Jaarverslag 2005

Commentaren

Transcriptie

Jaarverslag 2005
ste wordt verstaan de kans dat gebruikers de resultaten
algemeen belang en in dat van het wetenschappelijk onder-
zullen toepassen. De kans op gebruik kan op twee manieren
wijs technisch-wetenschappelijk onderzoek en de toepassing
groot zijn. Ten eerste wanneer nu al gebruikers kunnen
daarvan te bevorderen. Het doel wordt nagestreefd door met
worden geïdentificeerd, die daadwerkelijk geïnteresseerd
geld, dat beschikbaar wordt gesteld door NWO (Ministerie
zijn. Ten tweede doordat resultaten klaarblijkelijk een heel
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) en door het Ministerie
veld van toepassingen zullen ontsluiten, ook al zijn in dit
van Economische Zaken, technisch-wetenschappelijk onder-
stadium concrete gebruikers nog niet aan te wijzen.
zoek te stimuleren en te steunen in het bijzonder bij de
instellingen van wetenschappelijk onderwijs. Tevens draagt
STW zal tevens stimulerend en initiërend optreden op priori-
de stichting bij aan de bevordering van de coördinatie van
teitsgebieden waar er, op grond van maatschappelijke en/of
het onderzoek en het gebruik ervan. Technologiestichting
wetenschappelijke ontwikkelingen, een duidelijke inspanning
STW financiert onderzoek, dat wordt geselecteerd op grond
vanuit het (para-)universitair onderzoekspotentieel is.
van wetenschappelijke kwaliteit en utilisatie. Onder dit laat-
Ministerie van
Economische Zaken
Technologiestichting STW
Technologiestichting STW / Jaarverslag 2005
De statuten vermelden als doel van de Stichting: in het
Technologiestichting STW
Jaarverslag
2005
Technische wetenschappen
Technologiestichting STW / Jaarverslag 2005
Technologiestichting STW
bezoekadres
Van Vollenhovenlaan 661
3527 JP Utrecht
postadres
Postbus 3021
3502 GA Utrecht
telefoon
030 6001 211
telefax
030 6014 408
e-mail
[email protected]
internet
www.stw.nl
Colofon
ontwerp
ARGANTE ARGANTE, Amsterdam
fotografie
Ruben San A Jong, Amsterdam
interviews
Schrijvenderwijs, Rotterdam
druk
drukkerij MART.SPRUIJT bv, Amsterdam
productie CD
Weblab01, Hilversum
STW-nummer
STW-2006 01 18-04/2
Technologiestichting STW / Jaarverslag 2005
Technologiestichting STW
Jaarverslag
2005
2
Technologiestichting STW / Jaarverslag 2005
project: WGC.6917 (interview zie pagina 72 t/m 74)
3
Technologiestichting STW / Jaarverslag 2005
Inhoud
pagina
Voorwoord
05
01:
Ontwikkelingen in de omgeving van STW
09
Belangrijke ontwikkelingen
11
Toekomstige programma’s
11
Belang van open programmering
13
02:
STW-onderzoeksportfolio anno 2005
17
03:
Ontwikkelingen in utilisatie
23
Utilisatie, kennisbescherming en -exploitatie
25
Nieuwe bedrijvigheid
26
Inkomsten
27
04:
Financiële positie van STW
29
05:
Kengetallen en statistieken
35
06:
Hoogtepunten
47
Van wetenschap tot innovatie
49
Simon Stevin Gezel 2005
49
Simon Stevin Meester 2005
49
07:
Onderzoek
59
Overzicht programma’s
61
NanoNed
62
Dutch Program for Tissue Engineering
63
Valorisation Grant
64
STW-organisatie
75
Bestuur en Bestuursraad
77
STW-bureau
77
Tot slot
77
09:
Lijst van gebruikers
79
10:
Jurykamers en commissies
89
11:
Verkorte jaarrekening
95
08:
Lijst van afkortingen
107
Interviews
dr.ir. Raymond Veldhuis _ TIT.6323
14
dr.ir. Geja Hageman _ MVV.6041
32
prof.dr.ir. Mark van Loosdrecht _ DPC.5577
56
dr.ir. Jan Broenink _ TES.7020
66
dr. Koen Schreel _ EWE.7107
69
prof.dr.ir. Johan van Arendonk _ WGC.6917
72
CD-ROM
bijlage
4
Technologiestichting STW / Jaarverslag 2005
Bestuur
Prof.dr. P.M.G. Apers voorzitter Universiteit Twente
2 en 5
Prof.dr.ir. P.M. Dewilde voorzitter Technische Universiteit Delft
Prof.dr.ir. D.N. Reinhoudt vice-voorzitter Universiteit Twente
1
3
Prof.dr.ir. M.P.C. Weijnen vice-voorzitter Technische Universiteit Delft
Dr. T. Doyle Philips Research
2 en 6
7
Dr. F.J.A.M. Greidanus Philips Research
4
Ir. D.Ph. Schmidt TNO Bouw en Ondergrond
Dr.ir. J.C. van Suijdam DSM2
Bestuursraad
Prof.dr.ir. F.P.T. Baaijens Technische Universiteit Eindhoven
Prof.dr. C.A. van Blitterswijk Universiteit Twente
Prof.dr.ir. R. de Borst Technische Universiteit Delft
Dr.ir. Y. Engelen DSM
Dr.ir. C.P. Jongenburger Corus
Prof.ir. G.D. Khoe Technische Universiteit Eindhoven
Dr. C.J. Kroese ex Kadaster RvB
Prof.dr.ir. R. Rabbinge Wageningen Universiteit
Ir. A.A.J. Reuver ex IBM
Prof.dr.ir. K. van ‘t Riet ex Wageningen Universiteit, ex TNO
1
Ir. J.A. Roels DSM
Prof.dr. F.W. Saris Universiteit Leiden
Prof.dr.ir. G. van Straten Wageningen Universiteit
1
Dr. K. Wiedhaup Netherlands Genomics Initiative
Dr. S. Wittekoek ex ASML BV
Directie
Dr.ir. A.A.J.M. Franken MBA directeur
Dr. C.A.M. Mombers adjunct-directeur
1
tot maart
2
sinds januari
3
tot april
4
tot juli
5
sinds maart voorzitter
6
sinds juni vice-voorzitter
7
sinds augustus
5
Voorwoord / Jaarverslag STW 2005
Voorwoord
gemaakt met de herijking van zijn financieel
instrumentarium. STW is in dit kader gevraagd
meer programmatisch te gaan werken.
Dit sluit aan bij het voornemen dat STW al
in 2004 heeft geformuleerd om een sterkere
synergie en een meer structurele interactie met
haar achterban (wetenschap en bedrijfsleven)
aan te gaan. In 2006 zullen de programmatische activiteiten verder worden uitgewerkt.
Programmatisch werken biedt de mogelijkheid
om een extra financiële impuls te geven aan
selecte veelbelovende onderwerpen.
Het Open Technologieprogramma zal in stand
blijven, maar het budget hiervoor wordt vooralsnog gereduceerd. STW zoekt naar mogelijkheden om dit budget te verhogen, zodat zij de
Met veel genoegen presenteren wij u het
broodnodige ontwikkeling van de toegepaste
jaarverslag 2005 van Technologiestichting
en fundamentele technische wetenschappen
STW.
verder kan stimuleren.
In dit jaarverslag vindt u een overzicht van de
Dit jaarverslag heeft een speciaal tintje.
resultaten en hoogtepunten van 2005. Een
Op het moment dat u dit rapport ontvangt,
van de hoogtepunten van dit jaar is het grote
bestaat STW 25 jaar. Dit heuglijke feit zullen
aantal projectaanvragen dat we ontvingen voor
we in 2006 op verschillende manieren vieren;
de Valorisation Grant, een instrument om het
daar zult u via andere kanalen nog over
gebruik van universitaire kennis door het
worden geïnformeerd. In ieder geval kunt
bedrijfsleven en speciaal het midden- en klein-
u nu reeds 17 oktober 2006 in uw agenda
bedrijf te bevorderen. Ook was het STW-
reserveren. Op die dag wordt een grootse
symposium ‘Van Wetenschap tot Innovatie’
STW-innovatiemarkt gehouden met aandacht
bijzonder geslaagd. Tijdens dit symposium
voor zowel wetenschap als utilisatie.
werd voor de eerste keer een Simon Stevin
Gezel benoemd. Deze eer is bedoeld voor een
Mede door de inzet van het bestuur, de
promovendus, wiens werk niet alleen een hoge
bestuursraad, referenten, juryleden, beoor-
wetenschappelijke kwaliteit heeft maar die
delingscommissies, programmacommissies
zelf ook veel heeft bijgedragen aan de utilisatie
en stuurgroepleden was 2005 een zeer
van de onderzoeksresultaten. Tevens vond op
productief jaar. Speciale dank gaat uit naar
deze dag de benoeming van de Simon Stevin
drie bestuursleden, prof.dr.ir. P.M. Dewilde
Meester 2005 plaats. Tenslotte willen we hier
(voorzitter), prof.dr.ir. D.N. Reinhoudt (vice-
vermelden dat in 2005 een groot aantal pro-
voorzitter) en dr. F.J.A.M. Greidanus, die in
jecten van de Bsik-programma’s Nanoned en
2005 afscheid namen van het STW-bestuur.
het ‘Dutch Program for Tissue Engineering’
Zij hebben zich gedurende vele jaren zeer
alsmede het Open Technologieprogramma
verdienstelijk voor STW ingezet. Via deze
werd gehonoreerd en gefinancierd. Een aantal
weg willen we alle betrokkenen van harte
concrete voorbeelden vindt u in dit jaarverslag.
bedanken voor hun inzet voor Technologiestichting STW.
Innovatiebevordering stond in 2005 frequent
op de agenda van STW. In vervolg op het werk
Wij wensen u veel leesplezier!
van het Innovatieplatform heeft het ministerie
Anton Franken, directeur (links)
van Economische Zaken (EZ) een aanvang
Chris Mombers, adjunct-directeur (rechts)
6
Voorwoord / Jaarverslag STW 2005
Medewerkers Technologiestichting STW
Voorwoord / Jaarverslag STW 2005
7
9
Ontwikkelingen in de omgeving van STW / Jaarverslag STW 2005
in de
01 : Ontwikkelingen
omgeving van STW
Belangrijke ontwikkelingen
11
Toekomstige programma’s
11
Belang van open programmering
13
interview: dr.ir. Raymond Veldhuis _ TIT.6323
14
10
Ontwikkelingen in de omgeving van STW / Jaarverslag STW 2005
project: DPC.5577 (interview zie pagina 56 t/m 58)
11
Ontwikkelingen in de omgeving van STW / Jaarverslag STW 2005
Belangrijke ontwikkelingen
In 2005 is
In de bovenstaande ontwikkelingen speelt
Toekomstige programma’s
De beweeg-
een aantal voor STW belangrijke ontwikke-
programmering een belangrijke rol. STW ziet
redenen voor programmering kunnen divers
lingen in gang gezet of gecontinueerd:
programma’s als een middel om de uitdagingen
zijn. Belangrijke redenen zijn:
en knelpunten van de achterban aan te pakken
_ versterking van een terrein waarop de
1. De Minister van Economische Zaken (EZ)
en hiervoor extra fondsen te verwerven. De
heeft medio 2005 in de Tweede Kamer een
stichting zal een transparant en open systeem
herijking van zijn financieel instrumentarium
volgen voor de selectie van programma’s en
aangekondigd. Er moeten minder drempels
daarbinnen ook van projecten, gebaseerd
komen en er moet meer flexibiliteit en maat-
op de formule van het Open Technologie-
werk worden geleverd in toepassing van
programma. Om programma’s te definiëren,
het instrumentarium om innovatieknelpunten
zal STW intensief samenwerken met onderzoe-
op te lossen. Via een programmatische
kers en bedrijven uit het STW-netwerk.
Nederlandse wetenschap tot de top
behoort of kan gaan behoren;
_ versterking van een wetenschappelijk
terrein waarop te weinig academici
worden opgeleid;
_ versterking van het utilisatievermogen van
een wetenschappelijk terrein;
_ het beantwoorden van een aantal maat-
aanpak wil EZ inzetten op de ontwikkeling
schappelijke vragen of het verhogen van
van excellentie op strategisch belangrijke
het innovatievermogen van het Nederlandse
terreinen. Vooralsnog heeft EZ gekozen
bedrijfsleven.
voor het ontwikkelen van vraaggestuurde
programma’s rondom de sleutelgebieden
Om succesvolle programma’s te starten
van het Innovatieplatform, te weten ‘Food
en af te ronden stelt STW echter een aantal
& Flowers’, ‘Water’, ‘High Tech Systemen
randvoorwaarden.
en Materialen (HTSM)’, ‘Creatieve industrie’
1. Een duidelijke definiëring van de
en sinds kort ‘Chemie’. ICT en duurzaamheid lopen als ‘innovatie-as’ dwars door alle
thema’s heen. Inmiddels komen ook andere
behoefte/vraag en een visie via welke weg
de vraag moet worden opgelost.
2. Met name voor vraaggestuurde programma’s:
terreinen in beeld, zoals ‘Life Sciences &
een goede kennisbasis bij universiteiten op
Gezondheid’. Deze thema’s dekken nage-
het betreffende gebied ofwel een voldoende
noeg de volledige STW-portefeuille (zie
groot aanbod van hoogwaardig opgeleide
pagina 19).
mensen met de juiste kennis en competenties en de goede infrastructuur.
2. NWO presenteert in 2006 een nieuw stra-
3. Een open en transparant systeem voor
tegisch plan voor de periode 2007-2010.
deelname aan consortia, c.q. een open
De drie belangrijkste lijnen in deze strategie
netwerk met – al dan niet financiële –
zijn: stimulering van talent en ruimte voor
stimulansen voor partijen (kennisinstellingen
onderzoekers, bundeling van krachten
en wetenschap voor de samenleving.
en bedrijven) om deel te nemen.
4. Een open en transparant systeem voor
Kennisbenutting krijgt meer nadruk. NWO
selectie van de beste projecten (op kwaliteit
zal op belangrijke maatschappelijke onder-
en relevantie).
werpen programma’s starten. Dit vergt in
de komende tijd nog de nodige uitwerking,
waaraan STW graag zal meewerken.
5. Een helder beleid met betrekking tot
intellectueel eigendom in overeenstemming
met EU-wetgeving.
6. Goede communicatie- en kennisvalorisatie-
3. Zoals reeds in het jaarverslag 2004 gemeld
is, heeft STW na consultatie van haar achter-
plannen.
7. Bereidheid van de overheid om zich te
ban een koerswijziging van de organisatie
verbinden aan de financiering van program-
vastgesteld, waarvan kernelementen zijn:
ma’s die een kabinetsperiode overstijgen.
_ sterkere interactie en synergie met de
wetenschappelijke achterban;
_ sterkere institutionele interactie met het
bedrijfsleven;
Op welke terreinen STW al dan niet programma’s mede zal financieren, hangt in belangrijke
mate af van criteria zoals: ambitieniveau
_ grotere herkenbaarheid van de organisatie,
van het programma, strategie en visie met
onder andere door meer programmatische
betrekking tot effecten van de investering,
aansturing;
aard en mate van publiek-private samenwer-
_ meer aandacht voor valorisatie van kennis.
king, statuur en leiderschap van de trekker
van het programma, beschikbaarheid van
onderzoekspotentieel, utilisatieperspectief,
12
Ontwikkelingen in de omgeving van STW / Jaarverslag STW 2005
management en organisatie van het voorstel
Nanowetenschappen en nanotechnologie.
Food & Flowers. STW levert een bijdrage
en de verdere financieringsmogelijkheden.
