Eenheid in kracht, 90 jaar federatie

Commentaren

Transcriptie

Eenheid in kracht, 90 jaar federatie
BIJZONDER BEZIT
PRIZED POSSESSIONS
IN ÉÉnheid zit kracht
UNITED WE STAND
20 complexen van de corporaties
20 projects of the housing associations
90 jaar Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties
90 years of the Amsterdam Federation of Housing Associations
IN ÉÉnheid zit kracht UNITED WE STAND 90 jaar Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties 90 years of the Amsterdam Federation of Housing Associations
IN ÉÉnheid zit kracht
UNITED WE STAND
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
De Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties werd
The Amsterdam Federation of Housing associations was
opgericht op 23 maart 1917. Blijkens artikel 2 van de
founded on March 23, 1917. Article 2 of the statutes states
statuten stelt de Federatie zich ten doel het behartigen van
the Federation’s aim to nurture the continuation of public
de belangen van de volkshuisvesting in het algemeen en die
housing in general and for their members in particular.
van haar leden in het bijzonder.
The Federation aims to achieve this by:
De Federatie tracht haar doel te bereiken door
–
–
het voeren van geregeld overleg met de besturen van
bodies within both Amsterdam’s municipality as well
de gemeente Amsterdam en aangrenzende gemeenten,
as surrounding municipalities, plus other public and
alsmede met andere publiek- en privaatrechtelijke
private organisations regarding civil planning and public
instellingen, over onderwerpen de ruimtelijke ordening
en de volkshuisvesting betreffende;
–
housing issues including;
–
het verrichten van studie en onderzoek, alsmede het
economische, technische en andere aspecten van de
aspects of public housing;
–
het bevorderen van het bouwen en exploiteren van
–
stimulating unity among members;
woningen door haar leden;
–
informing and advising members;
het bevorderen van eenheid in het beleid van haar
–
making use of any other legal means to achieve the
leden;
–
–
stimulating the building and management of properties
by its members;
volkshuisvesting;
–
stimulating research and developing the discussion
about ethical, social, economic, technical and other
bevorderen van de discussie over de ethische, sociale,
–
Organising regular meetings with the governing
Federation’s aim.
het verstrekken van adviezen en gegevens aan haar
leden;
Associations in Amsterdam or surrounding municipalities
alle andere wettige middelen welke aan het doel
working for the benefit of social housing which meet
bevorderlijk kunnen zijn.
the requirements of the Housing Act as well as other
organisiations in the city or the surrounding area solely or
Leden (gewoon dan wel buitengewoon) van de Federatie
partly devoted to social housing may become members of
kunnen zijn in Amsterdam of in aangrenzende gemeenten
the Federation.
gevestigde woningcorporaties, die werkzaam zijn in het
belang van de volkshuisvesting en die als zodanig zijn
toegelaten krachtens de Woningwet, en andere in de
gemeente Amsterdam of in gemeenten in de omgeving
van Amsterdam gevestigde instellingen met volledige
rechtsbevoegdheid, die uitsluitend of mede werkzaam zijn in
het belang van de volkshuisvesting.
In éénheid zit kracht United we stand
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
voorwoord
foreword
Dit jaar bestaat de Amsterdamse Federatie van
This year, the Amsterdam Federation of Housing
Woningcorporaties negentig jaar. De toenmalige Federatie
associations (AFWC) celebrates its 90th year. On March 23,
van Amsterdamsche Woningbouwvereenigingen verenigde
1917, no less than 16 housing associations joined forces
sinds 23 maart 1917 zestien woningbouwverenigingen in
to form an organisation then known as the “Federatie van
Amsterdam. In deze uitgave staan we daarom uitgebreid
Amsterdamsche Woningbouwverenigingen”. In this book we
stil bij de geschiedenis van de Federatie, en daarmee van de
look back at the history of the Federation in conjunction with
Amsterdamse corporaties. Jaco Boer, zelfstandig journalist
the history of Amsterdam’s housing associations. Jaco Boer,
en stadsgeograaf, is in onze geschiedenis gedoken.
journalist and urban geographer, delved into the archives to
do just that.
De complexen die we daarnaast laten zien hebben onze
leden – de elf woningcorporaties die actief zijn in Amsterdam
The projects featured here have all been selected by our
– zelf als meest bijzonder hebben aangeduid. Het gaat
members – the 11 housing associations currently based in
om oude en nieuwe gebouwen, in alle delen van de stad.
Amsterdam – as examples of their most unique designs,
Natuurlijk ontbreekt een historisch complex als Het Schip
both old and new, throughout the city. Of course a historic
in stadsdeel Westerpark niet in dat overzicht. Maar ook
monument such as Het Schip (The Ship) in Westerpark is
nieuwbouw zoals de Borneodriehoek in de Indische Buurt
a must in any such overview, as is the new Borneodriehoek
en Parkrand in Geuzenveld-Slotermeer staan op deze lijst.
(Borneo Triangle) complex in the Indische buurt area and the
De maatschappelijk brede taakopvatting van corporaties
Parkrand complex in Geuzenveld-Slotermeer. The housing
is terug te vinden in de woonzorgcentra en zelfs een
associations’ broad social role is evident in their care centres
kerkgebouw in Zuidoost. In de categorie renovatie mogen
and even the church they built in Zuidoost. The Houtman-
Houtman-Plancius, de Tweede Jacob van Campenstraat
Plancius building, the Tweede Jacob van Campenstraat
en de Nieuwe Akbar natuurlijk niet onvermeld blijven.
project and the Nieuwe Akbar also can not be overlooked as
Architectuurfotograaf Roos Aldershoff maakte foto’s van
important renovation projects. Architecture photographer
deze complexen, die naar onze mening een prachtige
Roos Aldershoff captured these unique projects on film,
impressie geven van de woningbouw in de afgelopen eeuw
which in our view gives an impression of Amsterdam’s social
in Amsterdam.
housing in the last century.
Hans van Harten
Hans van Harten
Directeur
Director
Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties
Amsterdam Federation of Housing associations
Augustus 2007
August 2007
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
in ÉÉnheid
zit kracht
united we
stand
De leden van de Federatie The Federation members
Amsterdamsche Coöperatieve Woningvereeniging Samenwerking*
Stadsherstel NV*
Ymere
Woningbouwvereniging Het Oosten
Woonzorg Nederland
DUWO
Woningbouwvereniging De Goede
woning*
de Alliantie Amsterdam
Woningstichting Eigen Haard
Algemene Woningbouw Vereniging
Far West
Woonmaatschappij
Woonstichting De Key
Woningstichting Rochdale
Stichting Cordaan*
* Buitengewone leden
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
“De toekomst zal ons aantoonen dat het een daad van wijs beleid is
geweest, in Amsterdam de verschillende bouwvereenigingen in één
organisatie saam te brengen; in éénheid zit kracht en waar voorheen door
gescheiden optreden de mogelijkheid zeer zeker niet was buitengesloten
dat de vereenigingen elkander enigszins zouden tegenwerken, door
de organisatie, waarin wij thans zijn saamgekomen, wordt dit vrijwel
voorkomen en kunnen wij als een gesloten geheel optreden.”
“The future shall reveal that it was a wise decision to bring Amsterdam’s
various housing associations together in one organisation. United we stand,
and where once our divided efforts did not rule out the possibility that
different groups could end up working against each other, now, through the
central body which has brought us together, this can be avoided as we form
a united front in all our actions.”
In éénheid zit kracht United we stand
Het waren heldere woorden die in het eerste jaarverslag van
The logic behind uniting 16 housing associations could
de “Federatie van Amsterdamsche Woningbouw-
not have been more clearly communicated in the first
vereenigingen” werden gebruikt om de samenwerking tussen
annual report of the Federatie van Amsterdamsche
zestien corporaties te verklaren. Toch was het bijzonder
Woningbouwvereenigingen. Nevertheless, it remained
dat zoveel Amsterdamse woningbouwverenigingen op 23
remarkable that so many of Amsterdam’s housing
maart 1917 hun handtekening onder de samenwerkings-
associations were actually prepared to sign on the dotted
overeenkomst zetten. Sinds de introductie van de Woningwet
line, agreeing to cooperate on March 23, 1917. Since
in 1901 waren er wel veel instellingen opgericht die iets aan
the introduction of the 1901 Housing Act, there were
de schrijnende woonomstandigheden wilden doen. Maar
many different organisations trying to improve the city’s
iedere organisatie had zijn wortels weer in een ander deel van
terrible living conditions. But each organisation was rooted
de nog sterk verzuilde samenleving. Katholieke werklieden,
in a different religious denomination or social group,
socialistische arbeiders, spoorwegpersoneel en onderwijzers
which at the time carved society into clearly-divided
hadden allemaal hun eigen woningbouwvereniging.
sections. Catholic labourers, socialists, railway workers
and teachers all had their own housing associations.
Een verleidelijk aanbod
De gemeenschappelijke ‘vijanden’ bleken uiteindelijk
A tempting offer
groter. Zo was er de onbeschrijflijke woningnood die
The communal obstacles proved greater than the
was ontstaan door de snelle economische groei aan
individual needs. The rapid economic growth at the
het einde van de negentiende eeuw. Tussen 1870
end of the 19th century led to a massive housing
en 1900 was het aantal inwoners van Amsterdam
shortage. Between 1870 and 1900, the number of
verdubbeld tot een half miljoen. Iedere vochtige kelder of
people living in Amsterdam doubled to half a million.
krappe zolderetage werd als slaapvertrek gebruikt voor
Every damp cellar or cramped attic was used to sleep
complete gezinnen. Semi-filantropische instellingen als
entire families. Semi-philanthropic organisations such
Bouwmaatschappij Concordia en Salerno hadden wel
as Bouwmaatschappij Concordia or Salerno had tried
geprobeerd om het woningtekort kleiner te maken. Maar
to reduce the scale of the problem, but the 4,000
de vierduizend woningen die zij in die jaren bouwden,
homes they built were but a drop in the ocean.
waren een druppel op een gloeiende plaat geweest.
Moreover, in the years of the Federation’s founding,
Bovendien was het in de jaren dat de Federatie werd
building materials were extremely scarce. Europe’s
opgericht erg moeilijk om aan bouwmaterialen te
largest countries were at war, raising the price of wood
komen. De grote landen van Europa waren met elkaar
and stone by as much as 400 per cent. Thanks to their
in oorlog geraakt, waardoor de prijzen van hout en
status as “authorised organisations”, housing associations
stenen met soms wel 400 procent waren gestegen.
were granted government loans on favourable terms
Woningbouwverenigingen konden als ‘toegelaten
enabling them to build affordable homes for the working
instelling’ wel gunstige leningen van de rijksoverheid
class. However, that was not enough to keep the rent
krijgen voor de bouw van betaalbare arbeiderswoningen.
down or to ensure healthy housing management.
Maar dat was onvoldoende om de huren laag te kunnen
houden en een gezonde exploitatie mogelijk te maken.
The enormous housing shortage and lack of funds led
Alderman Wibaut to assist the Amsterdam’s housing
De grote woningnood en het gebrek aan geld waren
associations by offering to cover the shortfall on all
voor wethouder Wibaut ook de redenen geweest om de
new homes for five years. In exchange for this, the
10
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Amsterdamse woningbouwverenigingen aan te bieden
associations were expected to adjust their rents to
de exploitatietekorten op nieuwe woningen vijf jaar
compensate for rising construction costs. That was
lang voor zijn rekening te nemen. Als tegenprestatie
a tricky dilemma for the housing associations; they
moesten de corporaties wel op gezag van de gemeente
badly wanted to build new homes, but had also always
hun huren aan de stijgende bouwkosten aanpassen.
fought to offer their members as low a rent a possible.
Voor de woningbouwverenigingen was dat een lastig
Eventually they agreed to Wibaut’s conditions. Because
dilemma. Ze wilden dolgraag bouwen, maar hadden
each association negotiated separately with the
zich ook altijd ingespannen om zo goedkoop mogelijke
alderman, they were not in a position to play hardball
woningen voor hun leden neer te zetten. Uiteindelijk
with the city council and therefore, they agreed that
gingen ze toch akkoord met de afspraken. Omdat
next time they would increase their clout by working
iedere vereniging afzonderlijk met de wethouder
together. This heralded the birth of the Federation.
onderhandelde, konden ze zich niet al te hard opstellen
tegenover het gemeentebestuur. Wel spraken de
Separate bedrooms and a lavatory
verenigingen af om het de volgende keer beter aan te
The support of Amsterdam’s city council had an immediate
pakken en samen op te trekken in de onderhandelingen.
effect – especially in the first half of the 1920s, when the
De oprichting van de Federatie was een feit. housing associations and the newly founded Municipal
Aparte slaapvertrekken en een privaat
thousands of homes. Later, the government cut back on
De steun van de gemeente Amsterdam had onmiddellijk
the loans so heavily that the housing associations could
effect. Vooral in de eerste helft van de jaren twintig
only continue building with backing from the city council.
Housing Authority (Gemeentelijke Woningdienst) built
werden er door de woningbouwverenigingen en
de net opgerichte Gemeentelijke Woningdienst
Apart from the sheer numbers of homes being built
duizenden woningen neergezet. Later bezuinigde
in those years, it was the quality of the new homes
de rijksoverheid zoveel op de bouwvoorschotten
that really stood out. Most of the housing associations
dat de woningcorporaties alleen nog konden
employed top architects such as Berlage, De Bazel
bouwen onder garantstelling van de gemeente.
and Staal to carry out their plans. Kramer and De Klerk
– figureheads of the Amsterdam School style – created
Nog meer dan het aantal woningen sprak in die jaren
splendid facades and streets while also rethinking
vooral de kwaliteit van de nieuwe onderkomens tot
the traditional approach to interior design. Separate
de verbeelding. De meeste woningbouwverenigingen
bedrooms, lavatories, showers and heating became
hadden voor hun woningbouwplannen toparchitecten
the norm for the housing associations. Rochdale, who
als Berlage, De Bazel en Staal ingehuurd. Kramer
by 1909 was already incorporating separate bedrooms
en De Klerk – boegbeelden van de Amsterdamse
and lavatories in their designs, was the first to create
School beweging – ontwierpen prachtige gevels en
a communal garden. Zomers Buiten in turn, was the
straatwanden en voerden ook binnenshuis allerlei
first to build its own paddling pool and playground.
vernieuwingen door. Aparte slaapkamers, toiletten,
douches en centrale verwarming gingen daardoor tot de
Harmony and conflict
standaarduitrusting van een corporatiewoning behoren.
In the 1930s, there were many differences of opinion
Rochdale die al in 1909 zijn eerste woningwetwoningen
between the Federation’s various associations. The
van aparte slaapvertrekken en een eigen ‘privaat’ had
management had a hard time getting everyone to
voorzien, legde als eerste een gemeenschappelijke
see eye-to-eye, while the relationship between the
In éénheid zit kracht United we stand
11
tuin aan. Zomers Buiten had op zijn beurt de primeur
Federation and the city officials was quite close. Arie
van een eigen speelvijver en kinderspeelplaats.
Keppler, the first director of the Municipal Housing
Authority, had already expressed his satisfaction with
Eensgezindheid en confrontatie
the united Federation. “May your Federation contribute
In de jaren dertig waren er binnen de Federatie wel veel
to a powerful social housing policy,” he said in his
meningsverschillen tussen de afzonderlijke corporaties.
congratulatory letter. Keppler often attended meetings
Het kostte het dagelijks bestuur veel energie om de
with the Federation’s board of directors and also advised
verschillende ‘bloedgroepen’ op één lijn te krijgen en te
the individual associations, where he had a great deal
houden. De verstandhouding tussen de Federatie en de
of influence. They were required to deposit 80 per cent
ambtenaren op het stadhuis was juist vrij hartelijk. De
of their gross rental income in the municipal’s bank
eerste directeur van de Gemeentelijke Woningdienst, Arie
account. Those who wanted to withdraw any amount
Keppler, had in 1917 al laten weten dat hij blij was met de
from this account could only do so with permission
oprichting van de overkoepelende vereniging. “Moge uw
from the Municipal Housing Authority’s director.
