstelling is:
Hoofdvraag:
Op welke manier beïnvloed yoga het algeheel welbevinden van de yogabeoefenaar?
Deelvragen:
Op welke manier beïnvloed yoga het fysiek welbevinden van de yogabeoefenaar?
Op welke manier beïnvloed yoga het psychisch welbevinden van de
yogabeoefenaar?
Op welke manier beïnvloed yoga het spiritueel welbevinden van de yogabeoefenaar?
Op welke manier beïnvloed yoga het sociale welbevinden?
Op welke manier beïnvloed yoga het welbevinden op het gebied van
onafhankelijkheid?
Op welke manier beïnvloed yoga het welbevinden op het omgevingsgebied?
2. Zoektermen bepalen
Aspect 1: Welbevinden
Aspect 2: Onderdelen
Aspect 3: Yoga en aansluitende
welbevinden
termen
Zoektermen NL:
Zoektermen NL: (O.a.:)
Zoektermen NL:
Welbevinden
Interpersoonlijke relaties
Yoga
Kwaliteit van leven
Seksuele gezondheid
Religie
Gezondheid
Mobiliteit
Spiritualiteit
Geluk
Energie
Ontspanningstechnieken
Werkcapaciteit
Behoeftehiërarchie van Maslow
Fysiek
Stress
Etc.
ENG:
ENG:
ENG:
Well-being
Interpersonal relationships
Yoga
Quality of life
Sexual health
Religion
Health
Mobility
Spirituality
Happiness
Energy
Relaxationtechniques
Workcapacity
Maslows hierarchy of needs
Physical
Stress
Etc.
84
3. Zoekverslag
Bron
Warburton, D.E.R., Nicol, C.W. & Bredin,
S.S.D. (2006). Health benefits of
physical activity: the evidence.
Retrieved at 03 march 2015, via:
http://www.cmaj.ca/content/174/6/801.f
ull.pdf+html
World Health Organization (1997).
WHOQOL: Measuring Quality of Life.
Retrieved at 03 februari 2015, via:
http://www.who.int/mental_health/
media/68.pdf.
Zoekterm
Google
scholar:
influence of
exercise on
physical
Aantal hits
3.010.000
(10e artikel)
Keuze op basis van
Jaartal: 2006
Breed onderzoek qua doelgroep; niet
gericht op bijvoorbeeld kankerpatiënte
maar op grote populatie, waardoor be
generaliseerbaar.
Google:
World Health
Organization
quality of life
32.800.000
(3e artikel)
Diamond, L. K. (2011). The benefits of yoga
in improving health. Retrieved at 02
februari 2015, via:
http://content.ebscohost.com.lib.fontys.
nl/ContentServer.asp?T=P&P=AN&K=
2011506791&S=R&D=c8h&EbscoCont
ent=dGJyMMTo50SeprQ4xNvgOLCmr
02ep7BSsKy4SK6WxWXS&ContentC
ustomer=dGJyMPGnr023rrVNuePfgey
x44Dt6fIA
Ross, A. & Thomas, S. (2010). The Health
Benefits of Yoga and Exercise: A
Review of Comparison Studies. The
Journal of Alternative and
Complementary Medicine, 16(1), 3-12.
doi:10.1089/acm.2009.0044
Biep.nu:
Benefits of
yoga
15.484
(5e artikel)
Dit document is ook voor het
onderzoeksvoorstel gebruikt. De
onderzoeker kon niet meer terugvinde
het toen precies is opgezocht. Voor h
artikel is gekozen vanwege de achterg
van de WHO en de mate waarin zij ho
aanzien hebben in de gezondheidsse
Ook is de door hen genoemde definiti
duidelijk en hanteerbaar voor dit onde
Recent artikel, het is een literatuurstu
waarbij de onderzoeker duidelijke link
legt tussen verschillende eerdere
onderzoeken.
Google
scholar: Yoga
exercise
health,
vanwege
kosten titel
opgezocht in
Biep.nu
Google
Scholar:
Benefits of
yoga,
vanwege
kosten bij
Biep.nu de titel
ingevoerd.
Scholar:
60500 (2e
artikel)
Biep.nu:
8480 (1e
artikel)
In het onderzoek van Diamond (2011)
werden interessante zaken uit dit
onderzoek aangehaald.
Scholar:
57.700
(4e artikel)
Biep.nu:
35
(4e artikel)
Het artikel is wat minder recent (2005
maar geeft een duidelijk beeld van
verschillen tussen verschillende
yogabeoefeningen. Daarnaast zijn de
respondenten qua leeftijd wat breder
verdeeld (20-58, mean 31.8) waardoo
beter te generaliseren is.
Taimni, I.K. (2014). De Yoga-Sutra’s van
Patanjali. Amsterdam: Uitgeverij der
Theosofische Vereniging in Nederland.
n.v.t.
n.v.t.
Impett, E.A., Daubenmier, J.J. & Hirschman,
A.L. (2006). Minding the body: Yoga,
embodiment, and well-being. Sexuality
Research & Social Policy Journal of
NSRC, 3 (4), 39-48. doi:
10.152/srsp.2006.3.4.39
Google
scholar: wellbeing yoga,
vanwege
kosten via
biep.nu op de
titel gezocht
n.v.t.
Scholar:
40.000
(6e artikel)
Biep.nu: 15
(1e artikel)
Boek wordt binnen de opleiding van h
Yogacentrum gebruikt en geeft een
duidelijk beeld van de eeuwenoude
yogafilosofie.
Het onderzoek geeft een duidelijk bee
de manier waarop vrouwen zichzelf zi
hoe yoga dit kan beïnvloeden. De
deelnemers hebben gedurende twee
maanden yogalessen gevolgd en zijn
periode zes keer ondervraagd over de
eventuele effecten.
Voor dit boek is gekozen omdat hier e
duidelijke definitie over het algeheel
welbevinden/de kwaliteit van leven in
vermeld.
Cowen, V.W. & Adams, T. B. (2005).
Physical and perceptual benefits of
yoga asana practice: results of a pilot
study. Retrieved at 04 februari 2015,
via:
http://www.sciencedirect.com.lib.fontys
.nl/science/article/pii/S1360859204000
610
Lechner, L., Mesters, I. & Bolman, C. (2010).
Gezondheidspsychologie bij patiënten.
Assen: Koninklijke Van Gorcum B.V.
n.v.t.
85
Bangalore, N.G. & Varambally, S. (2012).
Yoga therapy for Schizophrenia.
Retrieved at 20 februari 2015, via:
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/article
s/PMC3410202/?tool=pmcentrez
Google
scholar: Yoga
therapy
14.538
(5e artikel)
Deze literatuurstudie combineert erg
interessante artikelen over de invloed
yoga op schizofrenie, diverse onderzo
worden met elkaar vergeleken. Het ar
recent (2012).
Smith, J. A., Greer, G., Sheets, T. & Watson,
S. (2011). Is There More to Yoga Than
Exercise?. Retrieved at 02 februari
2015, via:
http://up3xt5ae3w.search.serialssolutio
ns.com/?ctx_ver=Z39.882004&ctx_enc=info%3Aofi%2Fenc%3
AUTF8&rfr_id=info:sid/summon.serialssoluti
ons.com&rft_val_fmt=info:ofi/fmt:kev:m
tx:journal&rft.genre=article&rft.atitle=Is
+there+more+to+yoga+than+exercise
%3F&rft.jtitle=Alternative+therapies+in
+health+and+medicine&rft.au=Smith%
2C+J+Andy&rft.au=Greer%2C+Tamm
y&rft.au=Sheets%2C+Timothy&rft.au=
Watson%2C+Sheree&rft.date=201105-01&rft.issn=10786791&rft.volume=17&rft.issue=3&rft.sp
age=22&rft_id=info:pmid/22164809&rft
.externalDocID=22164809&paramdict=
en-US
Ülger, Ö., & Yaǧli, N.V. (2010). Effects of
yoga on the quality of life in cancer
patients. Complementary Therapies in
Clinical Practise, 16 (2), 60-63. doi:
10.1016/j.ctcp.2009.10.007
Biep.nu:
Yoga exercise
19.227
(6e artikel)
Het artikel is recent (2011) en beschri
een duidelijke manier de verschillen e
overeenkomsten tussen de meer spiri
yogabeoefening en de beoefening van
als lichaamsbeweging. Door middel v
grote aantal respondenten (N=81) wo
een duidelijk beeld geschetst.
Biep.nu:
Effects of yoga
on quality of
life
8.400
(13e artikel)
Dittmann, K.A. & Freedman, M.R. (2009).
Body Awareness, Eating Attitudes, and
Spiritual Beliefs of Women Practicing
Yoga. Eating Disorders17(4), 273-292.
doi: 10.1080/10640260902991111
Google
scholar: Yoga
spirituality,
vanwege
kosten
biep.nu, titel
ingevoerd
Google
scholar:
71.200 (3e
artikel)
Biep.nu:
90 (1e artikel)
Mishra, S.K., Singh, P., Bunch & Zhang.
(2012). The therapeutic value of yoga
in neurological disorders. Official
Journal of Indian Academy of
Neurology. 15(4), 247-254. doi:
10.4103/0972-2327,104328
Biep.nu:
gevonden
tijdens het
zoeken naar
een ander
artikel wat niet
geopend kon
worden,
zoekterm:
Yoga: A
spiritual
practice with
therapeutic
494
(5e artikel)
Dit onderzoek richt zich duidelijk op
patiënten met borstkanker, die door m
van yoga een positiever gevoel van
welbevinden ervaren. Er zijn relatief v
onderzoeken die deze richting in wijze
waarbij het ook gaat om patiënten me
borstkanker. In dit geval was het een
kwestie van één van de artikelen rand
uitkiezen.
Dit artikel bestaat uit zowel een kwant
als een kwalitatief onderzoek (Mixed
Methods). Het kwalitatieve onderzoek
als een aanvulling op de bevindingen
kwantitatieve onderzoek. De onderzoe
leggen duidelijke linken tussen
lichaamsbeeld, lichaamsbewustzijn, d
manier waarop iemand eet, spiritualite
de redenen waarom men yoga beoefe
Deze recente (2012) literatuurstudie
combineert 70 onderzoeken naar de
invloed van yoga op personen die
neurologische problemen ondervinden
86
Koven, N.S. & Abry, A.W. (2015). The clinical
basis of orthorexia nervosa: emerging
perspectives. Neuropsychiatric
Disease and Treatment, 11, 385-394.
doi: 10.2147/NDT.S61665
Valera, J.H., Ruiz, P.A., Valdespino, B.R. &
Visioli, F. (2014). Prevalence of
orthorexia nervosa among ashtanga
yoga practitioners: a pilot study. Eating
and Weight Disorders, 19(4), 469-72.
doi:10.1007/s40519-014-0131-6
Brink, G. v.d. (2012). De Lage Landen en het
hogere: De betekenis van geestelijke
beginselen in het moderne bestaan.
Amsterdam: Amsterdam University
Press.
Koenig, H.G. (2012). Research on religion,
spirituality, and mental health: a
review. Canadian Journal of
Psychiatry, 54(5), 283-291. doi:
10.5402/2012/278730
value in
psychiatry)
Biep.nu:
Orthorexia
nervosa
Biep.nu:
tijdens het
zoeken naar
een titel van
een niet
bruikbaaronde
rzoek kwam
de term
orthorexia
naar voor;
Google
scholar: Yoga
orthorexia
Biep.nu: Yoga
Nederland
88 (4e
artikel)
99 (1e
artikel)
143 (12e
artikel)
Hierop volgden weinig relevante artike
behalve dit artikel/e-book, wat door ee
socioloog aan de UvA is geschreven.
beschrijft interessante zaken over reli
Nederland en waar en wanneer daar
veranderingen in kwam.
Dit was het meest recente artikel over
religie en spiritualiteit, verder kwamen
bevindingen met de andere artikelen
waarvan ik het abstract heb doorgelez
overeen met dit artikel, vandaar de ke
voor het meest recente artikel.
87
Google
scholar:
religion
spirituality,
vanwege
kosten verder
gezocht op
Biep.nu: titel
Google
scholar: yoga
in Nederland
Google
scholar:
465.000 (3e
artikel)
Biep.nu:
9.478 (1e
artikel)
Burde, J.K. & Rao, A.H.S. (2010). Selfactualization from an Eastern
Perspective – A Preliminary
Exploration. Psychological Studies:
56(4), 373-377. doi: 10.1007/s12646011-0097-7
Biep.nu: self
actualization
yoga
408 (1e
artikel)
Klatt, M.D., Buckworth, J.B. & Malarkey, W.B.
(2008). Effects of Low-Dose
Mindfulness-Based Stress Reduction
(MBSR-ld) on Working Adults. Health
Biep.nu:
Effects of LowDose
Mindfulness-
13 (1e
artikel)
Klaassen, E.J.M. (2012). Tegenstellingen in
‘yogaland’? (Thesis, Universiteit
Utrecht, 2012). Retrieved from
http://dspace.library.uu.nl/handle/1874/
256643
Een erg recent artikel (2015) wat inzic
geeft over de relatief nieuwe ziekte
Orthorexia Nervosa. De andere artike
die bij deze zoekterm naar voor kwam
waren al gericht op specifieke
onderzoeken, zoals de combinatie tus
orthorexia nervosa en schizofrenie.
Vandaar de keuze voor dit, wat brede
artikel.
Omdat er nog maar weinig onderzoek
deze aandoening/stoornis is gedaan,
er relatief weinig keus welk onderzoek
geschikt zou zijn. Dit was het enige
onderzoek wat zich specifiek richtte o
yoga.
1.340 (1e
artikel)
Het artikel is een masterthesis van de
studie Master Culturele Antropologie.
Vanwege deze eventueel andere
invalshoek (dan psychologie), was de
interesse van de onderzoeker gewekt
Aanvankelijk is het artikel alleen gelez
interesse, maar achteraf toch gebruik
naar te refereren. Dit vanwege de
relevantie met het eigen onderzoek; b
Nederland en de aansluiting met de
doelgroep.
Dit onderzoek is één van de weinige d
een link legt tussen yoga en
zelfactualisatie. Daarnaast is gekozen
dit artikel omdat de respondenten min
5 jaar yoga moesten hebben beoefen
een duidelijk beeld geeft van de invloe
zelfactualisatie.
In de literatuurlijst van één van de and
artikelen stond dit artikel wat de aand
trok. Aan de respondenten werden str
eisen gesteld (nog niet eerder yoga
Education & Behavior, 36(3), 601-614.
doi: 10.1177/1090198108317627
Based Stress
Reduction
(MBSR-ld) on
Working
Adults.
Smith, C., Hancock, H., Blake-Mortimer, J. &
Eckert, K. (2006). A randomized
comparative trial of yoga and
relaxation to reduce stress and
anxiety. Complementary Therapies in
Medicine, 15(2), 77-83. doi:
10.1016/j.ctim.2006.05.001
Biep.nu: A
randomized
comparative
trial of yoga
and relaxation
to reduce
stress and
anxiety.