Op het terrein van nanowetenschappen en
aan de ontwikkeling van een innovatieagenda
nanotechnologie heeft STW samen met
voor het midden- en kleinbedrijf in de voeding-
Momenteel wordt een aantal onderwerpen
FOM en de NWO-gebieden Aard- en Levens-
middelenindustrie, die aansluit bij het bestaan-
verkend die kunnen uitgroeien tot een STW-
wetenschappen, Chemische Wetenschappen
de topinstituut WCFS.
programma. Dit betekent overigens niet dat
en ZonMw een eerste ontwerp opgezet van
STW reeds de financiële bereidheid heeft uit-
een wetenschappelijk programma genaamd
Verder wordt een verkenning uitgevoerd naar
gesproken om op al deze gebieden program-
‘Towards a multidisciplinary national nano-
ICT-ontwikkelingen binnen de sleutelgebieden
ma’s daadwerkelijk te starten. Dit hangt af van
science programma’, gericht op drie thema’s:
Food & Flowers. STW is betrokken bij een
toetsing aan bovenstaande criteria. Belangrijk
Nanomedicine, Beyond Moore en Functionele
initiatief ‘Fresh on Demand’ opgestart met
is ook of reeds grote investeringen uit andere
nanomaterialen.
Wageningen UR (A&F), retailbedrijven, toeleveranciers, ICT-bedrijven, kennisinstellingen,
financiële bronnen worden gedaan.
Voor dit ontwerpprogramma is door een
ICTRegie en STW.
In het jaar 2005 is een verkenning van de
externe wetenschappelijke groep een brede
volgende onderwerpen gestart:
inventarisatie gemaakt van een groot deel
Waterzuivering en watertechnologie. STW
van het wetenschappelijke ‘nanoveld’. Het
heeft twee position papers voor het ministerie
Regeneratieve geneeskunde. Dit betreft
programma zal nader worden aangescherpt in
van EZ geschreven. Verder heeft STW input
een nieuwe geneeskundige benadering die
een dialoog met stakeholders waarbij partici-
geleverd bij de formulering van een onder-
zich richt op regeneratie (of zelfgenezing) in
patie en interesse van andere partijen (kennis-
zoeksprogramma op het terrein van water.
plaats van de artificiële vervanging van bescha-
instellingen, bedrijven) wordt nagestreefd. Het
digde weefsels, organen en ledematen, door
Algemeen Bestuur van NWO heeft zich voor-
Scheidingstechnologie. STW heeft in 2005
gebruik van de eigenschappen van natuurlijke
genomen dit initiatief het komend jaar te laten
actief geparticipeerd in sessies om te komen
weefsels. Momenteel wordt door STW samen
uitgroeien tot het Nationale Nano Initiatief.
tot een businessplan voor een publiek-private
met ZonMw, kennisinstellingen (universiteiten,
STW heeft hier de coördinerende rol.
samenwerking op het terrein van scheidingstechnologie.
universitair medisch centra) en een aantal
grote bedrijven (Philips, DSM, Medtronic)
Groene procestechnologie. Dit onderwerp
een nadere verkenning uitgevoerd.
richt zich via multidisciplinair onderzoek
Precisietechnologie en mechatronica. Met
(high tech systemen en chemie) op de
onderzoekers aan de drie technische universi-
High Tech Systemen en Materialen/ICT.
ontwikkeling van doorbraaktechnologieën voor
teiten en bedrijven wordt de mogelijkheid ver-
STW onderzoekt momenteel in hoeverre
procesoptimalisatie en procesintensificatie.
kend om op het terrein van precisietechnologie
de behoefte bestaat aan verdere wetenschap-
Door toepassing van microreactortechnologie
en mechatronica te komen tot een programma.
pelijke programmering op het onderwerp
kan dit onderzoek leiden tot ‘miniaturisering’
embedded systemen, aansluitend bij het door
van chemische reactoren. Grote voordelen
EZ geïnitieerde ‘Pôle de Compétitivité’ op
hiervan zijn:
het terrein van nanoelectronica en embedded
1. massa- en warmteoverdracht verloopt
systemen.
efficiënt ten opzichte van conventionele
installaties,
Op het terrein van de ICT heeft STW in 2005
samen met NWO-Exacte Wetenschappen de
nationale onderzoeksagenda ICT (NOAG-ICT)
2. hoge selectiviteit en controleerbaarheid
van processen en
3. eenvoudige opschaalbaarheid van processen.
opgesteld. STW hoopt in samenwerking met
NWO-EW en ICTRegie te komen tot een
Innovatie op dit terrein kan leiden tot beper-
opvolging van een aantal voorgestelde thema’s
king van de investeringskosten bij het bouwen
zoals ‘digitale veiligheid’ en ‘de onzichtbare
van fabrieken, toename van veiligheid omdat
computer’. Een aantal van de huidige program-
het werkvolume veel kleiner is en een geringe-
ma’s van STW zoals Sentinels en Progress
re milieubelasting.
sluiten uitstekend aan bij deze thema’s.
Overleg is gaande met onderzoekers van met
name de drie technische universiteiten.
13
Ontwikkelingen in de omgeving van STW / Jaarverslag STW 2005
Belang van open programmering
STW ziet een grote noodzaak om structureel
Op basis van investeringen die in het
de wetenschappelijke excellentie binnen de
meer te investeren in fundamenteel en
verleden zijn gedaan, heeft Nederland zich
technische wetenschappen hoog te houden,
toepassingsgericht onderzoek binnen de
internationaal een goede wetenschappelijke
zal STW naast inhoudelijke programma’s in
technische wetenschappen. Juist in verschil-
positie verworven. In de wetenschappelijke
ieder geval ook een ‘open’ programmering,
lende technisch-wetenschappelijke disciplines
wereld is volgens het Nederlands
toegankelijk voor individuele wetenschappers
die onmisbaar zijn voor innovatieprogramma’ s,
Observatorium van Wetenschap en
uit meerdere disciplines, in stand houden.
bestaat al jaren een tekort aan hoogopgeleide
Technologie (NOWT, 2005) de Nederlandse
Niet alleen om ‘bottom-up’ innovaties te stimu-
mensen. Denk hierbij aan elektrotechniek,
citatie-impact bovengemiddeld, hoog of
leren, maar om tegelijkertijd de aanwas van
weg- en waterbouw, ICT en materiaalkunde,
zeer hoog op het terreinen zoals:
nieuwe onderzoekers te borgen. Speciaal in
wiskunde en natuurkunde (NOWT, 2005).
_ chemie en chemische technologie;
disciplines waar personeelsknelpunten op de
Een structurele extra financiële inspanning van
_ fysica en materiaalkunde;
arbeidsmarkt aanwezig zijn of spoedig zullen
de overheid is dus noodzakelijk om Nederland
_ elektrotechniek en telecommunicatie;
komen. Open programmering vervult een zeer
op wetenschappelijk belangrijke terreinen com-
_ klinisch medische wetenschappen;
belangrijke functie en brengt opbloeiende
petitief te houden. Ter illustratie: STW heeft in
_ wiskunde en informatica;
gebieden onder de aandacht van onderzoeks-
2005 samen met het NWO-gebied Exacte
_ biologische wetenschappen.
regisseurs en financiers (zie ook AWT advies
Wetenschappen de nationale onderzoeksagen-
61, 2005). Om wetenschappelijke excellentie
da ICT (NOAG-ICT) opgesteld. Uit dit breed
te behouden, zal het budget van STW moeten
gedragen plan blijkt dat alleen al in de ICT 535
toenemen. Hiervoor is overleg gaande met de
onderzoekers nodig zijn om studenten op te
financiers.
leiden, onderzoek te verbeteren en de kennis-
Om
overdracht te optimaliseren. Hiervoor is 45 miljoen euro per jaar extra nodig.
Ook de STW-onderzoekers behoren tot
de wetenschappelijke top (figuur 1)
STW stimuleert een groot aantal wetenschappelijke disciplines. Analyse van de output
van Spinoza- en Shellprijswinnaars en Simon
Stevin Meesters, die financiering van STW
hebben gekregen, toont een indrukwekkende
productie en impact (zie figuur 1).
De figuur laat zien dat STW’s Simon Stevin
Meesters qua wetenschappelijke impact niet
onderdoen voor hun meer ‘zuiver wetenschappelijk’ geörienteerde vakgenoten. Tevens
wijst de figuur erop dat wetenschappelijke
excellentie en toepassingsgericht onderzoek
goed kunnen samengaan.
NB: Het gemiddeld aantal citaties dat men
voor een artikel mag verwachten verschilt
per vakgebied, zodat individuele scores in
deze grafiek niet zonder meer kunnen worden
vergeleken.
STW zal in 2006 een meer uitgebreide
analyse van de wetenschappelijke kwaliteit van
haar achterban uitvoeren. De uitdaging voor
de komende jaren is deze uitstekende wetenschap in stand te houden en tevens de aanwas
van nieuwe wetenschappers te bevorderen.
figuur 1
Citaties per artikel van prijswinnaar
14
TIT.6323 / Jaarverslag STW 2005
Handgreepherkenning op
politiepistool
Dr.ir. Raymond Veldhuis, verbonden aan de faculteit
Elektrotechniek Wiskunde en Informatica van de Universiteit
Twente, lijkt in geen enkel opzicht op het technisch wonder
Q uit de James Bond films. Toch houdt hij zich bezig met
een thema, dat in een van de Bondfilms al eens een rol heeft
gespeeld: een pistool dat alleen kan worden gebruikt door
iemand die daarvoor op basis van zijn handgreep vooraf toe
is geautoriseerd.
Dr.ir. Raymond Veldhuis
project:
TIT.6323
Handgreepherkenning is mogelijk op basis van hoe je iets
vastpakt. Je kunt de druk meten die de hand op een object
uitoefent. Of die druk uniek is, is de onderzoeksvraag.
Om de druk te meten past Veldhuis op dit moment een
matrix toe van 44 horizontale en 44 verticale lijnen. Op elk
kruispunt bevindt zich een sensor die de druk meet. Het
gemeten drukpatroon kan worden weergegeven als een
plaatje op een computerscherm. Is de druk op een bepaald
punt nul, dan verschijnt er een blauw veld op die plek.
Naarmate de druk toeneemt, wordt de afbeelding roder en
roder. Veldhuis: “Opvallend is dat mensen een object steeds
op dezelfde manier vastpakken. Dat merkten wij eerst bij
ongetrainde mensen en later bij de agenten die aan de
tests hebben meegedaan. Door het handvat te voorzien
van sensoren kun je dus op basis van eerder ingevoerde
gegevens over de geautoriseerde personen degene die wil
schieten herkennen en het pistool voor vuren vrijgeven.
Met andere woorden, op basis van biometrische verificatie
geef je het pistool vrij.”
Algoritmen
De herkenning moet natuurlijk in heel korte tijd
in zijn werk gaan, want een agent kan geen seconden
wachten voordat hij zijn pistool kan gebruiken. De Chinese
promovenda Xiaoxin Shang ontwikkelt de algoritmen,
computerprogramma’s, die de herkenning realiseren.
Zij zit nu in haar tweede jaar van dit onderzoek en verbetert
de eerste versie van de algoritmen. Dit doet zij op basis van
de metingen die het onderzoeksteam heeft gedaan bij 50
politieagenten.
Haar collega Ileana Buhan uit Roemenië buigt zich, in de
groep van medeaanvrager Prof. Pieter Hartel, over de veiligheidsaspecten rond de herkenning. Die zijn van groot
belang. Het gaat immers om 40.000 pistolen die de politie
in gebruik heeft. Aan de ene kant moeten de pistolen ‘templates’ bevatten van de mensen die ze mogen gebruiken,
maar aan de andere kant moeten die gegevens ook ergens
(centraal?) worden opgeslagen. De veiligheidsarchitectuur
hieromheen is uiterst complex.
“Een van de extra opgaven bij de ontwikkeling van zo’n
soort pistool is dat je meer agenten per pistool moeten
kunnen herkennen en dat je ook zowel de linker- als de
rechterhand moet kunnen herkennen, omdat je nooit weet
in wat voor praktijksituaties agenten kunnen geraken.
TIT.6323 / Jaarverslag STW 2005
Dr.ir. Raymond Veldhuis
15
16
TIT.6323 / Jaarverslag STW 2005
Bovendien zullen wapenfabrikanten moeten overstappen
heb. Wel heeft het bedrijf een patent rond deze materie
op de productie van elektronische wapens in plaats van
waaromheen wij moeten werken. Als de fabrikanten echter
mechanische.”
de zekerheid hebben op basis van ons onderzoek dat een
elektronisch pistool met ons herkenningssysteem erop
De algoritmen en methoden die Xiaoxin Shang en Ileana
betrouwbaarder is, dan verwacht ik zeker dat zij actiever
Buhan ontwikkelen, worden door technisch assistent Wessel
zullen worden op het gebied van ontwikkeling.”
Ganzevoort geïntegreerd in een demonstratiesysteem dat
ook gebruikt kan worden voor datacollectie en voor tests.
Minimale ‘false reject rate’
Andere toepassingen
Mocht dit onverhoopt niet gebeuren,
dan nog is Veldhuis optimistisch over de toepassingsmogeAan een elektronisch pistool dat
lijkheden. “Als het systeem blijkt te werken, kun je het ook
alleen aan geautoriseerde agenten toestaat te schieten, is
toepassen op de toegang tot deuren, auto’s, vliegtuigen,
een strenge betrouwbaarheidseis gesteld. Dat gebeurt op
en ga zo maar door. Overal waar een object op een min
twee manieren: de kans dat een ander het pistool toch
of meer constante manier wordt vastgepakt, kun je ons
kan gebruiken (false accept rate), moet klein zijn én, belang-
systeem toepassen. Voor de toepassing op het pistool
rijker, de kans dat een geautoriseerd agent geen toegang
hebben wij Twente Solid State Technology, TSST, gevraagd
krijgt tot het pistool (false reject rate) moet verwaarloosbaar
te helpen met de ontwikkeling van de druksensor om de
zijn. Veldhuis: “Nu is de kans dat iemand anders dan de
meting van de handgreep te verrichten. Bij een pistool is
agent het pistool kan gebruiken 100 procent. Stel dus dat
dat moeilijk vanwege de gebogen vorm en de vereiste
dit in ons systeem in tien procent van de gevallen een valse
bestendigheid tegen krassen en andere beschadigingen.
acceptatie oplevert, dan is dat nog te accepteren. De kans
Zo zul je bij andere toepassingen ook problemen onder-
dat een agent zijn eigen pistool niet kan gebruiken, is nu
vinden maar de inventiviteit van onze spin off van de
ook al zwaar genormeerd. Dat mag maximaal één op de
universiteit is van dien aard dat dit bedrijf met oplossingen
tienduizend keer gebeuren. Die eis stelt de politie aan
moet kunnen komen”, aldus Veldhuis.
fabrikanten die pistolen leveren. Ons systeem moet dus aan
die eis voldoen om aantrekkelijk te zijn voor de politie.
Om dat te bereiken, luisteren de berekeningen van Xiaoxin
Shang nauw.” Een van de moeilijkheden is dat de handgreep
van een persoon op één dag heel constant is, maar twee
weken later is er bij diezelfde persoon een grote kans op
een duidelijk verschil in handgreep. En dat is een probleem
waarover Xiaoxin het hoofd nog breekt.
Uit eten met wapenfabrikanten
Voor de Nederlandse politie
met een Twents pistool werkt, zal er nog heel wat water
door de IJssel stromen, hoezeer het onderzoeksteam ook
op schema ligt. “Wij hebben in de gebruikerscommissie drie
wapenfabrikanten, Walther, Heckler & Koch en FN, en ik
moet bekennen dat ik niet had kunnen bevroeden dat ik ooit
van mijn leven uit eten zou gaan met wapenfabrikanten.