Federatie medewercken tot een krachtige ontplooiing van
den woningbouw” schreef hij in zijn felicitatiebrief. Keppler
Despite this close contact, there were still serious
woonde ook regelmatig bestuursvergaderingen van de
conflicts between the associations and the city council
Federatie bij en gaf de corporaties tal van adviezen. Hij had
in those years regarding, for example, the rising
verder ook veel invloed op het doen en laten van individuele
leasehold rates which drove up the labourers’ rents.
woningbouwverenigingen. Zo waren corporaties verplicht om
The Municipal Housing Authority’s new construction
elke maand tachtig procent van hun bruto huurinkomsten op
projects were also often the cause of conflict. In
een gemeentelijke girorekening te storten. Wie bedragen van
some cases, the conflict would result in a head-on
deze rekening wilde opnemen, kon dat alleen na toestemming
confrontation. In 1922, the city council threatened
van de directeur van de Gemeentelijke Woningdienst.
to dissolve housing associations Rochdale and Eigen
Haard if they were going to keep resisting the agreed
Toch waren er in die jaren ook serieuze conflicten tussen
rent rise. The crisis would repeat itself 60 years
corporaties en de gemeente, bijvoorbeeld over de hoge
later with the headstrong Lieven De Key association,
erfpachtsommen die de huren van de arbeiderswoningen
which was equally unwilling to see rents increase.
opdreven. Ook de nieuwbouwactiviteiten van de
Gemeentelijke Woningdienst waren regelmatig inzet van
The great distribution
lastige gesprekken. In een enkel geval liep de onenigheid
The Depression and lack of building materials during the
zelfs uit op een harde confrontatie. Zo dreigde de
1930s meant that little was built, as was later the case
gemeente in 1922 de woningbouwverenigingen Rochdale
during World War Two. It was not until the beginning of
en Eigen Haard te ontbinden als ze zich nog langer
the 1950s that construction got back on track and the
bleven verzetten tegen een opgelegde huurverhoging.
wartime damage in the capital was repaired. Just after
Het drama zou zich zestig jaar later nog eens herhalen
the war, Alderman Van der Velde asked the Federation
met de eigenzinnige woningstichting Lieven De Key
to draw up a proposal to divide future (social) housing
die evenmin van huurstijgingen was gecharmeerd.
projects among the different housing associations. The
Municipal Housing Authority would no longer build new
De Grote Verdeling
homes themselves because the associations had agreed
Tijdens de jaren dertig werd er door de crisis en het gebrek
to also start building business accommodation, garages
aan bouwmaterialen weinig meer gebouwd. En ook in de
and housing for society’s weakest groups. Under the
12
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Tweede Wereldoorlog kwamen er weinig nieuwe woningen
leadership of legendary Federation Chairman Jan de
bij. Het duurde nog tot het begin van de jaren vijftig voordat
Jong, a distribution formula was devised based on the
in de hoofdstad de woningproductie weer op gang was
size of each association around the end of the war and
gekomen en de oorlogsschade was hersteld. Op verzoek
the results of the most recent city council elections.
van wethouder Van der Velde had de Federatie vlak na de
The “neutral” associations were allocated 65 per cent
oorlog een voorstel gemaakt om de toekomstige (sociale)
of the planned new social housing developments.
woningproductie onder de woningbouwverenigingen te
Catholic associations Het Oosten and Dr. Schaepman
verdelen. De Gemeentelijke Woningdienst zou zelf geen
received 20 per cent, leaving 15 per cent for Protestant
nieuwe woningen meer bouwen, omdat de corporaties
groups the Protestantse Woningbouw Vereniging and
hadden afgesproken om voortaan ook bedrijfsruimten,
Patrimonium. This “OPA” distribution system (named
garages en woningen voor maatschappelijk zwakke
after the first letters of the three largest associations per
gezinnen neer te zetten. Onder aanvoering van de
sociopolitical or religious group, Het Oosten, Patrimonium
legendarische federatievoorzitter Jan de Jong was een
and AWV) remained in place until the 1970s, although
verdeelsleutel bedacht die leunde op de omvang van
it made the biggest associations grow even bigger
individuele corporaties net na de oorlog en de uitslag van
and resulted in fragmentation of the associations’
de meest recente verkiezingen van de gemeenteraad.
properties within various districts. Which association
Concreet mochten de neutrale corporaties voortaan 65
was allowed to build when was primarily determined by
procent van de sociale nieuwbouw voor hun rekening
when it was a certain association’s “turn”. This created
nemen. Voor de katholieke woningbouwverenigingen Het
a situation which would have several associations
Oosten en Dr. Schaepman bleef 20 procent van de productie
all building at the same time, in the same block.
over, terwijl 15 procent van de nieuwbouwopgave naar de
Protestantse Woningbouw Vereniging en de protestants-
Down to business
christelijke woningstichting Patrimonium ging. Tot in
As close as the Federation and municipality were before
de jaren zeventig heeft deze ‘OPA’-verdeling – genoemd
the war, from the 1960s onwards their relationship
naar de voorletters van de drie grootste corporaties per
became more businesslike. In an effort to address the
zuil (Het Oosten, Patrimonium en AWV) – dienst gedaan.
mass housing shortage, the council started issuing
Al werden de grote verenigingen door het systeem nog
regulations about housing allocation which resulted in
groter en raakte het corporatiebezit versnipperd over de
the introduction of a distribution system. Associations
wijken. Wie wanneer mocht bouwen, werd namelijk ook
played an important role in the distribution, but the
bepaald door het moment waarop een vereniging ‘aan
municipality also allocated half of all available homes
de beurt’ was. Soms waren daardoor binnen hetzelfde
to those in urgent need. The length of membership
bouwblok twee of drie corporaties aan de slag.
became more important than the tenant’s religious
ideology or political beliefs. The strong ties that once
Nieuwe tijden, zakelijker verhoudingen
bound the members to a specific housing association
Zo hartelijk als de Federatie en de gemeente voor de
began to fade because of the new distribution system.
oorlog met elkaar waren omgegaan, zo zakelijk werd
de verhouding tussen de twee vanaf de jaren zestig.
The increasingly businesslike relations between the
Vanwege de grote schaarste aan woningen ging de
municipality and the housing associations became
gemeente regels stellen aan de verdeling ervan. Daarmee
clearly visible in Bijlmermeer. While in Westelijke
deed het distributiestelsel zijn intrede. Corporaties
Tuinsteden and Amsteram-Noord the associations were
kregen een belangrijke rol in de verdeling van woningen,
heavily involved in the development of the new districts,
In éénheid zit kracht United we stand
13
maar het stadsbestuur wees ook zelf de helft van alle
Amsterdam’s newest neighbourhood was conceived
vrijgekomen huizen aan urgent woningzoekenden toe.
behind the closed doors of the city council’s Public
Wachttijd werd een belangrijker uitgangspunt dan de
Works Department (Dienst Publieke Werken) in the first
gezindte van een woningzoekende. De sterke banden
half of the 1960s. The associations had been invited
die er tussen leden en corporaties ooit waren geweest,
to build on the new site, but they did not want to take
kregen door deze maatregelen nog minder betekenis.
the management of a large number of car parks upon
themselves as well. Moreover, they could not agree on
Die zakelijker verhoudingen tussen gemeente en corporaties
a coordinating role for the three biggest associations.
waren ook duidelijk zichtbaar in de Bijlmermeer. In de
Plans to place the development and management of
Westelijke Tuinsteden en Amsterdam-Noord waren de
all new homes under the supervision of one, central
corporaties nog nauw betrokken geweest bij de ontwikkeling
foundation also became a topic of heated debate.
van de nieuwe wijken. Maar Amsterdams nieuwste
woonwijk was in de eerste helft van de jaren zestig in alle
After difficult decisions were finally made, it transpired
beslotenheid op de tekentafel van de gemeentelijke dienst
that all of the projects had already been allocated to
Publieke Werken ontstaan. De corporaties hadden wel een
different builders. All that remained for the associations
uitnodiging gekregen om er woningen te bouwen, maar ze
to do was to collect the keys to the finished properties.
zagen de exploitatie van het grote aantal parkeergarages
Even in neighbouring Gaasperdam, which actually was
niet zitten. Bovendien konden ze het onderling niet eens
developed together with the housing associations, they
worden over een coördinerende rol voor de drie grootste
still did not manage to create a centralised committee
woningbouwverenigingen. Ook zorgde het plan om het
responsible for the construction. As in the case of
beheer en de exploitatie van alle nieuwe woningen bij een
Bijlmermeer, the associations were afraid of losing
centrale stichting onder te brengen voor veel discussie.
their identity. Nevertheless, the Federation formed
a centralised foundation to take over a number of
Nadat er toch knopen waren doorgehakt, bleken alle
the individual associations’ development tasks.
projecten al te zijn aanbesteed aan andere bouwers. De
corporaties konden alleen nog de sleutels van de nieuwe
The Dapperbuurt battle
woningen in ontvangst nemen. Ook in het naastgelegen
Although in Bijlmermeer construction was still going
Gaasperdam dat wél werd ontwikkeld en gebouwd door
strong, there was growing resistance against the
de corporaties, is het niet gelukt om de woningproductie
demolition of dilapidated homes in the city’s older
te bundelen in één uitvoeringsorganisatie. Net als in de
neighbourhoods. Within the Federation opinion was
Bijlmermeer waren de corporaties bang om hun eigen
originally divided on the best way to tackle these
identiteit te verliezen. Wel werd op initiatief van de Federatie
neighbourhoods. Advocates of demolition and those in
een gezamenlijke stichting opgericht die een aantal
favour of careful renovation stood on opposite sides of
ontwikkeltaken van de individuele corporaties overnam.
the fence. In the mid-1970s there was an increasing
move among the management to embrace a smaller-
De Slag om de Dapperbuurt
scale approach geared to maintaining as many homes
Terwijl er in de Bijlmermeer nog volop werd gebouwd,
as possible while also allowing residents more say in
groeide in de oude stadswijken het verzet tegen de sloop
matters. In 1977, this led to a tough face-off with the
van de vervallen woningen. Binnen de Federatie waren de
municipality, who wanted to demolish most of the
meningen over de aanpak van deze gebieden aanvankelijk
Dapperbuurt area. In spite of heavy political pressure,
verdeeld. Voorstanders van sloop stonden tegenover
the Federation refused to cooperate with the municipal
14
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
pleitbezorgers van behoedzame renovatie. Halverwege
plans. This brought an end to the traditional type
de jaren zeventig ontstond er binnen het bestuur steeds
of urban renewal which had favoured demolition.
meer draagvlak voor een kleinschalige aanpak met behoud
The Federation’s stubborn stance also had much to
van zoveel mogelijk woningen en ruime inspraak voor
do with the organisation’s growing professionalisation.
bewoners. Dat leidde in 1977 tot een harde confrontatie
Until deep in the 1970s, the management consisted
met de gemeente die de Dapperbuurt grotendeels wilde
of directors from the larger associations who had
slopen. Ondanks flinke politieke druk weigerde de Federatie
carried out many of the Federation’s more important
om aan de plannen van de gemeente mee te werken. Het
activities themselves. Gradually however, the scale of
betekende het einde van de klassieke stadsvernieuwing
the tasks grew too large for them to handle. After much
waarin afbraak van buurten had gedomineerd.
discussion it was finally decided to create a subsidiary
department. Enthusiastic young new arrivals such
De eigenzinnige opstelling van de Federatie had ook veel
as Duco Stadig, followed three years later by René
te maken met de groeiende professionalisering van de
Grotendorst, helped create an organisation which could
organisatie. Tot ver in de jaren zeventig had het dagelijks
also make its presence felt in The Hague’s political
bestuur dat bestond uit de bestuurders van de grotere
arena. Before their arrival, the municipality would
corporaties, zelf veel van de belangrijke activiteiten
usually have consulted the relevant minister alone.
uitgevoerd. Maar het werk was hen langzamerhand boven
het hoofd gegroeid. Na veel discussie werd uiteindelijk
One system to the next
besloten om een ondersteunend bureau op te zetten. Met de
After the new city council took control in 1978, the
komst van ambitieuze jongeren als Duco Stadig en drie jaar
council and the associations achieved a far greater
later René Grotendorst ontstond zo een organisatie die ook in
level of cooperation regarding the city’s renewal
Den Haag haar woordje mee mocht praten. Vóór die tijd ging
plans, led by the charismatic Alderman Schaefer.
de gemeente meestal in haar eentje naar de minister toe. The associations not only renovated their own
pre-war properties, they also renovated 35,000
Van ‘OPA’-model naar ‘kruisjeslijst’
private sector rental properties that had been bought
Nadat er in 1978 een nieuw stadsbestuur aan was
by the city. In the older neighbourhoods and on
getreden, werkten onder leiding van de markante wethouder
the edges of the city such as Gaasperdam and De
Schaefer de gemeente en de corporaties nauw samen bij
Banne, thousands of new homes were also built.
het vernieuwen van de stad. De woningbouwverenigingen
Although formally the associations had the final say,
renoveerden niet alleen hun eigen vooroorlogse bezit,
the city’s own housing organisation, ‘Gemeentelijk
maar gaven ook 35.000 particuliere huurwoningen die
Woningbedrijf’, was also allowed to manage a
door de gemeente waren aangekocht, een grote of kleine
modest 15 per cent of these new developments.
opknapbeurt. In de oude wijken én aan de randen van
de stad zoals Gaasperdam en De Banne, werden ook
Among the associations it had become clear that
duizenden nieuwe woningen gebouwd. Hoewel formeel
the “OPA” system for distributing the city’s new
de corporaties het primaat hierop hadden, mocht ook het
development projects no longer worked. The legendary
Gemeentelijk Woningbedrijf een bescheiden deel – 15
“checklist” made its entry and the associations
procent – van deze nieuwbouw voor zijn rekening nemen.
agreed that they should all build the same amount of
new homes based on a number of new regulations,
Onder de corporaties was het inmiddels duidelijk
including the rule that only one association would be
geworden dat het ‘OPA’-model voor het verdelen van de
allowed to build per site and that there would be a
In éénheid zit kracht United we stand
15
nieuwbouwproductie niet meer voldeed. Daarmee deed
maximum of three new social housing contractors per
de legendarische ‘kruisjeslijst’ zijn intrede. De corporaties
neighbourhood. Large housing associations with the
spraken onderling af dat alle woningbouwverenigingen
most knowledge and manpower were also allocated
voortaan evenveel nieuwbouwwoningen mochten bouwen.
the most difficult areas. The Federation also tried to get
Er werd daarbij een aantal vaste principes gehanteerd zoals
the housing associations to work more closely together
één corporatie per bouwblok en maximaal drie sociale
per area, but just as in Bijlmermeer, to no avail.
bouwers per buurt. Grote woningbouwverenigingen met
de meeste kennis en mankracht kregen ook de moeilijkste
Towards urban renewal
wijken toegewezen. De Federatie heeft nog geprobeerd
In the beginning of the 1990s, urban renewal entered a
om de woningbouwverenigingen bij hun activiteiten
new era. Due to shrinking social housing subsidies more
per wijk nauwer te laten samenwerken. Maar net als
high-end rental apartments and properties for private sale
eerder in Bijlmermeer had die poging geen succes.
were built in the city’s older neighbourhoods. This made
the municipality and housing associations shift their focus
Van stadsvernieuwing naar stedelijke vernieuwing
to improving neighbourhoods built between 1920 and
Aan het begin van de jaren negentig was de
1940. For the first time, associations in De Baarsjes on
stadsvernieuwing in een nieuwe fase gekomen. Door
Mercatorplein were allowed to subdivide and sell privately-
aflopende subsidies voor sociale woningbouw werden
owned rental properties after renovation. This was a key
in oude wijken steeds meer koopwoningen en dure
turning point – previously, subdividing rental properties and
huurappartementen gebouwd. De aandacht van de
selling them was an enormous taboo.
gemeente en de corporaties verschoof daarbij langzaam
naar het opknappen van de wijken die tussen 1920
In the meantime in Bijlmermeer, so many properties stood
en 1940 waren gebouwd. Zo mochten corporaties
empty that there was increasing support for ever more
in De Baarsjes op het Mercatorplein voor het eerst
radical solutions. The Nieuw Amsterdam association,
particuliere huurwoningen na renovatie splitsen en
which represented a number of associations that had
verkopen. Een unicum: tot dat moment was het splitsen
combined their property portfolios, was on the brink of
en verkopen van huurwoningen een groot taboe.
bankruptcy. At first, the plan to demolish at least a quarter
of the high-rise apartments received much criticism, but
In de Bijlmermeer stonden inmiddels zoveel woningen
residents later put their doubts to one side and gave the
leeg dat er steeds meer draagvlak ontstond voor radicale
large-scale demolition project the go-ahead. In 1992,
oplossingen. De corporatie Nieuw Amsterdam waarin
urban renewal really took-off, although the idea that
woningbouwverenigingen uiteindelijk toch hun bezit hadden
other post-war neighbourhoods would soon follow was
gebundeld, dreigde failliet te gaan. Eerst kon het plan om
still one step too far for many among the management.
zeker een kwart van de hoogbouwflats neer te halen op veel
The Federation had already voiced its concerns back in
kritiek rekenen. Maar veel bewoners gaven de grootschalige
1990 about possible cultural and generation conflicts
sloopoperatie later het voordeel van de twijfel. In 1992 resulting from the massive influx of migrants in areas such
ging de vernieuwing echt van start. Dat andere naoorlogse
as Westelijke Tuinsteden. The annual report stated that:
wijken al snel zouden volgen, was voor veel bestuurders
“Extra efforts should be made to hold everything together.”
nog een stap te ver. Toch waarschuwde de Federatie al in
Just as 19th-century caretakers had been employed by
1990 voor het ontstaan van cultuur- en generatieconflicten
the housing associations to settle neighbour disputes
in gebieden als de Westelijke Tuinsteden door de massale
and create a general sense of community, now housing
komst van migranten. “Er zal een versterkte aandacht
wardens and neighbourhood stewards would have to work
16
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
nodig zijn om de zaak bij elkaar te houden”, werd in het
hard to improve the atmosphere in problem districts. Long
jaarverslag opgetekend. Zoals de woonopzichteressen
before the government started stimulating the associations
in de negentiende eeuw in opdracht van sociale
to invest in the social cohesion of a neighbourhood, the
woningbouwers burenruzies hadden opgelost en huurders
quality of life had already been high on the associations’
gemeenschapszin hadden bijgebracht, zouden huismeesters
agenda.
en buurtconciërges zich voortaan moeten inspannen om
de sfeer in moeilijke wijken te verbeteren. Lang voordat
Independence
corporaties door de rijksoverheid werden aangespoord om
At the start of the 1990s, a revolutionary new housing
in de sociale samenhang van wijken te investeren, werd
report was accepted in The Hague. A national committee
leefbaarheid voor hen een belangrijk aandachtspunt.
had already recommended privatising the largely
Op eigen benen
but it was not until 1990 that parliament passed
Aan het begin van de jaren negentig werd in Den Haag
Minister of State Heerma’s proposal to allow the
“nationalised” housing associations in the 1960s,
een nota aangenomen die onder volkshuisvesters voor
associations to stand on their own two feet financially.
een revolutie zorgde. In de jaren zestig had al eens een
The role and social goals of the new organisations
staatscommissie geadviseerd om van de ‘verstatelijkte’
were set in a separate charter called Besluit Beheer
woningbouwverenigingen zelfstandige ondernemingen
Sociale Huursector, otherwise known as BBSH. In
te maken. Maar het duurde nog tot 1990 voordat
an ingenious financial construction, all of the housing
het parlement akkoord ging met een voorstel van
associations’ existing debts were discharged in lieu of
staatssecretaris Heerma om de corporaties financieel op
previously promised subsidies which would otherwise
eigen benen te laten staan. In een apart statuut – het Besluit
be withdrawn upon privatisation. From this moment
Beheer Sociale Huursector (BBSH) – werden de taken en
on, all housing associations would have to fund the
maatschappelijke doelstellingen van de nieuwe organisaties
building of new properties for sale to the private sector
vastgelegd. En via een ingenieuze bruteringsoperatie
through their own social housing investments.
werden in één keer alle uitstaande schulden van de
woningbouwverenigingen tegen eerder beloofde subsidies
Like the national government, Amsterdam’s municipality
weggestreept. Voortaan moesten corporaties met de
had also gradually moved away from social housing.
bouw van nieuwe koopwoningen zelf het geld verdienen
Loans were abolished and in 1993, the city’s
voor investeringen in de sociale woningvoorraad.