305 (1e
artikel)
Brotto, L.A., Krychman, M. & Jacobson, P.
(2008). Eastern Approaches for
Enhancing Women’s Sexuality:
Mindfulness, Acupuncture, and Yoga.
The Journal of Sexual Medicine, 5(12),
2741-2748. doi: 10.1111/j.17436109.2008.01071.x
Dhikav, V., Karmarkar, G., Gupta, R., Verma,
M., Gupta, R., Gupta, S. & Anand, K.S.
(2010). Yoga in Female Sexual
Functions. The Journal of Sexual
Medicine, 7 (2), 964-970. doi:
10.1111.j.1743-6109.2009.01580.x.
Google
scholar:
Yoga sexual
health
33.000 (3e
artikel)
Google
scholar: Yoga
sexual
improvement:
alleen deels te
openen zonder
betaling,
Biep.nu: niet te
openen. Via
andere
websites ook
alleen d.m.v.
betaling
Biep.nu:
Yoga social
cohesion
Google
scholar:
17.100 (1e
artikel)
Het is één van de weinige onderzoeke
naar veranderingen in het seksueel
functioneren van vrouwen door yoga.
Alleen de eerste pagina van het onde
is te openen, wat wel een erg goed
overzicht van het onderzoek geeft. Er
40 vrouwen onderzocht (22-25 jaar ou
twaalf weken lang yogasessies hebbe
gevolgd en hierover vragenlisjten heb
ingevuld.
463 (3e
artikel)
De respondenten van dit onderzoek z
gemiddeld 51 jaar oud en hebben,
voorafgaand aan het onderzoek, mini
6maanden niet gesport. Zij hebben tie
weken lang twee maal per week
yogalessen gevolgd. Deze groep is
vergeleken met een controlegroep.
Bryan, S., Zipp, G.P. & Parasher, R. (2012).
The Effects of Yoga on Psychosocial
Variables and Exercise Adherence: A
Randomized, Controlled Pilot Study.
Retrieved at march 15th 2015, via:
http://up3xt5ae3w.search.serialssolutions.co
m/?ctx_ver=Z39.882004&ctx_enc=info%3Aofi%2Fenc%3AUTF8&rfr_id=info:sid/summon.serialssolutions.co
m&rft_val_fmt=info:ofi/fmt:kev:mtx:journal&rft
.genre=article&rft.atitle=The+effects+of+yoga
+on+psychosocial+variables+and+exercise+
adherence%3A+a+randomized%2C+controll
ed+pilot+study&rft.jtitle=Alternative+Therapie
s+in+Health+and+Medicine&rft.au=Prasher%
2C+Raju&rft.au=Zipp%2C+Genevieve+Pinto
&rft.au=Bryan%2C+Stephanie&rft.date=2012
-0901&rft.pub=InnoVision+Communications&rft.i
ssn=10786791&rft.volume=18&rft.issue=5&rft.spage=5
beoefend hebben, niet meer dan twee
alcoholische dranken per dag, BMI <3
leeftijd tussen de 18 en 60 jaar oud et
Gedurende het onderzoek heeft deze
(N=60) zes weken lang yogalessen
gevolgd. Hierbij werd hun cortisol wek
gemeten en hebben zij surveys over
gevoelens van stress, de kwaliteit van
en mindfulness ingevuld.
Dit onderzoek stond vermeld in de
literatuurlijst van een ander onderzoek
Omdat er verder weinig onderzoeken
de invloed van yoga op slaapkwaliteit
gedaan, is ervoor gekozen dit onderzo
gebruiken. Tijdens het onderzoek zijn
respondenten gedurende 10 weken
gevolgd en zijn de overeenkomsten e
verschillen tussen yoga en andere
ontspanningstechnieken onderzocht.
Hoewel er relatief veel (33.000)
onderzoeken naar boven kwamen bij
zoekfunctie, was dit één van de weini
empirische onderzoeken op het gebie
yoga en seksuele gezondheid/seksua
88
0&rft.externalDBID=n%2Fa&rft.externalDocI
D=303359255&paramdict=en-US
Brotto, L.A., Mehak, L. & Kit, C. (2009). Yoga
and Sexual Functioning: A Review. Journal of
Sex & Marital Therapy, 35, 378-390. doi:
10.1080/00926230903065955
Buunk, B.P. & Schaufeli, W.B. (1999).
Reciprocity in Interpersonal Relationships: An
Evolutionary Perspective on Its Importance
for Health and Well-being. European Review
of Social Psychology. 10 (1), 259-291. doi:
10.1080/14792779943000080
Wood, C. & Phil, D. (1993). Mood change
and perceptions of vitality: a comparison of
the effects of relaxation, visualization and
yoga. Journal of the Royal Society of
Medicine: 86(5), 254-258. doi:
10.1177/014107689308600504
Collins, C. (2006). Yoga: Intuition, Preventive
Medicine, and Treatment. Journal of
Obstetric, Gynecologic, & Neonatal Nursing:
27(5), 563-568. doi: 10.1111/j.15526909.1998.tb02623.x
McIver, S., McGartland, M. & O’Halloran, P.
(2009). “Overeating is Not About the Food”:
Women Describe Their Experience of a Yoga
Treatment Program for Binge Eating.
Qualitative Health Research. 19 (9): 12341245. doi: 10.1177/1049732309343954
Byrne, P.G. (2013). Is Yoga an Effective
Management Strategy for Disordered Eating?
Retrieved at march 20 2015, via:
http://digitalcommons.pcom.edu/pa_systemat
ic_reviews/132/
Tekur, P., Singphow, C., Nagendra, H.R. &
Raghuram, N. (2008). Effect of Short-Term
Intensive Yoga Program on Pain, Functional
Disability, and Spinal Flexibility in Chronic
Low Back Pain: A Randomized Control
Study. The Journal of Alternative and
Complementary Medicine, 14(6), 637-644.
doi: 10.1089/acm.2007.0815
Google
scholar:
Yoga sexual
improvement
17.100 (5e
artikel)
Google
Scholar:
Importance of
interpersonal
relationships,
kosten aan
verbonden:
Biep.nu: Titel,
niet te vinden,
via
Google.com
gezocht op de
titel.
Google
Scholar: yoga
energy, kosten
aan
verbonden,
Biep.nu: titel
ingevoerd
Google
Scholar: yoga
energy, kosten
aan
verbonden,
Biep.nu: titel
ingevoerd
Google
Scholar: Yoga
more energy,
vanwege
kosten
Biep.nu: titel
ingevoerd
Google
Scholar:
Yoga anorexia
Google
Scholar:
1080.000 (1e
artikel),
Biep.nu:
n.v.t.,
Google.com:
59.500 (5e
artikel)
Google
Scholar: yoga
pain treatment,
vanwege
kosten
Biep.nu: titel
ingevoerd
40.500 (5e
artikel)
Dit literatuuronderzoek is geschreven
één van de onderzoekers van een art
wat eerder gebruikt is voor dit onderzo
Het artikel beschrijft een duidelijke
samenhang tussen bepaalde zaken d
door yoga worden beïnvloed en hoe d
de seksualiteit kunnen beïnvloeden.
Een minder recent onderzoek (1999),
één van de weinige met duidelijke def
van de aspecten van het sociale
welbevinden.
Google
Scholar:
60.500 (7e
artikel)
Biep.nu: 40
(1e artikel)
Een minder recent onderzoek (1993),
erg relevant omdat het de verschillen
tussen visualisatie, relaxatie en yoga
Ook sluit de leeftijd van de responden
(21-76) aan bij het Yogacentrum.
Google
Scholar:
60.500 (18e
artikel)
Biep.nu: 59
(1e artikel)
Een literatuurstudie die zich richt op d
diverse invloeden die yoga op een pe
kan uitoefenen en duidelijke linken me
geneeskunde.
Google
Scholar:
56.700 (12e
artikel)
Biep.nu: 35
(1e artikel)
De respondenten hebben gedurende
weken durende kwalitatieve onderzoe
bijgehouden op wat voor manier yoga
invloed was op hun eetgewoonten en
eetproblemen.
7.360 (21e
artikel)
Dit literatuuroverzicht legt drie onderz
gericht op de invloed van yoga op
eetstoornissen naast elkaar. Vereiste
was dat de onderzoeken niet ouder zi
2007 en dat het ging om klinisch onde
waarbij de respondenten random
geselecteerd zijn en er sprake is van
controlegroepen.
Dit onderzoek trok de aandacht omda
gekeken is naar een korte termijn
behandeling voor patiënten die last he
van lage rugklachten. De 80 responde
hebben gedurende 7 dagen een inten
behandeling door middel van yoga ge
89
Gulmen, F.M. (2004). Energy Medicine. The
American Journal of Chinese Medicine. 32
(5), 651-658. doi:
10.1142/S0192415X04002429
Herrick, C.M. & Ainsworth, A.D. (2000).
Invest in Yourself: Yoga as a Self-Care
Strategy. Nursing Forum, 35(2). 32-36. doi:
10.1111/j.1744-6198.2000.tb00996.x
Khalsa, S.B.S., Shorter, S.M., Cope, S.,
Wyshak, G. & Sklar, E. (2009). Yoga
Ameliorates Performance Anxiety and Mood
Disturbance in Young Professional
Musicians. Applied Psychophysiology and
Biofeedback, 34 (4), 279-289. doi:
10.1007/s10484-009-9103-4
Sharma, R., Gupta, N. & Bijlani, R.L. (2008).
Effect of Yoga Based Lifestyle Intervention
on Subjective Well-Being. Retrieved at march
22 2015, via:
http://www.ijpp.com/IJPP%20archives/2008_
52_2/123-131.pdf
Sibinga, E.M.S., Kerrigan, D., Steward, M.,
Johnson, K., Magyari, T. & Ellen, J.M. (2011).
Mindfulness-Based Stress Reduction for
Urban Youth. The Journal of Alternative and
Complementary Medicine, 17(3), 213-218.
doi: 10.1089/acm.2009.0605
Schure, M.B., Christopher, J. & Christopher,
C. (2008). Mind-Body Medicine and the Art of
Self-Care: Teaching Mindfulness to
Counseling Students Through Yoga,
Meditation and Qigong. Journal of
Counseling & Development, 86(1), 47-56.
doi: 10.1002/j.1556-6678.2008.tb00625.x
Tiedeman, A., O’Rourke, S., Sesto, R. &
Sherrington, C. (2013). A 12-Week Iyengar
Yoga Program Improved Balance and
Mobility in Older Community-Dwelling
People: A Pilot Randomized Controlled Trial.
The Journal of Gerontogy, 68(9), 1068-1075.
Doi: 10.1093/gerona/glt087
Tekur, P., Nagarathna, R., Chametcha, S.,
Hankey, A. & Nagendra, H.R. (2012). A
comprehensive yoga program improves pain,
anxiety and depression in chronic low back
pain patients more than exercise: An RCT.
Complementary Therapies in Medicine.
20(3), 107-118. doi:
10.1016/j.ctim.2011.12.009
Google
Scholar: Yoga
energy
channels,
vanwege
kosten:
Biep.nu: titel
ingevoerd
Google
Scholar: Yoga
off the mat,
Vanwege
kosten:
Biep.nu: Titel
ingevoerd
Google
Scholar: Yoga
off the mat,
vanwege
kosten:
Biep.nu: Titel
ingevoerd
Google
Scholar: Yoga
interpersonal
relationships
Scholar:
14.400 (10e
artikel)
Biep.nu:
1.052.823 (2e
artikel)
Dit artikel legt vanuit de wetenschap u
de energiekanalen in het lichaam (van
Chinese geneeskunde) in elkaar stee
is één van de weinige goed onderbou
artikelen op dit gebied.
Scholar:
13.500 (4e
artikel).
Biep.nu:
23(1e artikel)
Een ietwat oudere literatuurstudie (20
maar deze legt gedegen onderzoeken
naast elkaar.
Scholar:
13.500 (6e
artikel).
Biep.nu: 16
(1e artikel)
Dit onderzoek (2009) laat zien op wat
manier yoga de prestatiedruk van
professionele muziekanten kan
beïnvloeden.
Scholar:
21.700 (6e
artikel)
Google
Scholar: Yoga
interpersonal
relationships
qualitative,
vanwege
kosten:
Biep.nu: Titel
ingevoerd
Google
scholar: Yoga
qualitative
conficence,
vanwege
kosten titel
ingevoerd op
Biep.nu
Google
Scholar: Yoga
increase
mobility
Scholar:
9.680 (4e
artikel),
biep.nu: 98
(1e artikel)
Dit onderzoek laat zien wat voor invlo
yoga heeft op de manier waarop pers
hun subjectieve welbevinden beoorde
De 77 respondenten zijn vergeleken m
een controlegroep ter grootte van 52
personen.
Dit onderzoek richt zich op
probleemjongeren in de Verenigde St
waarbij door middel van een
yogainterventie in combinatie met
mindfulness getracht wordt een beter
bestaan op te bouwen.
Google
Scholar: Yoga
mobility,
vanwege
kosten titel
ingevoerd op
Biep.nu
20.900 (6e
artikel)
90
Scholar:
13.000 (2e
artikel)
Biep.nu: 34
(1e artikel)
De onderzoekers hebben gedurende
jaar in 33 respondenten verdiept die a
het onderzoek gericht op ‘mind-body
medicine and the art of self care’
meededen.
17.500 (10e
artikel)
Een onderzoek uit 2013 gericht op de
invloed van yoga op de mobiliteit van
ouderen. Veel van de onderzoeken di
de zoekterm naar voor kwamen hadd
dezelfde conclusies, maar geen
conrolegroep. Dit onderzoek heeft we
controlegroep.
Dit artikel is tevens één van de vele g
op de invloed van yoga op de fysieke
mobiliteit. Bij dit onderzoek is tevens
gebruik gemaakt van een controlegro
Bastille, J.V. & Gill-Body, K.M. (2004). A
Yoga-Based Exercise Program for People
with Chronic Poststroke Hemiparesis. Journal
of the American Physical Therapy
Association. Retrieved at march 24 2015, via:
http://ptjournal.apta.org/content/84/1/33.short
Google
Scholar: Yoga
Mobility
20:900 (9e
artikel)
Singh, P., Singh, B., Dave, R. & Udainiya, R.
(2011). The Impact of Yoga Upon Female
Patients Suffering from Hypothyroidism.
Complementary Therapies in Clinical
Practice, 17(3), 132-134. doi:
10.1016/j.ctcp.2010.11.004
Google
Scholar: Yoga
increase work
capacity,
vanwege
kosten:
Biep.nu: titel
ingevoerd.