De oorsprong van ons onderzoek was dat we onderzochten
of je mensen zou kunnen herkennen aan de manier waarop
zij een ritme tikken. Toen dat niet praktisch bruikbaar leek,
kwamen we op dit idee om drukmetingen voor herkenning
van personen in te zetten. Vervolgens zijn we eerst met de
politie gaan praten en op haar advies en met haar hulp met
de fabrikanten. Zij zijn enthousiast over het idee, maar er zal
nog heel wat moeten gebeuren voordat zij overstappen van
mechanische naar elektronische pistolen. Als je bij deze
bedrijven op bezoek bent, zie je dat zij al meer dan honderd
jaar bezig zijn de mechaniek te verfijnen met nieuwe technologie. Een Amerikaans bedrijf zegt een elektronisch pistool
te hebben ontwikkeld, met handgreepherkenning, maar de
eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik het nog nooit gezien
STW-onderzoeksportfolio anno 2005 / Jaarverslag STW 2005
02 : STW-onderzoeksportfolio
anno 2005
17
18
STW-onderzoeksportfolio anno 2005 / Jaarverslag STW 2005
project: DPC.5577 (interview zie pagina 56 t/m 58)
19
STW-onderzoeksportfolio anno 2005 / Jaarverslag STW 2005
Tegen de achtergrond van de publieke
Uitleg bij de tabellen (pagina 20/21)
vierde kolom: quotiënt aantal octrooien per
discussies over innovatie en sleutelgebieden
STW-projecten zijn vaak multidisciplinair.
miljoen euro voor de lopende projecten.
is nagegaan in welke mate de huidige STW-
Hiermee is rekening gehouden door een
portfolio correspondeert met de thema’s
zwaartepunt te kiezen bij de indeling van
vijfde kolom: aantal getekende overeen-
die door het Innovatieplatform en de overheid
projecten.
komsten met gebruikers op lopende projecten,
als prioriteitsgebieden zijn benoemd.
het aantal concept-overeenkomsten staat
Daarvoor is een analyse gemaakt van het
eerste kolom: totale projectomvang van
lopende STW-onderzoek in het kader van
lopende projecten in miljoen euro (M € ). In dit
het Open Technologieprogramma (OTP), de
overzicht zijn de meeste STW-programma’s
Het uiteindelijke gerealiseerde aantal
kernactiviteit van STW. Het OTP is een sensor
meegenomen, maar niet de Bsik-programma’s
octrooien en overeenkomsten zal verschillen,
voor kansrijke combinaties tussen goed
NanoNed en DPTE.
omdat projecten die in de rapportageperiode
wetenschappelijk onderzoek en behoeften
van maatschappij en bedrijfsleven.
zijn beëindigd niet zijn meegenomen, terwijl
tweede kolom: percentage als cofinanciering
die vaak nog aandacht behoeven met betrek-
toegezegde gekapitaliseerde bijdrage van
king tot kennisoverdracht.
In het onderstaande wordt een overzicht
derden bij aanvang van het project. Deze
gegeven naar discipline, respectievelijk toe-
bijdrage kan financieel of ‘in natura’ zijn. De
passingsgebied, met een indeling in tien
totale gerealiseerde cofinanciering door derden
hoofdgroepen met subcategorieën.
is overigens pas bij het einde van het project
bekend en is meestal hoger.
In totaal betreft de portfolio een meerjarige
investering van circa 325 miljoen euro in de
derde kolom: aantal actuele octrooien binnen
periode 2000-2005.
lopende projecten, de ingetrokken octrooien
staan tussen haakjes.
figuur 2
tussen haakjes.
Relatieve verdeling in percentages van de verschillende rubrieken
20
STW-onderzoeksportfolio anno 2005 / Jaarverslag STW 2005
tabel 1
High tech systemen en materialen
High tech systemen en materialen
High
tech systemen en materialen (HTSM) is een
projectomvang
in M€
steun
(%)
Embedded systemen
13,0
32
Intelligente systemen
8,5
Microsysteemtechnologie
Micro-electronica
Robotica
Sensortechnologie
Telecommunicatie
octrooien
octrooien
per M€
overeenkomsten
2
0,2
[4]
8
3
0,4
3 [5]
breed gebied dat ook raakvlakken heeft met
17,9
13
3 [3]
0,2
2 [3]
ICT-onderzoek (informatica onderzoek inclusief
10,2
15
[1]
-
2 [1]
al het gerelateerde wetenschappelijke en tech-
1,6
2
-
-
-
13,6
12
3 [1]
0,2
5 [3]
5,0
2
-
-
[2]
Materiaalkunde
16,2
-
7
0,4
7
Totaal
93,7
-
18
-
19
van de sleutelgebieden die door het Innovatieplatform zijn aangewezen. Het is een zeer
nologische onderzoek in telecommunicatie,
micro-electronica en hardware).
Microsysteemtechnologie is een breed vakgebied met goede utilisatieperspectieven op
de kortere termijn. Deze technologie richt zich
op verdere miniaturisering. Dit leidt tot steeds
tabel 2
Fysica
betere mogelijkheden om een sensor en
microprocessor op een enkele chip te integreprojectomvang
in M€
steun
(%)
octrooien
octrooien
per M€
23,1
12
7 [2]
Fluid dynamics
8,6
14
Verbrandingstechnologie
6,2
Algemeen
overeenkomsten
ren. In de nabije toekomst wordt de integratie
0,3
13 [3]
van HTSM-kennis met chemie voor duurzame
[1]
-
7 [4]
19
-
-
4 [1]
nieuwe productieprocessen belangrijk.
Fotonica
4,2
5
[2]
-
1
Onder materiaalkunde valt een breed scala
Aardwetenschappen*
6,9
10
-
-
-
aan onderzoek. Naast de ontwikkeling van
49,0
-
7
-
24
Totaal
materialen voor magnetische koeling, chipindustrie, dunne lagen en bouw worden ook
*geofysica, voornamelijk seismiek
tabel 3
Wiskunde en Informatica
de eigenschappen van materialen: zoals
metalen, polymeren en keramiek bestudeerd.
projectomvang
in M€
steun
(%)
Software*
6,0
10
2
0,3
2
significant portfolio heeft op het sleutelgebied
Modelling**
9,1
9
-
-
8
HTSM. Maar liefst acht van de twaalf door
15,1
-
2
-
10
Totaal
octrooien
octrooien
per M€
overeenkomsten
Uit de tabel wordt duidelijk dat STW een
STW benoemde Simon Stevin Meesters zijn
of waren op dit terrein werkzaam.
tabel 4
* valt binnen digitale veiligheid (bijv.: cryptografie en digital rights management)
** Met name ‘proces’ en ‘multi-scale’ modelling
Ingenieurswetenschappen
projectomvang
in M€
Elektrotechniek
steun
(%)
octrooien
octrooien
per M€
overeenkomsten
Fysica
STW heeft een breed pakket aan
fysische onderzoeksprojecten. Onder ‘algemeen’ valt onderzoek op het gebied van
12,5
9
2 [1]
0,2
3
detectietechniek en instrumentatie (bijvoor-
Werktuigbouw
6,0
10
-
-
2 [1]
beeld radartechnologie, optica, trillingen en
Bouw & civiele techniek
7,9
19
-
-
1
geluid) en verder lasertechnologie, depositie-
26,2
-
2
-
6
en plasmatechnologie.
Totaal
tabel 5
Fluid dynamics heeft onder andere een impuls
Chemie en technologie
gekregen door het FOM/STW/EZ-programma
octrooien
octrooien
per M€
overeenkomsten
gedispergeerde meerfasestroming. Steeds
projectomvang
in M€
steun
(%)
Analytische chemie
3,5
13
-
-
[2]
Biokatalyse
3,0
1
-
-
-
toegenomen rekenkracht. Daarnaast wordt de
Fysische chemie
5,4
14
-
-
-
onderliggende fysica steeds beter bekend.
Katalyse
7,6
9
[1]
-
2 [1]
ingewikkelder stromingen kunnen met behulp
van modellen worden gesimuleerd door de
Organische chemie
4,8
5
3
0,6
3
Fotonica wordt genoemd als een sleuteltechno-
Polymeer chemie
3,0
8
2
0,7
[2]
logie voor innovaties, omdat het een ‘enabling’
Procestechnologie
18,2
17
4 [3]
0,2
3 [6]
Totaal
45,5
-
9
-
8
technologie is. Dit heeft mede geleid tot de
opzet van het IOP Photonic Devices, dat in de
komende jaren door SenterNovem en STW
21
STW-onderzoeksportfolio anno 2005 / Jaarverslag STW 2005
tabel 6
gezamenlijk wordt uitgevoerd. Verbrandings-
Water
onderzoek dat leidt tot schonere en zuiniger
projectomvang
in M€
steun
(%)
Milieutechnologie*
7,4
13
Waterbeheer
4,4
11,8
Totaal
octrooien
octrooien
per M€
overeenkomsten
2
0,3
4 [2]
de industrie. Het platform Schone en Zuinige
5
-
-
1 [1]
Verbranding is een STW-gremium dat de
-
2
-
5
* inclusief watertechnologie
tabel 7
verbrandingsprocessen blijft belangrijk voor
ontwikkelingen in dit vakgebied stimuleert.
Wiskunde en Informatica
STW voert het
Sentinels-programma uit waarbij onderzoek
Medische technologie
wordt gedaan naar computerveiligheid en
aandacht wordt gegeven aan de hele
projectomvang
in M€
steun
(%)
octrooien
octrooien
per M€
overeenkomsten
‘security’ keten. STW is intensief betrokken
12,5
16
7 [1]
0,6
6 [6]
geweest bij het opstellen van de Nationale
4,3
11
6
1,4
5 [1]
Onderzoeksagenda-ICT (NOAG-ICT). Op het
16,8
-
13
-
11
Medical devices
Imaging
Totaal
gebied toegepaste wiskunde zijn proces- en
multi-scale modelling onverminderd belangrijk.
tabel 8
Ingenieurswetenschappen
Regeneratieve geneeskunde
Elektrotech-
niek, waaronder ook mechatronica, is sterk
projectomvang
in M€
steun
(%)
octrooien
octrooien
per M€
overeenkomsten
vertegenwoordigd in de STW-portfolio.
Tissue engineering
6,6
4
4
0,6
2
Afhankelijk van de definitie zou men dit voor
Overig*
1,1
5
2
1,8
1
STW belangrijke onderzoeksgebied ook
Totaal
7,7
-
6
-
3
kunnen indelen bij het sleutelgebied HTSM.
Drijfveren voor nieuw onderzoek in de elektro-
* bijvoorbeeld coating, ten behoeve van implantaten
tabel 9
techniek zijn meer complexe data-opslagsystemen (hardware), complexe meet- en
Farmacie
regeltechniek, complexere elektriciteitdistributieprojectomvang
in M€
Drug delivery & discovery
Immunologie
Totaal
steun
(%)
octrooien
octrooien
per M€
overeenkomsten
11,6
8
3
0,3
5 [3]
4,1
13
1
0,2
2 [4]
15,7
-
4
-
7
netwerken en leveringszekerheid van stroom.
Veel werktuigbouwonderzoek valt gedeeltelijk
onder reeds beschreven disciplines (zie
fysica algemeen). Onderzoek dat onder de
klassieke werktuigbouw valt is onder andere
tabel 10
tribologie, trillingen en geluid en apparaten-
Life sciences
bouw. Onderzoek in de bouw en civiele
projectomvang
in M€
steun
(%)
17,8
10
Animal sciences
7,4
Moleculaire genetica
techniek, modellering en geavanceerde meet-
octrooien
per M€
overeenkomsten
2
0,1
7 [1]
22
1
0,1
3
materialen bij belasting, bij brand en bij de
9,1
31
4
0,4
1
verwerking in de bouw.
Moleculaire microbiologie
5,0
7
-
-
2 [1]
Ecologie
1,7
1
2
1,2
2
Voeding
2,4
7
2
0,8
-
43,3
-
11
-
15
Plant sciences
Totaal
octrooien
technieken, richt zich op het beter kunnen
voorspellen van de prestatie van de gebruikte
Chemie en technologie
De chemieport-
folio van STW wordt gekarakteriseerd door
het toegepaste karakter, de focus van het
chemisch onderzoek ligt op toepassing van
chemie in devices, materialen en processen.
Met name chemische technologie is een
belangrijk onderzoeksveld waarin STW
veel pionieronderzoek financiert wat leidt tot
nieuwe technologieën en initiatieven. Veel
van de projecten binnen chemische technologie worden uitgevoerd in het kader van
scheidingstechnologie en procesintensificatie.
Op het gebied van katalyse heeft STW een
22
STW-onderzoeksportfolio anno 2005 / Jaarverslag STW 2005
vergelijkbaar portfolio als het verwante Aspect-
STW ziet met name op het gebied van regene-
programma van NWO-Chemische Weten-
ratieve geneeskunde en ‘molecular medicine’
schappen (12,6 miljoen euro, 2004-2011).
aanknopingspunten voor nieuwe programma’s,
Water
respectievelijk aansluiting bij lopende programSTW-projecten binnen het sleutel-
gebied water zijn vooral gericht op waterzuivering (milieutechnologie) en waterbeheer.
Kenmerkend voor STW-onderzoek op het
ma’s en bestaande publiek-private samenwerkingsverbanden.
Life sciences
De life sciences portfolio
gebied van waterzuivering is de veelvuldige
kenmerkt zich door een focus op genomics-
toepassing van onderzoeksresultaten door
onderzoek. STW werkt nauw samen met het
bedrijven. Op het gebied van waterbeheer
Nationaal Genomics Initiatief in de Innovatieve
is meer betrokkenheid van instituten en over-
Cluster-projecten en de ondersteuning in
heidsinstellingen waar onderzoeksresultaten
kennisvalorisatie.
worden gebruikt om betere adviezen te
De gebieden plantenteelt, plantengenetica
kunnen geven.
Medische technologie, Tissue engineering en Farmacie
Door de vergrijzing in
Nederland wordt veel aandacht besteed aan
(veredeling) en gewasbescherming zijn bij
STW dominant en sluiten goed aan bij onderwerpen binnen het ‘TTI groene genetica’
binnen het EZ sleutelgebied ‘Food & Flowers’.
thema’s op het gebied van medische technologie, tissue engineering en farmacie.
Aan de hand van de hier gerapporteerde port-
Medische technologie is hier gedefinieerd
folio analyse is de globale schatting dat circa
als onderzoek met als doel ontwikkeling van
95 procent van de door STW gefinancierde
‘medical devices’ en ‘imaging’ methoden.
projecten zich afspeelt binnen de door EZ
Veel onderzoek wordt uitgevoerd op het
aangegeven thema’s: HTSM, Food & Flowers,
gebied van ‘local drug delivery’, ‘targetting’
Water, Chemie, Life Sciences en Gezondheid
van cellen, MRI-technologie, moleculaire
en ICT als innovatie-as. Verschillende projec-
diagnostiek en microscopische technieken.
ten leveren een bijdrage aan de ontwikkeling
van een Duurzame energiehuishouding
Een tweede hoofdcomponent is de ontwikke-
(zie Organiserend vermogen, ministerie EZ,
ling van medicijnen en de toepassing en toe-
november 2005).
diening ervan. Farmacie is een intensief veld
met betrekking tot kennisbeheer. De huidige
trend is een verdergaande integratie met
bovengenoemde technische disciplines
richting ‘molecular medicine’ om zo te streven
naar verbeterde preventie, diagnostiek en
behandeling.
Het terrein van tissue engineering en
regeneratieve geneeskunde is sterk in ontwikkeling. Regeneratieve geneeskunde is
een nieuwe benadering die zich richt op
regeneratie (zelfgenezing) in plaats van
artificiële vervanging van beschadigde weefsels, organen en ledematen. Belangrijk hierbij
is de integratie van genomics, proteomics,
stamcelonderzoek, biomateriaalkunde, tissue
engineering, werktuigbouw en industrieel
ontwerpen.
23
Ontwikkelingen in utilisatie / Jaarverslag STW 2005
03 : Ontwikkelingen in utilisatie
Utilisatie, kennisbescherming en -exploitatie
25
Nieuwe bedrijvigheid
26
Inkomsten
27
24
Ontwikkelingen in utilisatie / Jaarverslag STW 2005
project: MVV.6041 (interview zie pagina 32 t/m 34)
25
Ontwikkelingen in utilisatie / Jaarverslag STW 2005
Utilisatie, kennisbescherming en
In het onderstaande wordt een kort overzicht
In 2005 werd de trend verder bevestigd dat
gegeven over de kennisexploitatie aan de hand
steeds meer octrooiaanvragen via de EU wor-
kennis heeft sinds de start van de discussie
van enkele indicatoren. Voor een vollediger
den ingediend en minder via de Nederlandse
over innovatie in Nederland veel aandacht
verslag van de uitkomsten van STW-onderzoek
route. Van beide typen aanvragen kan na het
gehad in het politiek debat. Uit een analyse van
wordt de lezer verwezen naar het jaarlijkse
prioriteitsjaar een PCT-aanvraag worden inge-
de stand van zaken rondom kennisexploitatie
utilisatierapport, waarin per onderzoeksproject
diend. Het aantal overeenkomsten in tabel 13
aan de Nederlandse universiteiten door het
verslag wordt gedaan van de diversiteit aan
betreft voornamelijk licentie-, optie-, samen-
bedrijf SCILS in opdracht van NWO/STW is in
kennisbenutting die uit STW-onderzoek voort-
werkings-, overdracht- en onderzoeksovereen-
2005 gebleken dat er een grote variatie bestaat
komt.
komsten, inclusief overeenkomsten ten bate
-exploitatie
Het gebruik van universitaire
van derden (NWO, etc).
in de mate van professionaliteit van kennisexploitatie aan de Nederlandse universiteiten.