Woningbedrijf Amsterdam was privatised to become
what is now Ymere. The supervision of the associations
Behalve de rijksoverheid trok ook de gemeente Amsterdam
moved to become the responsibility of a national
zich geleidelijk terug uit de sociale woningbouw. Leningen
governing body, Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting,
werden afgeschaft en in 1994 werd het gemeentelijke
and the national government. Even the allocation of
Woningbedrijf Amsterdam geprivatiseerd (het huidige
rental properties was taken care of by the associations,
Ymere). Het toezicht op de corporaties verschoof bovendien
apart from for a small group of extremely urgent cases.
naar het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting en de
However, one intermediary system governing all of the
rijksoverheid. Zelfs de toewijzing van vrijgekomen
associations was still too ambitious. First the properties
huurwoningen werd weer toevertrouwd aan de sector met
in Amsterdam were divided among three main housing
uitzondering van een kleine groep urgenten. Alleen bleek één
conglomerations: Woonwerk, Archipel and Spectrum.
bemiddelingssysteem voor alle corporaties nog een stap te
Then, at the start of the new decade, regional housing
ver. Eerst werden de woningen binnen Amsterdam verdeeld
associations formed a central umbrella organisation
In éénheid zit kracht United we stand
17
via drie clusters van woningbouwverenigingen: Woonwerk,
– Woningnet – that now communicates all available
Archipel en Spectrum. Maar aan het begin van het nieuwe
rentals in one newspaper, website, or via the telephone.
decennium ontstond in samenwerking met regionale
woningcorporaties toch één centrale organisatie –
Towards a single goal
Woningnet – die nog altijd vrijkomende huurwoningen via
The privatisation of the associations increased their
krant, telefoon en internet onder de aandacht brengt.
differences, putting a strain on the relationships within
the Federation. A conflict arose between the free market
Een kruiwagen vol kikkers
thinkers and those who still stood behind the traditional
Door de verzelfstandiging van de corporaties werden de
tenets of social housing. Some organisations had formed
verschillen tussen de corporaties groter. De onderlinge
foundations that wanted to grow by merging with
verhoudingen binnen de Federatie kwamen daardoor
other associations. Others still held on to their existing
onder druk te staan. Er ontbrandde een strijd tussen de
organisational structure, maintaining the vital influence
marktdenkers en de traditionele sociale huisvesters.
of their members on proceedings. The “checklist system”
Sommige verenigingen waren stichtingen geworden die
also came under scrutiny. It had worked well back in
via fusies met andere corporaties wilden groeien. Andere
the day, when all new developments concerned social
hielden voorlopig vast aan hun verenigingsvorm met een
housing – but increasingly, new developments included
essentiële inbreng van hun leden. De kruisjeslijst kwam ook
a combination of rental and privately-owned properties.
ter discussie te staan. Het instrument had goed gewerkt
Some associations also wanted to divide private
in de tijd dat alle nieuwbouw uit sociale huurwoningen
properties based on the existing “checklist system”,
bestond. Maar in steeds meer bouwprojecten ging het om
and in so doing, stimulate even closer cooperation.
een combinatie van huur en koop. Sommige corporaties
For others, this was not an option. They wanted to
wilden dat ook de koopwoningen via de kruisjeslijst
get the most out of their new-found freedom, without
zouden worden verdeeld en er nog hechter met elkaar
too much outside interference. In the end, on January
zou worden samengewerkt. Anderen zagen daar niets
1, 1994, the “checklist system” was abolished.
in en wilden het maximale halen uit hun net verworven
vrijheid zonder veel bemoeienis van buitenaf. Uiteindelijk
Nevertheless, the Federation still managed to draw
werd het instrument op 1 januari 1994 toch afgeschaft.
up regulations regarding new building projects and
property purchases in the so-called “A- B- and C-
Het lukte de Federatie nog wel om afspraken te maken over
neighbourhoods”. In the first two areas, the associations
nieuwbouw en aankoop in zogenaamde A, B en C-wijken.
had first rights to the purchase, renovation and
In de eerste twee gebieden hadden de corporaties per
construction of properties. The “C- neighbourhoods”
blok het primaat op aankoop, renovatie en nieuwbouw. De
were “free” hunting grounds where anyone could stake
C-wijken waren vrij jachtgebied: iedereen kon er aan de
their claim. These arrangements were a culture shock
slag. Voor de meer behoudende woningbouwverenigingen
for the most conservative housing associations, who saw
waren de afspraken een cultuurschok. Zij zagen hoe
how their colleagues turned into rivals and were working
collega’s in concurrenten veranderden en met marktpartijen
together with commercial partners to create mixed
samenwerkten om gemengde wijken te ontwikkelen. Voor
neighbourhoods. For the more progressive associations,
de ondernemende corporaties ging het systeem juist niet
this approach still did not go far enough. By the end of
ver genoeg. Aan het einde van het decennium werd ook
the decade this non-transparent distribution system was
deze onderhandse verdeling als gedateerd beschouwd
considered dated and was duly abolished. Competition
en afgeschaft. Onderlinge concurrentie werd de norm.
between the former colleagues became the norm.
18
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Prestatieafspraken avant-la-lettre
Pioneering performance
Voor de Federatie brak met de verzelfstandiging van de
The privatisation of the housing sector also marked a new
sector ook een nieuwe periode aan. Na scherpe interne
dawn for the Federation. After heated internal debate
discussies over de toekomstige rol van de organisatie
about the future role of the organisation, the associations
vonden de corporaties elkaar op een aantal inhoudelijke
took a single stance on a number of key principles and
thema’s en principes die werden vastgelegd in een interne
topics that were then set down in an internal policy
beleidsovereenkomst. Op basis van dat document ging de
agreement. This document formed the basis for the
Federatie vervolgens met de gemeente onderhandelen. Het
Federation to start talks with the municipality and
was het begin van een nieuwe manier van samenwerken
paved a new way for both to work together that would,
tussen corporaties en stadsbestuur die in 1994 leidde
in 1994, lead to the first (external) policy agreement.
tot de eerste (externe) beleidsovereenkomst. Dat was
This signified a special moment, as in those days, it was
een bijzonder moment want in die tijd was het nog niet
still unusual for city councils and housing associations
gebruikelijk dat een gemeente en sociale woningbouwers
to work together to meet specific performance targets.
prestatieafspraken met elkaar maakten. Pas veel
This approach was adopted much later in other cities.
later werd dat ook in andere gemeenten gedaan.
The policy agreements addressed many different
issues such as, for example, housing for population
In de beleidsovereenkomsten kwamen veel verschillende
groups with specific needs. One of the most important
thema’s aan de orde zoals de woonruimteverdeling en
discussion points became guaranteeing an ample supply
de huisvesting van bijzondere doelgroepen. Eén van de
of low-cost housing, which led to the introduction
belangrijkste gespreksonderwerpen werd het behoud
of the “core supply” concept. This would remain an
van voldoende goedkope woningen wat leidde tot de
essential part of ongoing agreements between both
introductie van het begrip ‘kernvoorraad’. Tot 2007
parties. Interesting to note is that in the course of the
zou dat een essentieel onderdeel blijven van meerjarige
discussions, Duco Stadig who had initially worked as
afspraken tussen de twee partijen. Een saillant detail bij
Secretary of the Federation, swapped sides in 1994 de onderhandelingen over de beleidsovereenkomsten
and became Alderman of Social Housing until 2006.
was dat Duco Stadig als ambtelijk secretaris van
de Federatie in 1994 was overgestapt naar de
The new face of the Federation
gemeentepolitiek en als wethouder Volkshuisvesting
The Federation’s internal structure was adapted to
tot 2006 aan de andere kant van de tafel zat.
meet its new needs. The daily governing board and the
general governing board became one organisational
Federatie in het nieuw
body and an independent chairman – Jan Gijs
De organisatiestructuur van de Federatie werd ook
Cnossen, followed later by Dick Schuiling – was also
aangepast aan haar nieuwe rol en functie. Zo werd de
introduced. The organisation gained a greater level of
scheiding tussen het algemeen en het dagelijks bestuur
independence with its new director, Gerard Anderiesen.
opgeheven en kwam er een onafhankelijke voorzitter in
By terminating the previous system governing the
de persoon van Jan Gijs Cnossen en later Dick Schuiling.
distribution of new development projects, the Federation
Het bureau kreeg ook een meer onafhankelijke positie
increasingly began to focus on creating favourable
onder leiding van een directeur: Gerard Anderiesen.
investment conditions for its members. A databank was
Met het einde van de onderhandse verdeling van
developed, with up-to-date information on the separate
nieuwbouwprojecten ging de Federatie zich ook
associations, so that changes in the housing supply
steeds meer toeleggen op het scheppen van gunstige
could be constantly monitored. The Federation also
In éénheid zit kracht United we stand
19
investeringscondities voor haar leden. Er werd bovendien
had to keep tempering the media on the topic of rising
een databank met actuele gegevens over de afzonderlijke
rents, the reasons for which were not understood.
corporaties ontwikkeld, zodat de ontwikkelingen in de
Stadsregio Amsterdam – the precursor to the idea of a
woningvoorraad op de voet konden worden gevolgd. En
government for “Greater Amsterdam” that incidentally
in de media bluste de Federatie steeds meer uitslaande
never materialised – worked hard together with the
brandjes over onbegrepen huurverhogingen.
housing associations to open up the regional housing
market and harmonise the regulations governing council
Binnen de Stadsregio Amsterdam – de voorloper van de
registry and housing allocation. Founded in 1993, social
stadsprovincie die er nooit is gekomen – werd bovendien
housing cooperation Platform Woningcorporaties ROA
met woningcorporaties hard gewerkt aan het openstellen
managed to successfully achieve this goal. It incorporated
van de regionale woningmarkt en het harmoniseren van
four local federations working together including
vestigings- en toewijzingseisen. Dit gebeurde binnen
federations from Amsterdam, Zaanstreek and Waterland,
het in 1993 opgerichte Platform Woningcorporaties
Amstel-Meerlanden and Almere. The organisations
ROA waarin vier lokale Federaties – uit Amsterdam,
from Zaanstreek, Waterland and Amsterdam eventually
Zaanstreek en Waterland, Amstel-Meerlanden en
merged to become one. This was followed in 2006, by
Almere – met elkaar samenwerkten. De bureaus van de
the creation of Platform Woningcorporaties Noordvleugel
Zaanse en Waterlandse en de Amsterdamse Federaties
Randstad, which increased the geographic scale.
werden uiteindelijk zelfs samengevoegd. In 2006 volgde,
met de vorming van het Platform Woningcorporaties
Mixed neighbourhoods
Noordvleugel Randstad, een nieuwe schaalsprong.
In the meantime, Amsterdam’s economy improved and
the property-buying market expanded. In Oostelijke
Gemengde buurten
Havengebied and Middelveldsche Akerpolder, increasing
Intussen was de economie van Amsterdam steeds beter
numbers of private residential apartments appeared,
gaan draaien. De vraag naar koopwoningen was almaar
but that was not enough to satisfy the hunger for bigger,
groter geworden. In het Oostelijk Havengebied en de
more expensive properties. Among politicians there
Middelveldsche Akerpolder waren steeds meer nieuwe
was a growing realisation that the existing housing
koopappartementen verschenen, maar dat was niet
supply needed to become more varied. Amsterdam still
voldoende om de honger naar grote en duurdere woningen
faced a heavy shortage of homes for private buyers.
te stillen. Bij politici groeide het besef dat ook de bestaande
The year 1998 saw the first concrete proposals to
woningvoorraad gevarieerder moest worden. Amsterdam
sell a number of the associations’ cheaper properties
had nog altijd een flink tekort aan koopwoningen. In 1998 to tenants or other buyers. The Federation and city
werden voor het eerst concrete voorstellen gedaan om een
council agreed to transfer ownership of 15,000 social
deel van de goedkope corporatiewoningen te verkopen.
housing properties between 1998 and 2001. In
De Federatie kwam met de gemeente een convenant
areas with many affordable homes there was more
overeen om tussen 1998 en 2001 ruim 15.000 sociale
scope for sale than in areas with few social housing
huurwoningen van de hand te doen. In stadsdelen met veel
properties. Later, another 13,000 properties were
betaalbare woningen waren de mogelijkheden ruimer dan
added to the deal and in the end, the total number
in de gebieden met weinig sociaal bezit. Later kwamen daar
was expanded by yet another 12,000 properties.
nog eens 13.000 extra woningen bij, terwijl in het jongste
akkoord tussen gemeente en corporaties het overgebleven
Despite the guarantees, many district authorities were
contingent is uitgebreid met nog eens 12.000 woningen.
not sure whether they should cooperate – after all, there
20
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Ondanks de waarborgen aarzelden veel stadsdelen of ze
were long waiting lists for social housing. The limited
wel aan de afspraken mee moesten werken. Voor sociale
support and doubts about the execution of the plans
huurwoningen waren immers ook lange wachtlijsten.
meant that the sale of social housing properties did not
Het geringe bestuurlijke draagvlak en de twijfels over
really get going until after 2004. Many of the associations’
de uitwerking van de plannen zorgden ervoor dat de
properties in post-war neighbourhoods, where regulations
verkoop van sociale huurwoningen pas na 2004 goed
for the sale of social houses were not so strict, were
op gang kwam. Vooral in de naoorlogse wijken werden
divided and sold. For buyers, price difference between
veel corporatiewoningen gesplitst en verkocht. Een
renting and buying was much less than in the pre-war
dure splitsingsvergunning of opknapbeurt was er niet
areas, where many private sector landlords were selling
nodig. Bovendien was voor kopers het gat tussen de
off their properties according to strict regulations.
huur- en koopprijs er veel kleiner dan in de vooroorlogse
wijken. In die laatste gebieden waren vooral particuliere
Construction fever
verhuurders actief die onder strenge voorwaarden ook een
After a few good years, during which the associations
deel van hun woningen in de verkoop mochten doen.
had built many new dwellings for owner-occupation,
at the beginning of the new millennium, construction
Bouwen, bouwen en nog eens bouwen
levels slumped. Many internet companies were already
Na een paar goede jaren waarin corporaties veel nieuwe
experiencing a crisis and in New York, the Muslim
koopwoningen hadden neergezet, zakte aan het begin
terrorist attack on the World Trade Center had a
van het nieuwe millennium de bouwproductie behoorlijk
disastrous effect on the economy. Of the 4,000 annual
in. Veel internetbedrijven waren in een crisis geraakt
new houses planned, only 1,800 were built in 2001.
en in New York vlogen moslimfundamentalisten het
In preceding years it had already been difficult to build
World Trade Center binnen met desastreuze gevolgen
enough large rental properties and apartments for
voor de economie. Van de voorgenomen 4.000
mid-range buyers. With the introduction of a special
nieuwe woningen per jaar werden er in 2001 maar
mid-range mortgage, the Amsterdam Middensegment
1.800 gebouwd. Nu was het in de jaren ervoor wel
Hypotheek, the municipality had tried to entice people
moeilijk geweest om voldoende grote huurwoningen en
to buy instead of rent, but in fact, this did not result
koopappartementen in het middensegment te bouwen.
in many extra property sales. In the meantime, the
De gemeente had met de introductie van de Amsterdamse
building of other homes had been neglected.
Middensegment Hypotheek nog geprobeerd om de vraag
The few new properties being built stagnated the flow of
naar koopwoningen onder huurders te stimuleren. Maar
people able to move on from social housing. The number
veel extra kopers had dat niet opgeleverd. En nu was
of rental properties entering the market dropped down
ook de bouw van andere woningen in het slop geraakt.
from 22,000 in 1999 to less than 16,000 in 2001. The
municipality and the Federation joined forces to find
De geringe nieuwbouw had grote gevolgen voor de
ways to stimulate the construction of new properties,
doorstroming in de sociale woningvoorraad. Het aantal
but there were no easy solutions. The associations
vrijgekomen huurwoningen in de stadsregio Amsterdam
were hardly able to continue financing their costly,
daalde van 22.000 in 1999 naar nog geen 16.000
economically unviable investments in new social housing
woningen in 2001. De gemeente en de Federatie zochten
projects. In addition, they felt thwarted by the many
samen naar oplossingen om de nieuwbouw weer op gang
existing regulations and the council’s slow, bureaucratic
te krijgen. Dat was niet eenvoudig. De grote onrendabele
decision-making process. The alderman accused the
investeringen op nieuwe sociale huurwoningen konden
associations of avoiding their social responsibilities. In
In éénheid zit kracht United we stand
21
door de corporaties nauwelijks meer worden opgebracht.
spite of the mutual malcontent, in 2003, all parties
Bovendien voelden ze zich gehinderd door het grote aantal
achieved a consensus on the new investment conditions
regels en de stroperige besluitvorming van de gemeente.
for building social housing. Sales of rental properties
Op zijn beurt verweet de wethouder de corporaties
had now started to increase, allowing the associations
dat ze hun sociale verantwoordelijkheden ontliepen.
to start earning returns on their expensive investments.