Google
Scholar: Yoga
whoqol work
Scholar:
33.200 (83e
artikel)
Biep.nu: 20
(1e artikel)
575 (20e
artikel)
Dit onderzoek is tevens uitgevoerd aa
hand van de WHOQOL en heeft gedu
12 maanden de 134 respondenten ge
Google
Scholar: Yoga
whoqol work,
vanwege
kosten:
Biep.nu: titel
ingevoerd
Google
Scholar: Yoga
burnout
prevention
Scholar: 575
(7e artikel),
Biep.nu:
1.324 (1e
artikel)
Ook dit onderzoek is aan de hand van
WHOQOL uitgevoerd. Daarnaast zijn
fysieke veranderingen gemeten bij 12
ouderen.
4.680 (56e
artikel)
Hunt, C. (2010). Yoga practice in 21st
century Britain: The lived experience of yoga
practioners. (Thesis, De Montfort University,
2010). Retrieved at march 25th 2015, via:
https://www.dora.dmu.ac.uk/handle/2086/439
6
Mulder, M.E. (2012). Employee Wellness in
the Workplace. (Thesis, Vrije Universiteit
Amsterdam, 2012). Retrieved at march 26th,
via:
http://www.ubvu.vu.nl/pub/fulltext/scripties/27
_2505448.pdf
Google
Scholar: Yoga
maslow
6.680 (26e
artikel)
Deze literatuurstudie richt zich op
burnoutklachten en hoe deze voorkom
en genezen kunnen worden. Hier is v
gekozen vanwege de nuttige informat
er in verwerkt staat.
Eén van de weinige recente artikelen
combinatie van yoga en Maslow’s
behoeftehiërarchie beschrijft. Een
thesisstudie voor een PhD in filosofie.
ubvu.vu.nl:
Yoga
3 (1e
resultaat)
Suboticki, N. (2007). The Effects Yoga,
Meditation and Mindfulness Interventions on
Children with Attention Problems and ADHD.
(Thesis, Universiteit van Amsterdam, 2007)
Retrieved at march 26th, via:
http://dare.uva.nl/cgi/arno/show.cgi?fid=5169
8
Ross, A., Friedmann, E., Bevans, M., &
Thomas, S. (2013). National survey of yoga
practitioners: Mental and physical health
benefits. Complementary Therapies in
Medicine. 21(4), 313-323. doi:
10.1016/j.ctim.2013.04.001
Li, A.W. & Goldsmith, C-A. W. (2012).The
Effects of Yoga on Anxiety and Stress.
Retrieved at may 8th 2015, via:
Scriptieonline.
uba.uva.nl:
Yoga
7 (6e artikel)
Scholar: Yoga
food choices,
vanwege
betaling
opgezocht op
biep.nu
Biep.nu: Yoga
stress
26.700 (8e
artikel)
Dit onderzoek is een nationale survey
door 1045 respondenten geheel is
ingevuld.Het onderzoek beslaat veel
onderdelenvan het welbevinden en is
recent.
15.115
(10e artikel)
Dit literatuuronderzoek werpt een kriti
blik op de vele onderzoeken die zijn g
naar de invloed van yoga op de mate
Rani & Rani (2013). Cumulative Impact of
Yoga Practice on Quality of Life. Retrieved at
march 25th 2015, via:
http://jemds.com/data_pdf/5_usha.pdf
Conçalves, L.C., Souza Vale, R.G. de.,
Barata, N.J.F., Varejão, R.V. & Dantas,
E.H.M. (2011). Flexibility, functional
autonomy and quality of life (QoL) in elderly
yoga practioners. Archives of Gerontology
and Geriatrics, 53 (2), 158-162. doi:
10.1016/j.archger.2010.10.028.
Espeland, K.E. (2006). Overcoming Burnout:
How to Revitalize Your Career. The Journal
of Continuing Education in Nursing, 37(4),
178-184. doi: 10.3928/00220124-20060701-4
Dit onderzoek richt zich op de invloed
yoga op personen die een herseninfa
hebben gehad en de invloed die yoga
op de mobiliteit van de persoon. Het i
ietwat ouder onderzoek (2004), maar
bruikbaar vanwege de richting (invloe
de klachten na het herseninfarct).
Voor dit onderzoek is de WHO Quality
Life Scale gebruikt, welke goed aansl
vanwege het gebruik van dezelfde de
voor het welbevinden/kwaliteit van lev
De respondenten hebben gedurendee
maand dagelijks yogalessen gevolgd.
91
Deze scriptie is geschreven vanuit de
studie Human Resource Managemen
wekte daardoor de aandacht vanwege
eventueel andere invalshoek. De scrip
beschrijft de eventuele invloed van
‘wellness’-programma binnen organis
en hoe deze stress kunnen beïnvloed
Deze scriptie is geschreven door een
student Klinische Psychologie. Het is
literatuurstudie waarin uitgebreid word
toegelicht wat ADHD inhoudt en hoe y
hierop in kan spelen.
http://up3xt5ae3w.search.serialssolutions.co
m/?ctx_ver=Z39.882004&ctx_enc=info%3Aofi%2Fenc%3AUTF8&rfr_id=info:sid/summon.serialssolutions.co
m&rft_val_fmt=info:ofi/fmt:kev:mtx:journal&rft
.genre=article&rft.atitle=The+effects+of+yoga
+on+anxiety+and+stress&rft.jtitle=Alternative
+Medicine+Review&rft.au=Li%2C+Amber+W
&rft.au=Goldsmith%2C+CarrollAnn+W&rft.date=2012-0301&rft.pub=Thorne+Research+Inc&rft.issn=1
089-5159&rft.eissn=21691509&rft.volume=17&rft.issue=1&rft.spage=2
1&rft.externalDBID=IAO&rft.externalDocID=2
86390903&paramdict=en-US
Cramer, H., Lauce, R. Langhorst, J. & Dobos,
G. (2013). Yoga for Depression: A
Systematic Review and Meta-Analasys.
Depression and Anxiety, 30(11), 1068-1083.
doi: 10.1002/da.22166
waarin personen stress en angst erva
Diverse onderzoeken worden toegelic
naast elkaar gelegd.
Scholar: Yoga
depression,
vanwege
betaling op
biep.nu
opgezocht.
45.700 (27e
artikel)
Een literatuuronderzoek wat een flink
empirische studies naast elkaar legt e
een kritische blik op werpt.
4. Voorlopige literatuurlijst
Hunt, C. (2010). Yoga practice in 21st century Britain: The lived experience of yoga practioners.
(Thesis, De Montfort University, 2010). Retrieved on march 25th 2015, via:
https://www.dora.dmu.ac.uk/handle/2086/4396
Impett, E.A., Daubenmier, J.J. & Hirschman, A.L. (2006). Minding the body: Yoga, embodiment, and
well-being. Sexuality Research & Social Policy Journal of NSRC, 3(4), 39-48. doi:
10.152/srsp.2006.3.4.39
Khalsa, S.B.S., Shorter, S.M., Cope, S., Wyshak, G. & Sklar, E. (2009). Yoga Ameliorates
Performance Anxiety and Mood Disturbance in Young Professional Musicians. Applied
Psychophysiology and Biofeedback, 34(4), 279-289. doi: 10.1007/s10484-009-9103-4
Klatt, M.D., Buckworth, J.B. & Malarkey, W.B. (2008). Effects of Low-Dose Mindfulness-Based Stress
Reduction (MBSR-ld) on Working Adults. Health Education & Behavior, 36(3), 601-614. doi:
10.1177/1090198108317627
5. Afstemming literatuur en vraagstelling
Bron 1
Hunt, C. (2010). Yoga practice in 21st century Britain: The lived experience
of yoga practioners. (Thesis, De Montfort University, 2010).
Retrieved on march 25th 2015, via:
https://www.dora.dmu.ac.uk/handle/2086/4396
Vraagstelling/Doel
Het onderzoeken naar de beleving van yogabeoefenaars op het gebied van
het spiritueel welbevinden in Groot-Brittannië
Bevindingen
denk aan passend bij
vraag, situatie,
doelgroep etc.
Sluit aan bij de vraag: ‘Op welke manier beïnvloed yoga het spiritueel
welbevinden van de yogabeoefenaar?’. Tevens wordt het yogapad
92
vergeleken met de behoeftehiërarchie van Maslow, wat erg geschikt is
voor dit onderzoek
Deze bron kan bijdragen aan de beantwoording van mijn vraagstelling: Ja
Bron 2
Impett, E.A., Daubenmier, J.J. & Hirschman, A.L. (2006). Minding
the body: Yoga, embodiment, and well-being. Sexuality
Research & Social Policy Journal of NSRC, 3(4), 39-48. doi:
10.152/srsp.2006.3.4.39
Vraagstelling/Doel
Hoe objectiveren vrouwen zichzelf en kan yoga daar een positieve
verandering in aanbrengen?
Bevindingen
Deze vraag sluit goed aan bij de onderdelen van het psychisch
welbevinden (het zelfbeeld) en de seksuele gezondheid
Deze bron kan bijdragen aan de beantwoording van mijn vraagstelling: Ja
Bron 3
Khalsa, S.B.S., Shorter, S.M., Cope, S., Wyshak, G. & Sklar, E.
(2009). Yoga Ameliorates Performance Anxiety and Mood
Disturbance in Young Professional Musicians. Applied
Psychophysiology and Biofeedback, 34(4), 279-289. doi:
10.1007/s10484-009-9103-4
Vraagstelling/Doel
Heeft yogabeoefening een positieve invloed op jonge muzikanten
die lijden aan prestatiedruk en emotieschommelingen?
Bevindingen
Dit onderzoek is wat specifieker qua doelgroep maar is erg geschikt
om toch te noemen in het literatuuronderzoek vanwege de
prestatiedruk en emotieschommelingen. Dit wordt bij het
onderdeel over het psychisch welbevinden benoemd.
Deze bron kan bijdragen aan de beantwoording van mijn vraagstelling: Ja
Bron 4
Klatt, M.D., Buckworth, J.B. & Malarkey, W.B. (2008). Effects of LowDose Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR-ld) on
Working Adults. Health Education & Behavior, 36(3), 601-614.
doi: 10.1177/1090198108317627
Vraagstelling/Doel
Helpt een mindfulness-gebaseerde stress reductie werkende
volwassenen om beter te ontspannen?
Bevindingen
Dit onderzoek sluit goed aan, aangezien de respondenten binnen de
interventie veel yoga hebben beoefend.
Deze bron kan bijdragen aan de beantwoording van mijn vraagstelling: Ja
93
Conclusie:
Van de vier bronnen kunnen er vier mijn vraagstelling (deels) beantwoorden. De bronnen sluiten
goed aan maar beantwoorden alleen deels de deelvragen, omdat deze over relatief kleine
onderdelen van het welbevinden gaan.
Mijn nieuwe vraagstelling luidt:
Hoofdvraag:
Op welke manier beïnvloed yoga het algeheel welbevinden van de yogabeoefenaar?
Deelvragen:
Op welke manier beïnvloed yoga het fysiek welbevinden van de yogabeoefenaar?
Op welke manier beïnvloed yoga het psychisch welbevinden van de
yogabeoefenaar?
Op welke manier beïnvloed yoga het spiritueel welbevinden van de yogabeoefenaar?
Op welke manier beïnvloed yoga het sociale welbevinden?
Op welke manier beïnvloed yoga het welbevinden op het gebied van
onafhankelijkheid?
Op welke manier beïnvloed yoga het welbevinden op het omgevingsgebied?
Kan yogabeoefening een negatieve invloed op het welbevinden hebben?
Naar aanleiding van de literatuur die vooral de positieve kant van yoga belicht, is ervoor gekozen om
de negatieve kant in een aparte deelvraag te verwerken. Over de negatieve aspecten van yoga is
overigens relatief weinig bekend.
94
Bijlage II: Analyseplan
Hieronder is de topiclijst zoals deze gebruikt is tijdens het afnemen van de interviews te vinden. Deze
topiclijst is samengesteld vanuit de literatuurstudie. De aspecten van het welbevinden zijn
onderverdeeld aan de hand van de definitie van de World Health Organization (WHOQOLgroup,
1997). Daarnaast zijn nog wat zaken toegevoegd voor het verkrijgen van een algemeen beeld van de
respondenten en vanuit termen waar misschien meer relevante informatie mee gewonnen wordt.
Topiclijst
-
Eigen inschatting gezondheid
-
Wat houdt welbevinden in voor de respondent?
-
Is de respondent zich bewust van eventuele veranderingen binnen het welbevinden?
-
Gedurende hoe lang yogabeoefening?
-
Intensiteit yogabeoefening?
-
Reden yogabeoefening/waarom begonnen met yoga?
-
Wat brengt yoga? Voor- en/of nadelen van yoga?
Fysiek welbevinden:
- Energie
- Pijn & ongemak
- Slaappatroon
- Ademhaling
- Voeding
- Waarom yoga en geen sportschool?
- Andere aspecten beïnvloed door yoga?
Spiritueel welbevinden?
- Bezig met spiritualiteit/religie/yogafilosofie?
- Van invloed op beoefening/beoefening invloed op
spiritualiteit?
- Andere aspecten beïnvloed door yoga?
Welbevinden op het gebied van onafhankelijkheid
- Mobiliteit/beweeglijkheid
- Activiteiten in het dagelijks leven
- Medische hulp/medicijnen
- Werkcapaciteit
- Andere aspecten beïnvloed door yoga?
-
Nadelen aan yoga?
-
Yoga buiten de mat/in het dagelijks leven?
-
Aanvullingen vanuit respondent
-
Wat betekent yoga voor de respondent?
Psychisch welbevinden:
- Stress
- Zelfbeeld
- Emoties (positief en negatief)
- Nadenken, concentreren, onthouden
- Beloning door yoga
- Andere aspecten beïnvloed door yoga?
Sociaal welbevinden?
- Interpersoonlijke relaties
- Sociale steun
- Seksuele gezondheid
- Andere aspecten beïnvloed door yoga?
Welbevinden op het gebied van de omgeving
- Veiligheid
- Gezondheidszorg
- Huiselijke omgeving
- Nieuwe vaardigheden en kennis
- Maatschappelijke participatie
- Vrijetijdsbesteding
- Fysieke omgeving
- Mogelijkheden tot transport
- Andere aspecten beïnvloed door yoga?
Voorafgaand aan de interviews hebben de respondenten onderstaand contract voor de
geluidsopnames ondertekend. Omwille van de privacy van de respondenten is onderstaande een
leeg document. De ondertekende contracten zijn terug te vinden op [email protected]
95
Contract geluidsopname
Tijdens de interviews voor het afstudeeronderzoek van de student van de HBO-opleiding
Toegepaste Psychologie, worden er geluidsopnames gemaakt. Deze opnames zullen gebruikt
worden om de interviews uit te werken en zo tot de resultaten van het onderzoek te komen. Na
afronding van het onderzoek zullen de geluidsopnames worden verwijderd.
Akkoordverklaring
Ik ben op de hoogte van de bovenstaande afspraken en stem er in toe dat tijdens het interview
geluidsopnames worden gemaakt.