Nieuwe octrooiaanvragen. In 2005 zijn de
Op het terrein van de technische wetenschap-
criteria voor het aanvragen van een octrooi
De totale, actuele octrooiportefeuille.
pen zijn er veel initiatieven om kennisexploitatie
op een vinding aangescherpt om de kosten-
De actuele STW-octrooiportefeuille is aan-
aan de universiteiten te verbeteren. Dit wordt
effectiviteit te vergroten. Het ‘invention
zienlijk groter geworden (zie tabel 12). Dit
mede gestimuleerd door regelingen zoals
disclosure formulier’ blijkt hierbij een effectief
overzicht is exclusief octrooien uit afgeronde
Technopartner. Diverse universiteiten hebben
hulpmiddel. De STW-projectleider/uitvinder
projecten die inmiddels volledig onder
inmiddels gebruik gemaakt van de Stimulerings-
moet hierop in eerste instantie zelf aangeven,
regeling Kennisexploitatie (SKE-regeling) van
naast de technische in’s en out’s van de
het ministerie van Economische Zaken. Zowel
vinding, wat het commerciële belang en de
op het terrein van beleid, bewustwording,
toepassingsmogelijkheden zijn. Dit leidt tot een
exploitatie van octrooien en ‘business develop-
betere bewustwording van nut en noodzaak
ment’ wordt steeds meer momentum gegene-
van octrooieren en tot een effectiever afhande-
reerd. De oprichting van ‘business generators’
lingsproces. Aldus wordt meer werk in het
Octrooien op naam van STW (kennisinstelling)
85
en ‘business accelerators’ aan diverse univer-
begin van het utilisatieproces gestoken. In
Overdracht en/of licentie
18
siteiten getuigt daarvan. STW werkt momenteel
2005 zijn relatief minder octrooien ingediend
Optie
14
met een groot aantal universiteiten en TNO
(zie tabel 13) dan in voorgaande jaren. Een
In onderhandeling
12
aan de verdere optimalisatie van het utilisatie-
gedeelte van de daling ten opzichte van voor-
Geen contract
41
proces. Doel is om kritische massa te krijgen,
gaande jaren wordt verklaard door de strenge-
best practices te delen en overlap te vermij-
re selectie die in 2005 is ingezet. Voor 31
Octrooien op naam van derden (bedrijven)
63
den. STW is inmiddels gestart met de organi-
(mogelijke) vindingen zijn invention disclosure
Overdracht en/of licentie op naam van derden
44
satie van een gezamenlijk ondernemerspel met
formulieren verstuurd, in 5 gevallen werd
In onderhandeling op naam van derden
de technische universiteiten en Wageningen
besloten om niet tot het in gang zetten van een
Optie
11
UR. Dit initiatief wordt later verder uitgebreid
aanvraagprocedure over te gaan (zie tabel 11).
Octrooien vervallen (niet langer gehandhaafd)
25
tabel 12
Totaaloverzicht van de actuele
octrooiportefeuille
Exploitatie van octrooien uit STW-projecten *
met andere universiteiten.
8
STW wil een belangrijke en vooraanstaande
bijdrage leveren aan het innovatief vermogen
van het bedrijfsleven, inclusief het midden- en
tabel 11
kleinbedrijf (MKB). Het MKB is, zoals de sta-
STW-octooiaanvragen en
mutaties in 2005
tistieken in dit jaarverslag laten zien (figuur 3),
* Het onderscheid tussen octrooien op naam van
STW en op naam van bedrijven betreft de eerste
indiening. STW streeft ernaar de octrooien zoveel
mogelijk over te dragen aan gebruikers; (meestal
bedrijven). Gebruikers kunnen de octrooien
daadwerkelijk strategisch en economisch inzetten.
Indien er geen exploitatiemogelijkheden zijn,
wordt besloten om een octrooi niet langer te handhaven. Voor het aanhouden van octrooien wordt
een termijn van maximaal 30 maanden gehanteerd.
ruim vertegenwoordigd binnen het Open
STW-octrooiaanvragen en mutaties 2005
Technologieprogramma (OTP) van STW. De
Invention Disclosures verstuurd
31
aantrekkelijkheid van het OTP voor het MKB
Invention Disclosures in behandeling
24
is de relatief kleine schaal, het netwerk en de
Invention Disclosures afgewezen
mogelijkheid om via gebruikerscommissies
voor octrooiaanvraag
5
te leren over nieuwe ontwikkelingen. De
Searches
2
leert de oprichting van nieuwe bedrijven,
Nederlandse octrooiaanvrage ingediend
0
respectievelijk de overdracht van technologie
Europese octrooiaanvrage ingediend
9
Overeenkomsten
Octrooien
naar het MKB. Binnen dit programma wordt
Octrooien ingediend overig
2
2001
36
25
intensief samengewerkt met TNO dat een ver-
Octrooi ingediend direct door derden
3
2002
54
29
gelijkbaar programma uitvoert. Deze regeling
PCT-procedure
16
2003
69
32
zal de komende jaren zo veel mogelijk worden
Overdracht van octrooien
3
2004
80
27
ondergebracht binnen STW-programma’s.
Octrooiaanvragen niet langer gehandhaafd
24
2005
114
14
Valorisation Grant (zie ook pagina 64) stimu-
tabel 13
Overeenkomsten en octrooien
26
Ontwikkelingen in utilisatie / Jaarverslag STW 2005
verantwoordelijkheid van een bedrijf worden
Nieuwe bedrijvigheid
Ook in 2005 is
Het aantal spin offs vanuit kennisinstellingen
het OTP-onderzoek weer de bakermat geweest
in Nederland blijft achter bij het buitenland
voor een aantal nieuwe bedrijfjes (zie tabel
(zie tabel 16). Onder andere door het
Van groot belang is dat de STW-octrooi-
15). In dit overzicht is niet verdisconteerd
Valorisation Grant-programma en andere
portfolio het perspectief biedt dat vindingen
het aantal nieuwe bedrijven (respectievelijk
stimuleringsmaatregelen van de overheid zal
daadwerkelijk worden gebruikt en tot commer-
bedrijven in wording) die voortkomen uit het
het aantal spin offs de komende jaren waar-
cialisatie kunnen worden gebracht. Daarom
Valorisation Grant-programma, een instrument
schijnlijk substantieel toenemen.
is de exploitatiegraad van de STW-octrooien
om de doorstroom van kennis van universitei-
relatief hoog. Zij wordt per ultimo 2005 op
ten naar het MKB/start-ups te bevorderen.
circa 60% geschat, een waarde die overigens
Inclusief het Valorisation Grant-programma
nog niet optimaal is (zie tabel 12). Zoals eer-
bedraagt het aantal gerealiseerde nieuwe
der aangeduid is de uitdaging om vroegtijdig in
bedrijven 10. In het hoofdstuk onderzoek
het proces, zelfs vóór de aanvraag, de waarde
wordt het Valorisation Grant-programma nader
van het octrooi al in te schatten.
toegelicht.
geëxploiteerd.
tabel 14
Enkele benchmarks
Nederlandse *
kennisinstellingen
STW-onderzoekers
2000-2005
Aantal octrooien per
1000 universitaire
medewerkers
Exploitatiegraad
11
39
19%
60%
*bron: Het octrooi- en licentiegedrag van Nederlandse kennisinstellingen, Ministerie van Economische Zaken en OECD (2002)
tabel 15
Start-ups 2005
projectnummer
projectleider
oprichter/medewerker
naam bedrijf i.o.
product
LCH.4336
Dr. P. Timmerman
Dr. G.P. van Wezel
Mycobics BV
Ontwikkeling van technologie voor filamenteuze
(onderzoeker op LBC.5253)
micro-organismen met name gericht op
Vijgeboom, Reichert
antibioticum en enzymen. (Innovatietechnologie
voor ‘life-science’ industrie).
ACH.4777
Prof.dr. A. Smilde
Dr.ir. HJ. Ramaker,
TIPb BV (VOF 1-04-04)
Dr.ir. E.N.M. van Sprang
Software , verbeteren en bewaken van grootschalige fysische/chemische productieprocessen door analyse van direct beschikbare data
in de chemische en farmaceutische industie
en biotechnologie. (Chemische proces- en
analyse verbetering).
RNN.5316
Dr.ir. H.J.C.M. Sterenborg
Dr.ir. H.J.C.M. Sterenborg
Luminostix
System voor detectie van longkanker/
slokdarm- en diagnose van borstkanker.
EPC.5718
TES.5004 en
Dr. C.W.M. Bastiaansen
Dr.ir. G.J.M. Smit
TCS.7255
Dr. C.W.M. Bastiaansen,
EcoSun
Polymeren zonnecel, ontwikkeling van
R. van der Blom,
‘solar energy systems including solar energy
M. Artz
collectors’.
Dr.ir. P.M. Heysters,
Recore Systems
Ir. L.T. Smit,
Chiparchitectuur en consultancy op gebied
van reconfigureerbare chips.
Ir. G.K. Rauwerda
TET.5370
Prof.dr.ir. A. van den Berg
Ir. S.S. Staal,
Ir. J. Floris
Medimate BV
Point of Care lithium analyse apparraat.
27
Ontwikkelingen in utilisatie / Jaarverslag STW 2005
Inkomsten
De inkomsten uit kennisexploita-
tie is al jaren min of meer stabiel (zie tabel 17).
Het is belangrijk op te merken dat de mate van
ondersteuning (financieel) door derden geen
directe indicator is voor de mate van utilisatie.
Deze financiële steun is afhankelijk van de
financiële omvang van het project, maar ook
van de type gebruikers. Utilisatie kan soms
even goed tot stand komen zonder financiële
steun door derden. Wel zijn altijd actieve
betrokkenheid en ‘in kind’ investeringen van de
gebruikers nodig om utilisatie tot een succes
te maken.
tabel 16
Aantal spin offs uit de universiteiten
*
STW-onderzoek
2000-2005
3,1
1,9
9,5
2,4
1,7
7,9
Buitenland
Gemiddeld aantal spin offs
*
Nederland
per 100 mln omzet
Gemiddeld aantal spin offs
per 1000 universitaire medewerkers
* bron: Actieprogramma Technopartner 2004.
Opgemerkt moet worden dat voorzichtigheid is geboden bij het trekken van conclusies op basis van deze vergelijking, zonder dat nader inzicht verkregen is in de achterliggende gegevens. Bijvoorbeeld exacte wetenschap leidt
tot meer octrooien dan bijvoorbeeld alfa- of gammawetenschap. (In Nederland scoren TUE, TUD, UT en UM goed.)
tabel 17
Inkomsten
2001
2002
2003
2004
2005
Royalty
0,4
0,4
0,3
0,4
0,4
Lumpsum
0,5
0,6
0,6
1,0
0,6
Bijdrage in geld
1,8
2,1
1,9
1,7
1,7
Bijdrage in natura
3,0
3,0
4,6
3,5
3,5
Totaal (M € )
5,7
6,1
7,4
6,6
6,2
Financiële positie van STW / Jaarverslag STW 2005
04 : Financiële positie van STW
29
30
Financiële positie van STW / Jaarverslag STW 2005
project: MVV.6041 (interview zie pagina 32 t/m 34)
31
Financiële positie van STW / Jaarverslag STW 2005
In dit verslag is een verkorte jaarrekening opge-
Het liquiditeitssaldo gecorrigeerd voor de
nomen. Het volledige financieel jaarverslag is
rekeningcouranten Bsik-programma’s bedraagt
bij STW op te vragen.
9,2 miljoen euro. Gerelateerd aan de kortlopende schulden geeft dit een percentage
Het bestemde resultaat over 2005 bedraagt
van 16,7% (2004: 6,5%).
5,5 miljoen euro. Hiervan wordt 4,4 miljoen
euro toegevoegd aan de bestemde fondsen en
Gezien de meerjarenraming, opgenomen
0,4 miljoen euro aan de bestemde reserves.
in het separaat verschenen financieel jaar-
Het restant van 0,7 miljoen euro is toegevoegd
verslag, blijkt dat de kaspositie van STW
aan de algemene reserve.
voldoende veiligheid biedt om normale
bedrijfsrisico’s op te vangen.
Eind 2005 was de algemene reserve 6 miljoen
euro negatief. STW heeft in de financiële
Voor de overige financiële zaken verwijzen
prognoses de doelstelling opgenomen deze
we u naar de in dit jaarverslag opgenomen
negatieve reserve in de komende twee tot drie
verkorte jaarrekening op pagina 95 of het
jaar weg te werken. Hier is in 2005 al een
financieel jaarverslag.
substantiële bijdrage aan geleverd, echter niet
in de mate die eerder was gepland. De oorzaak
hiervan was een toevoeging aan de bestemde
fondsen die 1,5 miljoen euro hoger was dan
voorzien en een extra donatie aan de voorziening WW van 0,5 miljoen euro.
In 2006 zal STW verder werken aan de
vermindering van de administratieve lasten en
optimalisatie van het financiële systeem.
Hiervoor zal STW overgaan naar de hantering
van een personeelskostentarievensysteem
en een limitering van de WW-verplichtingen.
De eerste stappen zijn hiervoor al genomen.
De algemene beheerskosten zijn in 2005 lager
dan verwacht door hogere doorberekeningen
aan derden. De algemene beheerskosten
bedragen 5,2% van de totale uitgaven (2004:
6,0%). Ter vergelijking: de beheerskosten
van vergelijkbare organisaties/programma’s
zoals IOP’s en topinstituten variëren tussen
5% en 18% van de totale kosten van het programma. In de afgelopen jaren varieerden de
beheerskosten van STW tussen 5,1% en 6,5%
(zie hoofdstuk kengetallen en statistieken).
De opbrengsten en kosten van de Bsik-programma’s NanoImpuls, NanoNed en Tissue
Engineering zijn niet in het financiële jaarverslag opgenomen, omdat STW deze voor
derden uitvoert en enkel een vergoeding ontvangt voor haar werkzaamheden. Het verschil
tussen kosten en opbrengsten is in de balans
opgenomen als rekeningcourant-schuld of
-vordering.
32
MVV.6041 / Jaarverslag STW 2005
Ontstekingsremmend
energiedrankje?
Dr.ir. Geja Hageman is al ruim twintig jaar verbonden aan de
Universiteit Maastricht, de laatste vijftien jaar als ‘assistant
professor’ op het gebied van Voeding en toxicologie. In die
jaren is haar aandachtsveld verschoven van preventie van
tumoren naar ontstekingsremmende stoffen in voeding.
Dit was het gevolg van een intensieve samenwerking met
prof. Aalt Bast van de capaciteitsgroep Farmacologie en
Toxicologie en prof. Miel Wouters van de afdeling
Dr.ir. Geja Hageman
project:
MVV.6041
Longziekten in het academisch ziekenhuis Maastricht.
Recent is zij een STW-onderzoek gestart naar stoffen die
een remmende werking uitoefenen op het eiwit PARP-1.
In twintig jaar is de capaciteitsgroep Gezondheidsrisicoanalyse en Toxicologie aan de Universiteit Maastricht ‘uit
de grond gestampt’. “Toen ik hier voor mijn promotieonderzoek kwam, waren we met een heel klein team en hadden
we nauwelijks apparatuur. Met minimale middelen hebben
we een laboratorium in een oud magazijn kunnen inrichten”,
herinnert Geja Hageman zich haar beginjaren als onderzoeker. “Wij hadden een duidelijke achterstand ten opzichte
van de gevestigde universiteiten. Dat merk je onder meer
aan de mate waarin je in allerlei circuits bent ingevoerd.