Ondanks de onderlinge wrevel bereikten de partijen in
2003 een akkoord over nieuwe investeringscondities
The consensus between the associations and the city
voor de bouw van sociale huurwoningen. Bovendien
council played a key role in getting the construction of
kwam de verkoop van huurwoningen goed op gang
new properties back on track – especially on IJburg,
waardoor het voor corporaties mogelijk werd om de
Amsterdam’s newest residential area, where many new
onrendabele investeringen te kunnen terugverdienen. homes were produced after 2003. At first there was little
demand for the expensive apartments being built there,
Het akkoord tussen corporaties en gemeente speelde
but sales were soon boosted by new arrangements as
een belangrijke rol in het vlottrekken van de gehele
well as the associations’ decision to build at their own
nieuwbouwproductie. Vooral op IJburg – Amsterdams
risk, regardless of whether they already had buyers.
nieuwste woonwijk – werden er na 2003 weer veel
The trendy Blijburg beach also helped to increase
nieuwe woningen opgeleverd. In het begin was er weinig
the demand for newly-built properties in the area.
vraag geweest naar de dure appartementen die er werden
neergezet. Maar door de nieuwe afspraken en het besluit
Time to network
van ontwikkelende corporaties om op risico te bouwen
Meanwhile, under housing association Rochdale’s
was er toch weer schot in de verkopen gekomen. Ook het
supervision and in accordance with agreements made
hippe strandje Blijburg had zijn steentje bijgedragen aan de
in 1999, more high-rise apartments in Bijlmermeer
opleving van de woningvraag en nieuwbouw in het gebied.
had made way for affordable family homes. In
Westelijke Tuinsteden it had also become clear that the
Op weg naar een netwerkorganisatie
associations could not avoid a large-scale renovation
Op grond van afspraken uit 1999 hadden intussen in de
of their properties. To efficiently tackle the renewal,
Bijlmermeer onder leiding van de corporatie Rochdale
four associations (De Key, Het Oosten, Patrimonium
nog meer hoogbouwflats plaats gemaakt voor betaalbare
and Zomers Buiten) decided to pool their properties in
eengezinswoningen. Ook in de Westelijke Tuinsteden
a new, temporary association – Far West. The other
was het inmiddels duidelijk geworden dat de corporaties
social housing associations also started working closely
niet ontkwamen aan een forse ingreep in hun gebouwen.
together to form Westwaarts and Prospect (both have
Om er de vernieuwing efficiënt aan te pakken besloten
since ceased to exist). This was a milestone for the
vier corporaties (De Key, Het Oosten, Patrimonium en
Federation – during the construction of Zuidoost and
Zomers Buiten) hun bezit te bundelen in een nieuwe
renovation of the pre-war neighbourhoods, they had
tijdelijke corporatie: Far West. Ook de andere sociale
repeatedly tried to get their members to work together,
woningbouwers gingen nauw met elkaar samenwerken
but every time the differing individual characters of the
in twee clusters: Westwaarts en Prospect (die al weer
associations created an insurmountable obstacle. Now,
zijn opgeheven). Voor de Federatie was dat een bijzonder
finally, they had managed to cooperate successfully.
moment. Bij de bouw van Amsterdam Zuidoost en de
stadsvernieuwing in de vooroorlogse wijken had zij haar
The close cooperation between the associations brought
leden verschillende malen voorgehouden dat ze beter hun
the Federation’s continued existence into question
22
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
krachten konden bundelen. Maar de eigen identiteit bleek
towards the end of the millennium. Members wondered
telkens een onoverkomelijk struikelblok. Nu lukte het wel.
what role the organisation could still fulfill, now that
they themselves had more in-house knowledge and
Door die nauwe samenwerking tussen corporaties stond
expertise. Eventually it was concluded that the Federation
aan het einde van het millennium wel het voortbestaan
still had enough value as a network organisation where
van de Federatie opnieuw ter discussie. De leden vroegen
members could learn from each other. Moreover, the
zich af welke rol er voor de organisatie overbleef nu ze
Federation’s research role became increasingly important,
zelf steeds meer kennis en deskundigheid in huis hadden.
as did their work in maintaining the sector’s image and
Uiteindelijk werd de conclusie getrokken dat de Federatie
communications. With the new director Hans van Harten
als netwerkorganisatie nog steeds een toegevoegde
at the helm, the organisation’s new role was further
waarde had. Leden konden er van elkaars kennis en
developed.
ervaring leren. Bovendien werd de onderzoekstaak steeds
belangrijker, evenals de bewaking van het imago en de
Developing the city
woordvoering over de sector. Onder leiding van een nieuwe
Through continued policy agreements with the city
directeur – Hans van Harten – werd verder invulling
council, the Federation addressed a whole range of
gegeven aan de nieuwe rol en functie van de vereniging.
current issues including the building of “rowo” and
“wibo” housing – apartments suitable for wheelchair
Bouwen aan de stad
users and those unable to live independently. Increasing
De Federatie bleef via beleidsovereenkomsten afspraken
attention was also paid to investing in social real estate
maken met de gemeente over allerlei actuele thema’s
such as schools and community centres. Several
zoals de bouw van ‘rowo’- en ‘wibo’-woningen:
associations also invested large sums in building
appartementen die rolstoelgeschikt zijn en voldoen aan
temporary and permanent student accommodation in
de principes van wonen in een beschermde omgeving.
Houthavens, NDSM-werf and on Wenckebachweg.
Er was ook steeds meer aandacht voor investeringen in
maatschappelijk vastgoed als scholen en buurtcentra.
Minister Dekker’s 2005 and 2006 plans to liberalise
Enkele corporaties investeerden ook grote bedragen in de
the rents of a quarter of all rental accommodation
bouw van tijdelijke en permanente studentenwoningen in
sparked heavy debate between the municipality and the
de Houthavens, NDSM-werf en aan de Wenckebachweg.
associations, but neither party threw in the towel and in
2006 they reached a comprehensive local agreement
De plannen van minister Dekker om een kwart van de
determining investments for the next ten years. The new
huurwoningen te liberaliseren zorgden in 2005 en 2006
agreements mean that the associations will spend some
wel voor een flinke discussie tussen de gemeente en
2.3 billion euros on new social housing, renovation and
de corporaties. Maar de partijen lieten zich niet van de
improvements to the general housing quality. This will
wijs brengen en sloten eind 2006 een veelomvattend
lead to the annual addition of 5,000 new homes of which
akkoord over investeringen in de komende tien jaar.
1,500 are destined for the social housing market. To secure
Door de nieuwe afspraken zullen de corporaties tot
their ability to make returns on their investments, the
2011 ongeveer 2,3 miljard euro steken in nieuwe sociale
associations will be allowed to sell 31,000 social housing
huurwoningen, herstructurering, woningverbetering en
properties in the next decade. In the agreement, guarantees
leefbaarheidsmaatregelen. Daardoor komen er jaarlijks
have been given to ensure sufficient housing lettings for
zo’n 5.000 nieuwe woningen bij waarvan er 1.500 in de
low-income households. This supply will no longer be
sociale huursector zullen vallen. Om deze investeringen te
determined per district, but rather, per market area.
In éénheid zit kracht United we stand
23
kunnen terugverdienen, mogen de corporaties de komende
Old relationships, new roles
tien jaar ook zo’n 31.000 sociale huurwoningen verkopen.
Thanks to this agreement, the associations and municipality
In het akkoord zijn bovendien afspraken over het behoud
have taken the next step towards a new division of their
van de kernvoorraad ingeruild voor garanties over het
respective roles. The associations will increasingly take
aanbieden van voldoende betaalbare woningen aan mensen
on the role of professional area developers, operating
met een lager inkomen. De invulling ervan wordt ook niet
independently within a general framework, while the
meer per stadsdeel afgesproken maar per marktgebied.
municipality on the other hand, will focus more on creating
new conditions to allow the associations more freedom
Oude relaties, nieuwe rollen
to execute their plans. Alderman Stadig had already
Met het akkoord hebben de corporaties en de gemeente een
cut down heavily on the number of council regulations
volgende stap gezet op weg naar een nieuwe rolverdeling.
surrounding the construction of new houses, and now
De corporaties ontwikkelen zich daarbij steeds meer
associations and project developers need only negotiate
tot professionele gebiedsontwikkelaars die zelfstandig
once about the whole deal, incorporating details such
opereren binnen globale kaders. De gemeente beperkt zich
as the price of the land and the minimum number of
op zijn beurt steeds vaker tot het opstellen van algemene
homes to be built. Without an enormous degree of mutual
randvoorwaarden die corporaties meer vrijheid geven bij het
trust such arrangements would not have been possible.
uitwerken van hun plannen. Eerder had wethouder Stadig
Social housing may have changed drastically in the
met zijn Grote Vereenvoudiging al flink gesnoeid in allerlei
last 90 years, but one thing has stayed the same: the
gemeentelijke voorschriften voor de bouw van nieuwe
continued good relations between the municipality and
woningen. Corporaties en ontwikkelaars hoeven daardoor
the associations as a private initiative with a social heart.
nog maar één keer met elkaar te onderhandelen over een
‘bouwenvelop’, waarin afspraken over de grondprijs en een
By Jaco Boer
minimum aantal woningen zijn opgenomen. Zonder groot
Journalist
onderling vertrouwen waren zulke vergaande afspraken
nooit tot stand gekomen. De volkshuisvesting mag in de
afgelopen negentig jaar drastisch zijn veranderd, maar
één ding is toch hetzelfde gebleven: de duurzaam goede
verhoudingen tussen de gemeente en de corporaties als
maatschappelijk georiënteerd particulier initiatief.
Door Jaco Boer
Journalist
24
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Leden Federatie Federation members
Omwille van de overzichtelijkheid zijn tussentijdse naamswijzigingen en
veranderingen in organisatievorm niet opgenomen For the sake of clarity, the
organisations’ various name changes have not been included in this overview
Woningstichting Rochdale (2004)
Coöperatieve Bouwvereniging Rochdale
(1903)
2006
Woningstichting Nieuw Amsterdam (1981)
1994
Woningstichting Patrimonium Purmerend
(1983)
1990
Woningstichting Patrimonium
Kennemerland (1990)
1978
Woningbouwvereniging Diemen Vooruit
Woningstichting Patrimonium (1972)
Woningstichting Patrimonium Amsterdam
(1911)
Woningstichting Patrimonium Zaandam
(1918), later Patrimonium ZaanstadWaterland
Algemene Woningbouw Vereniging
1975
Algemeene Woningbouw Vereeniging (1910)
Vereeniging Amsterdamsch Bouwfonds
(1905)
In éénheid zit kracht United we stand
25
Ymere (2004)
Gemeentelijke Woningdienst (1915), later
Woningbedrijf Amsterdam
Woningbouw Vereniging Almere (1979),
later Woningstichting Wonen voor Allen
Woonstichting De Key (1996)
Vereniging Onze Woning (1989)
Woonstichting De Doelen (1990)
Woningbouwvereniging Het Westen (1910)
Bouwmaatschappij tot verkrijging van
eigen woningen (1868)
Stichting Onze Woning (1919)
Woningbouwvereniging Het Oosten
(1911)
Stichting Lieven de Key (1970)
Stichting Studenten Huisvesting
Amsterdam (1945)
26
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Far West (2002) Opgericht door
De Key, Patrimonium (later Rochdale),
Het Oosten en Zomers Buiten (later
Woonmaatschappij)
Woningstichting Eigen Haard
2006
Amsterdamse Woningbouwvereniging
Ons Huis (1916-1918)
Stichting Eigen Haard Olympus Wonen
(2002), later Woningstichting Eigen Haard
2001
Woningbouwvereniging Aalsmeer (1983)
1996
Gemeentelijk Woningbedrijf Aalsmeer
(1925)
1996
R.K. Bouwvereeniging Dr. Schaepman
(1907)
1976
Amsterdamse Vereeniging tot het bouwen
van arbeiderswoningen (1875)
1976
Woningstichting Labor
Woningbouwvereniging Eigen Haard (1909)
Woningstichting Olympus Groep (2000)
Coöperatieve Woningbouwvereniging
Ons Belang (1915)
Amsterdamse Coöperatieve Onderwijzers
Bouwvereeniging (1907), later ACOB
In éénheid zit kracht United we stand
27
De Alliantie
De Alliantie (2001)
Atrium (1997), sinds 2006 de Alliantie Gooi
& Vechtstreek
Amsterdamsche Woningstichting
De Dageraad (1916), sinds 2006 de Alliantie
Amsterdam
Stichting Woningbouw Almere en Zeewolde
(1975), later Groene Stad Almere (1987), sinds
2006 de Alliantie Flevoland
Gemeentelijk Woningbedrijf Amersfoort,
later SCW (1947), sinds 2006 de Alliantie
Eemvallei
Protestantse Woningbouw Vereeniging
(1918), later PWV Wonen
2006
Gemeentelijk
Woningbedrijf
Maarn
Woningbouwvereniging Amsterdam-Zuid
(1911)
1997
Gemeentelijk
Woningbedrijf
Hoevelaken
1974
Gemeentelijk
Woningbedrijf
Eemnes
Woningbouwvereniging H.IJ.S.M.
(1912), later Wbv. Amsterdamsch
Spoorwegpersoneel
1997
Woningbouwvereniging van Erfgooiers
(1914)
Woningbouwvereniging Huizen (1913)
DUWO
2005
DUWO (1995)
Stichting Huisvesting der TH. Studenten
(1945), later Stichting Delftse Studentenhuisvesting
Hof van Delft (1916)
SSH-VU/Uilenstede,
later Intermezzo
Woningbouwvereniging St. Joseph
28
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Woonmaatschappij (2006)
Woonmaatschappij de Vaart (1996), later
Woonmaatschappij Haarlemmermeer
Algemene Coöperatieve
Arbeidersbouwvereniging
Woningbouwvereniging Zomers Buiten
(1917), later Woonmaatschappij
Amsterdam
R.K. Woningbouwvereniging
St. Anthonius van Padua (ca.1910), later
Woningstichting Haarlemmermeer
Bouwvereniging Patrimonium
Gemeentelijk Woningbedrijf
Haarlemmermeer, later Woonmaatschappij
de Vaart
Woonmaatschappij Haarlem (2002)
Woningbouwvereniging De Vonk (1990),
later Woonmaatschappij De Vonk
Gemeentelijk Woningbedrijf Haarlem, later
Woonmaatschappij ‘t Sant
Woningbouwvereniging St. Bavo (1974)
R.K. Woningbouwvereniging St. Jozef
(1922)
R.K. Woningbouwvereniging op
coöperatieve grondslag St. Bavo (1915)
Vereniging tot verbetering van
volkshuisvesting St. Bavo (1918)
Woonzorg Nederland
2000
Landelijke Katholieke Bouwstichting voor
Bejaarden
Woonzorg Nederland (1996)
Nederlandse Centrale voor Huisvesting van
Bejaarden (1955)
Humanistische Bouwstichting
Bejaardenhuisvesting
In éénheid zit kracht United we stand
29
Buitengewone leden Federatie Special Federation members
Stadsherstel NV (2000)
NV Amsterdamse Maatschappij tot
Stadsherstel (1956)
Amsterdams Monumenten Fonds (1992)
Amsterdamsche Coöperatieve Woningvereeniging Samenwerking (1908)
Woningbouwvereniging De Goede
woning (1920)
Stichting Cordaan
2007
Stichting AGO (1931)
Stichting Cordaan (2006)
Stichting Samenwerkende Tehuizen (1969),
later Stichting Verenigde Amstelhuizen
Stichting Werkgemeenschap
Orthopedagogische Zorg (1980), later
Stichting IJlanden
30
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Bijzonder
bezit
PRIZED
possessions
32
34
90 jaar Federatie
Federatie.....................................................