Naam: ___________________________________________
Plaats: ___________________________________________
96
Datum: ___________________________________________
Handtekening: _____________________________________
Student i. o.: ________________________________________
Fragmenten van transcripten
Aan de hand van de tien gevoerde interviews zijn transcripten ontstaan, welke in hun geheel terug te
vinden zijn op [email protected] Hieronder wordt in fragmenten een beeld geschetst van de gesprekken die
hebben plaatsgevonden.
Aan de linkerkant bevinden zich de open coderingen, rechts daarvan de axiale coderingen. De
selectieve codes zijn toegevoegd in de taxonomie.
Open coderen
Axiaal coderen
Transcript
R: Ja, alleen nu moet ik wel zeggen dat mijn kinderen 6 en 8 jaar oud zijn
Moeilijk omschrijven of
Discussie
inmiddels, dus ik vind het lastig om te omschrijven welk deel er precies
verandering door yoga
samenhangt met de yoga. De fase waar wij uitkomen was natuurlijk gewo
komt of door andere
zwaar, als je jonge kinderen hebt is dat zwaar. Heel vaak moet je er ’s na
veranderingen
uit en ik ben heel veel jaren echt wel moe geweest. Dat is minder, dus ik
nu in mijn privéleven dat ik minder belasting heb. Ik vind het dus lastig of
ook echt door de yoga komt. Wat ik wel zeker weet dat door de yoga kom
Energiebalans
Energie
mijn zicht op energiebalans. Me veel bewuster zijn van: Hey ik voel me nu
bewaken,
gewoon even moe en ik wil even zitten. Voorheen luisterde ik niet naar da
bewustwording
gevoel, het was gewoon doorgaan, terwijl ik nu veel meer denk van: oké
heb net gewerkt, nu ga ik zitten met een kopje koffie om die energiebalan
bewaken. Dat vind ik wel echt een effect van yoga. Dit komt dan door de
yogabeoefening an sich, maar ook door het lezen van een blad als Yoga.
is meer dan alleen de beoefening natuurlijk, maar het is ook wel een bee
een levensstijl denk ik.
I: Zie jij yoga meer als een filosofie dan een sport?
R: Ja, dat ben ik door de jaren heen meer zo gaan zien. Toen ik begon w
Eerst als sport en
Keuze voor yoga
ontspanningsmoment
dat niet zo en toen ik bij Hans zat was dat ook niet zo, toen was het toch
meer een uur in de week. Dat was dan het ontspanningsmoment, maar
97
doordat ik er meer over ben gaan lezen en omdat ik twee keer op zo’n lan
weekend ben geweest, ben ik steeds meer tot het besef gekomen dat je e
Leefstijl
Spiritualiteit
heleboel kunt integreren in je leven. Inmiddels ben ik er echt van overtuig
Integreren in leven
Buiten de mat
dat het echt een ‘way of life’ is.
I: Ben je ook anders naar voeding gaan kijken?
Gezondere voeding,
Voeding
R: Ja, ook wel gezonder maar daar zou ik nog wel stappen in willen zette
wil nog stappen
werk fulltime en heb twee kinderen, dat vind ik best lastig. Mark, mijn man
ondernemen
daar iets minder mee bezig dan ik, maar hij doet wel alle boodschappen,
ik vind het heel veel gevraagd om hem op te leggen dat hij alleen biologis
producten mag kopen . Ik let hier wel veel meer op dan eerst. Groenten,
meer rauw, nooit meer Knorr wereldgerechten, die at ik eerst heel vaak. Z
langzaam aan.. Ik zou wel nog veel meer op suiker willen letten. Echt eve
een keer goed gaan zitten om te kijken wat er allemaal in de kast staat en
waar verborgen suikers in zitten maar daar moet je bijna een studie van
maken. Ik heb wel weer een goed boek daarover op mijn to do lijstje staa
dan denk ik dat ik als ik het boek koop ik daar wel stappen in ga zetten. W
meer zicht op voeding en dingen aangepast, maar ik zou er wel nog veel
meer over willen weten.
I: Als je kijkt naar het psychische welbevinden, heeft yoga daarin ook
veranderingen aangebracht voor jou?
Psychisch
Rust, energiebalans,
Energie
R: Ja zeker, een stukje rust, die energiebalans die is daar heel belangrijk
acceptatie
Acceptatie
voor denk ik, maar vooral ook het accepteren van dingen dat ze zijn zoals
zijn, dat vind ik op psychisch vlak liggen. Proberen toch minder in mijn ho
te zitten en meer met intuïtie te doen en met gevoel en daarin een betere
Balans
balans. Ik denk dat als je mij vijf jaar geleden zou zien, dan zat ik nog vee
Cognitief versus
meer in mijn hoofd. Ik heb natuurlijk heel analytisch werk, dus ik zit vanui
intuïtie: balans
mijn werk al veel in mijn hoofd, maar zelfs daar probeer ik ook mijn intuïti
een rol te laten spelen. Daar heeft het ook zeker effect op. Het is wel een
jubelverhaal he, haha.
I: Haha, ik vind het juist heel interessant. Ben je door yoga misschien ook
Acceptatie
Zelfacceptatie
anders naar jezelf gaan kijken?
R: Ja, ook daarin geldt denk ik dat stukje acceptatie. Nu moet ik ook wel
zeggen dat de geboorte van mijn kinderen daarin ook wel een rol heeft
gespeeld. Ik kon eerst nog wel stilstaan bij dingen die ik niet mooi vond e
heb twee hele goede, fijne bevallingen gehad en ik heb daarna allebei de
Yogalessen
Zwangerschapsyoga
kinderen een jaar borstvoeding gegeven, en ik was zo trots op mijn lijf da
dat kon. Voor de bevalling was het ook heel goed, toen heb ik ook
zwangerschapsyoga gedaan, echt een aanrader, ga dat doen haha. Het
heel pijnlijk en heel overweldigend, maar daarin mee durven bewegen op
98
golven, want het zijn gewoon eigenlijk een soort golfbewegingen, de natu
neemt je gewoon over, op dat moment heb je niets aan analyse, het is éé
groot fysiek gebeuren waarin je alles gewoon los kunt laten. Als je dat ku
en als je jezelf daaraan over durft te geven... ik vond het echt een
fantastische ervaring. Dat dat dus lukt, ik was zo trots op mijn lijf en ik da
wauw, ik kan dit gewoon, en ik kan het nog goed ook. Naderhand dacht i
ook echt van: dan ga ik dus niet meer zeiken over een te dikke buik of te
Geen competitie in
Verschil yoga en
kleine borsten of weet ik veel wat, daar houd ik gewoon mee op. Dat kom
sportschool
natuurlijk ook regelmatig naar voor in die lessen, geen competitie, het is
lessen:
gewoon niet belangrijk, dus dat helpt wel. Ik heb ook het gevoel dat dat e
Anders dan
zo is, dat mensen elkaar daar zo bekijken terwijl dat op een sportschool
sportschool
natuurlijk wel zo is waarbij het plaatje vooral gaat over hoe je eruit ziet en
je de hipste kleding aan hebt. Dat draagt bewust en onbewust denk ik we
I: Wat mooi.
R: Ja, dat gun ik veel mensen.
Stress
Minder stress
I: Zou je ook kunnen zeggen dat je minder stress ervaart?
R: Ja, veel minder, dat is ook met die ademhaling, ik voel bijna nooit mee
Stress
mijn ademhaling hoog zit.Ik kan me nog wel opgejaagd voelen, maar dan
Gevoelens stress
ik ook meteen daarna in de auto en dat ik het los kan laten. Als het er is w
loslaten
ik ook heel snel hoe ik het moet ontladen. Ja, ik heb echt minder stress in
mijn leven.
Beloning
I: Waarin zit voor jou de beloning in yoga?
Gevoel na de yoga:
R: Wat ik eigenlijk de allermooiste beloning vind, is het gevoel wat ik daa
energieveld, lichte
heb, als ik terugloop naar de auto, want ik woon te ver weg om met de fie
wolk
komen, de ruimte in mijn lijf die ik dan letterlijk voel en alsof het energieve
om mij heen anders is. Ik doe dan bijvoorbeeld mijn arm omhoog en dan
ik die energie en als ik dan naar de auto loop heb ik een soort lichte wolk
mij heen ofzo. Dat vind ik altijd zo fijn. Dat heb ik ook altijd op
woensdagochtend nog. In de loop van de dag wordt dat iets minder en da
Beloning
Flow gevoel
denk ik altijd: ah jammer. Dat kan ik wel weer heel makkelijk terugkrijgen
ik zelf heb zitten mediteren. Het is een soort heerlijk flow gevoel. Dat is e
de grootste beloning. Toen ik voor de eerste keer het yogaweekend heb
gedaan, dat is nu denk ik drie of vier jaar geleden, heb ik dat voor het eer
Beloning
Geaard
gevoeld. Je doet dan vijf of zes lessen op een dag drie dagen op een rij e
toen voelde het net alsof ik met mijn voeten in de aarde was gezakt, zo
geaard voelde het. Toen heb ik dat gevoel denk ik wel twee maanden vas
kunnen houden omdat ik zo intensief yoga beoefend had. Toen was ik me
daar zo bewust van dat ik me begon te realiseren dat ik dat na de les ook
voelde. Wel moet ik zeggen dat als ik op zoek ga naar dat gevoel, ik het n
kan grijpen. Dan is er een doel en dan komt het niet. Ik moet alle controle
loslaten en dan ontstaat het, dat is het.
99
I: Heb je ook het idee dat je sinds je yoga beoefent je je misschien beter
concentreren of andere cognitieve taken beter kunt uitvoeren?
Cognitief
Volledige aandacht
R: Ik denk dat ik dat altijd al wel goed kon, het helpt me vooral om me te
focussen in het moment. Ik kan nu bijvoorbeeld beter als ik een spelletje
de kinderen aan het doen ben, niet zozeer omdat ik een spelletje wil doen
maar omdat zij dat leuk vinden, met mijn volle aandacht aanwezig zijn. D
concentratie, die focus kan ik beter opbrengen dan eerst. Of ik het ook ec
mijn werk ervaar... nee dat maakt voor mij niet zoveel verschil. Ik kon altij
wel goed gaan zitten en me concentreren. Echt een zijstraatje waar ik me
Spiritueel
veel bewuster van ben geworden, is dat ik gewoon niet meer geconfronte
Geen geweld/
wil worden met geweld, bijvoorbeeld gewelddadige films hoef ik niet mee
geweldloosheid
zien. Al die negatieve dingen, daar sluit ik me gewoon voor af en dat han
ook samen met het jezelf willen omringen door positieve dingen en door
liefdevolle dingen en niet door gewelddadige of agressieve dingen. Ik ben
daar veel gevoeliger voor geworden. Ook op die reis, hoe de Boeddhisten
daarmee omgaan, ik ben zelf geen Boeddhist, maar dat je geen enkel die
wilt doden. Eerst sloeg ik bij wijze van spreken gewoon een dier dood en
probeer ik de vlieg buiten te zetten. Dat zijn hele kleine dingen, maar je b
je meer bewust van die dingen. Maar ook echt met films, als mijn man da
te kijken, dan hoor ik alleen al dat geluid en dan ga ik boven zitten.
Een ander fragment
Open coderen
Axiaal coderen
Transcript
I: Als je kijkt naar je fysieke gesteldheid, heb je dan ook het idee dat yoga
daarin verandering heeft aangebracht?
Bewegingsvrij-heid
Flexibiliteit en
R: Ja want toch wel dit gedeelte (wijst schouders aan) was bij mij behoor
schouders, meer
kracht
beperkt. Mijn armen waren slapper dan ze nu zijn en ik merk dat ik veel m
kracht in armen
kracht heb en dat je je ook bewust bent van wat je doet dus in het algehe
voel ik dat het heel goed is voor mij. Ik merk nu ook, ik heb griep gehad
waardoor ik twee weken geen yoga heb kunnen doen, afgelopen woensd
Bewustword-ing van
Bewustwording
heb ik een heel rustige les gehad en je merkt dan wel dat je iets inlevert.
tijdelijke fysieke
heb ik ook wel die acceptatie en weet ik dat het wel weer komt. Ik ben we
beperkingen
een perfectionist dus ik vind het heel leuk als het heel goed gaat, maar oo
Acceptatie
Acceptatie
beperkingen
dat heb ik ook wel geleerd. Het gaat zoals het gaat, je bent geweest en je
hebt je best gedaan.
I: Merk je buiten de yogalessen om ook dat je jezelf meer accepteert?
R: Nou dat kon ik toch al wel beter. Dat heb ik wel geleerd, maar het vers
het wel inderdaad. Ik denk ook wel door de leeftijd en toen heb ik ook
Combinatie yoga en
Combinatie
assertiviteits-trainingen
100
assertiviteitstrainingen gedaan en geleerd om dingen om te buigen waari
je mee laat slepen. Dat is me de laatste tien/vijftien jaar goed afgegaan m
het zorgt er wel voor dat het plaatje nog wat completer wordt door de yog
I: Klinkt mooi
R: Ja, ik moet ook zeggen, gisteravond was ik op een verjaardag en ik vr
dan altijd doe je nog hardlopen, maar op het moment doe ik dat niet mee
nee ik doe yoga en dan denk ik.. En dan heb je sommige mensen.. gister
Overbrengen
Interpersoon-lijke
was er iemand die was dan niet zelf begonnen maar die had het er met h
enthousiasme over
relaties
buurvrouw over gehad, een half jaar geleden hadden we die mevrouw oo
yoga
een verjaardag gezien, en ze zegt ja die is helemaal om en net zo
enthousiast als jij bent. Wat dat betreft wil ik het ook overbrengen.
I: Merk je ook dat er bijvoorbeeld in je energie of in je slaappatroon
verandering is gekomen?
R: Nou, dat is een beetje moeilijk omdat ik altijd heel erg goed slaap. De
laatste maanden word ik vaker ’s nachts wakker. Daar had mijn moeder h
altijd over en ik dacht ik ga gewoon slapen, maar dan ga je liggen malen,
heeft waarschijnlijk met die overgang te maken, en warmer. Wat ik dan w
Ademhaling als
Ademhaling,
heel goed kan, dan ga ik op mijn rug liggen, hand op mijn buik en probee
techniek om in slaap te
slaapkwaliteit
alles zwaar te laten worden. Ik denk dan als ik die mogelijkheid niet had..
komen
een vriendin van mij ligt drie uur lang te malen en ik heb al een keer geze
je moet proberen.. maar ja dat is natuurlijk niet iets wat je van het ene op
andere moment kan, zij wordt dan waarschijnlijk ook weer kwaad van het
niet. Ik denk dat het daarin ook wel helpt, maar ik heb altijd wel heel goed
geslapen. Misschien ook wel door het hardlopen.
I: Ga je door yoga anders met voeding om?