Dat heeft ook effect op de mate waarin je onderzoeksbudgetten naar je toe kunt trekken. Die achterstand is inmiddels
wel weggewerkt. Nu wij twintig jaar bestaan, hebben wij
óók een netwerk opgebouwd waarin wij de weg kennen.”
Grijs gebied
“Wij begeven ons in het grijze gebied tussen
voeding en farmacie. Wij zijn op zoek naar werkzame
stoffen in voedingsgewassen. Kunnen wij de werking van
een stof eenmaal aantonen, dan willen wij de vervolgstap
maken om ze aan specifieke voedingsproducten te koppelen
of als supplement toe te voegen. Dit soort voedingsproducten wordt ook wel functional foods of nutraceuticals
genoemd”. In het in 2003 gestarte STW-onderzoek gaat
Hageman op zoek naar stoffen die PARP 1 (poly (ADPribose) polymerase-1) kunnen beïnvloeden.
PARP-1 is een belangrijk eiwit dat de productie van signaalstoffen reguleert die op hun beurt bij ontstekingsreacties
betrokken zijn. PARP-1 zit in de celkern en activeert eiwitten. Gebeurt dit incidenteel, dan kan PARP-1 dienst doen
om de aangetaste cellen te helpen wegnemen, bijvoorbeeld
door een waarschuwingssignaal van die cellen te laten uitgaan. PARP-1 helpt dan het immuunsysteem te activeren.
Als een ontsteking echter chronisch wordt, draagt PARP-1
juist bij aan de instandhouding van de ontsteking. Het
systeem is dan zodanig in de war dat PARP-1 continu actief
is. Bij chronische ontstekingsziekten valt te denken aan
ouderdomsdiabetes, longziekten en hart- en vaatziekten.
33
MVV.6041 / Jaarverslag STW 2005
Onderdrukking ontstekingsreacties
Bij chronische ziekten
die in de lever gevormd worden PARP-1 remt. Die informatie
blijkt het remmen van PARP-1 te leiden tot onderdrukking
geeft dus al een goede indicatie in welke hoek je moet
van de ontstekingsreacties. Hageman: “Om de ontstekings-
zoeken.”
reacties te onderdrukken, moet je PARP-1 dus niet helemaal
uitschakelen, mede vanwege andere functies die PARP-1
Voor de selectie van planten die remmers produceren wil
heeft. De farmacie heeft bijvoorbeeld wel medicijnen hier-
Hageman het liefst niet al te exotische exemplaren. “Je hoort
voor ontwikkeld, maar een nadeel van die medicijnen is dat
wel eens van een zeldzame plant in een of ander hoogge-
zij het eiwit teveel onderdrukken. Dat kan bij een ernstige
bergte die stoffen bevat waarmee je van alles kunt berei-
acute ontsteking zijn functie hebben, maar niet bij de
ken”, zegt zij met een glimlach. “Zeker wanneer je
chronische ontstekingen waarvoor wij een oplossing zoeken.
uiteindelijk op grote schaal wilt produceren, heb je daar niet
Bovendien weten wij niet wat de effecten van die farmaceu-
zo veel aan. Bovendien worden dergelijke planten meestal
tische oplossingen zijn op het schadeherstellend vermogen
niet gegeten door de mens en zijn er uitgebreide veiligheids-
van PARP-1 op het DNA. Want ook dat is een functie van
studies nodig. Wij hebben nu goede verwachtingen van plan-
PARP-1.”
tencomponenten in dille, haver, druiven, uien, appels en
diverse andere plantensoorten. Deze soorten hebben
Het zoeken naar de juiste stoffen om PARP-1 te remmen,
beschermende effecten in celstudies en in bloedkweken van
is wat men zou denken, niet te vergelijken met het zoeken
diabetespatiënten laten zien. Zover zijn wij al. Dan zou je
naar een speld in de hooiberg. Dat is mede te danken aan
natuurlijk ook kunnen zeggen: ga die planten waarin je
eerder onderzoek. Hageman: “In onderzoeken met veel deel-
ontstekingsremmende stoffen aantoont dan heel veel eten.
nemers is vijf jaar geleden al gebleken dat de consumptie
Dat is echter niet goed vol te houden. Je moet dan denken
van grotere hoeveelheden koffie leidt tot een lager risico op
aan elke dag vier uien eten of een ons dille. Dat houdt geen
ouderdomsdiabetes. Ook een uitgebreide Harvard studie
mens vol. Daarom zul je een voedingssupplement moeten
wijst uit dat caffeïne een remmende werking op het ontstaan
samenstellen waarin de werkzame stof is geconcentreerd.”
van ouderdomsdiabetes heeft. Daarnaast was al eerder
bekend uit celstudies dat één van de caffeïnemetabolieten
34
MVV.6041 / Jaarverslag STW 2005
In de mens te testen
Het onderzoek van Hageman komt nu
in het stadium van toediening van negen voedingsingrediënten zoals enkele caffeïnemetabolieten in proefdiermodellen. Uiteindelijk is het de bedoeling om twee tot drie
stoffen of combinaties van stoffen te vinden die veilig zijn
en ook in de mens te testen zijn. Als die voldoende werkzaam blijken te zijn, komt het moment waarop de voedingsindustrie definitief zou moeten instappen. Voor de tests
maakt Hageman gebruik van muizen, hoewel ze liever
varkens zou gebruiken. Met varkens zou het onderzoek
echter onbetaalbaar worden.
Na testen met dieren wil Hageman doorgaan met testen in
mensen en dan komt de voedingsindustrie in beeld. “In de
gebruikerscommissie hebben Unilever, DSM en Numico
zitting. Zij kijken nu vooral nog met belangstelling over de
schouder mee. Numico heeft echter wel te kennen gegeven
serieus geïnteresseerd te zijn in een eventueel octrooi. Als
we eenmaal in die fase komen, dan komt de toekomstdroom
van een ontstekingsremmend drankje in beeld. Je zou
kunnen denken aan toevoeging van de werkzame stoffen in
een energiedrankje. Dan zijn we echter wel zeker vijf jaar
verder.”
Door de jaren heen heeft Hageman de nodige ervaring
opgedaan met het aanvragen van onderzoeksgelden. Bij
STW was dit haar eerste projectvoorstel. Terugblikkend op
de procedure zegt zij: “Bij de aanvraag van een EU-subsidie
bijvoorbeeld heb je geen zicht op de beoordelingsprocedure.
Uiteindelijk kom je er niet of nauwelijks achter waarom een
verzoek wel of niet wordt gehonoreerd. Dat heb ik bij STW
heel anders ervaren. De procedure is transparant, waardoor
je weet waar je aan toe bent.”
Dr.ir. Geja Hageman
35
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
05 : Kengetallen en statistieken
Betrokkenheid bij projecten
37
Efficiëntie en effectiviteit van de processen
40
Financiële (project)gegevens
43
Prijzen en eerbewijzen
45
Conferenties, workshops & symposia
46
36
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
project: EWE.7107 (interview zie pagina 69 t/m 71)
37
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
STW heeft vanaf haar oprichting niet alleen ver-
Definitie van het OTP is als volgt:
antwoording afgelegd over de besteding van de
Het OTP bevat de programma’s en activiteiten
haar toevertrouwde gelden, maar ook over de
die voor de helft of meer op rekening van STW
‘output’ en wel door middel van haar jaarlijkse
worden gefinancierd en waarbij een afweging
Utilisatierapport. In de huidige tijd zien we de
van de projecten op basis van competitie
behoefte aan meer inzicht in de resultaten van
plaatsvindt. In hoofdzaak extern gefinancierde
onderzoek toenemen, zo ook bij onze financiers
programma’s, zoals bijvoorbeeld PROGRESS
NWO en EZ. Om hieraan tegemoet te komen
en een programma als de Werkbezoekregeling
is het aantal outputindicatoren uitgebreid.
behoren dus niet tot het OTP.
Deze cijfers meten niet alleen de prestaties van
STW, maar kunnen in veel gevallen ook als een
thermometer van het veld gezien worden.
De kengetallen en statistiek zijn gebaseerd op
het OTP. Mocht dit niet zo zijn dan is dat in het
bijschrift vermeld.
Betrokkenheid bij projecten
figuur 3
Soorten gebruikers in 2005
figuur 4
Aantal industriële gebruikerscontacten
bedrijven: 1-25 0 medewerk e rs
bedrijven: > 25 0 medewerk e rs
kennisinstelling
(semi-)overheid
Contacten met (buitenlandse)
universiteiten en ziekenhuizen zijn
niet meegerekend. Divisies van
bedrijven worden niet als afzonderlijke gebruikers geteld.
38
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
figuur 5
Gebruikers
figuur 6
Projecten en gebruikers
figuur 7
Waardering gebruikers na afloop van het project
Aantal gebruikers in de gebruikerscommissies. Van het aantal projecten met één of twee bedrijfsmatige
gebruikerscommissieleden, is voor
meer dan de helft een optie- of
licentieovereenkomst afgesloten
(of in voorbereiding). Soms is de
gebruikerscommissie nog niet volledig geformeerd. Bij de overige
projecten zijn meer gebruikers
betrokken, vaak in de sfeer van
vertegenwoordigers van andere
kennisinstellingen.
Verdeling van de externe gebruikers
naar het aantal projecten waarbij
zij zijn betrokken. Zo zijn er 617
gebruikers ‘slechts’ bij één STWproject betrokken, 142 gebruikers
zijn bij twee projecten betrokken.
Ook zijn er nog 15 gebruikers bij
meer dan 14 verschillende projecten betrokken. STW-onderzoek is
er dus niet voor een ‘happy few’.
In 2005 waren totaal 903 gebruikers bij het onderzoek betrokken.
(Buitenlandse) universiteiten en
ziekenhuizen niet meegerekend.
N.B. Divisies van bedrijven worden
niet als afzonderlijke gebruikers
geteld.
Het gemiddelde rapportcijfer van de
gebruikers varieert van 7,5 in 2003
naar 7.0 in 2004 en is in 2005 weer
op het niveau van 2003, namelijk 7,5.
Met de gebruikers die ontevreden
of zeer ontevreden waren is
uiteraard contact opgenomen om
te zien op welke wijze STW de
kwaliteit van haar aanpak en dienstverlening kan verbeteren.
39
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
figuur 8
Waardering onderzoekers na afloop van het project
figuur 9
Octrooiaanvragen
figuur 10
Nieuwe bedrijven
Het gemiddelde rapportcijfer van
onderzoekers komt uit op 8,5 van
elk jaar en is, afgezien van kleine
verschuivingen, in het bovenste
segment stabiel.
Aantal octrooiaanvragen voortgekomen uit STW-onderzoek.
De daling in 2005 kan verklaard
worden door de strengere selectie
die in 2005 is ingezet (zie ook
pagina 25).
Aantal uit STW-onderzoek
opgestarte bedrijven, exclusief
Valorisation Grant (zie ook
overzicht op pagina 26).
40
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
Efficiëntie en effectiviteit van de processen
Honoreringspercentage bij de
verschillende onderzoeksinstellingen.
NB: Alleen die instellingen die
tien of meer aanvragen hebben
ingediend, zijn opgenomen.
Het aantal indieningen van de UT
in het kader van het OTP was in
2005 opvallend laag.
figuur 11
Lopende projecten OTP en overige programma’s
figuur 12
Lopende projecten per instelling in 2005
figuur 13
Honoreringspercentage per instelling
41
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
figuur 14
Status projecten per instelling
figuur 15
Honoreringsbeleid
figuur 16
Beëindigde aio-posities
Verdeling van de gehonoreerde,
afgewezen (staafdiagram) en
ingediende projectvoorstellen
(lijn) in de afgelopen 25 jaar.
NB: De stand voor 2005 is nog
niet definitief omdat nog niet over
alle projectvoorstellen een besluit
is genomen.
Beëindigde aio-posities met een aanstelling van 48 maanden of langer.
In 2005 zijn dus ruim 100 gepromoveerde onderzoekers voor de
arbeidsmarkt beschikbaar gekomen.
42
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
figuur 17
Startdatum > 6 maanden na honorering
figuur 18
Wetenschappelijke kwaliteit van projectvoorstellen
figuur 19
Gemiddelde behandelingsduur OTP-projecten
Het aantal projecten met vacatures
die langer open staan dan 6
maanden is in de jaren 2001-2004
vrijwel constant gebleven.
Het blijkt nog steeds moeilijk om
voor alle projecten snel na de
honorering geschikte promovendi
of postdocs aan te trekken.
NB: Voor het aantal in 2005
ingediende en gehonoreerde
projecten is de 6-maandstermijn
na honorering nog niet verstreken.
De beoordelingsschaal voor
juryleden varieert tussen 1 en 9.
1 = uitstekend
9 = ondermaats
43
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
figuur 20
Aantal referenten
figuur 21
Totale inkomsten STW (exclusief Bsik-programma’s)
figuur 22
Verdeling totaal STW-projectbudget (exclusief Bsik-programma’s)
Aantal referenten per ingediend
projectvoorstel in 2005 in de
beoordelingsfase. Van de projecten
met drie of minder referenten is de
beoordelingsprocedure nog in gang
op het moment van meting of zijn
nog niet alle referenten benaderd.
Financiële (project)gegevens
Inkomsten uit speciale programma’s
zijn onder andere: Freeband en
Vernieuwingsimpuls.
Overige inkomsten zijn onder
andere: rente-inkomsten.
Speciale programma’s zijn
onder andere: Freeband,
PROGRESS II, Valorisation
Grant en Vernieuwingsimpuls.
44
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
figuur 23
Algemene beheerskosten ten opzichte van de totale lasten
figuur 24
Gemiddelde projectkosten per jaar
figuur 25
Inkomsten op STW-projecten
De beheerskosten zijn in 2005 lager
dan in 2004 door hogere doorberekeningen aan derden.
De gemiddelde projectkosten
gedurende de laatste tien jaar.
(De personeelskosten zijn
geïndexeerd.)
Totale inkomsten op STW-projecten.
‘Royalty’ en ‘Lumpsum’ zijn inkomsten vanwege overeenkomsten met
derden. ‘Bijdrage in geld’ zijn de
inkomsten die door STW zijn gefactureerd en ontvangen. ‘Bijdrage in
natura’ zijn alle andere bijdragen.
45
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
Prijzen en eerbewijzen
Diverse project-
in Atlanta. Meijer is projectleider van
_ Prod.dr. J.R. Long kreeg de
leiders en -medewerkers ontvingen in 2005
de inmiddels beëindigde STW-projecten
IBM Faculty Award, een onderscheiding
prijzen en eerbewijzen. Een greep uit de vele
EPC.3562 en EST.4439 en mede-
die IBM jaarlijks wereldwijd binnen het IBM
bijzondere momenten voor relaties van STW:
aanvrager van STW-projecten APC.5744,
University Relationsprogramma uitreikt.
MFA.6504 en NGT.6730.
De onderzoeker mag zelf bepalen hoe het
bij de prijs behorende geld besteed wordt
_ Prof.dr.ir. J.C. Walraven kreeg op
6 januari de leermeesterprijs 2004 van het
_ Prof.dr.ir. J. Sinninghe Damsté heeft
aan vervolgonderzoek. Long is projectleider
Universiteitsfonds Delft uitgereikt. Walraven
de Treibs Medal van de Geochemical
van STW-project DCS.6472 en mede-
is projectleider van het STW-PPM project
Society of America toegekend gekregen.
aanvrager van de STW-projecten DTC.5961
cementgebonden materialen en van het
Hij krijgt de prijs voor zijn onderzoek aan
en DMF.6786.