90 years of the Federation
de Alliantie Amsterdam
64Het Oosten
Tweede Jacob van Campenstraat
Meander
Stadsdeel Oud-Zuid
36
Stadsdeel Westerpark
66
Borneodriehoek
Parkrand
Stadsdeel Zeeburg
Stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer
40Algemene Woningbouwvereniging
70Rochdale
ATVA
De Kandelaar
Stadsdeel Centrum
Stadsdeel Amsterdam Zuidoost
72
42
Het Pentagon
Zunderdorp
Stadsdeel Centrum
Stadsdeel Amsterdam Noord
46Eigen Haard
76Woonmaatschappij
Het Schip
IJburg Steigereiland strook 3-4
Stadsdeel Westerpark
Stadsdeel Zeeburg
78
48
De Platanenhof
Cluster Tichel
Stadsdeel Centrum
Stadsdeel Centrum
52Far West
82Woonzorg Nederland
’t Kwadrant
Leo Polakhuis
Stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer
54
Stadsdeel Osdorp
84
De Nieuwe Akbar
Menno Simonshuis
Stadsdeel Bos en Lommer
Stadsdeel ZuiderAmstel
58De Key
88
Ymere
Houtman Plancius-Complex
NieuwPeil
Stadsdeel Centrum
Stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer
90
60
Dubbeltjespanden
Gibraltar
Stadsdeel Centrum
Stadsdeel Zeeburg
Bijzonder bezit Prized possessions
33
72 - Zunderdorp
46 - Het Schip
88 - Houtman Plancius-Complex
58 - NieuwPeil
66 - Parkrand
64 - Meander
78 - Cluster Tichel
54 - De Nieuwe Akbar
52 - ‘t Kwadrant
48 - De Platanenhof
90 - Gibraltar
42 - Het Pentagon
40 - ATVA
82 - Leo Polakhuis
36 - Borneodriehoek
76 - Steigereiland
Strook 3-4
60 - Dubbeltjespanden
34 - Tweede Jacob van Campenstraat
84 - Menno Simonshuis
70 - De Kandelaar
34
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
de Alliantie Amsterdam
De Alliantie Amsterdam
Tweede Jacob van Campenstraat – stadsdeel Oud-Zuid
Tweede Jacob van Campenstraat – Oud-Zuid
In de periode 1999 t/m 2007 verbetert en vernieuwt de
Between 1999 and 2007, de Alliantie Amsterdam improved
Alliantie Amsterdam zo’n 1200 woningen en bedrijfsruimten
and renovated some 1,200 homes and offices in De Pijp.
in De Pijp. De oudste van die panden staan aan de Tweede
The oldest of these sites is located on Tweede Jacob
Jacob van Campenstraat 2 t/m 86. In 1874 werden
van Campenstraat 2 to 86. In 1874, the Waalse Church
hier, in opdracht van de Waalse Kerk, 58 woningen en
commissioned the building of 58 homes and two offices.
twee bedrijfsruimten gebouwd. Na de renovatie bevat
After the renovation, the site featured 12 private sector
het blok 12 vrije sector huurwoningen, 35 sociale
rental properties, 35 social housing properties, of which
huurwoningen, waarvan er zeven bestemd zijn voor een
seven were intended as a communal living unit for young
woongroep van jongeren met een autistische stoornis, een
people with autism with a shared lounge area for this group
gemeenschappelijke ruimte voor deze woongroep en een
as well as office accommodation.
bedrijfsruimte.
The fact that the building is a listed monument and that
Het gebouw is een gemeentelijk monument en veel van
many of the residents wanted to return after the renovation
de bewoners wilden na de renovatie terugkeren. Die twee
made the project particularly challenging. How do you
aspecten maakten deze renovatie extra uitdagend. Hoe
design modern homes in a restored building while ensuring
ontwerp je eigentijdse woningen in een gerestaureerd
that the rent remains reasonable? There was a high
gebouw tegen een billijke huur? Bij de voorbereiding en bij
level of cooperation with the residents – both during the
de uitvoering is intensief samengewerkt met de bewoners.
preparation and the construction phases – which, although
Met een lach en een traan. De bovenwoningen hadden
ultimately to everyone’s satisfaction, was not without
geen buitenruimte; in de nieuwe situatie hebben bijna alle
obstacles. The top floor had no balconies, but in the new
woningen een privé buitenruimte (tuin, balkon of dakterras).
design almost all of the homes have access to a private
Bewoners en de Alliantie wilden dat en hebben uiteindelijk
outdoor area (balcony, garden or rooftop terrace). This was
Bureau Monumenten en Archeologie, Welstand en het
important to the residents themselves as well as de Alliantie
stadsdeel kunnen overtuigen. De Alliantie is trots op de
and together they convinced the city’s Monuments and
bewoners en dankbaar voor de inzet van de aannemer
Archeology Department, the Heritage Commission and the
(Teerenstra Bouw) en haar medewerkers, Hooyschuur
district authorities. De Alliantie is proud of the residents
Architecten en stadsdeel Amsterdam Oud-Zuid.
and thankful to the contractor (Teerenstra Bouw) and his
associates – Hooyschuur Architects and Amsterdam Oud-
In het najaar van 2007 zal de Alliantie een kunstwerk laten
Zuid District.
onthullen op de hoek van het gebouw. Hiervoor is een
prijsvraag uitgeschreven onder kunstenaars. Het kunstwerk
In the autumn of 2007, De Alliantie will unveil an artwork
vervangt ‘De Schoentjes’. In de jaren zeventig van de vorige
on the corner of the building. Artists were asked to take
eeuw waren schoenen van bewoners (door bewoners) in de
part in a competition to determine the design. The artwork
vorm van een voetspoor aangebracht op het gebouw. De
will replace “De Schoentjes” – a trail of shoes stuck to the
schoentjes verkeerden in staat van ontbinding bij de start
building in footstep pattern by previous residents in the
van de renovatie.
1970s. The shoes were in a very bad condition at the time of
the renovation.
Bijzonder bezit Prized possessions
35
de Alliantie Amsterdam
de Alliantie Amsterdam
Borneodriehoek – stadsdeel Zeeburg
Borneodriehoek – Zeeburg
De Borneodriehoek is een bijzonder nieuwbouwcomplex in
Borneodriehoek (Borneo Triangle) is a special newly-built
de Indische Buurt in Amsterdam. Het is een goed voorbeeld
complex in Amsterdam’s Indische Buurt – a neighbourhood
van vernieuwende architectuur op historische grond. Het
with many Indonesia-inspired street names – and is a prime
gebied wordt gevormd door de hoek van de Delistraat,
example of innovative architecture in a historic location. The
de Borneostraat en de Celebesstraat. Hier zijn drie
site is located on the corner between Delistraat, Borneostraat
woongebouwen uitgevoerd, die architectonisch één geheel
and Celebesstraat and is made up of three buildings that
vormen. Dit zijn de Ontdekking, de Punt en de Ontmoeting.
together form one complex. These are called: the Discovery
Het project is een onderdeel van het voorraadplan van de
(Ontdekking), the Point (Punt) and the Meeting (Ontmoeting).
Indische buurt.
The project is part of this area’s new housing plan.
De Borneodriehoek is een project van de Alliantie
The complex was developed by de Alliantie’s Project
Projectontwikkeling en ontworpen door het architecten-
Development Department and was designed by Zeinstra van
bureau Zeinstra Van der Pol. Zij tekenen voor Amsterdamse
der Pol architects, who believe in designing contemporary
etagebouw met parkeervoorziening in een modern jasje.
apartment blocks complete with parking facilities. Its striking
De Borneodriehoek is met zijn vorm en opzet zonder meer
form and design makes Borneodriehoek truly unique, featuring
uniek: speelse appartementen waarin de vorm van buiten
cheery apartments where the prominent exterior design
het karakter nadrukkelijk bepaalt. Kenmerkend zijn de
defines the building’s character. Focal points of the design are
verdiepingshoge ramen en de vele open ruimtes die het licht
the storey-high windows and many open-plan areas which
en de ruimtelijkheid in de woningen versterken.
accentuate the light and spacious feel of the apartments.
Niet alleen de architectuur springt in het oog. Maar ook
It’s not only the architecture that impresses; the careful
de zorgvuldige detaillering en de combinatie van sociale
attention to detail as well as the combination of social housing
huurwoningen en koopwoningen in één complex. Van
and private ownership in one complex is also noteworthy. Of the
de 100 woningen zijn er 32 sociaal, bestaande uit vier
100 units in total, 32 are social housing properties – including
rolstoelwoningen aan het Timorplein voor een woongroep,
four homes on Timorplein especially designed as a shared unit
een gekoppelde dubbele rolstoelwoning voor een gezin
for wheelchair users, a linked, wheelchair-friendly unit for a
met vier gehandicapte kinderen, een kangoeroewoning en
family with four handicapped children, a special unit where the
twaalf woningen met vijf kamers of meer. De gemiddelde
sick or disabled can live with their carers while retaining their
woninggrootte is 112 vierkante meter in de sociale huur. De
independence, as well as 12 homes of five rooms or more. The
Alliantie Amsterdam verkoopt en verhuurt deze woningen.
average size of the social housing units is 112 square metres.
The homes are for rent or sale from de Alliantie Amsterdam.
In 2005 werd de Borneodriehoek bekroond met de
Zuiderkerkprijs. De prijs wordt ieder jaar uitgereikt aan
The project was awarded the Zuiderkerk Prize in 2005. Every
de ontwikkelaar en architect van een plan dat het hoogst
year, the prize is given to the developer and architect to achieve
scoort op een aantal kwaliteitscriteria, onder andere op het
the highest score on a number of criteria including the project’s
gebied van publiek belang, planefficiëntie of optimalisatie,
importance to the community, the plan’s efficiency, usefulness
bruikbaarheid en maatschappelijke verdienste.
and social merit.
36
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
37
38
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
39
40
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Algemene Woningbouw Vereniging
Algemene Woningbouw Vereniging
ATVA – stadsdeel Centrum
ATVA – Centrum
Het Amsterdams Tehuis Voor Arbeiders aan de Marnixstraat
The ATVA building on Marnixstraat has been owned by
is al zeer lang in het bezit van de Algemene Woningbouw
Algemene Woningbouwvereniging (AWV) for a very long
Vereniging (AWV). Het gebouw is al bijna een eeuw oud
time. It is almost a century old and its residents, the city’s
en veel van de grote gebeurtenissen uit de twintigste eeuw
poorer labourers, were often hit hardest by many of the 20th
hadden juist op het leven hier een flink effect. Het ATVA
century’s key events. It was Louise Went’s (1865-1951)
is voortgekomen uit de overtuigingen van Louise Went ideas about social housing that spawned the ATVA. She
(1865 -1951), een vrouw die van grote invloed is geweest op
played a crucial role in developing the social ideology behind
het sociale karakter van de Amsterdamse volkshuisvesting.
Amsterdam’s public housing policy. This social housing
Deze voortrekster van de sociale woningbouw was een van
pioneer was one of the founders of local property developers
de oprichters van de Vereniging Amsterdams Bouwfonds
Vereniging Amsterdams Bouwfonds and saw the creation of
en zag het behoorlijk behuizen van de armen als een eerste
decent housing for the poor as the first step to a better life for
stap naar een beter leven voor deze groep. Naar buitenlands
them. Inspired by similar projects abroad, she initiated the
voorbeeld initieerde zij daarom de bouw van het ATVA. Het
building of the ATVA, which was designed by her husband,
ATVA is een ontwerp van haar echtgenoot, de architect J.E.
architect J. E. van der Pek between 1916 and 1918. In some
van der Pek en het werd tussen 1916 en 1918 gebouwd,
ways the ATVA varied from its counterparts abroad. The
zij het op sommige punten afwijkend van de buitenlandse
small rooms, which in other countries were divided only by
voorbeelden. De kleine kamers, in het buitenland van elkaar
three-quarter-high partitions, in the ATVA were bigger and
gescheiden door muurtjes op driekwart van de hoogte,
completely separate from each other – each with their own
werden in het ATVA groter, geheel van elkaar gescheiden
washing facilities because the Dutch, it seemed, generally
en voorzien van eigen wasgelegenheid. De Nederlandse
were more attached to their privacy.
volksaard was meer gesteld op ‘privacy’.
Originally ATVA featured 351 plainly decorated rooms
Oorspronkelijk bevatte het ATVA 351 sober ingerichte
ranging from seven to ten square metres in size. Various
kamertjes van 7 tot 10 vierkante meter groot. Er waren
facilities were available, such as a “conversation room”, a
voorzieningen beschikbaar zoals een conversatiezaal,
reading room and a restaurant. After the economic crisis of
leeszaal en restaurant. Na de economische crisis in de jaren
the 1930s and World War Two, the ATVA was in a bad state
dertig en de Tweede Wereldoorlog verkeerde het ATVA in
of repair. When Vereniging Amsterdams Bouwfonds joined
slechte staat. Toen de Vereniging Amsterdams Bouwfonds
AWV in 1975, it was completely renovated and converted
in 1975 fuseerde met de AWV werd het grondig gerenoveerd
into 171 two-room apartments. Today the building still
tot 171 tweekamerappartementen. Toch blijft het gebouw
remains true to its original role. The residents are all single
tot op de dag van vandaag min of meer trouw aan het
and most have a relatively low income. In this sense, Louise
oorspronkelijke gebruiksdoel. De inwoners zijn nog steeds
Went’s ideology is still relevant, as otherwise, in her words:
alleenstaand en hebben meestal niet een al te grote beurs.
“An unmarried labourer wishing to lead an independent life
In die zin is de overtuiging van Louise Went nog steeds geldig
in the city would only have a choice between a home in one
want anders ‘heeft een ongehuwde arbeider, die hier ter
of the suburbs or renting a room in a house of strangers.”
stede zelfstandig wenscht te wonen (nog steeds) slechts de
keus tusschen een onderkomen in een der slaapsteden of in
een hem veelal vreemd gezin als kostganger.’
Bijzonder bezit Prized possessions
41
Algemene Woningbouw Vereniging
Algemene Woningbouw Vereniging
Het Pentagon – stadsdeel Centrum
Het Pentagon – Centrum
Inderdaad, het Pentagon is vernoemd naar het vijfhoekige
As you might expect, Het Pentagon is named after the
gebouw van het Amerikaanse Ministerie van Defensie.
American Ministry of Defence’s famous five-sided building.
Ook het Amsterdamse Pentagon is vijfhoekig. Maar het
Amsterdam’s Pentagon also boasts five sides, but there’s
is om nog een andere reden een perfect gekozen naam
another reason why this is the perfect name for this building
voor het gebouw aan het Zuiderkerhof. De aanleg van
located on Zuiderkerkhof. The construction of the subway
de metrolijn onder de Nieuwmarktbuurt, begin jaren
system under the Nieuwmarkt neighbourhood in the
zeventig, ging gepaard met grootschalige sloop van (sociale)
beginning of the 1970s, coincided with massive demolition
woningbouw. Na de Nieuwmarktrellen was men vast van
of (social) housing. After the Nieuwmarkt riots, no one
plan genoeg sociale woningbouw terug te bouwen als de
doubted that the lost housing would be replaced with new
metrowerkzaamheden ten einde waren.
homes once the subway system was complete.
Vanaf 1976 werd begonnen met gesprekken tussen
From 1976, talks began between local residents and the
bewoners en instanties over wát er moest worden
authorities about what to build on the Zuiderkerkhof site.
gerealiseerd op het bouwterrein boven het metrostation
People quickly decided that the question wasn’t what should
onder het Zuiderkerkhof. Al snel kwam men tot de conclusie
be built directly above the underground station, but whether
dat de prangende vraag niet wát, maar óf er moest worden
something should be built there. A building on this site
gebouwd bovenop het station. Een bouwsel op dit stuk
would harbour an entire world hidden beneath it. Just like
grond zou namelijk een grote verscholen wereld onder zich
the American Pentagon, with its two underground offices
herbergen. Net als het Amerikaanse Pentagon, dat twee
and subway station. Building above the subway tunnel, right
verdiepingen met kantoorruimte én een metrostation onder
in the city centre would cause enormous technical risks, for
de grond heeft. Bouwen op de metrotunnel in de binnenstad
obvious reasons. Eventually, the city decided to build bridges
zou enorme technische risico’s met zich meebrengen
above the tunnel which would support the entire building.
om voor de hand liggende redenen. Uiteindelijk besloot
They looked to London to find a solution for the noise
men bruggen te slaan over de metrotunnel, waarop het
problem and tried a technique never before used in The
gebouw zou rusten. Een oplossing voor de geluidsoverlast
Netherlands involving placing rubber springs underneath
van de metro vond men in Londen. Een nog niet eerder in
the building. Such solutions were considered risky by almost
Nederland gebruikte techniek waarbij men rubberen veren
all of Amsterdam’s housing associations. Only Algemene
onder het gebouw aanbrengt. De geboden oplossingen
Woningbouw Vereniging (AWV) dared start building there.
werden door bijna alle woningcorporaties in Amsterdam
Just to be on the safe side, AWV received a number of extra
als een te groot risico beschouwd. Alleen de AWV durfde
rubber springs, but in the end, they weren’t needed. By
het uiteindelijk aan hier te gaan bouwen. Voor de zekerheid
1983, the Amsterdam Pentagon was complete and today
kreeg de AWV nog een paar reserverubbers. Maar ze bleken
it’s still going strong. Het Pentagon counts 94 homes of
niet nodig. In 1983 is het Amsterdamse Pentagon klaar.
which a number are now available for private rental. The rest
En het staat er nog steeds prima op z’n plek. Het Pentagon
is all social housing.
bevat 94 woningen waarvan inmiddels een deel in de vrije
sector verhuurd wordt. De rest is sociale huur.
42
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
43
44
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
45
46
90 jaar Federatie.....................................................
Eigen Haard
Eigen Haard
Het Schip – stadsdeel Westerpark
Het Schip – Westerpark
Het Schip in de spaarndammerbuurt is het icoon van de
Het Schip (The Ship) in the Spaarndammerbuurt area, is
sociale woningbouw in Amsterdam en de trots van Eigen
an icon in Amsterdam’s social housing sector, under proud
Haard. Bijzonder toen het gebouwd werd, maar nog steeds
ownership of Eigen Haard. Already considered highly unique
komt de hele wereld dit complex bekijken. Vanwege de
when it was first built, today visitors from around the globe
bijzondere architectuur, maar ook omdat het complex van
still come to admire the complex – because of its unusual
oorsprong sociale woningbouw is en dat altijd is gebleven!
architecture as well as the fact that after all this time, it is still
home to social housing.