Probeert voeding aan
Voeding
R: Ja dat probeer ik wel maar ik ben een ontzettende lekkerbek. Ik heb h
te passen, thee, water
een tijdje van die thee gekocht, ik ga nu naar de Tuinen en net zoals nu d
en citroen
warme water met citroen om de darmen even... dus ik ben me wel bewus
Bewust van organen
Bewustzijn
ook omdat je ook tijdens die les ook heel bewust van je organen bent. Da
denk ik het is niet alleen met de yoga maar je kunt het ook op andere
manieren doen. Het werkt wel door, maar het is niet dat ik echt zo’n
superfood... dat niet hoor, ik houd toch teveel van andere dingen. Ik zeg a
je moet de balans zoeken. Er zit altijd een middenweg in.
I: Waarom heb je gekozen voor yoga en geen sportschool?
R: Door Amber ook, ik moet zeggen dat de sportschool mij nooit zo heeft
aangesproken, mede ook omdat ik graag buiten ben, dus dat was voor m
ook het hardlopen. Amber vertelde toen wel dat het zo relaxed is, een he
mooie omgeving en dan kom je binnen en wordt je al rustig, dus het is
inderdaad mede door Amber en omdat ik dat zelf ook zo ervaarde toen ik
Voor jezelf werken
Yoga vs.
kwam. Ik heb het gevoel dat in een sportschool ook kijkt naar hoe doet di
Sportschool
het en kan ik het net wat beter en hier werk je toch meer voor jezelf, dat v
101
ik wel mooi.
I: Heb je nog andere dingen, als je kijkt naar je fysieke welbevinden, waa
yoga verandering in aanbrengt?
R: Nee.. ja ik merk wel bijvoorbeeld.. ik heb vorig jaar hielspoor gehad en
Fietsen
Transport
daardoor stond het hardlopen op een laag pitje en deed ik dus nog geen
Sportiviteit en conditie
Energie
yoga, dan word je echt heel lui, dat ik nu ook weer vaker de fiets pak om
gaat vooruit
de yoga te komen, dus dat eigenlijk gewoon ook je sportiviteit, je conditie
gaat vooruit en dat wil je zo houden. Het is een beetje een sneeuwbal oo
I: Als je kijkt naar het psychische welbevinden, heeft yoga daar veranderi
in aangebracht?
R: Ik heb drie maanden niet gesport toen ik van hardlopen naar yoga gin
maar het hardlopen was voor mij ook altijd een uitlaatklep. Wel op de
Beter met stress
omgaan
Stress
momenten dat je echt stress ervaart in een bepaalde situatie, dan kun je
moeilijk een rondje om je bureau gaan rennen, maar dan kan ik door de y
kan ik dat op dat moment wel beter handelen, maar in zijn algemeen.. ik
zeggen dat ik sowieso de laatste tien, vijftien jaar echt wel goed in mijn ve
Het versterkt het wel een beetje. Ik heb natuurlijk ook mijn slechte momen
mijn vader is in november overleden, hij is heel ziek geweest, we hebben
hem met de hele familie, teminste mijn moeder, broer en zus en aanhang
heel goed verzorgd. Ik moet zeggen dat als ik dan bij de yoga was, ik op
yogamatje zulke mooie dingen bedacht voor het afscheid en die ik nog m
Creatieve ideeën
Cognitieve
hem heb kunnen bespreken, voor het kaartje bijvoorbeeld. Ik kreeg in één
tijdens yogalessen
vaardigheden
keer een ingeving, het is net alsof er dan ruimte komt dus dat heeft mij we
weer.. dat ik eerst in de auto zat te denken van wat kunnen we doen, en
ik dan in één keer wist: dat is het. Dat is wel mooi.
I: Zou je een voorbeeld van zo’n inzicht kunnen noemen.
R: Ik kan bijvoorbeeld dat voorbeeld noemen, mijn vader schaakte heel v
en we wisten dat hij niet lang meer te leven had, hij is altijd grafisch
ontwerper geweest. Hij wilde een heel mooi kaartje. Daar had ik het al me
hem over gehad maar hij had zoiets van dat moeten jullie maar doen, hij
zo ziek. In één keer dacht ik: we doen een schaakstuk waarin de koning d
ligt en dan zetten we erbij: Schaakmat, ik heb een mooi leven gehad. Da
ik met hem besproken en hij vond het heel mooi. Dat er dan in één keer
Inzichten tijdens
Cognitieve
zoiets binnenkomt, dat is zo mooi. Ik heb ook wel eens dat ik ergens mee
yogales
vaardigheden
worstel, dat zijn dan vaak kleine dingen, en dat ik dan hier denk: Dat doe
Ruimte voor ideeën
Cognitieve
gewoon zo. Je probeert eigenlijk niet te veel met andere dingen bezig te
vaardigheden
maar vaak richting die eindontspanning is het net alsof er ruimte is, klinkt
eigenlijk iets te mooi haha. Zo werkt het misschien wel.
I: Heb je ook het idee dat yoga je emoties kan beïnvloeden, bijvoorbeeld
je minder vaak negatieve gedachten hebt?
102
R: Ja dat denk ik zeker wel. Ik denk dat je ook wat, wat er hier dan hangt
streven niet naar perfectie maar naar vooruitgang (bord wat bij binnenkom
hangt) kijk zoiets, dat zie ik dan een paar keer en dat neem ik dan ook we
Perfectionisme neemt
Yoga buiten de mat
af
mee in mijn dagelijks leven. Ik ben een heel erge perfectionist, het is niet
voor mezelf niet en voor mijn omgeving niet. Naarmate je ouder wordt lee
daar beter mee omgaan, maar dan leer ik zoiets en dan denk ik: ja dat is
gewoon waar. Het is niet zozeer de yoga zelf maar het sfeertje er omhee
Op die manier wel.
I: Heb je het gevoel dat je sinds je yoga beoefent je misschien minder str
ervaart?
R: Ja dan echt wat ik zei op de specifieke momenten, maar niet in zijn
geheel. Als ik een eind gelopen had was ik ook een hoop stres kwijt. Op h
moment dat je het nodig hebt kan het je wel echt helpen. Ik heb het ook
gehad met het afscheid van mijn vader. Ik heb toen een paar woorden
gesproken, ik ben daar niet zo’n held in en ik zei ook tegen diegene die o
begeleidde: ik wil het wel maar ik kan het niet. Ze zei dat ik het gewoon k
doen en dat zij erbij stond en als je het niet gedaan hebt heb je er altijd sp
van. Ik had een hele mooie tekst gemaakt. Toen we daar zaten was ik he
Stress
rustig, want ik wist wanneer ik aan de beurt was, het heeft me heel goed
geholpen. Dat was trouwens wel mooi ja... dat ik daar stond en dat ik dac
Rustig gevoel bij
ik sta hier en ik heb het gedaan. Anders was het misschien met een
moeilijke momenten
piepstem en dat was ook niet erg geweest, maar het lukte nu wel.
(afscheid vader)
I: Ja dat is toch fijn als het op een rustige manier voor jou kan
R: Ja daarom. Ja dat werkt echt door hoor.
I: Heb je het idee dat je je beter kunt concentreren of dat andere cognitiev
taken beter lukken door yoga?
R: Nee, ik kan me eigenlijk helemaal niet zo goed concentreren. Op mijn
werk hebben ze mij een beetje gecorrigeerd, omdat ik ondanks mijn
perfectionisme ook best chaotisch ben. Ik heb overal briefjes liggen. Aan
eind van de dag is alles wel geregeld dus ik weet waar ik mee bezig ben,
maar mijn teamleidster heeft mij daar een beetje in gecoacht. Dat is ande
jaar geleden gebeurd en ik werk nu wel veel rustiger. Misschien ook med
wel doordat ik af en toe bij mezelf kan komen om wat rustiger te worden.
denk dat ook in dat opzicht het wel doorwerkt.
I: Waarin zit voor jou de beloning van yoga?
Fysieke inspanning
R: Als ik thuiskom en echt doorweekt ben en voel dat ik heb gesport, maa
voelt je niet afgemat, dat vind ik ook wel heel fijn. Een stukje beloning mis
Gesport maar niet
maar dat is ook mijn eigen schuld, ik had gehoopt dat ik drie, vier kilo kwi
afgemat na les
zou raken maar ik beloon me meestal met iets lekkers. Je contouren wor
Spiritualiteit
103
wel meer zichtbaar. De manier waarin ik in het leven sta en wat ik doe,
daarop is het een hele mooie aanvulling. Grappig, over beloningen, mijn
Aanvulling op
had op het begin altijd zoiets van: hoe kan je nou zo zweten van op je ma
levensstijl
liggen? Ik zei altijd dat hij een keer mee moest gaan. Nu is de vriendin va
mijn zoon een keer mee geweest. Zij had echt zoiets na 20 minuten van:
dat is echt zwaar. Zij heeft ook thuis weer verteld.. Ik kom dan iedere kee
thuis en dan moet ik gaan verdedigen van: Ja het is echt sport hoor.
I: Welke lessen volg je zoal?
Yogalessen
R: Eigenlijk alleen de hot lessen. Ik ben twee of drie keer boven geweest
maar dat vond ik niet fijn. Ik vond het koud en wat vond ik nog meer niet f
Hot-lessen
Ik vond dat je in de ruimte ook heel erg op elkaar zat en ik vind gewoon d
hot heel erg... ik houd daar een heel goed gevoel aan over. Ik doe eigenl
alle hot lessen. Ik moet wel zeggen, ik vind een uur altijd heel fijn. Ik heb
bij bepaalde lesen van vijf kwartier dat ik na drie kwartier denk pfff.. zeker
het wat zwaarder is. Ik denk dan: ohh we moeten nog even, maar ik vind
eigenlijk allemaal wel heel fijn om te doen.
I: Hoe veel lessen volg je gemiddeld per week?
Intensiteit
R: Gemiddeld twee, mijn streven is drie. Ik denk dat ik vijf lessen in de tw
weken doe, tien tot twaalf keer per maand. Dat probeer ik wel te halen.
Twee tot drie lessen
I: Je benoemde net dat het voor jou ook echt sport is, de yogales, maar z
per week
het ook als een spiritueel iets?
R: Ik haal er wel eens dingetjes uit maar dat is voor mij niet de voornaam
drive. Was jij net ook bij de les?
I: Nee
Spiritualiteit
R: Dan zegt Merel bijvoorbeeld dat ze de nadruk wil leggen op acceptatie
dingen, ook tijdens de les, kijk maar wat je ermee doet. Ze zegt ook vaak
Intentie in gedachten
neem een intentie in gedachten. Dat vind ik wel heel mooi eigenlijk. Dat d
nemen
ik wel hoor, dan denk ik ja..
Open coderen
Axiaal coderen
Transcript
Bewust van
Fysieke signalen
R: Ja, ik ben me er nu veel meer van bewust dat mijn lichaam me signale
lichamelijke signalen
geeft om me te helpen, terwijl ik eerst dacht dat mijn lichaam me in de ste
liet. Ik kon daar dan op mopperen terwijl ik nu, als ik iets aan mijn schoud
voel, vraag aan Pauline welke meridianen dat zijn en wat mijn lichaam mi
zeggen. Die mindset heb ik heel erg. Die Q-koorts en hersenvliesontsteki
hebben op mijn levenspad moeten komen om mij iets te vertellen. Ik ging
vroeger niet over grenzen heen maar door muren heen. Nu heb ik mezelf
beloofd dat ik voor een muur wil leren stilstaan. Dat kan ik ook heel mooi
Leren luisteren naar
Fysieke signalen
104
eraan dat ik last had van die schouder, “die schouder wil me ook iets
lichaam
Houdingen aanpassen
yoga oefenen. Toen ik net bij de yoga in een tafel moest gaan staan dach
Fysieke signalen
aan eigen kunnen
vertellen”. Ik ben gewoon op de grond gaan liggen met mijn benen omhoo
dat ik de houding dan in een andere vorm giet. Ik heb leren luisteren naa
mijn lijf, dat kon ik eerst ook niet. Dan kon er een paracetamol in en kon m
lijf weer mee.
I: Wel mooi dat je dat ervaart, dat je hebt leren luisteren naar je lijf.
R: Ja, ik ben ook bij het revalidatiecentrum geweest en vertelde daar dat
lichaam nooit signalen gaf en dat ik daarvan baalde. Dat ik nooit naar de
ging zag ik niet als een signaal dat er iets moest gebeuren. Hoofdpijn was
gewoon een ongemak, dat was toen geen signaal, terwijl ik dat nu omarm
waarbij ik het fijn vind dat ik een signaal krijg en daar ga ik echt heel ande
mee om.
I: Heb je ook het idee dat yoga je slaappatroon beïnvloed?
Diepere slaap
Slaapkwaliteit
R: Het patroon niet, maar wel de diepte van de slaap. Op het moment da
yoga ben gaan doen is mijn zoon vier geworden en naar school gegaan,
waardoor ik ruimte kreeg om yoga te gaan doen. Vanaf dat moment heb
besloten om, naar aanleiding van een tip van iemand anders,
ervaringsdeskundige op het Q-koortsvlak, elke avond om 22:30 naar bed
iedere ochtend om 07:00 uur op te staan, dat doe ik nu al een half jaar la
Eerst sliep ik tussen de middag met als gevolg dat ik mijn levensstijl niet
aangepast. Ik rende door en sliep één tot drie uur, naargelang ik was
uitgeput, en dan kon ik weer verder. Nu heb ik leren lopen, dat is veel fijn
Dus niet het patroon maar wel de ene keer slaap ik dieper, na vandaag w
Dromen
Slaapkwaliteit
ik dat ik ga dromen.
I: Komt dat door de Kundaliniles?
R: Ja, die brengt wel veel dingen los waardoor het opgelost kan worden.
Dromen: Verwerkening
Slaapkwaliteit
van emoties
Naar dat dromen kan ik echt uitkijken, ik denk dat er dan dingen verwerkt
moeten worden in mijn lijf.
I: Wat goed! Kijk je ook anders naar voeding door de yoga?
R: Ik keek al anders naar voeding maar door yoga nog wel meer. Laatst z
Ron dat als niemand meer vlees zou eten, we een stuk dichter bij
wereldvrede zouden komen. Het feit dat hij laatst zei dat als de dieren
Anders kijken naar
Voeding
doodgemaakt worden, ze de angst opslaan in hun vlees en dat vlees eet
voeding: deels
op. Daar ben ik me meer bewust van. Ergens wil ik ook wel vegetarisch
vegetarisch
worden maar dat is de laatste stap voor mijn gevoel. Ik merk dat ik de laa
weken, als ik ga lunchen, ik geen carpaccio eet maar de vegetarische
maaltijden opzoek. Als ik thuis een vegetarische lasagne maak dan zegt
man dat hij het heel lekker vindt maar dat het een bijgerecht is. Hij heeft n
die mindset dat er vlees bij moet zitten. Voor de kinderen maakt het niet u
die kan ik alles voorschotelen. Voor hem zou ik dan apart moeten gaan
105
koken en daar heb ik de energie niet voor. De keren dat ik vegetarisch ka
eten, een geitenkaassalade, dan doe ik het wel.
I: Dat is dan toch al een mooie tussenoplossing
R: Ja en van de maaltijden is er dan hooguit een met vlees, de rest doe ik
niet. Ik ben er door yoga wel anders naar gaan kijken inderdaad.