Duits-Nederlandse samenwerkingsproject
de biogeochemie van fossiele moleculen
DCT.5829.
in sedimenten. Sinninghe Damsté is
_ STW-projectleiders Prof.dr.ir.
projectleider van het inmiddels beëindigde
“De Vernufteling” gewonnen. De aëroob
STW-project BAR.5275.
korrelslib technologie werd unaniem door
R. de Borst (TUD), prof.dr. D. Lohse
(UT) en prof.dr.ir. J.S. Sinninghe
_ DHV/TUD hebben de ONRI-Innovatieprijs
de jury als winnaar gekozen. De prijs is een
_ Prof.dr. J.Th.M. de Hosson kreeg
steun in de rug bij de verdere ontwikkeling
Damsté (UU) werden gekozen tot lid
de Europese Gouden Medaille van de
en marktintroductie van de technologie.
van de Koninklijke Nederlandse Akademie
Federation of European Materials Societies
Deze technologie wordt toegepast in STW-
van Wetenschappen (KNAW).
uitgereikt. Dit gebeurde tijdens de
project DPC.5577. Zie ook interview op
openingsceremonie van de tweejaarlijkse
pagina 56.
_ Prof.dr. D. Lohse ontving de NWO-
Euromat-conferentie in Praag. De Hosson
Spinozapremie 2005 voor zijn doorbraken
is projectleider en medeaanvrager van
op het gebied van sonoluminescentie en
enkele inmiddels beëindigde STW-projecten
zijn onderzoek op het gebied van warmte-
en van het nog lopende project GTF.4901.
transport en trubulentie. De Spinozapremie
is de grootste Nederlanse onderscheiding
_ Prof.dr.ir. J.W.M. Noordermeer kreeg
in de wetenschap, namelijk 1,5 miljoen
de Gold Medal van de International
euro, te besteden aan onderzoek naar
Rubber Conference Organization (IRCO).
keuze. Lohse is projectleider van STW-
Deze medaille wordt incidenteel toegekend
project TTM.6413 en medeaanvrager van
aan mensen die zich verdienstelijk hebben
STW-projecten TSF.6102 en TET.6408.
gemaakt voor rubberonderzoek en
-onderwijs. Noordermeer is projectleider
_ Op 11 mei werd prof.dr.ir. P.M.G. Apers
van de STW-projecten TPC.5576 en
benoemd tot Officier in de Orde van Oranje
TPC.6079 en het inmiddels beëindigde
Nassau. Hij werd geroemd vanwege zijn
project TST.4489.
grote inzet voor het ICT-onderzoek en dito
onderwijs in Nederland. Prof. Apers is voorzitter van het STW-bestuur.
_ Drs.ing. E.X. Vrouwe kreeg de
Kolthoffprijs voor een vinding van een
chip die de lithiumconcentratie in het
_ Prof.dr. J. van Arendonk krijgt de
Justus-von-Liebig-Preis 2006. Deze prijs
bloed snel kan bepalen. Vrouwe is
onderzoeker op project TET.2370.
wordt tweejaarlijks uitgereikt aan personen
die zich bijzonder verdienstelijk hebben
_ Prof.dr. G.D. Khoe is door de Optical
gemaakt voor de Europese landbouw.
Society of America benoemd tot ‘fellow’
Van Arendonk is projectleider van STW-
voor zijn pionierswerk in de glasvezel-
projecten WGC.5809 en WGC.6917.
communicatie. Khoe is al sinds 1991
IEEE fellow en is nu de eerste in Nederland
_ Prof.dr. E.W. Meijer krijgt een presti-
die beide prestigieuze ‘fellowships’ bezit.
gieuze Amerikaanse onderscheiding:
Khoe is projectleider en medeaanvrager
de ACS Award voor polymeerchemie van
van enkele inmiddels beëindigde STW-
de American Chemical Society. Het is de
projecten en medeaanvrager van de
eerste keer dat deze prijs toevalt aan een
volgende lopende STW-projecten
Nederlander. De prijs zal in maart 2006
ETC.5579, ETC.5963 en EET.6491.
uitgereikt worden tijdens ACS-congres
Tevens is hij lid van de STW-bestuursraad.
46
Kengetallen en statistieken / Jaarverslag STW 2005
Conferenties, workshops & symposia
In 2005 werden weer tal van conferenties,
5 oktober
8 en 9 december
workshops en symposia door het STW-
Nationale Nano Conferentie in het
Het NanoNed/MicroNed symposium vond
bureau georganiseerd of door STW
Wageningen International Conference
plaats in de Martini Plaza in Groningen.
gesponsord. Hier volgen de meeste
Centre.
Tijdens de 2 dagen passeerden diverse
(jaarlijkse) activiteiten:
aspecten van nano- en microtechnologie
6 oktober
de revue, kon men bestaande kennis uit-
31 januari t/m 4 februari
NOAG-ict kick-off: Start van formulering
diepen en werden verrassende toepas-
De Studiegroep Wiskunde met de Industrie.
van een Nationale Onderzoeksagenda
singsmogelijkheden gepresenteerd. De
vond plaats op de Vrije Universiteit van
ICT door de onderzoekers, gefaciliteerd
bijeenkomst bood vele mogelijkheden om
Amsterdam. Deze studiegroep is een
door NWO-EW en STW. De organisatie
te netwerken met de diverse industriële
ontmoetingsplaats voor industrie en
was in handen van STW.
spelers uit de nano/micro markt en met de
vele collega-onderzoekers uit Nano- en
wiskundigen. De industrie legt een aantal
actuele en relevante problemen voor. De
11 oktober
wiskundigen buigen zich één week over
STW-symposium ‘Van Wetenschap tot
zo’n probleem, en aan het einde van de
Innovatie’ in Muziekcentrum Vredenburg te
week worden de resultaten gepresenteerd.
Utrecht.
De studiegroep vervult één van de belangrijkste missies van STW: kennis uit univer-
14 oktober
siteiten overdragen naar het bedrijfsleven.
COMBURA 2005 (Combustion Research
and Application) in het Nieuwegein’s
31 maart en 1 april
Business Center. De organisatie was in
De conferentie ‘Sense of Contact 7’
handen van STW-Platform Schone en
georganiseerd in samenwerking met
Zuinige Verbranding, de Nederlandse
FHI, vond plaats bij het Wageningen
sectie van het Combustion Institute en
International Conference Centre.
de Nederlandse Vlamvereniging.
9 en 10 mei
20 oktober
Startconferentie Dutch Program for
PROGRESS 2004: Embedded
Tissue Engineering in de Reehorst in Ede.
Systems symposium met als thema:
‘PROGRESS results soon available’,
20 mei
in het Nieuwegein’s Business Center.
Wiskunde Toegepast symposium vond
De organisatie was in handen van
plaats tijdens de BeNeLuxFra Conference
PROGRESS (STW, NWO en EZ) en FHI.
in Mathematics 2005 in Gent.
16 november
29 juni
Lerende Oplossingen. Doel was om
Freeband Seminar: Kick-off Freeband
toepassingsgericht onderzoek op het
communications Bsik-programma in
gebied van Adaptieve Intelligente
conferentiecentrum The Strip te Eindhoven.
Systemen te presenteren. Dit onderzoek
Organisator was Telematica Instituut.
wordt door de Stichting Neurale
Netwerken (SNN) in samenwerking met
29 september
Technologiestichting STW georganiseerd.
Sentinels Securitydag. Sentinels, het
Nederlandse onderzoeksprogramma op
17 en 18 november
het gebied van informatiebeveiliging,
ProRISC/SAFE workshop in het
veiligheid van ICT, netwerken en informatie-
Congrescentrum Koningshof te Veldhoven.
systemen, heeft de Securitydag georga-
SAFE: 7th Annual Workshop on Semi-
niseerd. Belangrijk onderdeel van deze
conductor Advances for Future Electronics
dag was het koppelen van mensen met
en ProRisc: 15th Annual Workshop on
een securityvraag aan mensen met een
Circuits, Systems and Signal Processing.
securityoplossing.
MicroNed.
47
Hoogtepunten / Jaarverslag STW 2005
06 : Hoogtepunten
Van Wetenschap tot Innovatie
49
Simon Stevin Gezel 2005
49
Simon Stevin Meester 2005
49
interview: prof.dr.ir. Mark van Loosdrecht _ DPC.5577
56
48
Hoogtepunten / Jaarverslag STW 2005
project: TES.7020 (interview zie pagina 66 t/m 68)
49
Hoogtepunten / Jaarverslag STW 2005
Van wetenschap tot innovatie
samenwerking tussen wetenschap en bedrijfs-
naalden wordt gewerkt. Om deze vaccins
dag 11 oktober hield STW een symposium
leven. Ir. Wybren Jouwsma, technisch directeur
door de huid heen toe te kunnen dienen, wil
met als thema ‘Van wetenschap tot Innovatie’.
van MKB-onderneming Bronkhorst High-Tech
Bouwstra nanopartikels of micronaalden gaan
Ruim 120 deelnemers waren aanwezig bij
maakt de keten van wetenschap tot toepassing
gebruiken.
deze bijeenkomst in het Muziekcentrum
af door zijn ervaringen met de samenwerking
Vredenburg te Utrecht. Tijdens het symposium
tussen MKB en universiteiten te illustreren.
Op dins-
Tenslotte wil Joke Bouwstra methoden ontwikkelen, waarbij door middel van een kleine
liet STW haar achterban aan het woord. Van
promovendi via ondernemende onderzoekers
Vervolgens nam drs. Chris Buijink, directeur-
stroom heel nauwkeurig de toedieningssnel-
tot bedrijfsleven: diverse voorbeelden van
generaal voor Ondernemen en Innovatie van
heid van een geneesmiddel via de huid inge-
excellentie in wetenschap en innovatie pas-
het Ministerie van Economische Zaken, het
steld kan worden. Dit zou bijvoorbeeld een
seerden de revue.
utilisatierapport 2005 in ontvangst. De Simon
uitkomt zijn voor Parkinsonpatiënten, omdat de
Stevin Meester 2005, prof.dr. Joke Bouwstra,
medicijndosering dan aangepast kan worden
Eerst kwamen drie promovendi aan het woord,
sloot de dag af met de bekendmaking van
aan de ernst en hevigheid van hun symptomen.
die streden om de titel ‘Simon Stevin Gezel’
haar bestedingsplan voor de Stevingelden.
voor de beste STW-promotie in 2004. STW
leidt onderzoekers op die vaak niet alleen
In 2006 zal het initiatief van de ‘STW-dag’
wetenschappelijke kwaliteit hebben, maar ook
grootschaliger worden voortgezet in de vorm
blaken van ondernemingslust en enthousiasme.
van een innovatiemarkt, op 17 oktober 2006 in
STW besloot deze topwetenschappers in de
het Beatrixtheater in Utrecht. Dit vanwege het
dop met ingang van 2005 jaarlijks te eren met
25-jarig jubileum van STW.
een speciale prijs: de eretitel Simon Stevin
Gezel. Hieraan is een bedrag van vijfduizend
euro verbonden, dat de winnaar vrij mag beste-
1998 _ prof.dr. M.C. Elwenspoek UT)
prof.dr.ir. J.H. Huijsing (TUD)
prof.dr.ir. D.N. Reinhoudt (UT)
1999 _ prof.dr. J.H. van Boom † (UL)
prof.dr.ir. G.C.M. Meijer (TUD)
Simon Stevin Meester dient geneesmiddelen toe via de huid
Overzicht Simon Stevin Meesters
In 2005
den aan een activiteit die past binnen de doel-
benoemde STW prof.dr. Joke Bouwstra van de
stellingen van STW.
Universiteit Leiden tot Simon Stevin Meester.
Joke Bouwstra houdt zich bezig met toedie-
2000 _ prof.dr. J.A. Moulijn (TUD)
2001 _ prof.dr. P.J. French (TUD)
2002 _ prof.dr.ir. A. van den Berg (UT)
prof.dr. J.C. Lodder (UT)
2003 _ prof.dr. J.A. Jansen
(UMC St. Radboud, Nijmegen)
De voorgedragen kandidaten bleken stuk voor
ning van geneesmiddelen via de huid. Om
2004 _ prof.dr.ir. A.H.M. van Roermund (TUE)
stuk meer dan uitstekende onderzoekers te
geneesmiddelen op een adequate manier te
2005 _ prof.dr. J.A. Bouwstra (UL)
zijn, met een blik die verder reikte dan hun
transporteren, is inzicht in de barrièrefunctie
proefschrift. Meerderen van hen hebben zelfs
van de huid van groot belang. Kennis over de
in 2005 met succes een aanvraag ingediend
organisatie van vetten (lipiden) in de hoornlaag
voor een Valorisation Grant van STW, waar-
is hiervoor cruciaal. Vrij recent lukte het
mee zij een haalbaarheidsstudie doen naar
Bouwstra en haar collega’s om een ‘model-
het commercialiseren van hun plannen.
huid’ te maken, een vetlaag bovenop een
Simon Stevin Gezel 2005
poreus membraan. Inmiddels is voor dit modelTijdens het
systeem een patent aangevraagd en zijn er
symposium presenteerden de drie beste
plannen om het verder te ontwikkelen voor
kandidaten, dr.ir. Paul Heysters, dr. Kofi
industrieel gebruik. Toepassingen als test-
Makinwa en dr. Charles Sio, hun onderzoek,
systeem voor bijvoorbeeld de cosmetische
de toepassing van de resultaten en hun eigen
industrie liggen voor de hand. Daarnaast is het
rol daarin. Na rijp beraad koos de driekoppige
model door zijn eenvoud zeer geschikt om
jury, bestaande uit prof.dr.ir. Patrick Dewilde,
transportprocessen door de lipidenstructuur
drs. Joke van den Bandt-Stel en dr. Dirk van
op een fundamentele manier te onderzoeken.
Delft als eerste Simon Stevin Gezel dr. Kofi
Makinwa van de Technische Universiteit Delft.
Een andere tak van Bouwstra’s Simon
Hij ontving een kunstwerk en de cheque ter
Stevinonderzoek betreft toediening van
waarde van vijfduizend euro.
vaccins via de huid. In de huid is een groot
aantal Langerhanscellen aanwezig, wat de
Na deze verkiezing belichtte prof.dr. Clemens
huid tot een zeer immunogeen orgaan maakt.
van Blitterswijk verschillende aspecten van
Alternatieve vaccinatiemethoden staan niet
ondernemend onderzoek, onder andere uit
alleen op het verlanglijstje om kinderen een
zijn ervaring met de oprichting en beursgang
overvloed aan prikken te besparen. De ontwik-
van biotechbedrijf Isotis NV. Hierna gaf
keling is ook belangrijk omdat in een groot
prof.dr.ir. Cees Buisman zijn visie op de
deel van de wereld met niet-gesteriliseerde
50
Hoogtepunten / Jaarverslag STW 2005
Drie genomineerden voor de titel Simon Stevin Gezel 2005: v.l.n.r. dr.ir. Paul Heysters, dr. Kofi Makinwa en dr. Charles Sio
De jury
51
Hoogtepunten / Jaarverslag STW 2005
Voordracht dr. Kofi Makinwa
Voordracht dr.ir. Paul Heysters
Voordracht dr. Charles Sio
Prof.dr.ir. Patrick Dewilde feliciteert dr. Kofi Makinwa
met de titel Simon Stevin Gezel 2005
52
Hoogtepunten / Jaarverslag STW 2005
Dr.ir. Anton Franken reikt het utilisatierapport 2005 uit aan drs. Chris Buijink (Ministerie van EZ)
Dr. Boudewijn Baud van Mapper Lithography BV
Drs. Peter van Wijk van ORTEQ BV
Hoogtepunten / Jaarverslag STW 2005
53
Prof.dr.ir. Cees Buisman, Wageningen Universiteit & Wetsus
Ir. Wybren Jouwsma, Bronkhorst High-Tech BV
Prof.dr. Clemens van Blitterswijk, Universiteit Twente
54
Hoogtepunten / Jaarverslag STW 2005
Prof.dr. Peters Apers, voorzitter STW-Bestuur, feliciteert prof.dr. Joke Bouwstra, Universiteit Leiden, met de benoeming tot Simon Stevin Meester 2005
Hoogtepunten / Jaarverslag STW 2005
55
Lezing door prof.dr. Joke Bouwstra
56
DPC.5577 / Jaarverslag STW 2005
Doorbraak in afvalwaterzuivering:
aërobe korrelslibtechnologie
Prof.dr.ir. Mark van Loosdrecht
project:
DPC.5577
Waterzuiveringsinstallaties zijn grote installaties die veel
landoppervlak in beslag nemen. Met de aanleg van deze
installaties zijn miljoenen euro’s gemoeid. Prof.dr.ir. Mark
van Loosdrecht, verbonden aan de vakgroep Biotechnologie
van de Technische Universiteit Delft, weet hoe het goedkoper en op een beduidend kleiner oppervlak kan.