De Spaarndammerbuurt is aan het eind van de
negentiende eeuw opgezet voor de arbeiders in de
The Spaarndammerbuurt neighbourhood was developed
nabijgelegen Amsterdamse havens. De bebouwing om het
at the end of the 19th century for labourers in Amsterdam’s
Spaarndammerplantsoen werd overgelaten aan de jonge en
nearby harbours. The building of Spaardammerplantsoen
ambitieuze aannemer Klaas Hille. Toen de bouwcrisis als
was left to a young and ambitious contractor by the name
gevolg van de Eerste Wereldoorlog Hilles werk na één blok
of Klaas Hille. When the building crisis brought on by World
verder onmogelijk maakte, schoof de gemeente Amsterdam
War One made the completion of Hille’s project impossible
het tweede blok door naar woningbouwvereniging Eigen
after only one block was finished, Amsterdam’s city council
Haard. Vervolgens kregen Hille en zijn architect Michel de
gave the second block to Eigen Haard. Afterwards, Hille and
Klerk ook de opdracht voor het derde blok, in de volksmond
his architect Michel de Klerk were also commissioned for
al snel ‘Het Schip’ genoemd. De bouw leidde destijds tot felle
the third block, quickly dubbed “The Ship” by the locals. Its
discussies en kende kritiek vanwege het overdreven karakter.
construction led to hefty discussions at the time and it was
Juist hierdoor behoort het complex tegenwoordig tot de top
criticised for its excessive style – the very style that today has
van de architectuurstroming de Amsterdamse School.
made it one of the finest examples of the Amsterdam School
architectural movement.
Het vernieuwende zit vooral in de expressieve uitstraling
van het complex in combinatie met de stedelijke omgeving.
Its innovative style stems primarily from the expressive
Het gebouw kenmerkt zich door de hoog opgetrokken
character of the complex in combination with its urban
muren en haar bijzondere torenspits. Naast de 102 environment. Characteristic of the complex are its high
woningen herbergt Het Schip een postkantoor en een
walls and striking spire. Apart from 120 homes, Het Schip
vergaderzaal, geheel in de stijl van de Amsterdamse School
also houses a post office and meeting room, completely in
met expressieve kleuren, materialen en versieringen. Het
the Amsterdam School style with its expressive colours,
complex is uitgeroepen als één van de dertien belangrijkste
materials and decorations. The complex has been listed as
gebouwen van de Nederlandse architectuur. In 1980 is
one of the 13 most important buildings in Dutch architecture.
het gebouw in opdracht van Eigen Haard, met behoud van
In 1980, the building underwent serious renovation by Eigen
alle kenmerken, ingrijpend gerenoveerd. Het postkantoor,
Haard, who was careful to maintain all of its unique features.
waarvan het interieur eveneens door De Klerk is ontworpen,
The post office, whose interior was also designed by De
maakt tegenwoordig deel uit van museum Het Schip.
Klerk, today has been incorporated into part of the complex’s
Naast het postkantoor biedt het museum toegang tot een
museum. Apart from the post office, the museum also offers
arbeiderswoning en een kijkje in het wereldberoemde
visitors a chance to see one of the labourer’s original homes
torentje.
and look inside the world-famous tower.
Bijzonder bezit Prized possessions
47
Eigen Haard
Eigen Haard
De Platanenhof – stadsdeel Centrum
De Platanenhof – Centrum
De Platanenhof ligt in het hart van de Jordaan in Amsterdam,
De Platanenhof is located in the heart of Amsterdam’s
tussen de Elandsstraat en de Lauriergracht. Al rond 1550
Jordaan area, between Elandsstraat and Lauriergracht.
stond er op deze plek bebouwing. Van het houten woonhuis
There were already buildings situated here as early as
is de originele constructie gedeeltelijk bewaard. Steven
1550. Part of the wooden house’s original frame is still
Vennecool, laatste architect van de rij grote architecten uit
intact. Steven Vennecool, the last in a long line of superb
de zeventiende eeuw, ontwierp voor deze plek een weeshuis
17th-century architects, was commissioned by the city’s
in opdracht van katholieke regenten. Rond 1700 werden de
Catholic regents to design an orphanage for this site. The
eerste gebouwen in gebruik genomen. Later is er nog een deel
first buildings were in use by around 1700. Later, another
bijgebouwd en pas in 1883 is het complex afgebouwd. Tot
section was added and the complex was not completed until
1950 zijn de gebouwen als weeshuis gebruikt. Vanaf begin
1883. It housed an orphanage until 1950. Then, from the
jaren zeventig tot de jaren negentig fungeerde de Platanenhof
beginning of the 1970s to the 1990s, the complex was used
als psychiatrische instelling. De Gemeente Amsterdam
as a psychiatric institution. The Catholic regents donated
heeft de Platanenhof van de regenten verkregen onder de
it to Amsterdam’s city council under the condition that the
voorwaarde dat de gebouwen altijd hun sociale functie of
complex would always retain its social function.
bestemming zouden behouden.
After ambitious plans to dedicate the complex once again to
Na ambitieuze plannen om de hof weer terug aan kinderen
children – by turning it into a children’s museum, theatre or
te geven – door er een kindermuseum, kindertheater of
cooking school – it was eventually restored by Eigen Huis.
kinderkookcafé in te vestigen – is de hof uiteindelijk in opdracht
The stately “Clock House”, together with the neighbouring
van Eigen Haard gerestaureerd. Het statige klokhuis is met
buildings, (right up to Elandsstraat) was converted into a
de aangrenzende panden (tot aan de Elandsstraat) verbouwd
crèche and both wings of the complex have made fit for
tot kinderdagverblijf. De beide vleugels van het complex zijn
housing the elderly. The former Catholic church hidden here
geschikt gemaakt voor bewoning door ouderen. De schuilkerk
and the building beside it along Lauriergracht have become
en het naastgelegen pand aan de Lauriergracht is verbouwd tot
a theatre – home to the Amsterdam-based children’s theatre
theater. Hier is nu de Amsterdamse kindertheatergroep ‘Het
group “Het Huis aan de Amstel.”
Huis aan de Amstel’ gevestigd.
In 1997, De Platanenhof was nominated for a national
De Platanenhof is in 1997 genomineerd voor de landelijke
urban-renewal prize. The historic complex has been
Stadsvernieuwingsprijs. Het historisch complex is prachtig
beautifully restored while keeping its social function,
gerenoveerd en heeft haar sociale functie behouden:
housing a crèche, children’s theatre and accommodation for
kinderopvang, kindertheater en ouderenwoningen. En dat
the elderly – all in the middle of Amsterdam’s Jordaan!
midden in de Amsterdamse Jordaan!
48
90 jaar Federatie.....................................................
49
Ambities voor wonen met zorg
50
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
51
52
90 jaar Federatie.....................................................
Far West
Far West
’t Kwadrant – stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer
’t Kwadrant – Geuzenveld-Slotermeer
‘t Kwadrant maakt deel uit van het uitwerkingsplan ‘Van
’t Kwadrant is part of the “Van Tijen” plan, part of the larger
Tijenbuurt’ binnen het vernieuwingsplan Geuzenveld-Zuid.
renewal plan for Geuzenveld-Zuid and marks the kick-off to
Het kleinschalige project vormt het startschot voor een
the Van Tijen neighbourhood’s extensive face-lift.
totale gedaanteverwisseling van de Van Tijenbuurt.
Far West commissioned BUROBEB to design a group of four
BUROBEB heeft in opdracht van Far West een clustering
homes in six blocks. The housing blocks have been built
van vier woningen in zes blokken ontworpen. De woon-
between existing courtyards and undeveloped areas. Two
blokken zijn op een ontspannen manier geplaatst op de
blocks were placed in the middle of each courtyard. Each
rand van de bestaande hoven en het buitengebied. Per
block is two to three storeys high and has private access
hof worden er twee blokken vrij in de ruimte geplaatst. De
from the main road via a small path. Parking spaces are
kwadrantwoningen bestaan uit twee of drie lagen en hebben
available on the main road. This all minimises the impact on
een eigen opgang. Deze wordt via een klein paadje op de
the natural environment along the city’s edge.
straat aangetakt. Op deze wijze wordt het groene karakter
van deze stadsrand zo min mogelijk aangetast.
One of the unique characteristics of this design is the central
role that natural materials played in creating a smooth
Een van de bijzondere aspecten van het ontwerp is dat
transition between the city and the surrounding countryside.
natuurlijke materialen het uitgangspunt zijn geweest om zo
The facade is particularly unique – the outer shell was
een vanzelfsprekende overgang te creëren tussen stad en
completely covered in insulation boards and a layer of EPDM
land. De gevelopbouw is anders dan vaak gebruikelijk. Het
foil. Decorative hardwood panels were then fixed onto this
casco wordt volledig omhuld met isolatieplaten waarover
wind- and waterproof layer.
zogenaamde EPDM-folie wordt aangebracht. Op deze winden waterdichte omhulling worden de decoratieve hardhouten
The project’s location and execution are what make it so
gevelschermen gemonteerd.
special. Situated along Osdorper Polder, wide open vistas
are guaranteed. Surrounded by nature and water, there is
De ligging en uitvoering maken het project uniek. Gelegen
nothing here to indicate that this is actually Amsterdam.
aan de Osdorper binnenpolder is blijvend vrij uitzicht
Nevertheless, the city centre is only 30 minutes away by
gegarandeerd. Omringd door groen en water doet niets ter
public transport. The council houses, eight of a total of 24,
plekke vermoeden dat men in Amsterdam is. Toch is het
feature an effective living area of around 114 square metres
centrum van Amsterdam binnen dertig minuten met het
and a garden covering 60 square metres. The properties
openbaar vervoer te bereiken. De sociale huurwoningen,
destined for the buying market have an effective living area
acht van de 24, hebben een gebruiksoppervlakte van circa
of 152 square metres and also feature gardens of some 60
114 vierkante meter en een tuin ongeveer 60 vierkante
square metres.
meter. De koopwoningen hebben een gebruiksoppervlakte
van zo’n 152 vierkante meter. Ook deze woningen krijgen de
beschikking over een tuin van circa 60 vierkante meter.
Bijzonder bezit Prized possessions
53
Far West
Far West
De Nieuwe Akbar – stadsdeel Bos en Lommer
De Nieuwe Akbar – Bos en Lommer
In het voorjaar van 2005 is Far West aan de renovatie
In the spring of 2005, Far West started the renovation of
begonnen van De Nieuwe Akbar. De Nieuwe Akbar, gelegen
De Nieuwe Akbar. Located in Bos and Lommer, De Nieuwe
in stadsdeel Bos en Lommer bestaat uit twee gebouwen,
Akbar features two buildings, on Akbarstraat and on Jan van
aan de Akbarstraat en aan het Jan van Schaffelaarplantsoen.
Schaffelaarplantsoen. These buildings surround a central
Deze gebouwen omsluiten een binnentuin.
courtyard.
Het complex werd in 1952 gebouwd door de architecten
The complex was built in 1952 by architects Evers and
Evers en Saarlemijn in de stijl van de Bossche School. Deze
Saarlemijn in the Bossche School style with its characteristic
bouwstijl is te herkennen aan de eenvoudige basisvorm
straightforward forms. The unusual doorways are decorated
van de gebouwen. De opvallende portieken zijn versierd
with countless small sculptures. Governing the project,
met talloze kleine beeldhouwwerkjes. Uitgangspunt voor
created by Villa Nova architects, is a restorative approach
het project, getekend door Villa Nova architecten, is een
to the building’s facades. The storerooms have been moved
restauratieve aanpak van de straatgevels. De bergingen
so that a number of apartments are now located along the
zijn opnieuw ingedeeld zodat een aantal woningen nu
street, thereby improving security. The apartments have
aan de straat grenzen, wat de veiligheid verbetert. Aan de
also been extended from the back of the building to make
achterkant zijn de woningen uitgebouwd en dus groter. Alle
them bigger. All of the apartments have a balcony or private
woningen hebben een balkon of privé-tuin die grenst aan
garden bordering the closed interior courtyard with a neo-
de afgesloten binnentuin met als centraal punt een kapel
Norman-style chapel acting as a focal point, which, together
in neo-romaanse stijl. De mooie bomen en de kleine kapel
with the beautiful trees, gives the courtyard a special
geven de binnentuin een bijzondere uitstraling. De tuin,
appeal. The garden, originally closed off, providing only as
oorspronkelijk een kijktuin, is voor alle bewoners bereikbaar
a scenic backdrop, has now been made accessible to the
gemaakt. In totaal telt De Nieuwe Akbar 136 gerenoveerde
residents. In total, De Nieuwe Akbar counts 136 renovated
woningen, waarvan 96 koopwoningen en 4 bedrijfsruimten
homes, of which 96 are privately-owned and four, on the
op de hoeken van het complex.
corners of the complex, provide office accommodation.
De oude bewoners verlieten in 2005 hun woning. De
The previous residents left their homes in 2005. Those
bewoners die terug wilden keren konden in 2006 terug
wanting to return could move back to a bigger, lighter
verhuizen naar een ruimere en lichte woning. De overige
apartment in 2006. The rest of the apartments were sold.
woningen zijn verkocht. Met de renovatie van de Nieuwe
Through the renovation of De Nieuwe Akbar, Far West
Akbar levert Far West een belangrijke bedrage aan de
has made an important contribution to the renewal of the
vernieuwing van de Kolenkitbuurt in Bos en Lommer.
Kolenkitbuurt area in Bos and Lommer.
Eind 2006 werd de Nieuwe Akbar uitgeroepen tot winnaar
At the end of 2006, the complex won the Geurt Brinkgreve
van de Geurt Brinkgreve Bokaal. De bokaal is een nieuwe
Bokaal, a new prize given to the best example of the renewal
prijs, bedoeld voor het beste initiatief op het gebied
or renovation of an existing building.
van herontwikkeling of renovatie van een gebouw in de
bestaande voorraad.
56
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
57
58
90 jaar Federatie.....................................................
De Key
De Key
NieuwPeil – stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer
NieuwPeil – Geuzenveld-Slotermeer
Begin oktober 2006 is het nieuwbouwcomplex NieuwPeil
The new NieuwPeil complex was finished in the beginning of
opgeleverd. Alweer een signaal dat in stadsdeel Geuzenveld-
October 2006 – yet another sign that the city’s Geuzenveld-
Slotervaart hard wordt gewerkt aan nieuw elan.
Slotervaart district is working hard to increase the area’s
NieuwPeil valt op in zijn omgeving en geeft de buurt een
cachet. With its eye-catching design, NieuwPeil gives
nieuw, modern gezicht. Neem de witte, langgerekte stenen
the neighbourhood a new, contemporary feel. The white,
met daarin meegebakken marmeren gruis, dat fonkelt
elongated slabs featuring marble chips that glint in the sun,
in de zon. En de ruime balkons, de zeegroene glazen
the spacious balconies, sea-green glass decorations and
gevelornamenten en het metalen, gevlochten rooster voor
the woven metal walkway grid all exemplify the modern
de galerijen, van boven naar beneden. In NieuwPeil zijn
style. NieuwPeil features 78 properties for rental, an office
78 huurwoningen, 1 bedrijfsruimte voor het GVB en 24 for Amsterdam’s public transport company GVB and 24 parkeerplaatsen onder in het gebouw gerealiseerd, waarvan
underground parking places. Sixty-nine homes will be
69 woningen in de middeldure huur komen en negen
suitable for those on a middle-income and nine will be
appartementen sociale huurwoningen zijn.
available for social housing.
Bijzonder bezit Prized possessions
59
De Key
De Key
Dubbeltjespanden – stadsdeel Centrum
Dubbeltjespanden – Centrum
Het eerste bezit van de Bouwmaatschappij tot
The first properties bought by Bouwmaatschappij tot
Verkrijging van Eigen Woningen vormt de zogenaamde
Verkrijging van Eigen Woningen were the Dubbeltjespanden
Dubbeltjespanden. Dit zijn de tien panden aan de
– ten homes on Mauritskade now owned by De Key. They
Mauritskade, die nu nog eigendom zijn van Woonstichting
have been under De Key’s ownership longer than any of
De Key. Het is het oudste bezit van De Key. De panden zijn
their other properties. Today they are suitable as studios or
nu in gebruik als studio’s voor eenpersoonshuishoudens.
one-person homes. From 1870 onwards, the homes were
De panden zijn vanaf 1870 gebouwd op eigen grond. Ze
built on private plots of 7.6 metres long and 4.5 metres
zijn opgedeeld in percelen van 7,6 meter diep en 4,5 meter
wide. These “working-class homes”, each with its own
breed. Deze ‘arbeiderswoningen’, die allemaal een eigen
entrance, are divided into an upstairs home with an attic and
ingang of opgang hebben, zijn verdeeld in een bovenwoning
a downstairs home with a cellar. The homes were also fitted
plus zolder, en een benedenwoning plus kelder. De woningen
with plumbing and separate washrooms – an unheard-of
kregen een voor die tijd ongekende luxevoorziening: een
luxury when they were first built.
eigen wc en waterleiding!
60
90 jaar Federatie.....................................................
61
Ambities voor wonen met zorg
62
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
63
64
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Het Oosten
Het Oosten
Meander – stadsdeel Westerpark
Meander – Westerpark
Op het voormalig AWIC-terrein (Amsterdams Westelijk
The Meander complex is located on the grounds of the
Industrie Centrum) aan de Kostverlorenvaart in stadsdeel
former AWIC (Amsterdams Westelijk Industrie Centrum)
Westerpark staat het complex Meander, voor Het Oosten
on Kostverlorenvaart in Westerpark. For Het Oosten, the
een succesvol voorbeeld van ontwikkeling op een stedelijke
project is a fine example of successful urban development.
locatie. Door huisvesting van diverse functies in dit
By allocating various functions to this compact complex,
compacte gebouw is Meander van grote betekenis voor de
Meander has adopted an important role in securing the
leefbaarheid en vitaliteit van de buurt en stad.
quality of life and vitality in this part of the city.