I: Zijn er voor jou nog andere aspecten op het gebied van het welbevinde
die beïnvloed worden door yoga?
R: Ja ik denk wel dat ik sterker ben geworden in mijn lijf.
Sterker
Spierkracht
I: Waaraan merk je dat?
R: Aan mijn houding. Ik ben ook door Jasper een keer getipt op mijn houd
Bewust van
Lichaams-houding
lichaamshouding,
wat ik erg fijn vond, ik heb nog nooit eerder van iemand gehoord hoe ik g
moet staan. Ze hadden me dat in mijn puberteit moeten vertellen, niet da
dat dan had aangenomen. Dat vind ik echt een gemis in mijn leven, het is
dat als je nu de jeugd hier binnen ziet komen. Ze zijn zich er waarschijnlij
niet heel bewust van wat het hen kan brengen maar ik ben blij dat me nu
wel brengt.
I: Als je kijkt naar het psychische welbevinden, zou yoga invloed kunnen
uitoefenen op bijvoorbeeld de mate waarin iemand stress ervaart en het
zelfbeeld van een persoon. Is yoga bij jou op het psychisch welbevinden
invloed geweest en zo ja, waarop?
Zelfbeeld
Minder bevestiging
R: Dat ik steeds minder bevestiging nodig heb van anderen om te beseffe
van anderen nodig
dat ik bijzonder ben, wauw wat mooi.
I: Heel mooi!
R: Dat ik dat gewoon durf uit te spreken... Eerst had ik altijd bevestiging
nodig. Ik ben een keer bij een bedrijf aangenomen waarbij ik vertelde dat
op complimentjes loop. Als ik terugdenk denk ik: Oh wat erg.
I: Misschien had je dat toen nodig
R: Ergens had ik altijd wel een heel groot zelfvertrouwen gevoel, maar to
instorte wist ik niet meer wie ik was, ik was al mijn rollen kwijt, ik was niet
meer werkend, ik kon geen moeder zijn want ik kon mijn kinderen niet
Zelfbeeld
Zoektocht naar
identiteit
verzorgen, ik was geen sportieve vrouw, de vrouw van.. ja daar was hij oo
niet mee getrouwd, met een hoopje ellende. Ik ben toen op zoek gegaan
Zelfbeeld
naar wie ik ben en wat ik waard ben. En ik ben echt wel iets waard. Yoga
Yoga heeft eigen
heeft me versterkt in mijn eigen kracht.
kracht versterkt
I: Begrijp ik het goed dat je jezelf meer bent gaan accepteren door de yog
Zelfacceptatie
R: Ja, en ook meer van mezelf ben gaan houden. Eerst vroeg ik me af ho
Zelfacceptatie en
van jezelf moest houden, zeg het me, dan doe ik het, maar het is een pro
houden van zichzelf
waar je doorheen gaat.
Bewustwording
I: Op welke momenten ervaar je dat het sterkst?
106
Gezonde keuzes leren
R: Dat ik keuzes kan maken die voor mijn lichaam goed zijn, dat ik niet m
maken
naar die muur toegetrokken word. Ik heb daar zelf invloed op en als het m
weer is heb ik zelf invloed om daar van te gaan genieten en hoeft het
huishouden niet zo nodig. Dan denk ik: laat de boel de boel en dan bel ik
vriendin om te gaan wandelen want ik vind dat we dat hebben verdiend. D
merk ik het aan, dat ik keuzes maak voor mezelf en niet alleen maar and
wil pleasen en denken aan anderen.
I: Mooi zo. Heb je ook het idee dat yoga misschien op positieve of negatie
manier je emoties beïnvloed?
Emoties
R: Ja helemaal in het begin heb ik yoga gedaan en toen liepen de tranen
Emoties tijdens eerste
over mijn wangen. Het leek wel een waterval, niet te stoppen, en ik merk
periode yogalessen
ik nog wel eens met die verwachting binnen kom, of ik merk dat er een
jaloerse blik is naar mensen bij wie het stroomt, maar het doet veel. Je er
bewust van worden is een mooi proces. Dat ik droom ervaar ik nu als het
verwerken en eerst moest het er in tranen uit, maar ik vond het prachtig,
het wat opgeklaard wordt.
I: Als je kijkt naar de mate waarin je bijvoorbeeld goed kunt nadenken en
kunt concentreren, is yoga daarop van invloed geweest bij jou?
R: Dat kan ik niet zo één, twee, drie daaraan linken omdat ik die
hersenvliesonsteking heb gehad en ik ben heel oplossingsgericht, ik ben
creatief in het bedenken van oplossing, net zoals ik mijn jas daar neer leg
dat had ik eerst nooit bedacht omdat ik dan dacht dat ik het niet zou
vergeten. Nu denk ik: daar ligt iets, dus daar moet ik nog iets. Het is niet
zozeer dat yoga dat mij gebracht heeft, dat denk ik niet. Het is wel dat ik
makkelijker, als ik in mijn hoofd schiet, ik eruit kan komen door yoga.
Emoties
I: Wat bedoel je met ergens inschieten?
R: Ja als je gaat piekeren. Ik mocht laatst een presentatie geven. Dat wa
Minder piekeren
avonds om zeven uur en toen was ik me overdag aan het opvreten “Waa
is het pas om zeven uur?, ik ben er helemaal klaar voor, kom maar op”. I
heb toen mijn kleurboek gepakt en ben meditatief bezig geweest want ik
geen rust om op mijn matje te gaan zitten en ik ben met mijn auto door d
wasstraat gaan rijden. Dan helpt yoga me wel om uit mijn hoofd te komen
Zelfbeeld
Niet zozeer dat het helpt met in mijn hoofd komen, maar meer eruit, dat ik
Beter relativeren,
meer in het nu ben en dat ik meer kan relativeren en aarden en er vertrou
aarden en vertrouwen
in kan hebben dat mijn voorbereiding goed is geweest.
in eigen voorbereiding
I: Waar zit voor jou de beloning van yoga in? Zit er überhaupt een echte
Beloning
Genieten van yoga
beloning in?
R: Dat ik ervan kan genieten. Ik merk dat ik steeds minder in
beloningstermen en wedstrijd, competitief ingesteld wil zijn omdat dat me
heel veel negativiteit en ellende heeft gebracht. Ik was net een oefening a
107
het doen en dacht dat ik het niet vol zou houden. Toen wilde ik kijken of
andere het wel volhielden en dacht toen “Daar gaan we weer, het moet w
Nieuwe sociale
Interpersoon-lijke
ten opzichte van anderen”, ik heb toen mijn ogen gesloten gehouden en b
relaties
verder gegaan. Ja beloning... ik heb er hele leuke sociale contacten aan
contacten
overgehouden.
I: Zijn dat ook mensen met wie je bijvoorbeeld buiten het yogacentrum wa
afspreekt?
R: Nog niet, maar wel via de what’s app. De beloning vind ik het totale pla
dat Jasper en Marloes mij de kans hebben geboden dat ik in een periode
waarin ik totaal niet lekker in mijn vel zat, mij de mogelijkheid boden om e
uur te mogen schoonmaken en zeiden: “Zie het als een oefening en drink
tussendoor een kopje thee”. Daarbij had ik zoiets “Maar dat durf ik niet, a
kom schoonmaken dan moet er een uur schoon gemaakt worden, en the
Het is maar een uur...”. Dat ze mij daarin hebben geremd, want ik moest
echt geremd worden in mijn arbeidsethiek en in mijn gedrevenheid, de
beloning daarvoor was dat ik steeds meer kan. Dat is mijn beloning. Dat i
steeds meer in balans kom en daardoor steeds meer kan. Af en toe heb i
Energie
een misstap nodig om te beseffen wat ik heb en dat ik dan soms ook een
Steeds meer
af kan zeggen omdat het even niet past. Eerst moest alles, afzeggen kwa
aankunnen
niet voor in mijn vocabulaire. De beloning dat ik steeds meer energie krijg
Open coderen
Axiaal coderen
Transcript
R: Ja ik ben begonnen met yoga, een jaar geleden, dertien maanden
geleden, en toen was het helemaal niet goed met mijn welbevinden. We
Begonnen vanwege
Reden keuze yoga
hadden met vrienden besloten om te gaan skiën. Ik had dat nog nooit
fysiek sterker willen
gedaan, of toen ik zeventien was ooit een keer, en ik dacht: Ik moet iets d
worden
om dat fysiek aan te kunnen, vier dagen skiën. Ik was verdrietig en zorgd
ook niet heel goed voor mijn lijf. Ik dacht: wat ga ik doen, naar de
Meditatie
Vrijetijdsbeste-ding
sportschool? Ik moet dat plannen. Ik deed al wel in meditatierichting ding
maar dat is niet een fysiek iets, toen dacht ik: dan ga ik kijken of dat iets i
Toen heb ik zo’n 30 dagen... ging ik vijf keer per week, vier weken gedaa
Skiën gaat beter door
Vrijetijdsbeste-ding
yoga
dat was meteen een heel groot verschil met het skiën. Ik dacht: nou dat d
gelukt is, ook in een maand tijd, ook psychisch natuurlijk, ook mijn emotio
Toename emotionele
Emoties
stabiliteit nam toe, ik kreeg weer zin in dingen. Dat was niet mijn eerste
stabiliteit: kreeg zin om
Energie
insteek, mijn eerste insteek was: ik moet dat fysiek aankunnen.
dingen te doen
I: Waaraan merkte je vooral dat yoga jou hielp?
Toename in energie
R: Ik had meer energie. Ik ging meer dingen doen, fysiek, maar ik hield e
uiteindelijk ook meer energie aan over. Energie in de zin van niet moe zijn
niet zo snel moe zijn. Dat vond ik heel erg fijn. Ik merkte ook dat het dan
meteen... ik kreeg ook meer ruimte in mijn hoofd. Ik kwam uit een
108
scheidingssituatie, dat was allemaal heel pijnlijk en verdrietig, het zat daa
Ruimte in het hoofd
Emoties
mee. Er kwam meer ruimte om daar ook niet de hele tijd mee bezig te zijn
dat er niet heel de tijd verdriet was, dat was heel fijn.
I: Hoe vaak doe je op dit moment yoga per week?
3-5 lessen per week
Intensiteit
R: Ik doe het maximaal vijf keer, tussen de drie en vijf lessen per week.
beoefening
I: Heb je een voorkeur voor een bepaalde les?
Past leskeuze aan op
Intensiteit
R: Dat is mijn agenda. Ik vind de Ashtanga les heel fijn, toen ik begon da
agenda
beoefening
ik: ik ga vooral hot-lessen doen, maar ik vind de Lu Jong les van Marloes
heel fijn omdat daar ook het stuk meditatie aan vast zit. Ik heb één keer D
Yoga gedaan. Toen dacht ik: dat kan ik beter zelf doen, dat vond ik niet
zoveel, dat kan ook die ene les zijn geweest. Daar heb ik mijn eigen ding
die ik kan doen, maar dat is nogal bevooroordeeld hoor. Ik kom bij de yog
juist niet voor het meditieve karakter of voor het rustige met energie werk
Taoisme
Spiritualiteit
want dat doe ik in de Taoistische traditie al denk ik. Ik heb een keer bij Ro
een les gedaan, een Kundalini les en dat vond ik heel leuk en verassend,
maar ik kan nooit op dat tijdstip. Bij Jasper wel eens Critical Alignment, da
was ook fijn maar dan kan ik eigenlijk ook nooit. Wat ik nu heel fijn vind is
afwisselen tussen een Hot Vinyasa Flow les, tempo en warmte, dat is lek
Combinatie
Intensiteit
pittig, en daarnaast de rust zoeken. Ik vind de combinatie heel fijn.
verschillende lessen
beoefening
I: Als je kijkt naar je fysieke welbevinden, op welke vlakken merk je dan
vooral dat yoga invloed uitoefent?
Toename
Spiermassa/
R: Ik ben zwaarder geworden, ik kan heel moeilijk gewicht bij krijgen.
lichaamsgewicht en
lichaamsgewicht
Anderhalf jaar geleden was het nog minder, ik heb nooit 70 gewogen en i
spiermassa
weeg nu 73. Dat zal spiermassa zijn want ik ben sterker geworden. Dat v
ook wel goed. Ik ben geen sportschooltype ofzo, maar het voelt fijn... als
het zeg ga ik ook al zo zitten... het is fijn om te voelen dat mijn tonus
Sterker
Spierkracht
toeneemt in mijn lijf. Ik word sterker, zwaarder en het voelt wel schoon, is
ook fysiek, dat weet ik niet.
I: Hoe bedoel je schoon?
Voelt zich energetisch
Energie
schoon
R: Misschien is het wat meer energetisch dan dat het fysiek is.
I: Heb je misschien ook het idee dat je beter slaapt of rustiger ademhaalt
de yoga?
R: Ik slaap er niet beter door, als ik lig slaap ik, dat is altijd zo, dat kon oo
Bewuster van
Ademhaling
ademhaling
niet beter eigenlijk. Ademhalen merk ik wel dat ik dat af en toe bewuster d
I: Heb je daar een voorbeeld van?
R: Ja, ik zat laatst in een andere training, een meditatie van anderhalf uu
werd daar heel misselijk en er gebeurde vanalles, maar het lukte me wel
Op moeilijke
Ademhaling
te blijven doorademen, rustig in, rustig uit en met van die pauzes, dat je
momenten rustig
pauzeert in een uitademing. Daar heb ik me in die traditie nog nooit zo m
kunnen blijven
bezig gehouden. Anders had ik op moeten staan en moest ik eruit. Dat lu
ademen
nu, door het ademen, dat was me een jaar geleden denk ik niet gelukt. V
109
mezelf adem ik vrij oppervlakkig op momenten dat het spannend is, een
Ademhaling bij geven
Ademhaling
presentatie geven, lijkt het dat het het afgelopen jaar makkelijker is gegaa
presentaties en
Ik sta ook voor de klas, soms, dan gaat dat ook beter. Het is meer fysiek
lesgeven
in de ademhaling, het grote verschil.
I: Je benoemde net dat je ook les geeft en daar verschil in merkt. Heb je
idee dat yoga misschien je werkcapaciteit beïnvloed? Of de manier waaro
je werk uitvoert?
Combinatie Taoïsme
Spiritualiteit
en yoga
R: Jawel, ik zit een beetje te zoeken omdat die twee tradities door elkaar
lopen, die Tao en yoga. Op maandag volg ik een yogales op het werk. Ee
docent op school heeft ook een yogaopleiding gedaan en elke keer als ik
naar die les ga werk ik daarna nog wat en dan denk ik: wat een verschil z
Sneller beslissingen
Cognitief/
Het gaat sneller, je besluit sneller, je bent scherper, vooral die dingen. Ik
nemen, scherper, weet
Werkcapaciteit
sneller dat ik het antwoord weet of wat ik wil gaan doen maar ook het
sneller antwoorden
beslissingen nemen gaat sneller, knopen doorhakken gaat makkelijker.