Bacteriën in het water moeten bezinken. Zo gaat het proces
van waterzuivering in zijn werk. Dit gaat in de huidige installaties met een snelheid van één meter per uur. Vanwege dit
lage tempo heeft bijvoorbeeld een waterzuiveringsinstallatie
die het afvalwater van een gemeente als Den Haag moet
zuiveren, een gebied van vijfentwintig hectare nodig.
Om hierin verbetering te brengen zijn er technologische
mogelijkheden. Zo kun je het principe van een centrifuge
toepassen in plaats van het bezinkingsproces zijn werk te
laten doen. Ook kun je met membraansystemen het slib in
de zuiveringsinstallatie houden. Deze technieken zorgen
ervoor dat zuiveringsinstallaties minder oppervlakte nodig
hebben, maar vergen wel een hoge investering en veel
energie.
Vlokjes sneeuw
Aan de TU in Delft kiest de onderzoeksgroep
van prof.dr.ir. Mark van Loosdrecht voor een andere methode. De faculteit Biotechnologie kiest er juist voor ‘de natuur
zijn werk te laten doen’. Daarbij wordt de natuur wel een
handje geholpen. Het gaat er om de omstandigheden zo te
manipuleren dat de natuur de kans krijgt zijn werk te doen.
Van Loosdrecht: “Normaal gesproken bezinken de bacteriën
als vlokjes sneeuw. Zij dwarrelen naar beneden. Wat nu, als
we kunnen bevorderen dat bacteriën uitgroeien tot korrels
waardoor zij sneller naar beneden gaan? Korrels ondervinden minder weerstand tijdens het vallen, waardoor de
valsnelheid groter is en dat betekent dat je compacter kunt
zuiveren. Er is dus minder ruimte nodig. Uiteindelijk zijn wij
in ons STW-project uitgekomen op het aansprekende resultaat dat wij bacteriekorrels kunnen laten dalen in een tempo
van veertig meter per uur. Dit leidt ertoe dat wij ongeveer
een kwart van de huidige ruimte nodig hebben om het zuiveringsproces in goede banen te leiden. In het voorbeeld van
de zuiveringsinstallatie voor een gemeente als Den Haag
zou dit betekenen dat wij met een oppervlak van circa vijf
hectare zouden kunnen zorgen voor gezuiverd water.”
Hoe krijg je voor elkaar dat bacteriën korrels gaan vormen,
is dus de logische volgende vraag. Van Loosdrecht: “Wij zijn
in Delft niet de eersten die dit proberen. Je moet counter
intuïtief te werk gaan om dit te bereiken. Daarbij spelen
nieuwe inzichten een belangrijke rol. Je hoeft bijvoorbeeld
niet heel voorzichtig met bacteriën om te gaan om dit te
bereiken. Juist als je ze stevig aanpakt ontstaan compacte
en stevige structuren zoals korrels. Daarbij moet je stimuleren dat vooral langzaam groeiende bacteriën de overhand
57
DPC.5577 / Jaarverslag STW 2005
Dr. Merle de Kreuk
Prof.dr.ir. Mark van Loosdrecht
58
DPC.5577 / Jaarverslag STW 2005
kunnen krijgen. Het proces is enigszins te vergelijken met
een nieuw product op de markt is gebracht en hij is dan ook
kristalgroei. Die ontwikkelen zich juist tot amorfe structuren
hoopvol over de toekomst. “Er is nog veel te doen op het
als je het proces versnelt. Zo gaat het ook met korrelgroei.”
gebied van waterzuiveringsinstallaties. Aanhangend aan het
Commercieel aantrekkelijk
commercialiseringtraject wordt momenteel een project voorWat doe je dan verder om het bezin-
kingsproces te versnellen? “Wat het membraan systeem
doet, is alles eruit halen, ook wat niet snel genoeg bezinkt.
In ons systeem wordt alles wat langzamer dan met tien
bereid om drie promovendi aan het werk te kunnen zetten”,
aldus Van Loosdrecht.
Projecten in plaats van programma’s
Over de samenwerking met
meter per uur bezinkt, uitgespoeld. Wij creëren omstandig-
STW is Van Loosdrecht zeer te spreken, hoewel hij zich zor-
heden waardoor de organismen uit zichzelf aëroob korrel-
gen maakt over de tendens meer in programma’s dan in pro-
slib gaan vormen. Beide behalen vergelijkbare resultaten als
jecten te denken. “De procedures bij STW zijn transparant,
het gaat om ruimtebeslag. Wij zijn echter in staat dit tegen
waardoor je weet waar je aan toe bent”, zegt hij. “De politiek
veel lagere kosten te realiseren”, aldus Van Loosdrecht.
wil de budgetten voor onderzoek echter steeds grootschaliger inzetten in de vorm van ondersteuning van onderzoeks-
Van Loosdrecht kan het zich permitteren zo zeker van zijn
programmas. Het is mijn stellige overtuiging dat je daarmee
zaak te zijn omdat hij het stadium van ‘the proof of the
niet dezelfde innovatieve kracht ontwikkelt zoals STW die
pudding is in the eating’ voorbij is. Aansluitend aan het
nu in de projectensfeer kent. Ten eerste zullen onderzoeks-
STW-project, heeft DHV samen met de promovenda uit het
budgetten eerder naar de beste lobbyist gaan in plaats van
STW-project (Merle de Kreuk) in een pilot project in Ede de
naar het beste voorstel. Ten tweede zullen onderzoekers en
aangegeven ruimtewinst en kostenbeperking bewezen. Dit
bedrijven in een groot samenwerkingsverband de neiging
project werd ondersteund door STOWA, de onderzoeks-
hebben niet het achterste van hun tong te laten zien als zij
stichting van de waterschappen. Merle de Kreuk is na haar
echt iets vernieuwends onder handen hebben. Daar heb je in
promotieonderzoek nu betrokken bij het commercialisering-
kleinere projecten geen last van. Vernieuwing werkt veel
traject dat door DHV en de TU Delft is ingezet. DHV heeft
beter in de huidige STW-context.”
reeds met STW en TU Delft overeenstemming bereikt over
overname van de octrooien en de eerste volle schaal-reactoren worden in 2006 in gebruik genomen.
“Commercialisering van onze vinding is heel wel mogelijk”,
zegt Van Loosdrecht. “Op basis van de bevindingen in de
pilot zijn DHV en TU Delft tot de conclusie gekomen dat wij
het bij het juiste einde hebben. Nu gaat het er onder meer
om die vinding ook commercieel aantrekkelijk te maken.
Het is daarbij van belang dat er niet alleen een proces is
ontwikkeld maar dat met name door DHV en Nederlandse
bedrijven de technologie als een product op de markt kan
worden gezet. Dan zorgen we niet alleen dat de reputatie
van Nederland op het gebied van watermanagement hoog
wordt gehouden maar ook dat er een gezonde bedrijfstak
ontstaat.” Van Loosdrecht doelt hiermee op de Nederlandse
reputatie die de afgelopen jaren meer teerde op de export
van kennis dan op de export van winstgevende producten.
Nereda
De commercialisering van het tot Nereda (waternimf
uit de Griekse mythologie) gedoopte systeem is inmiddels in
volle gang. Het systeem bestaat uit de ‘hardware’ om de zuiveringsinstallatie te laten functioneren. Behalve consultancy
is er onder meer een controlesysteem aan Nereda gekoppeld. DHV heeft al twee installaties aan bedrijven verkocht
en twee waterschappen, in Limburg en Noord-Holland, gaan
pilots uitvoeren en overwegen sterk de aanschaf. Omdat het
een investering is van enkele tientallen miljoenen euro’s, is
het traject voor de beslissing tot aanschaf zo uitgebreid.
Van Loosdrecht is er trots op dat er met ‘anderhalve AIO’
59
Onderzoek / Jaarverslag STW 2005
07 : Onderzoek
Overzicht programma’s en activiteiten
61
Bsik-programma’s:
_ NanoNed
62
_ Dutch Program for Tissue Engineering
63
Valorisation Grant
64
interview: dr.ir. Jan Broenink _ TES.7020
66
interview: dr. Koen Schreel _ EWE.7107
69
interview: prof.dr.ir. Johan van Arendonk _ WGC.6917
72
60
Onderzoek / Jaarverslag STW 2005
project: TIT.6323 (interview zie pagina 14 t/m 16)
61
Onderzoek / Jaarverslag STW 2005
Overzicht programma’s en activiteiten
OTP-STW
Programma’s met NWO, EZ en/of derden
Andere programma’s
en activiteiten
Open Technologieprogramma
Aspasia
Bsik-programma’s:
Simon Stevin Meesterschap
(OTP)
www.stw.nl/programmas/aspasia
_ NanoNed (zie pagina 62)
www.stw.nl/programmas/stevin
www.stw.nl/programmas/
Cognitie
CPO-programma
www.nwo.nl/subsidiewijzer.nsf/pages/
Duurzame Energie
NWOP_5WPEQD
www.stw.nl/programmas/cpo
Ethiek van Technologisch
Neurale Netwerken
Onderzoek
ICT:
www.stw.nl/programmas/valorisation
www.snn.kun.nl
www.stw.nl/programmas/ethiek
www.stw.nl/programmas/ict-informatie
grant
ProRISC
Gedispergeerde meerfase-
www.ict.nl
Werkbezoekregeling
www.stw.nl/programmas/prorisc
stroming
_ Regie-orgaan voor
www.stw.nl/programmas/werkbezoek
SAFE
www.stw.nl/programmas/meerfase
www.stw.nl/programmas/safe
stroming
Schone en Zuinige Verbranding
Mozaiek
www.stw.nl/programmas/verbranding
www.nwo.nl/subsidiewijzer.nsf/pages/
Sensortechnologie
NWOP_5RNBJK
www.stw.nl/programmas/sensor
Scheidingstechnologie
technologie
www.stw.nl/programmas/scheidings
technologie
Stimuleringsprogramma
Energieonderzoek
www.stw.nl/programmas/energie
Vernieuwingsimpuls
www.nanoned.nl
_ Dutch Program for Tissue
www.stw.nl/programmas/simon+
Engineering (zie pagina 63)
stevin+gezel
www.dpte.nl
Valorisation Grant (zie pagina 64)
ICT-onderzoek en innovatie
_ Freeband
www.freeband.nl
_ Jacquard
www.stw.nl/programmas/jacquard
_ Progress
www.embedded-systems.nl
_ Sentinels
www.sentinels.nl.
_ NOAG-ict
www.informaticaplatform.nl
ict.stw.nl/noagict
_ Veni
Genomics
_ Vidi
www.stw.nl/programmas/genomics
_ Vici
Rubicon
www.nwo.nl/vernieuwingsimpuls
www.nwo.nl/subsidiewijzer.nsf/pages/
Wiskunde Toegepast
NWOP_6H2G7R
www.stw.nl/programmas/wiskunde
Simon Stevin Gezel
regeling
Casimir
www.nwo.nl/subsidiewijzer.nsf/pages/
NWOP_69GLQX
ERA-NET Nanoscience
www.nanoscience-europe.org
ITEA
www.itea-office.org/index.php
MEDEA+
www.medea.org/
62
Onderzoek / Jaarverslag STW 2005
STW beheert naast het Open Technologieprogramma diverse andere programma’s
(zie pagina 61). Voor de beschrijving van
Bsik-programma’s
Op de site is onder andere algemene informa-
NanoNed: het nationale Bsik-nanotechnologie-programma
tie te vinden over het NanoNed-programma en
NanoNed-activiteiten, de consortiumpartners.
Met de goedkeu-
Tevens heeft ieder flagship zijn eigen pagina
website. Speciaal wordt hier nu aandacht
ring van het ministerie van Economische Zaken
ter beschikking. Voor de NanoNed-gemeen-
besteed aan de zogeheten Bsik-programma’s,
begin 2005 is NanoNed officieel van start
schap is tevens een besloten web-portal
Nanoned en Tissue Engineering en het
gegaan. NanoNed is het nationale onderzoeks-
beschikbaar waar op een informele en vertrou-
programma Valorisation Grant.
programma dat de sterktes van Nederland
welijke wijze informatie kan worden gewisseld.
deze programma’s wordt verwezen naar de
op het gebied van nanowetenschappen en
Lopende projecten in 2005 behorende bij
nanotechnologie bundelt in een nationaal
Op 8 en 9 december 2005 vond, onder
bovengenoemde programma’s staan op de CD.
netwerk. De Universiteit Twente/MESA+,
auspiciën van de NanoNed-partner BioMade
prof. David Reinhoudt, is penvoerder van
Technology, in de Martini Plaza in Groningen
NanoNed. Technologiestichting STW voert
het NanoNed-MicroNed symposium plaats.
middels het NanoNed-bureau het secretariaat
Het evenement was een groot succes met
en programmamanagement van dit omvangrijke
circa 300 deelnemers uit zowel de industriële
onderzoeksprogramma. Het programma loopt
als de wetenschappelijke wereld. In een
tot en met 2009.
gevarieerd programma van lezingen en posterpresentaties werden verrassende ontwikkelin-
NanoNed is een initiatief van 7 Nederlandse
gen en interessante toepassingsmogelijkheden
universiteiten, TNO en Philips en behelst
gepresenteerd. De bijeenkomst bood de
investeringen in wetenschappelijk onderzoek,
bezoekers een unieke gelegenheid om diverse
experimentele faciliteiten, en studies naar de
aspecten van nano- en microtechnologie te
interactie tussen technologie en maatschappij.
ontdekken en bestaande kennis uit te diepen.
De partners willen gezamenlijk het toekomst-
En niet minder belangrijk, er waren vele
potentieel van nanotechnologie als bron van
mogelijkheden om te netwerken met de diverse
economische groei in een hoogproductieve,
industriële spelers uit de nano/micro markt
duurzame kenniseconomie voor Nederland
en in contact te komen met de vele collega
vergroten.
NanoNed en MicroNed onderzoekers.
Daarmee gaf de combinatie van NanoNed
Met de genoemde goedkeuring heeft het con-
met MicroNed een bijzondere meerwaarde aan
sortium 95 miljoen euro van de Nederlandse
het geheel.
overheid gekregen in het kader van de
besteding van de aardgasbaten (Bsik, Besluit
Verder heeft het NanoNed-bureau in 2005
subsidies investeringen kennisinfrastructuur).
een significante inspanning gevergd op de
Het totale budget van NanoNed bedraagt
volgende gebieden: secretariaat van het
ruim 235 miljoen euro. Naast de Bsik-bijdrage
bestuur, begeleiden van de flagships, verzor-
bestaat dit bedrag uit de KennisImpuls-
gen van communicatiemateriaal, zorgdragen
subsidie voor de voorloper van NanoNed,
voor de administratieve voorzieningen,
NanoImpuls (ruim 22 miljoen euro), en de
contact met de overheid, kennisbeheer en het
eigen bijdragen door de kennisinstellingen en
onderhouden van relaties met gerelateerde
het deelnemende bedrijfsleven (in totaal bijna
onderzoeksactiviteiten.
118 miljoen euro).
Voor NanoNed zijn bij STW verantwoordelijk
Aansluitend aan de formele start heeft het
dr. L.H. Gielgens, dr. P.C. Schuddeboom,
STW NanoNed-bureau circa 150 NanoNed-
dr. P.A.J. de Witte, mw. H. van de Bovenkamp
onderzoeksprojecten gehonoreerd, en is
en mw.drs. H.R. Varwijk.
toestemming verleend voor het doen van de
investeringen in de grootschalige infrastructuur.
Hiermee zijn de programma’s NanoNed en
NanoImpuls volledig geïmplementeerd en kan
alle aandacht worden gericht op de uitvoering.
Halverwege 2005 is de vernieuwde website
van NanoNed (www.nanoned.nl) gelanceerd.
63
Onderzoek / Jaarverslag STW 2005
Dutch Program for Tissue Engineering
verschillende platforms mogelijk te maken
tot stand gekomen met groepen in het DPTE
STW voert samen met ZonMw het Dutch
hebben projectleiders (of hun waarnemer)
met groepen elders in Europa en de VS.