Het door Rob Krier uit Berlijn ontworpen complex is echter
The complex, designed by Berlin architect Rob Krier, is more
meer dan zomaar een woongebouw in Amsterdam. Meander
than just another of the city’s housing projects. What sets
is uniek vanwege de markante vorm. Het gebouw slingert
Meander apart from the rest is its unique form. The building’s
door haar rondingen als het ware langs het water van de
curved lines meander along Kostverlorenvaart’s waters,
Kostverlorenvaart. Daarnaast vormt Meander door het
while its sheer size means the complex also forms an entire
volume van het complex een stedelijk gebied op zich. Zo zijn
cosmopolitan hub in its own right – complete with sheltered
er beschutte binnenterreinen, riante voortuinen, besloten
inner sanctuaries, lavish front gardens, private courtyards
hofjes en weidse kaden. Het is een gebied waar beschutting
and broad, open quays. It’s a place where seclusion for
voor zowel bewoners als passanten gepaard gaat met
both residents and passers-by goes hand-in-hand with
imposante, grootstedelijke architectuur. Tegelijkertijd is het
impressive, ultra-urban architecture; a complex that despite
gebouw zorgvuldig ingevlochten in de omringende buurt
being made up of several separate structures remains a
waardoor het lijkt alsof Meander al decennia op deze plek
coherent whole. At the same time, the complex has been
staat.
carefully woven into the surrounding neighbourhood so that
it looks as if Meander has been here for decades.
In 2005 kreeg dit unieke complex ook internationale
erkenning en won de prestigieuze ULI-Award (Urban Land
In 2005, this striking complex received international
Institute Europe Award) for Excellence. Bij het toekennen
recognition after winning the prestigious ULI-Award (Urban
van deze prijs is niet alleen gekeken naar het bijzondere
Land Institute Europe Award) for Excellence. Design is not
ontwerp, maar vooral ook naar het volledige proces van
the only thing the judges looked at – the complete project,
projectontwikkeling, de commerciële en functionele
including the development process, commercial and
aspecten en de betekenis van het project voor de omgeving.
functional considerations plus its contribution to the local
community played a key role.
Meander bestaat uit 227 koop- en 72 sociale
huurwoningen, kunstenaarsateliers, een basisschool,
Meander boasts 227 privately-owned homes, 72 social
een openbare bibliotheek en 2.160 vierkante meter
housing apartments, artists’ studios, an elementary
bedrijfsruimtes waar horeca en een sportschool zijn
school, public library and 2,160 square metres of business
gehuisvest. Onder het gebouw is parkeerplek voor 245
accommodation housing everything from catering companies
auto’s. Meander is gerealiseerd in opdracht van
to a fitness centre. There are also 245 underground parking
Het Oosten in samenwerking met LATEI Projectontwikkeling
places. Het Oosten commissioned this project together with
en ontwikkelaar Kristal bv.
LATEI and Kristal bv. project developers.
Bijzonder bezit Prized possessions
65
Het Oosten
Het Oosten
Parkrand – stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer
Parkrand – Geuzenveld-Slotermeer
Begin 2007 is het appartementencomplex Parkrand
The Parkrand apartments were finished at the beginning of
opgeleverd. Dit monumentale gebouw dat in opdracht van
2007. This monumental building, commissioned by housing
Het Oosten is gerealiseerd, staat aan de Dr. H. Colijnstraat
association Het Oosten, is located on Dr. H. Colijnstraat
in stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer. Met zijn kloeke maten
in Amsterdam’s Geuzenveld-Slotermeer district. With its
en opvallend ontwerp van architect Jacob van Rijs van
robust proportions and unique design by architect Jacob
Architectenbureau MVRDV uit Rotterdam, is Parkrand
van Rijs of MVRDV Architects in Rotterdam, Parkrand is a
een ‘niet te missen’ gebouw. Het appartementencomplex
definite “must-see” – one of the architectural highlights of
is dan ook een van de architectonische blikvangers van de
the revitalised area in west-Amsterdam known as Westelijke
vernieuwde Westelijke Tuinsteden.
Tuinsteden.
Het Oosten heeft met Parkrand ingezet op een zeer hoog
In the Parkrand project, Het Oosten made quality a priority
kwaliteitsniveau. Het was een bewuste keuze om dit
and it was a conscious choice to select this location as
indrukwekkende gebouw op juist deze plek neer te zetten.
the site for this impressive building. The project adds an
Het gebouw geeft een extra impuls aan de transformatie
extra impulse to the transformation this area has already
die het stadsdeel de laatste jaren doormaakt, van een
undergone in the past few years – going from a place with
woongebied met een matige uitstraling tot een aantrekkelijke
minimal appeal to an attractive and sought-after area to live.
woonlocatie.
Surprising in Parkrand’s design are the large, open gaps in
Opvallend in het ontwerp van Parkrand zijn de grote gaten in
the building. These create unobstructed vistas overlooking
het gebouw. Deze maken doorzichten naar het nabijgelegen
the nearby Eendrachts Park, not only for residents of
Eendrachtspark mogelijk. Niet alleen voor de bewoners
the apartments themselves, but also for the area’s other
van het appartementencomplex, maar ook voor de andere
residents. The complex itself features five separate towers,
wijkbewoners. Het gebouw zelf bestaat uit vijf losse
joined together at the top and bottom which thereby creates
torens die aan de onderkant en bovenkant met elkaar zijn
many corner apartments – each with their own view over
verbonden. Hierdoor heeft het complex veel hoekwoningen
the park. Almost all of the Parkrand apartments have a park
die elk afzonderlijk een ander zicht op het park hebben.
view or view of the green expanse at the front of the building.
Vrijwel alle Parkrandwoningen hebben zicht op het park of
Apart from 30 social housing apartments, Parkrand also
op de groenstrook aan de voorzijde. Parkrand biedt naast 30
offers 193 mid-range apartments for rental.
sociale huurwoningen 193 middeldure huurwoningen.
The large, open inner areas on the first floor are also
Ook de grote open binnenruimtes op de eerste verdieping
unusual. They “let the park inside the building”, so to speak.
zijn opvallend. Zij laten het park als het ware het gebouw
One area is used as a playground, another for picnics, while
binnen. De ene ruimte doet dienst als speeltuin, de ander
yet another is used as a communal lounge for Parkrand
als picknickplaats en nog een ander als woonkamer voor
residents. The interior design, complete with a couch,
de bewoners van Parkrand. De inrichting met een bankstel,
enormous flower pots and chandeliers, creates a very cosy
enorme bloempotten en kroonluchters zorgen hier voor een
atmosphere.
echte woonkamersfeer.
66
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
67
68
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
69
70
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Rochdale
Rochdale
De Kandelaar – stadsdeel Amsterdam Zuidoost
De Kandelaar – Amsterdam Zuidoost
In de Bijlmermeer zijn ongeveer tachtig kerkgenootschappen
Bijlmermeer is home to some 80 church communities.
actief. Het zijn veelal kleine maar actieve genootschappen,
These are primarily small, but active communities that play
die een belangrijke sociale rol vervullen voor de bewoners
a key role in the neighbourhood and are important to the
van de wijk. In het verleden organiseerden veel van de
residents. In the past, many of the (smaller) churches held
(kleinere) kerken hun samenkomsten in flatgebouwen en
their services in apartment buildings and parking garages.
parkeergarages. Bij de vernieuwing van de Bijlmermeer werd
In Bijlmermeer’s renewal many buildings were demolished,
echter een groot aantal gebouwen gesloopt, waardoor deze
depriving these church communities of a place to meet.
kerkgenootschappen dakloos werden.
For Rochdale, the situation is less than ideal. The role
Rochdale vond deze situatie verre van ideaal. De functie die
the churches perform in Zuidoost are crucial to the
de kerken in Zuidoost vervullen is immers van groot belang
neighbourhood’s social cohesion. That is why Rochdale,
voor de sociale cohesie van de wijk. Daarom ontwikkelde
together with the Zuidoost district council and two local
Rochdale, samen met stadsdeel Zuidoost en de organisaties
organisations, the Bijlmer Church and De Kandelaar (“The
“De Bijlmerkerk” en “De Kandelaar”, een plan voor de bouw
Candlestick”), developed a plan to build a multi-purpose
van een multifunctioneel centrum. In dit nieuwe gebouw,
centre. In this new building, also called De Kandelaar, five
De Kandelaar, zijn vijf kerkzalen gebouwd die plaats bieden
halls have been built to accommodate 900 churchgoers.
aan 900 gelovigen. Minimaal vijftien kerkgenootschappen
At least 15 church communities from Zuidoost make use
uit Zuidoost gebruiken het gebouw. Verder heeft het gebouw
of the building. The building also has 650 square metres
650 vierkante meter kantoor- en vergaderruimte voor
of office accommodation as well as meeting space for
kleinere organisaties die in Zuidoost actief zijn. Deze ruimten
smaller communities in Zuidoost. This space can be rented
worden verhuurd op time-sharing basis, zodat organisaties
out under a time-sharing system, allowing organisations
er voor weinig geld gebruik van kunnen maken. Stichting De
access for a reasonable sum. De Kandelaar organisation
Kandelaar (een samenwerkingsverband van vijf Ghanese
(a collaboration between five Ghanese churches) rents all
kerken) huurt de vijf kerkzalen. Het gebouw is in oktober
five church halls. The building became available for use in
2007 in gebruik genomen.
October 2007.
Rochdale is de eerste woningcorporatie in ons land die een
Rochdale is the first housing association in the country
kerkgebouw realiseert. Met dit initiatief laat de stichting zien
to build a church. This initiative illustrates that the social
dat ook de sociale aspecten die voor de Bijlmer van belang
factors important to Bijmermeer are fully taken into account
zijn, volop aandacht krijgen bij de vernieuwing van de wijk.
in the area’s ongoing renewal.
Bijzonder bezit Prized possessions
71
Rochdale
Rochdale
Zunderdorp – stadsdeel Amsterdam Noord
Zunderdorp – Amsterdam Noord
Aan de noordelijke rand van de hoofdstad ligt Zunderdorp,
Situated along the capital’s northern edge is Zunderdorp
een pittoresk dorpje met enkele tientallen huizen en een
– a picturesque town comprising a smattering of houses,
paar andere gebouwen, waaronder een kerk. Zunderdorp
buildings and a church. Zunderdorp no longer forms an
is geen zelfstandige gemeente meer, maar maakt deel
independent local authority; rather, it has been incorporated
uit van stadsdeel Noord. In 1995 bouwde de toenmalige
into Amsterdam Noord’s district. In 1995, housing
Woningstichting Patrimonium (die later met Rochdale zou
association Woonstichting Patrimonium (which would later
fuseren) hier acht huurwoningen. Het gaat om twee- en
become part of Rochdale) built eight rental properties here.
driekamerwoningen met een oppervlakte van circa 53 tot
The homes, with between two and three rooms, have an
64 vierkante meter. De huurprijzen variëren van ongeveer
area of around 53 to 64 square metres. The rents vary from
400 tot 500 euro per maand.
400 to 500 euros per month.
De ligging van het complex, op de grens van stad en
The location of the complex, bordering the city and the
polderland, mag gerust uniek worden genoemd. Bovendien
polder, is wholly unique. The appealing architecture was
is gekozen voor een fraaie architectuur, die goed past bij de
chosen to complement the surrounding countryside and
landelijke omgeving. Rochdale is dan ook met recht trots op
Rochdale is, quite rightly, proud of the result. It’s clear that
dit bijzondere complex. Dat ook de bewoners tevreden zijn,
the residents are also satisfied, as most have lived here since
blijkt wel uit het feit dat de meeste van hen hier al wonen
the homes were first completed.
sinds het complex werd opgeleverd.
72
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
73
74
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
75
76
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Woonmaatschappij
Woonmaatschappij
IJburg Steigereiland strook 3-4 – stadsdeel Zeeburg
IJburg Steigereiland Section 3 and 4 – Zeeburg
Woonmaatschappij ontwikkelt als partner van het
Together with IJdelta, Woonmaatschappij is developing
consortium IJdelta circa vijfhonderd sociale huurwoningen
some 500 social housing properties as well as other real
en ander onroerend goed op een van de nieuwste
estate in one of the capital’s newest urban development
uitbreidingslocaties van onze hoofdstad: IJburg. Op
areas – IJburg. On Steigereiland, Woonmaatschappij
Steigereiland heeft Woonmaatschappij een bijzonder
completed a project which illustrates, at ground level, what
complex gerealiseerd waarin op kleine schaal naar voren
a housing association like Woonmaatschappij stands for,
komt waar een corporatie als Woonmaatschappij voor staat:
namely, housing and care for particular population groups
Wonen en Zorg voor specifieke doelgroepen, de realisatie
and the creation of social real estate.
van maatschappelijk vastgoed.
The complex consists of 76 social housing properties, 12 Het complex bestaat uit 76 sociale huurwoningen,
homes suitable as shared accommodation for people not
twaalf woningen voor een woongroep voor mensen die
quite ready for complete independence, eight homes with a
op weg zijn naar zelfstandig wonen, acht woningen met
communal area suitable for a group of young adults with a
een gemeenschappelijke ruimte voor een woongroep
mental handicap, a crèche, a care support centre and a GP
van jongvolwassenen met een verstandelijke beperking,
centre – a range of services brought together in a complex
een kinderdagverblijf, een zorgsteunpunt en een
that Woonmaatschappij is proud of. Establishing such a
huisartsensteunpunt. Een menging van functies in een
wide range of services within one project is not easy and
complex waar Woonmaatschappij trots op is. Het realiseren
cooperation is extremely important for the success of such
van een dergelijke functiemenging is geen sinecure.
projects. Stichting Navarea, Dienst Wonen, Mentrum and
Samenwerking is heel belangrijk om een dergelijke invulling
the care professionals in IJburg and Partou were all involved.
te realiseren. In dit geval met partijen als Stichting Navarea,
de Dienst Wonen, Mentrum, de zorgleveranciers op IJburg
The project received the Nico Nijmeijer Prize for the
en Partou.
speed of its execution – there was only one year between
the acquisition of the location and the laying of the first
Het project kreeg in 2004 de Nico Nijmeijerpluim vanwege
foundations. This was unique for Woonmaatschappij
de snelheid van realisatie: in één jaar van het verkrijgen
because Nico Nijmeijer was originally one of the directors
van de locatie tot het slaan van de eerste paal! Voor
of Zomers Buiten, one of Woonmaatschappij’s precursors.
Woonmaatschappij bijzonder omdat wijlen Nico Nijmeijer
The complex was designed by architects Bakker, Boots,
bestuurder was van Zomers Buiten, één van de voorlopers
Van Haaren and Dijkhof (BBHD) and was built by Smits
van Woonmaatschappij. Het complex werd vormgegeven
Bouwbedrijf.
door architectenburo Bakker, Boots, van Haaren, Dijkhof
(BBHD) en is gerealiseerd door Smits Bouwbedrijf.
Bijzonder bezit Prized possessions
77
Woonmaatschappij
Woonmaatschappij
Cluster Tichel – stadsdeel Centrum
Cluster Tichel – Centrum
In 1996 is Woonmaatschappij door stadsdeel Centrum
In 1996, the city centre’s district council asked
gevraagd om zes locaties in de Jordaan in het
Woonmaatschappij to revitalise six locations in the Jordaan
kader van de stadsvernieuwing te herontwikkelen. Het
area as part of the city’s ongoing renewal plans: Lindengracht,
betrof vijf nieuwbouwlocaties aan de Lindengracht, de
Karthuizerstraat, Tichelstraat and Westerstraat, as well as a
Karthuizerstraat, de Tichelstraat en de Westerstraat,
listed building on Tweede Boomdwarsstraat.
en één pand met monumentenstatus aan de Tweede
Boomdwarsstraat.
After 25 years of renewal, not everyone was happy with the
quality of newly-built properties in the Jordaan. Cluster Tichel
Na 25 jaar stadsvernieuwing was lang niet altijd iedereen
provided an opportunity to get the job done properly. The
tevreden over het niveau van de gerealiseerde nieuwbouw
association spoke to many locals, residents, the Municipal
in de Jordaan. De kans deed zich voor het bij Cluster Tichel
Housing Authority and the City Planning Department (Dienst
nu eens goed te doen. We hebben veel gesproken over wat
Ruimtelijke Ordening) to find out what each group did, or
wel of niet gewenst was, met bewoners, de Dienst Wonen
did not want. Eventually, they decided to adopt a historic
en de Dienst Ruimtelijke Ordening. Uiteindelijk besloten we
style to help improve the housing quality in the area. As
om historiserend te bouwen. Dit waarborgde de kwaliteit van
Woonmaatschappij owns a large number of rental properties
de woningbouw en het wonen in dit gebied, iets waar we als
in the Jordaan, they were extra-eager to ensure that the
Woonmaatschappij belang bij hebben omdat we een groot
quality of housing in the area remained high.
deel van de huurwoningen in de Jordaan bezitten.