I: Heb je ook het idee dat je je misschien beter kunt concentreren of dat
andere cognitieve taken misschien makkelijker of minder makkelijk gaan
yoga?
Toename concentratie,
Cognitief/
R: Ja concentratie in de zin dat ik merk dat ik één ding kan doen en dat h
zowel in werk- als
Werkcapaciteit
niet meer 30 dingen tegelijk zijn die in mijn hoofd rond... Dat is zowel op m
privésituatie
werk als thuis. Dan denk ik: nee ik ga nu gewoon dit doen, dat is fijn. Dan
Effecten na yogales
Impact yogales
het grootst
denk ik: waarom maak ik me nu niet druk om die andere tien dingen, mijn
agenda is niet veranderd. Het effect is na de yogales het grootst. Als ik in
weekend niet kan gaan vind ik dat altijd heel jammer. Ik ben dan altijd blij
het maandag is, op maandag ga ik naar twee lessen, dan is het altijd wee
bijgetankt of opgeladen, ik weet niet hoe ik het moet noemen. De
Bijhouden is essentieel
Impact yogales
concentratie neemt dus echt wel toe, maar je moet het wel bijhouden.
I: Waarom heb je gekozen voor yoga en niet voor een sportschool?
R: Jij benoemde net: wat is welbevinden? Omdat ik geloof dat je alledrie
Zoektocht naar
Reden start met
tegelijk in balans moet houden, zowel je lichaam, je emoties en je spiritue
samenhang in
yoga
ontwikkeling. Dat wil niet zeggen dat dat in alle yogalessen terugkomt, ma
welbevinden (fysiek,
dat is veel meer in balans dan als ik in een sportschool zit. Zowel in de
emotioneel en
lesstructuur, ik zoek geen individueel... ik kan op een apparaat gaan zitte
spiritueel)
maar dat wil ik niet. Je hebt in een sportschool ook groepslessen, maar ik
geloof ook dat je elkaar beïnvloed. In een sportschool zie ik een heel and
type mensen lopen... ik kan theedrinken na de yogales en met niemand
Ervaart andere yogi’s
Interpersoonlijke
praten en dat ik denk: fijn, deze mensen hier. Ik woon naast een sportsch
als fijne personen
relaties
dus ik zie al die mensen de hele tijd voorbij lopen, maar daar heb ik dat n
mee. Dat geeft ook al een... het gaat erom wat je daar doet. In de yogale
zou liever wel nog meditatie aan het eind van de les willen. Daarom ga ik
110
naar die Lu Jong les bijvoorbeeld, of ik blijf gewoon nog even zitten, om d
nog wat meer in balans te krijgen. Maar goed is er is altijd een
eindontspanning, maar dat is ook niets, dat is geen meditatie, dat is weer
anders. Het is juist dat het spirituele, daar gaat het niet over, dat komt nie
standaard terug in de lessen die ik volg.
I: Zie jij wel een bepaalde samenhang tussen yoga en spiritualiteit?
R: Ja, ik geloof dat je, om je spiritueel te ontwikkelen, een gezond en sch
Spirituele ontwikkeling:
Samenhang yoga -
lichaam nodig hebt. Je moet vrij zijn van emoties of ze moeten in ieder ge
emoties in balans en
spiritualiteit
redelijk zijn uitgebalanceerd om je spiritueel te ontwikkelen. Als je heel
een gezond en schoon
haatdragend bent of alleen maar heel liefdevol zit je niet in het midden. A
lichaam.
je zo in het midden moet komen en dan kun je omhoog.
Taxonomie
Aan de hand van deze transcripten is de volgende taxonomie opgesteld:
Selectief coderen
Informatie
respondent
Axiaal coderen
Leeftijd
Open coderen
47
49
32
40
33
33
Beroep
Lessen
Directeur bedrijf
Administratief medewerker
Buitenschoolse opvang en YCT
Coördinator Karma-yogi’s YCT
Voorheen: docent Engels en ICT, nu:
gepensioneerd
Paardendierenarts
Marketing
Zwangerschapsyoga
Kundalini
Ashtanga
Hot-yogalessen
Critical Alignment yoga
Yin-yoga
Gentle yoga
Inschatting eigen
gezondheid
Best goed
Fysiek en geestelijk gezond
Gezond maar ‘accu is kapot’
Voelt zich gezond
Uitstekend
Huidige klachten
Overgangsklachten
Chronisch Vermoeidheidssyndroom (CVS)
Artrose, versleten heup, pijn aan handen en polsen
Ziekte van Forestier
Medische geschiedenis
Burn-out
Q-koorts, hersenvliesontsteking, knieklachten,
chronisch vermoeidheidssyndroom
Burn-out
Alcoholisme
Lage rugklachten en uitstraling
Darmproblemen door pijnstillers
Conditus Osteoporose
Intensiteit beoefening
Impact yogales
YCT en thuis
Eén keer per week wegens tijdgebrek
Twee tot drie lessen per week
Drie lessen per week
Drie tot vijf lessen per week, past leskeuze aan op
eigen agenda, voorkeur voor combinatie
verschillende lessen
Thuis en op het werk extra oefeningen
Twee lessen per week
Afhankelijk van basketbalseizoen
Paar dagen profijt van les
Beter gevoel na de les
Effect het grootst na de les; bijhouden is essentieel
Soms emoties in de les, blijven achter op de mat
111
Yoga in eigen woorden
Rust, ontspanning, fysieke ruimte, bewustwording
Momentje voor jezelf, rustpunt, sport, bewust bezig
met lichaam
Sport der bewustzijn in lichaam en geest
Balans, vitaliteit, energie, tijd voor jezelf
Minder pijn, soepeler, kunnen lopen, beweeglijker,
slapen zonder pijn
Fysiek, rust, lekker om te doen, speelsheid
Fun, nieuwe/andere dingen,
aftasten/nieuwsgierigheid, groei, rust
Training, ontspanning, plezier
“Yoga heeft me gegrepen”
Rust, verslavend
Keuze voor yoga
Begonnen door spirituele ervaring op reis
(Himalaya)
Eerst als sport en ontspanningsmoment
Vrouw deed yoga: proberen
Wegens enthousiasme dochter
Begonnen vanwege baan bij YCT; geen bewuste
keuze
Tijd voor zichzelf
Fysiek sterker willen worden (voor skiën)
Begonnen bij kliniek voor verslaving en burn-out
Hockey en hardlopen was te pijnlijk
Zoektocht naar rust/rustmoment
Geen competitie in lessen
Voor jezelf werken
Waarom yoga i.p.v.
sportschool?
Algeheel
welbevinden:
samenhang met
alle aspecten
Als yoga weg zou
vallen (vakantie, geen
mogelijkheid meer)
Eén keer niet: onrustig in hoofd en lijf
Kan yoga niet meer missen
Spanningsklachten komen terug
Prikkelbaar, minder goed in balans, minder
relativeren, laat emoties niet toe, harder zichzelf
veroordelen
“Lichaam schreeuwt erom”, pijn,
“Ik zou kleur een stukje missen”
Vervelend, wil graag met regelmaat beoefenen
Meer stress, kortaf reageren
Nadelen yoga
Verslavend
Confrontatie met strengheid naar zichzelf
Verslavend/kan het niet goed meer missen
Het beklijft niet
Zoeken naar eigen grenzen les (qua blessures)
Tijdsinvestering
Reistijd
Fysiek en geestelijk, niet stilstaan bij welbevinden,
gaat vanzelf/automatisch
Goed in mijn vel
Functioneren in dagelijks leven
Lichamelijk en geestelijk in balans
Lichamelijk, geestelijk en spiritueel gezond
Blij, gelukkig, in evenwicht
Fysiek en mentaal een prettig gevoel, onlosmakelijk
met elkaar verbonden
Eigen definitie
welbevinden/wat
betekent welbevinden
voor de respondent
112
Yoga buiten de mat
Combinatie aspecten
welbevinden
Fysiek
welbevinden
Samenhang met
psychisch en
mobiliteit
Fysieke signalen
Samenhang met
mobiliteit
Flexibiliteit
Samenhang met
mobilititeit
Spierkracht
Samenhang met
medicijnen en
medische hulp
Pijn en ongemak
Leefstijl integreren in dagelijks leven
Bewuster van processen in het dagelijks leven
Andere manier van benadering na de les, andere
manier van observeren: In alle rust boodschappen
doen
Bewuster van (on)gezonde dingen: patronen
doorbreken
Meer genieten door yoga
Soms moeilijk yoga mee te nemen in dagelijks
leven (e.g. contact met collega’s)
Voordelen in sport (basketbal): meer overzicht,
tactisch sterker, minder blessuregevoelig. Geen
hulpmiddelen meer nodig (enkelbraces)
Voelt zich gezonder
Rust en evenwicht op alle vlakken
Ziet lichaam als geheel (holisme) vertrouwen in het
lichaam als geheel
Trainen lichaam en geest: yoga is sport van het
bewustzijn
Algeheel welbevinden in drie maanden ontzettend
gegroeid
Bewustwording en corrigeren van lichaamshouding
Luisteren naar signalen van het lichaam
Bewust van signalen en weet wat daarmee te doen
Houdingen aanpassen naar eigen kunnen
Bewust van lichaamshouding
Bewust van spanning in kaken: los kunnen laten
Bewust van behoefte aan beweging tijdens
werkzaamheden
Bij opmerken pijnklachten: gebruik yogaoefeningen
Aanvoelen van signalen en weten wanneer rust
nodig is
Souplesse onderrug
Algehele soepelheid en lenigheid
Meer flexibiliteit in schouders
Minder fysieke weerstand in houdingen
Heupen soepeler
Ledematen flexibeler
Soepeler in yogahoudingen
Souplesse gehele rug
Hot-lessen vergroten flexibiliteit
Meetbaar leniger: reumatoloog: centimeters
verschil
Meer kracht in armen
Meer spierkracht
Makkelijker lichaamshouding te corrigeren
Sterker
Kracht in bekkenbodemspieren
Sterkere enkels: geen enkelbraces meer nodig
Pijnklachten onderrug zijn weg
Pijnklachten rug en knieën weg
Minder vaak een stijve nek
Indien pijnklachten: yoga gebruiken om los te
maken
Geen nekpijn meer
113
Samenhang met
slaapkwaliteit,
energie, stress,
ontspanning
Ademhaling
Samenhang met
ademhaling,
energie, stress,
ontspanning
Slaapkwaliteit
Samenhang met
stress en
ontspanning
Energie
Samenhang met
fysieke signalen
Voeding
Ademhaling omlaag/buikademhaling
Buikademhaling wordt tweede natuur
Letten op ademhaling en ontspannen van de
onderbuik
Geen hyperventilatie meer
Ademhaling als techniek om in slaap te komen
Grotere longinhoud
Focus op ademhaling bij ervaring druk of
gedachten, moeilijke gesprekken, presentaties,
lesgeven
Bewuster van ademhaling
Buiten de les toepassen van
ademhalingsoefeningen om meer energie en
warmte te krijgen
Slaapkwaliteit is verbeterd
Diepere slaap
Ademhaling als techniek om in slaap te komen
Dromen: verwerken van emoties 2x
Na twee lessen: ’s nachts doorslapen vanwege
uitblijven pijn (heup)
Goede nachtrust belangrijk voor respondent
Slaap is heilzamer
Lekker slapen
Gemakkelijker inslapen
Minder dromen
Eigen energie balans bewaken, bewustwording
Energiebalans
Fit voelen
Conditie en sportiviteit gaan vooruit
Gesport maar niet afgemat na les
Energie door Kundaliniles
Steeds meer aankunnen (Vermoeidheidssyndroom)
Meer energie
Voelt zich energetisch schoon
Energie verkregen vanuit yogalessen voelt als
levenskracht
Meer energie voor zaken in dagelijks leven (e.g.