Considering the historic style the buildings were meant
De monumentale uitstraling die de panden dienden te krijgen
to exude, special attention was given to the quality of the
stelden hoge kwaliteitseisen aan de gevels. In samenwerking
outer facades and, together with architect Jef Reintjes, the
met Architect Jef Reintjes is Cluster Tichel iets bijzonders
association turned Cluster Tichel into something very special.
geworden. Het karakteristieke van de Jordaan is benadrukt
Increasing the height of the storeys, using handmade bricks,
door gebruik te maken van een grotere verdiepingshoogte,
traditional mortar joins, sturdier window frames, sculpted
‘handvorm bakstenen’ met knipvoegen, zwaardere
facade ridges and bluestone skirting all helped to accentuate
kozijnafmetingen, geprofileerde gevellijsten en hardstenen
the characteristic style of the Jordaan while also giving the
gevelplinten. De Jordaan heeft door deze extra investeringen
area a quality-boost far exceeding the usual quality of social
een kwaliteitsimpuls gekregen. De standaard sociale huur
housing. The project includes 24 homes and four office
kwaliteit werd hierdoor ruimschoots overstegen. Het project
accommodations spread out over four new building sites and
omvat 24 woningen en vier bedrijfsruimten, verspreid over
one renovation site. The Westerstraat property features 12 vier nieuwbouwpanden en één renovatiepand. Op de locatie
social housing units built for the Osira Group’s clients, who
aan de Westerstraat zijn twaalf sociale eenheden gebouwd
require special care.
voor cliënten van de Osiragroep, die speciale zorg behoeven.
With the Cluster Tichel project Woonmaatschappij has
Met Cluster Tichel hebben wij laten zien dat historiserend
shown that building in a historic style creates an attractive
bouwen een fraai straatbeeld oplevert waarbij mensen
streetscape where people can enjoy all of the comforts
kunnen wonen in hedendaagse kwaliteit op één van de
of contemporary housing in one of Amsterdam’s most
mooiste locaties die Amsterdam rijk is.
attractive areas.
78
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
79
80
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
81
82
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
Woonzorg Nederland
Woonzorg Nederland
Leo Polakhuis – stadsdeel Osdorp
Leo Polakhuis – Osdorp
Woonzorg Nederland heeft het Leo Polakhuis in Osdorp in
In 2006, Woonzorg Nederland added an extra block of
2006 uitgebreid met een flat met 72 zelfstandige woningen,
flats to the existing Leo Polakhuis in Osdorp, thereby
een complex met twaalf groepswoningen, een zorghotel met
creating 72 extra independent apartments, a complex with
vijfentwintig plaatsen en een hospice met vijf bedden. Het
12 shared units, a care hotel with 25 beds and a hospice
woonzorgcentrum heeft een grote centrale hal gekregen met
with five beds. The care centre now has a large, central
daarin verschillende voorzieningen, zoals een winkel, een
hall with various facilities such as a store, a hairdresser, a
kapper, een wasserette, een bibliotheek, en een
launderette, a library and a lounge area, complete with café-
ontmoetingscentrum met café-restaurant. Ook is er een
restaurant. In addition, there is also a medical centre with
gezondheidscentrum met huisartsenpraktijk, praktijken
GP practice, occupational therapists, speech therapists and
voor ergotherapie, logopedie en fysiotherapie en een
physiotherapists as well as an outpatients’ clinic.
dagbehandeling.
Already during the initial plans for the part-demolition, partAl bij de eerste plannen voor de gedeeltelijke sloop en
renovation of Leo Polakhuis, care organisation Antaris (part
herbouw van het Leo Polakhuis had zorgorganisatie Antaris
of the Osira Group) wanted to offer care support for people
de wens kleinschalige zorg voor mensen met dementie te
suffering from dementia, thereby allowing them still to lead
leveren en hen zo gewoon mogelijk te laten wonen. Daar
as normal a life as possible. In order for them to do this,
past bij dat mensen zo veel mogelijk hun eigen gang kunnen
they must be able to maintain their independence. These
gaan. Bewoners voegen zich niet naar het schema van de
residents do not follow the care centre’s timetable and the
instelling, maar de zorgverlening en begeleiding passen
aid is tailored to the needs of each resident, which can vary
zich aan de bewoner aan. En dat kan dus per bewoner
greatly.
verschillen.
To make this possible, Woonzorg Nederland has invested
Om dat mogelijk te maken, heeft Woonzorg Nederland fors
heavily in housing technology, also known as “domotica”
geïnvesteerd in woontechniek, ook wel domotica genoemd.
(the application of technology to the domestic domain).
Het Leo Polakhuis heeft vier leefcirkels. Elke bewoner heeft
The Leo Polakhuis has four “living sections”. Each resident
een eigen profiel, waarin onder meer is opgenomen welke
has an individual profile which determines the range of his
mate van bewegingsvrijheid hij heeft. Het profiel van de
or her access and which particular sections they can enter.
bewoners geeft aan tot welke leefcirkels zij toegang hebben.
Residents get a wrist- or ankle-band with a computer chip.
Zij dragen een pols- of enkelband met een chip en een stelsel
A system of sensors in the building monitors the wearer’s
van bakens in het gebouw houdt in de gaten waar mensen
movements. Should a resident be found outside of the area
zich bevinden. Wanneer een bewoner zich buiten zijn
of access set in his or her profile, this is conveyed to the
toegestane bewegingsruimte begeeft, meldt het baken dit
carers, who can then undertake suitable action. The system
aan de begeleiding, die dan in actie kan komen. Het systeem
also alerts staff when a resident falls down or leaves his or
meldt ook wanneer iemand valt of de kamer verlaat. Dankzij
her room. Thanks to this system, less staff is required during
het systeem is er ’s nachts minder personeel nodig.
the night shift.
Bijzonder bezit Prized possessions
83
Woonzorg Nederland
Woonzorg Nederland
Menno Simonshuis – stadsdeel ZuiderAmstel
Menno Simonshuis – ZuiderAmstel
Woonzorg- en Dienstencentrum Menno Simons in
At its official opening in May 2000, the Menno Simonshuis
Buitenveldert was bij de officiële opening in mei 2000
– a housing care and service centre in Buitenveldert – was one
een van de eerste moderne nieuwe centra voor wonen,
of the first completely modern centres for living, service and
service en zorg. Het is gebouwd volgens de ideeën
care, built along the principles of Woonzorg Nederland, which
van Woonzorg Nederland: een woonomgeving bieden
strives to offer people as much independence as possible in
die mensen zo veel mogelijk in staat stelt zelf de regie
their daily living situation. This has led to the creation of roomy
te voeren over het eigen leven en zichzelf te zijn. Dit
care units and comfortable apartments for the elderly, but also
betekent royale zorgappartementen en comfortabele
to extra services both for residents as well as others living in
seniorenappartementen, maar ook voorzieningen voor
the neighbourhood.
bewoners en mensen uit de wijk.
Menno Simonshuis consists of a service centre with a
Menno Simons bestaat uit een dienstencentrum met
restaurant, outpatient care and physiotherapy, as well as
restaurant, dagverzorging, fysiotherapie, en andere
other additional services such as a chiropodist, door-to-
voorzieningen, zoals een pedicure, kapster aan huis, een
door hairdresser, a library and a post office service desk.
bibliotheek en een postservicepunt. Het Amsterdams
A local social organisation, the Amsterdam Meetingcentre
Ontmoetingscentrum is hier eveneens gevestigd, net
(Amsterdams Ontmoetingcentrum) is also located here, as
als dagverzorging voor dementerenden met een apart
well as a day care centre for people with dementia including a
programma voor de mantelzorger en een kinderdagverblijf.
separate programme for home carers and a crèche.
Het complex biedt ruimte aan dertig zorgappartementen,
The complex counts 30 care apartments, four apartments
vier appartementen voor ziekenhuisverplaatste zorg (ter
especially for those just out of hospital (to minimise the
bekorting van de ziekenhuisopname), twee groepswoningen
duration of a hospital stay), two communal units for 16
voor 16 dementerende bewoners, 133 driekamerwoningen
dementia sufferers, 133 three-room apartments and 64 en 64 seniorenwoningen. Tien woningen zijn bestemd
apartments for the elderly. There are also ten homes available
voor mensen met een ernstige lichamelijke beperking.
for people with a physical handicap. Together, Woonzorg
Deze woningen heeft Woonzorg Nederland gerealiseerd
Nederland and Amstelrade were responsible for creating these
in samenwerking met Amstelrade. Jonge cliënten van
homes. Amstelrade’s young clients have left the institutional
Amstelrade hebben het instellingsterrein verlaten en
care and now lead independent lives. Staff at Menno
wonen nu zelfstandig. Medewerkers van Menno Simons
Simonshuis can help these residents if, for example, they need
ondersteunen de bewoners, bijvoorbeeld als ze hulp nodig
help getting dressed or going to the bathroom.
hebben bij het aankleden of om naar het toilet te gaan.
The care philosophy of the Zonnehuisgroep Amstelland, which
De zorgvisie van de Zonnehuisgroep Amstelland, die de
delivers the care in this complex, ties in closely with Woonzorg
zorg levert in het complex, sluit nauw aan bij de filosofie
Nederland’s own approach. Residents can also make use of
van Woonzorg Nederland. De huurders kunnen ook
Woonzorg Nederland’s service package “Voor Elkaar” (“For
profiteren van het servicepakket ‘Voor Elkaar’ van Woonzorg
Each Other”). There is also a special representative to monitor
Nederland. Een beheerder bewaakt de leefbaarheid in het
and maintain the complex’s standards, while acting as a point
complex en is het aanspreekpunt voor de huurders.
of contact for the residents.
84
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
85
86
90 jaar Federatie.....................................................
Tot slot
5
88
90 jaar Federatie.....................................................
Ymere
Ymere
Houtman Plancius-complex – stadsdeel Centrum
Houtman-Plancius Complex – Centrum
Het Houtman Plancius-Complex is het vroegste complex
The Houtman-Plancius Complex is the earliest example of
met sociale huurwoningen in Amsterdam. Het stamt uit
social housing in Amsterdam. It dates from 1856 and is
1856 en staat aan de rand van de binnenstad. Het complex
located on the edge of the city centre. The complex recently
onderging onlangs een grondige restauratie. Het project is
underwent an extensive renovation. What makes the project
zo bijzonder, omdat het de historische worteling van Ymere
so special is the way it illustrates Ymere’s historic origins while
laat zien en dat combineert met aandacht voor vernieuwing,
combining its attention to innovation, cultural history and the
cultuurhistorie en omgeving. Met het doel de mensonwaardige
surroundings. In 1854, VAK (Amsterdam’s organisation for
woonomstandigheden in vooral de volksbuurten in
the working class) commissioned the building of a complex
Amsterdam te bestrijden, geeft de Vereeniging ten behoeve
to provide “decent accommodation” for better-educated
van de Arbeidersklasse (VAK) in 1854 opdracht tot bouw van
labourers. In the 1980s, Ymere acquired all of VAK’s
een blok met ‘fatsoenlijke woningen’ voor beter geschoolde
properties thereby also gaining possession of the Houtman-
arbeiders. In de jaren tachtig van de vorige eeuw nam Ymere
Plancius Complex.
de bezittingen over van de VAK en kwam zo in het bezit het
‘Houtman Plancius’-complex.
The complex, designed by Pieter Johannes Hamer, was built
on what are now known as Planciusstraat and Houtmanstraat.
Het gebouw – ontworpen door Pieter Johannes Hamer
The building then counted a total of 104 homes: 48 single-
– verrijst aan wat nu Planciusstraat en Houtmanstraat heet.
room apartments, 48 double-room apartments and eight
Het gebouw telt dan 104 woningen: 48 woningen van één
three-room apartments for labourers with a slightly better
kamer, 48 van twee kamers en voor meer gegoede arbeiders
income. The Houtman-Plancius Complex was the first in the
acht driekamerwoningen. Als eerste woningcomplex in
city to feature apartments built “side-by-side”, and plumbing
de stad heeft ‘Houtman Plancius’ rug-aan-rugwoningen,
and individual washrooms in every home. In 1856, this social
stromend water en voor elke woning een eigen wc. In 1856
housing icon was completed and it became a shining example
wordt dit symbool van Amsterdamse sociale woningbouw
for other projects in the city.
opgeleverd. Het wordt een voorbeeld voor andere panden in
de stad.
One-hundred-and-fifty years later, in 2006, the renovation
Honderdvijftig jaar later, in 2006, is de renovatie (naar
the historic character of the building intact. The window
een ontwerp van architect Rob Korver) afgerond, waarbij
frames, doors and windows were returned to their original
de historische status goed bewaard is gebleven. Zo is het
grey-and-green colour scheme. The foundations were also
oorspronkelijke grijs van de kozijnen en groen van de deuren
renewed to prevent subsidence and the outer walls and
en ramen teruggebracht. De funderingen zijn vernieuwd om
entrances were improved. In addition, all of the homes
verzakkingen te stoppen. Gevels en entrees zijn verbeterd.
were fitted with new showers and kitchens. The renovated
Alle woningen kregen nieuwe douches en keukens.
Houtman-Plancius Complex now counts 78 social housing
Het gerenoveerde Houtman Plancius bevat 78 sociale
apartments and nine private sector rental apartments. Ymere
huurwoningen en negen huurwoningen in de vrije sector.
has also been commissioned to develop plans for municipal
In overleg met het stadsdeel heeft Ymere ook opdracht
garden areas, in close cooperation with the local council.
(designed by architect Rob Korver) was completed, keeping
gegeven voor een groenplan in de omgeving.
Bijzonder bezit Prized possessions
89
Ymere
Ymere
Gibraltar – stadsdeel Zeeburg
Gibraltar – Zeeburg
Het gebouw Gibraltar is het eerste nieuwbouwproject
The Gibraltar building is the first new building development
van het Zeeburgse deel van de zuidelijke IJ-oever. Ymere
in the Zeeburg section of the IJ River’s southern bank. In
realiseerde hier in 2004 een appartementencomplex in een
2004, Ymere built an apartment complex in this new part of
nieuw stuk van de stad dat de dynamiek van Amsterdam
the city showcasing all of Amsterdam’s vitality. The striking
weerspiegelt. De uitgesproken architectuur – strak, met
architecture, whose clean lines are interrupted by only a
weinig buitenruimte – spreekt met name huurders aan
few outdoor areas, primarily appeals to tenants with an
met een voorkeur voor een grootstedelijk milieu. Bijzonder
appreciation of all things cosmopolitan. Surprisingly, lifestyle
is dat de toewijzing van de woningen plaatsvond op basis
played a more important role in the rental of the apartments
van leefstijlen en in tweede instantie op basis van woon- of
than the length of time tenants had been registered as home
inschrijfduur. Bewoners die hier willen wonen, kiezen voor
seekers. People who live here choose the area for its highly
grootstedelijk en levendig wonen, deels in een werkgebied.
urban and thriving environment characterised in part by its
mix of residential and business accommodation.
Met de ontwikkeling van woningen, culturele voorzieningen,
horeca, winkels en kantoren aan de zuidkant van het IJ
With the development of new housing, cultural services,
krijgt Amsterdam een grootstedelijke nieuwe wijk met de
restaurants and cafés, as well as shops and offices on the
dynamiek van de historische binnenstad op loopafstand.
southern side of the IJ, Amsterdam is creating a highly
Ymere draagt daar als ontwikkelende corporatie stevig aan
cosmopolitan area here, with the vibrance of the historic
bij vanuit de gedachte dat een moderne corporatie niet
centre within walking distance. Ymere believes that, as a
alleen het beheer van het bestaande als taak heeft, maar
modern and active housing association, their responsibility
ook mee moet werken aan de vormgeving van een levende
does not solely involve maintaining existing properties, but
stad. Aan de IJ-oevers heeft Ymere dan ook verscheidene
that they should also contribute to the design of a modern,
projecten ter hand genomen, van de renovatie en aanpassing
vivacious city. This is why Ymere has taken on a number of
van het multifunctionele Pakhuis De Zwijger tot de
projects along the banks of the River IJ, from the renovation
nieuwbouwappartementen van De Loodsen en het gebouw
and adaptation of the multi-purpose Pakhuis De Zwijger, to
Gibraltar.
the new De Loodsen apartments and the Gibraltar building.
In Gibraltar – in het Jollemanhof aan de Piet Heinkade
In the Gibraltar building, located in Jollamanhof, along Piet
– heeft Ymere 60 huurappartementen laten ontwikkelen.
Heinkade, Ymere has developed 60 homes for rental. The
Het gebouw is ontworpen door Claus en Kaan Architecten
building was designed by Claus and Kaan Architects and
en gebouwd door Heijmans Vastgoed. Het heeft elf
was built by Heijmans Vastgoed. It has 11 storeys with
verdiepingen met drie-, vier- en vijfkamerwoningen met
three-, four- and five-room apartments, complete with
een inpandige serre en lichte woonkamers op het zuiden.
interior conservatories and light, south-facing lounges.
Bijzonder is dat de woningen een individuele warmtepomp
Unique to the properties are the individual heating systems
hebben gecombineerd met vloerverwarming.
which also include floor heating.
90
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
91
92
90 jaar Federatie 90 years of the Federation
In éénheid zit kracht United we stand
93
Uitgave Publication
Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties
Postbus 9959
1006 AR Amsterdam
020 - 346 03 60
[email protected]
www.afwc.nl
Eindredactie Final editing
Manon Tjoa
Vertaling Translation
Annemarie Hoeve
Ontwerp/productie Design/Production
LandofPlenty, Antoin Buissink
Fotografie Photography
Roos Aldershoff
Drukwerk Print
Dékavé
Datum Date
Oktober 2007
Oplage Circulation
750
BIJZONDER BEZIT
PRIZED POSSESSIONS
IN ÉÉnheid zit kracht
UNITED WE STAND
20 complexen van de corporaties
20 projects of the housing associations
90 jaar Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties
90 years of the Amsterdam Federation of Housing Associations
IN ÉÉnheid zit kracht UNITED WE STAND 90 jaar Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties 90 years of the Amsterdam Federation of Housing Associations