tuinieren, schoonmaken)
Deels gezondere voeding, wil hier nog stappen in
ondernemen
Alerter op voeding
Probeert voeding aan te passen
Meer thee en water met citroen
Deels vegetarisch
Anders kijken naar voeding
Dieet verandert door aandoening en yoga;
bewuster van voeding. Minder ongezonde voeding
(koek, chocola, gebak, kant-en-klaar maaltijden)
Minder grote maaltijden voor de les
114
Samenhang met
geheel fysiek
welbevinden
Andere fysieke zaken
Afvalstoffen kwijtraken
Verzorgen lichaam en organen
Betere balans
Bewust van lichaamshouding
Ontspannen gezicht (kaken)
Fysieke grenzen verleggen (door flexibiliteit en
spierkracht)
Toename spiermassa en lichaamsgewicht
Minder blessuregevoelig
Psychische balans
Anders in het leven staan
Goede balans privé en werk
Geaard gevoel
Samenhang met
voeding en fysieke
signalen
Bewustwording
Samenhang met
stress, emoties,
vrijetijdsbeste-ding
Ontspanning
Gezondere keuzes leren maken
Bewustwording lichaamshouding
Meer aandacht in yogahoudingen
Zelfbewustzijn vergroot (fysiek en emotioneel)
Aandacht
Rustmomenten
Zichzelf tot rust brengen
Ontspannen staat/mindful/meer rust en
zijn/verstilling
Meer in het moment proberen te leven/mindfulness
Eindontspanning wordt steeds fijner naarmate
respondent langer beoefent
Geestelijke vrijheid: niets hoeven/niets-doen
Dingen loslaten die niet meteen hoeven te
gebeuren
Minder externe prikkels nodig
Zoekt de ontspanning/niets doen meer op
Psychisch
welbevinden
Samenhang met
stress en
ontspanning
Samenhang met
onstpanning,
ademhaling
Stress
Minder stress
Gevoelens van stress loslaten
Buikademhaling inzetten op stressvolle momenten
Beter met stress omgaan
Rustig gevoel bij moeilijke momenten (afscheid
vader)
Invloed yoga grootst op momenten van stress:
meer controle over lichaam en emoties
Ontladingsmethode
Stress laten bezinken
Helpt assertief te zijn bij stressvolle momenten
Hoe meer yoga, hoe minder stress
Stressniveau omlaag, niet in fight-flight
115
Samenhang met
emoties,
vrijetijdsbesteding,
werkcapaciteit
Samenhang met
energie,
ontspanning,
nieuwe
vaardigheden en
kennis, fysiek
welbevinden,
psychisch
welbevinden
Zelfbeeld/
Zelfvertrouwen
Beloning van yoga
Ruimte durven innemen
Controle loslaten bij geven presentaties
Niet meer zenuwachtig
Zelfverzekerder
Meer spanning aan kunnen
Zelfacceptatie: durft zonder make-up naar yoga
(voorheen niet), houden van zichzelf, niet meer in
eigen beperkingen maar in mogelijkheden dneken
Minder waarde hechten aan mening van anderen
Meer bewust van hoge eisen aan zichzelf
Minder bevestiging van anderen nodig
Zoektocht naar identiteit
Versterking eigen kracht
Fijn om geen prestatie meer te hoeven leveren
Komt dichter bij zichzelf
Daadkrachtiger
Meer zelfkennis
Zelfkennis: Weten waar perfectionisme vandaan
komt en daardoor er beter mee om kunnen gaan
Minder twijfelen aan zichzelf
Meer vertrouwen in eigen kwaliteiten (creativiteit en
goede bedoelingen) en eigen handelen
Vertrouwen in het goede in zichzelf
Minder kwetsbaar; kan zich daardoor kwetsbaarder
opstellen
Zichzelf meer gunnen
Sterk oordelen over zichzelf neemt af
Zichzelf bloot durven geven
Gevoel na de yogales: energieveld, ‘lichte wolk’
Een gevoel van flow en geaardheid
Psychische rust
Genieten van yoga
Geleerd dat alles een proces is (yoga
weerspiegeling van processen in het dagelijks
leven)
Goed voor fysiek en mentaal
Balans
Afname blessuregevoeligheid
116
Samenhang
nieuwe kennis en
vaardigheden,
werkcapaciteit,
emoties
Samenhang met
ontspanning,
ademhaling, pijn
en ongemak
Spiritueel
welbevinden
Cognitief
Beter bewustzijn op waarnemingsniveau, kan beter
dingen zien
Cognitieve taken gaan ‘meer vanzelf’
Creatieve ideeën tijdens yogalessen
Ruimte voor ideeën
Reflectief vermogen: yoga helpt spiegelen hoe je in
het leven staat
Beter kunnen relativeren
Vanuit andere perspectieven kunnen kijken
Keuzes maken, objectiveren, grenzen stellen,
waarnemen
Sneller beslissingen nemen, scherper, weet sneller
antwoorden, toename concentratie (zowel in werkals privésituatie)
Geen dwangmatige denkprocessen meer
Minder ideeën maar daardoor meer rust en
aandacht voor andere ideeën
Emoties
Helpt bij balans negatieve gedachten
Inzichten tijdens yogales
Gedachten en emoties loslaten/hoofd leegmaken
Ruimte ervaren in hoofd
Processen op emotioneel vlak worden getriggerd
Bewuster en ontvankelijker voor emoties
Minder reactief
Niet vanuit emotie handelen
Negativiteit omdraaien naar dankbaarheid
Zelfreflectie is niet altijd gemakkelijk
Leren loslaten bij Yin-lessen
Emoties tijdens eerste periode lessen
Minder piekeren
Meer vertrouwen in eigen kunnen
Bewuster van blokkades in emoties
Ondanks vervelende (huidige) situatie is
emotionele balans door yoga goed
Afstand kunnen nemen
Focus op ademhaling bij moeilijke gesprekken
Toename emotionele stabiliteit
Weer zin om dingen te ondernemen (na minder
prettige periode)
Ruimte in het hoofd
Minder bezig met emoties en conflicten
Emoties leren loslaten
Minder prikkelbaar
Eigen emoties confronterend
Houdingen soms confronterend
Boosheid op de mat, huilend in de les, fysieke
ongemakken confronterend
Toename in vrolijkheid vanwege afname pijn
117
Samenhang
emoties, fysieke
en huiselijke
omgeving
Spiritualiteit voor de
respondent
Geen kernactiviteit
Open voor spiritualiteit
Dingen die op het pad komen, zaken omarmen en
anderen daarin meenemen
Aandacht voor en genieten van natuur, dieren,
insecten
Dankbaar voor ondergaan ziekten en daardoor
nieuw doel in het leven: mensen inspireren
Gevoel van steun vanuit overledenen, geloven in
engelen (personen die op het juiste moment op het
pad komen)
Geraakt worden door muziek en kunst, niet
zoekende naar spiritualiteit
Liefde en mededogen onlosmakelijk verbonden met
spiritualiteit
Open staan voor yoga
In het moment leven/mindful zijn
Door het leven verweven, interesse in diverse
invalshoeken
Samenhang
emoties
Intuïtie
Meer naar gevoel luisteren
Betere balans tussen cognitief en intuïtie
Intuïtief handelen
Samenhang
discussie,
spiritualiteit
dagelijks leven
Extra/andere
(aansluitende)
beoefening
Meditatie
Vipassana meditatie
Boeddhistische leesclub
Retraites
Dansmeditatie
Taoisme
Vetinaire acupunctuur
Dansmeditatie
Taoïsme
Alternatieve geneeswijzen
Interesse in aura’s
Geen geweld/geweldloosheid
Belangeloos handelen/goed proberen te doen
Oordeelloos handelen
Respect voor anderen (ongeacht religie etc.)
Samenhang
spiritualiteit
dagelijks leven
Yogafilsofie
Samenhang
yogafilosofie
Spiritualiteit in het
dagelijks leven
Spiritualiteit integreren in opvoeding kinderen,
omgang met collega’s en leerlingen
Keuze voor werkveld (school in plaats van een
commerciële instelling)
Belangeloos handelen
Samenhang
gehele spiritualiteit
Yoga van invloed op
spiritualiteit en vice
versa
Kundalini yoga brengt verbondenheid met
universum
Yoga helpt in spiritualiteit vanwege verbondenheid
Aanvulling op levensstijl
Intentie in gedachten nemen
Yoga sluit aan op Boeddhistische leesclub en
meditatie
Yoga sluit aan bij eigen levensvisie, herkenning in
yoga: eigen basis gevonden
Spirituele ontwikkeling gaat beter door yoga:
emoties in balans en een gezond en schoon
lichaam
Open staan voor yoga ziet respondent als spiritueel
Geconcentreerd met jezelf bezig zijn
118
Sociaal
welbevinden
Samenhang
emoties, stress,
ontspanning,
zelfbeeld, sociale
steun, spiritualiteit
dagelijks leven,
voeding
Interpersoonlijke
relaties
Samenhang
interpersoonlijke
relaties
Sociale steun
Volledige aandacht kinderen
Op zoek naar mensen met dezelfde interesses/
gelijkgestemden
Yoga van invloed op gespreksonderwerpen
Open, liefdevoller, ander mens, minder bevattelijk
voor spanningen
Meer inleving in andermans emoties en energie
Andermans irritaties/gevoelens los kunnen laten
Versterkt band huwelijk doordat beide beoefenen
en profijt hebben
Overbrengen enthousiasme over yoga
Anderen makkelijker accepteren
Makkelijker accepteren collega’s
Minder reactief in o.a. moederschap
Meer liefdevol en ontspannen in relaties
Kijken naar andere perspectieven
Meer aandacht en bewustzijn in contact met
anderen
Nieuwe sociale contacten vanuit YCT
Stelt zich meer open in relaties
Leert anderen yogatechnieken (ademhaling bij
kinderen etc.)
Gunt anderen vooruitgang d.m.v. yoga
Keuzes maken in sociale contacten
Rekening houden met eigen behoeften in sociale
contacten
Ervaart yogi’s als fijne personen
Spiritualiteit integreren in opvoeding kinderen,
omgang met collega’s en leerlingen
Rustiger in omgang met anderen, minder snel in
conflict
Neutraler in relaties
Verandering in sociale contacten: bijvoorbeeld
minder behoefte aan alcoholen en sigaretten,
daardoor andere contacten
Meer voldoening uit contact met anderen, ook
vreemden
Bewuster van anderen
Goede band met docent
Minder irritatie naar anderen (teamgenoten,
collega’s)
Vredelievend gevoel
Vertrouwen vanuit YCT, eigenaren en samenzijn
met de groep
Gelijkgezinden bij elkaar (YCT)
Steun vanuit docenten d.m.v. gesprekken
Ervaart steun vanuit het contact met anderen
Binnen YCT: mensen zeggen daadwerkelijk hallo
Gevoel van sociale steun binnen lessen
YCT is een vertrouwde plaats
Gevoel zichzelf te kunnen zijn binnen YCT
119
Samenhang
interpersoonlijke
relaties, flexibiliteit,
spierkracht,
mobiliteit
Seksuele gezondheid
Interesse in verandering seksualiteit maar
momenteel nog geen verandering
Betere balans (partner beoefent ook)
Flexibeler/beweeglijker
Indien partner ook yoga zou doen: meer
vooruitgang
Activiteiten dagelijks
leven
Makkelijker kiezen voor een extra workshop
vanwege bredere interesse
Geleerd betere keuzes te maken
Samenhang
flexibiliteit, pijn en
ongemak,
spierkracht
Mobiliteit/
Beweeglijkheid
Weer kunnen hardlopen
Zeker niet slechter
Durft meer te proberen qua houdingen
Gemakkelijker op kunnen staan
Flexibeler
Sterker core (rompspieren)
Betere houding
Samenhang pijn
en ongemak
Medische
hulp/medicijnen
Samenhang
cognitieve
vaardigheden,
zelfbeeld, emoties,
interpersoonlijke
relaties,
ontspanning,
stress
Werkcapaciteit
Geen manuele therapie meer nodig, fysiotherapie
Gebruikt niets: indien wel: denkt minder nodig te
hebben
Aanvankelijk pijnstillers overwogen vanwege
artrose, niet meer nodig
Minder medicijnen voor hoge bloeddruk
Minder pijnstilling nodig door yoga
Wil yoga en daaruit voortvloeiende spiritualiteit
integreren in het werk
Betere werkcapaciteit vanwege toename cognitieve
vaardigheden (e.g. toename concentratie)
Vanwege meer daadkracht: krijgt hierin erkenning
van anderen en daardoor ook de leiding
Efficiënt werken, knopen doorhakken
Bewuster van lichaamshouding tijdens
werkzaamheden
Meer aandacht voor klanten
Kwaliteit van werk is toegenomen
Meer begrip voor patiënten, milder en soepeler
naar patiënten
Durft meer keuzes te maken in werkzaamheden
Presentaties gaan beter door rustige ademhaling
Rust in hoofd en ontspannen presenteren
Samenhang pijn
en ongemak
Welbevinden op
het
omgevingsgebied
Veiligheid
Welbevinden op
het gebied van
onafhankelijkheid
Samenhang
vrijetijdsbesteding
Veilig voelen in eigen lichaam
120
Samenhang
activiteiten
dagelijks leven,
vrijetijdsbesteding, zelfbeeld,
cognitieve
vaardigheden
Nieuwe kennis en
vaardigheden
Lezen: voeding en chakra’s
Eventueel extra cursus
Vaardigheden om in rusttoestand te komen
Spiegelen van eigen handelen en emoties
Meer zelfkennis: extra leerschool
Meer ruimte voor speelsheid: ‘Jongetje komt weer
naar boven’
Sneller stukken lezen, hoofd- en bijzaken kunnen
scheiden, daardoor sneller nieuwe kennis opslaan
Nieuwe geestelijke vaardigheden: creativiteit en
loslaten
Samenhang
interpersoonlijke
relaties,
spiritualiteit
Maatschappelijke
participatie
Glimlach op straat, onbekenden helpen, kleine
handelingen: butterfly effect
Baan aangeboden gekregen: durft weer erop uit te
trekken
Inzetten voor maatschappij d.m.v. bloed- en
plasmadoneren, vrijwilligerswerk, acoliet, ‘goed’
proberen te leven
Gemakkelijker contact met anderen
Helpt anderen makkelijker
Vrijetijdsbesteding
Andere keuzes: natuur, minder behoefte aan
winkelen
Bewuste keuze voor uitgaven aan yoga in plaats
van andere vrijetijdsbesteding
Kiezen voor yoga in plaats van niets-doen
Door yoga naar meditatiegroep, compassietraining,
mindfulnesscursus en voicedramatraining gegaan
Wandelen (wandelclubje met collega’s) kon niet
meer, nu wel, avondvierdaagse proberen
Skiën gaat beter door yoga
Kiest vaker voor wandeling door de natuur en
geniet hier meer van
Sportieve activiteiten lukken makkelijker door yoga
Nieuwe prioriteiten: zelf geen dingen meer doen die
niet als leuk gezien worden
Begonnen met zangles
Voordelen in sport (basketbal); beter presteren
Genieten van rust in natuur
Begonnen met blog: vertrouwen in eigen handelen
en keuzes
Samenhang
activiteiten in het
dagelijks leven,
fysiek en
psychisch
welbevinden
Samenhang
cognitieve
vaardigheden,
spiritualiteit,
ontspanning
Fysieke en huiselijke
omgeving
Meer voorkeur voor een prettige inrichting en
omgeving
Anders waarnemen van omgeving
Voelt meer verbondenheid qua energie met
omgeving
Genieten van zonsondergang, maan, natuur, nieuw
leven wat zich ontpopt, eigen moestuin
Bewuster van storende zaken (e.g. apparatuur in
huis) en van behoefte aan natuur
Behoefte aan orde en rust
121
Samenhang
emoties,
bewustwording
Financiën
Minder aankopen vanuit emotie
Minder behoefte aan spullen kopen
Indirect betere financiële gezondheid
Bewuste keuze voor uitgaven aan yoga in plaats
van andere vrijetijdsbesteding
Inzetten van geld voor ervaringen (reizen, retraites,
cursussen)
Yogalessen financiëel grote investering, is het
waard
Samenhang
mobiliteit
Yogacentrum
Tilburg
Transport
Fietst vaker
Elektrische fiets gekocht
Lezingen, workshopdagen, yoga bij bedrijven
Lessen op zaterdagen
Veel keuze in lessen, in het begin moeilijk kiezen
Voeding voor na de les (noten o.i.d.)
Samenwerking met bedrijven om andere
doelgroepen aan te spreken
Behoefte vanuit leden voor gesprekken met
eigenaren en docenten
Betere vervanging en/of communicatie omtrent
lesuitval
Zorgdragen voor genoeg materialen tijdens les
(bolsters)
Hoofdstand in lessen
Meditatieles
Voorkeur voor het zelf klaarleggen van yogamatten
Mist gemoedelijkheid
Meditatie aan het eind van de les mag langer
Muziek na de les voor personen die willen blijven
mediteren
Eigenaren: meer loslaten, delegeren (te) veel hooi
op de vork
Filosofieles
Moeilijk te omschrijven of veranderingen door yoga
komen of door andere veranderingen in de
leefsituatie van de respondent
(Assertiviteitstrainingen, krijgen van kinderen,
coaching/therapie, andere spirituele beoefening,
pensioen et. cetera)
Discussie
Respondent
mist/aanvullingen
vanuit respondent
Yoga in combinatie
met
122
Bijlage III: Ethische verantwoording
123
Aan de hand van de gedragscode voor praktijkgericht onderzoek op het HBO (Andriessen, Onstenk,
Delnooz, Smeijsters & Peij, 2010) is dit overzicht gemaakt.

Vergelijkbare documenten

Soma-berichten

Soma-berichten Binnen mijn vorige studie (Toegepaste Psychologie) ben ik vrij wetenschappelijk opgeleid, waardoor het nu erg vreemd voelt om over mezelf te vertellen in een scriptie. Dit hangt denk ik ook wat sa...

Nadere informatie