Program for Tissue Engineering (DPTE) uit.
uit andere platforms de gelegenheid om de
Dit programma wordt gefinancierd uit de
bijeenkomsten van de commissies van andere
De contactpersonen voor het DPTE programma
Bsik-gelden. Het programma heeft een omvang
projecten bij te wonen.
zijn drs. N.H.C.M. Boots en dr. E.C. de Haan
(STW), en drs. R. Baardman (ZonMw).
van 52 miljoen euro, 25 miljoen euro Bsikfinanciering en de overige 27 miljoen euro
Op 9 en 10 mei 2005 werden de eerste resul-
betreft de door de instellingen geleverde eigen
taten van het programma gepresenteerd op de
bijdrage. 15 instellingen zijn bij het programma
‘1st DPTE Conference on Tissue Engineering’
betrokken waaronder 10 universitaire instel-
in conferentiecentrum de Reehorst in Ede.
lingen (inclusief de academische ziekenhuizen)
Ruim 200 onderzoekers en andere geïnteres-
en vijf andere kennisinstellingen (TNO Kwaliteit
seerden konden zo kennis met elkaar maken
van Leven, NIOB, ICIN, Sanquin en het
en eerste ervaringen uitwisselen.
Brandwondencentrum Beverwijk).
Tijdens de conferentie was er ook de eerste
Het programma is op advies van de KNAW
bijeenkomst van de Wetenschappelijke
beoordelingscommissie sterk gefocusseerd
Adviesraad DPTE (WAR). Deze raad bestaat
op de fundamenteel-technologische ontwik-
uit een aantal internationale experts onder
kelingen in de drie technologieplatforms die
voorzitterschap van Prof.dr. R.M. Nerem
tezamen het multi-disciplinaire gebied van
(Georgia Tech/Emory Center for the
tissue engineering vormen: stamcel onderzoek,
Engineering of Living Tissues). Er bleek veel
dragermaterialen onderzoek, en onderzoek
waardering voor de opzet en organisatie
naar bioreactoren. Daarnaast is er ruimte
van het DPTE. Op advies van de Raad heeft
geschapen voor translationeel en klinisch
het DPTE bestuur onder meer aandacht
onderzoek op het gebied van huid, bot en
besteed aan de verdere interactie tussen
kraakbeen, en cardiovasculaire toepassingen
het onderzoek in de verschillende platforms.
(zie tabel 18).
Een ander punt van zorg dat door de WAR
werd uitgesproken was de korte termijn die
tabel 18
Verdeling projecten en middelen
over platforms en klinische
toepassingsgebieden
Stamceltechnologie
Aantal
Bsik-
projecten
financiering
voor de stimuleringsmaatregel door de overheid is uitgetrokken.
Medio 2005 kwam de DPTE website in de
lucht (www.dpte.nl) met daarop informatie
(k€)
voor zowel de deelnemende onderzoekers als
6,7
andere belangstellenden van buiten het DPTE.
7
Dragermaterialen
6
6,8
Bioreactoren
3
3,0
Alhoewel het programma formeel sinds
Huid
1
1,2
1 januari 2004 van start is gegaan zijn pas
Bot
3
1,6
begin 2005 de Bsik-gelden vrij gekomen en
Kraakbeen
3
1,3
konden onderzoekers worden geworven en
Cardiovaculair
3
1,7
aangesteld. Eind december 2005 waren er
zo 62 fte (AIO’s, postdocs en technisch
personeel) aangesteld op de Bsik-financiering
Het DPTE volgt het kennisexploitatiebeleid van
en 88 fte onderzoekers gefinancierd uit de
STW. Dit houdt onder meer in dat bij de
eigen middelen van de instellingen.
projecten gebruikerscommissies zijn gevormd.
Vanwege de omvang van het programma is
Eind 2005 kon worden vastgesteld dat in het
ervoor gekozen om niet voor elk project
kader van het DPTE al 304 publicaties zijn ver-
afzonderlijk een gebruikerscommissie in
schenen, waaronder 60 in internationale peer-
te stellen maar meerdere projecten in één
reviewed tijdschriften en 121 presentaties zijn
gebruikerscommissie te clusteren. De eerste
gegeven op diverse (inter)nationale symposia
bijeenkomsten van die commissies zijn voor
en congressen. Er is ook al een patentaan-
februari/maart 2006 gepland. Om goede
vraag ingediend. Inmiddels zijn er al meer dan
integratie tussen de projecten en vanuit
50 internationale samenwerkingsverbanden
64
Onderzoek / Jaarverslag STW 2005
Valorisation Grant
In 2004 is STW
De beoordelingsprocedure
Valorisation Grant maximaal 200.000 euro
De Fase-1
gestart met het Valorisation Grant programma
beschikbaar voor een periode van maximaal
voorstellen werden door de Valorisation Grant
met als doel om de commerciële toepassing
2 jaar.
beoordelingscommissie op vier onderdelen
beoordeeld:
van veelbelovende onderzoeksresultaten te
stimuleren. De Valorisation Grant financiert
Fase-3: de commercialisatiefase
_ technologische innovativiteit;
projectvoorstellen waarbij planmatig een
In deze fase maakt het bedrijf zich klaar om
_ commercieel potentieel;
potentieel kennisidee wordt uitgebouwd
met het nieuwe product of dienst de markt te
_ voorgestelde aanpak;
tot een commerciële activiteit. De STW
betreden. Deze fase dient door private finan-
_ motivatie van de aanvrager(s).
Valorisation Grant voorziet in een duidelijke
ciers te worden bekostigd.
De commissie is van mening dat in de beoor-
behoefte. Voor het opstarten van nieuwe
hi-tech bedrijvigheid is het moeilijk om finan-
De Valorisation Grant kan aangevraagd wor-
deling van Fase-2 de kwaliteiten en motivatie
ciering te vinden: de huidige onderzoekssub-
den door onderzoekers van publieke kennis-
van de ondernemer zwaarder moeten mee-
sidies bieden vaak onvoldoende ruimte. De
instellingen en vanaf 2006 mogelijk ook door
wegen dan bij Fase-1 het geval is.
Valorisation Grant is er juist op gericht deze
MKB-bedrijven. Fase-2 aanvragen mogen
Daarom zijn voor de Fase-2 voorstellen iets
‘funding gap’ te overbruggen. Aansluitend op
alleen worden aangevraagd wanneer Fase-1
gewijzigde weegfactoren gebruikt (zie tabel 21).
de Valorisation Grant zullen externe financiers
met goed gevolg is doorlopen.
de verdere commerciële ontwikkeling voor
hun rekening moeten nemen.
tabel 19
Valorisation Grant 2005 naar thema
Begin 2004 besloot het STW-Bestuur om
gedurende een periode van 5 jaar 3% van
Fase-1
het totale STW onderzoeksbudget (zijnde
Fase-2
ingediend
gehonoreerd
ingediend
gehonoreerd
1,3 miljoen euro per jaar) te gebruiken om
Life Sciences
38
17
5
2
met de Valorisation Grant als Pilot-programma
High tech systemen en materialen
14
4
4
1
ervaring op te doen. Zijn de ervaringen posi-
ICT
9
4
1
1
tief, dan ligt het in de bedoeling dat de Pilot
Chemie / Procestechnologie
6
3
4
1
67
28
14
5
ingediend
gehonoreerd
wordt omgezet in een definitief programma.
De opzet Valorisation Grant
Totaal
De
Valorisation Grant is opgezet naar voorbeeld
van het Amerikaanse Small Business
tabel 20
Valorisation Grant 2005 naar onderzoeksinstelling
Innovation Research (SBIR) programma,
Fase-1
een omvangrijk stimuleringsprogramma (met
ingediend
een jaarlijks budget van twee miljard dollar)
gehonoreerd
Fase-2
dat al 20 jaar met groot succes voor nieuwe
Technische Universiteit Eindhoven
14
4
5
1
innovatieve bedrijvigheid in het MKB-segment
Universiteit Leiden
9
6
2
2
zorgt. In navolging van SBIR is ook de
Universiteit Utrecht
6
3
-
-
Valorisation Grant opgesplitst in fases:
Rijksuniversiteit Groningen
5
3
-
-
Technische Universiteit Delft
5
2
2
0
Fase-1: de haalbaarheidsstudie
Radboud Universiteit Nijmegen
4
3
2
1
In deze fase wordt een onderzoek gedaan
Universiteit van Amsterdam
4
2
1
0
naar de technologische en commerciële
Universiteit Twente
4
2
1
1
haalbaarheid van het voorstel. Voor deze
Wageningen Universiteit
4
1
-
-
fase stelt de STW Valorisation Grant een
Universiteit Maastricht
3
0
-
-
maximaal bedrag van 25.000 euro beschikbaar
Erasmus Universiteit Rotterdam
2
1
-
-
voor de duur van maximaal 6 maanden.
NIOO-KNAW
2
0
-
-
Vrije Universiteit Amsterdam
1
1
-
-
Fase-2: de valorisatiefase
FOM Rijnhuizen
1
0
-
-
In deze fase vindt de planmatige versterking
Biomade
1
0
-
-
van de innovatie en organisatie plaats.
ASTRON
1
0
-
-
Het doel van deze fase moet zijn het punt te
ACTA
1
0
-
-
bereiken waarop private financiers de verdere
SRON
-
-
1
0
Totaal
67
28
14
5
commerciële ontwikkeling voor hun rekening
willen nemen. Voor Fase-2 stelt de STW
65
Onderzoek / Jaarverslag STW 2005
tabel 21
en Technologie. Na afloop van de derde
Valorisation Grant 2005
beoordelingscriteria
ronde toonde de commissie zich tevreden
over de nieuwe opzet.
Fase-1
Fase-2
weegfactor
weegfactor
Technologische innovativiteit
1
1
Commercieel potentieel
1
1
Projectplan
0,5
1
Motivatie van de aanvrager(s)
0,5
1
Voor meer informatie zie de website
www.stw.nl/Programmas/ValorisationGrant.
Vooruitzicht komende periode
Ondanks
het succes van de Valorisation Grant is
Verloop Valorisation Grant 2005
twijfelachtig of het pilotprogramma na 2008
In 2005
in de huidige vorm kan worden voortgezet. Op
zijn twee indienrondes doorlopen. De tweede
basis van de ervaringen uit de eerste STW-
ronde vond in het voorjaar plaats, de derde
rondes is geschat dat een regulier budget van
ronde in het najaar. In de derde ronde konden
4 miljoen euro per jaar noodzakelijk is om het
voor het eerst ook Fase-2 voorstellen worden
programma op een gewenst niveau te houden
ingediend.
en daarmee de aanwezige valorisatiekansen
goed te benutten. Doordat STW dit program-
Het resultaat van 2005 gerangschikt
ma niet op een dergelijk niveau kan financie-
naar thema en naar onderzoeksinstelling
ren, dat wil zeggen meer dan 2,5 procent van
(zie tabel 19 en 20).
het STW-budget, is eind 2005 besloten tot de
noodgreep om de Valorisation Grant in 2006
Opmerkelijk is het grote aantal voorstellen op
alleen open te stellen voor STW-aanvragers.
het thema Life Sciences. Vermoedelijk heeft
Liever had het STW-Bestuur anders beslist.
de BioPartner First Stage Grant hier de basis
Idealiter is de STW-Valorisation Grant onder-
voor gelegd.
deel van een NWO-brede en ook door NWO
Bevindingen beoordelingscommissie
_ Gezien het grote aantal aanvragen en de
breed gedragen en gefinancierde aanpak.
Hopelijk ziet het Algemeen Bestuur van
NWO deze kans en zal het die in de komende
vele positieve reacties lijkt de Valorisation
periode ook benutten. Gegeven de huidige
Grant te voorzien in de wens van vele
situatie streeft het STW-Bestuur ernaar om de
onderzoekers om actief aan de slag te gaan
Valorisation Grant op termijn zoveel mogelijk
met het commercieel maken van eigen
onderdeel te maken van de nieuwe door STW
onderzoeksresultaten.
op te zetten programma’s.
_ De Valorisation Grant beoordelingscommissie
is unaniem positief over de kwaliteit van de
voorstellen. De commissie stelt tevreden vast
dat Fase-1 in veel gevallen aan de versterking
van team en aanpak heeft bijgedragen.
_ De commissie is tevreden over de gevolgde
interviewprocedure. Ondanks de korte interviewtijd van 15 minuten bij Fase-1 en 30
minuten bij Fase-2 gaf dit de commissie een
goed beeld van zowel de kwaliteit van het
voorstel als de motivatie van de indieners.
_ Een aantal commissieleden geeft aan moeite te hebben om de uiteenlopende onderwerpen op waarde te kunnen beoordelen.
Besloten is om met ingang van de derde
ronde met twee meer gespecialiseerde
commissies te werken, i.e Life Sciences
66
TES.7020 / Jaarverslag STW 2005
“Het is de kunst tools
uit deeldisciplines
met elkaar te laten
communiceren”
Dr.ir Jan Broenink
project
TES.7020
Verschillende vakdisciplines spreken verschillende talen. In de
mechatronica is het van het grootste belang dit te onderkennen en een systeem te hanteren dat de vertaalslag zo maakt
dat alle disciplines die nodig zijn voor een bepaalde ontwikkeling in de mechatronica, elkaar verstaan. Dat is een van de
hoofddoelstellingen in het project ViewCorrect onder leiding
van dr.ir. Jan Broenink, verbonden aan de Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica aan de Universiteit Twente.
“Mechatronica is een systeemgerichte aanpak van het ontwerpen van apparaten waarin beweging een belangrijke rol
speelt. Het vakgebied begeeft zich dus van magnetrons
tot auto’s. Maar ook complete productielijnen voor consumentenproducten rekenen wij tot de mechatronica”, zegt
Broenink. “Systeemgericht is in dit verband een sleutelwoord. Je bouwt namelijk in combinaties die niet eerder
zijn vertoond. In die zin zijn wij aan het pionieren. Wij kijken
naar hoe we het moeten maken en zoeken daar methoden
en technieken bij via proefopstellingen. Ter ondersteuning
hiervan maken wij de gereedschappen, de tools, die gericht
zijn op het ontwerpen van besturingssoftware. Dat is een
multidisciplinaire benadering, omdat we elektronica, informatica, bewegingsleer en mechanica gaan combineren en
dat doen wij in het Progress-project ViewCorrect.”
ViewCorrect
“In ViewCorrect weten we dus dat we met goede
tools uit deeldisciplines werken. Het is alleen de kunst die
met elkaar te laten praten. De verschillen zijn zo groot dat
je het kunt vergelijken met talen uit verschillende landen.
Zozeer kunnen vaktermen in verschillende disciplines verschillen. Stel, dat je met resultaten uit deeldisciplines A tot
en met D werkt, dan moet je er rekening mee houden dat
resultaten uit A invloed hebben op die uit D. Om dit in de
tool te laten zien, werken we met twee kernmodellen die
de disciplines via uitvoerige rekentechnieken met elkaar in
samenspraak brengen”, aldus Broenink. “Met de kernmodellen willen wij de code zien te genereren die uiteindelijk in
het te ontwikkelen apparaat terecht moet komen.”
Het leuke van het Progress-project is volgens Broenink “dat
je met meer universitaire groepen samen aan tegenstrijdige
belangen op het gebied van software moet werken. Daarmee
bereik je de correctie voor de verschillende talen in de verschillende disciplines. Wij willen hulpmiddelen aanbieden
waarmee ontwerpers van verschillende vakgebieden tegelijkertijd interactief aan het ontwerp van het hele systeem kunnen werken.” In die samenwerking heeft Broenink een partner
gevonden in de Technische Universiteit Eindhoven, Faculteit
Elektrotechniek. “Als projectleider neem ik de mechatronica
voor mijn rekening en gaat mijn collega in Eindhoven,
Jeroen Voeten, zich richten op de ontwikkeling van de gegarandeerde goede codegeneratie. Hierbij ligt de nadruk op
het correct genereren van de code zodat de oorspronkelijk
bedoelde eigenschappen uit de modellen behouden blijven.”
67
TES.7020 / Jaarverslag STW 2005
Netwerk
Dit Progress-project staat niet op zichzelf. Het is in
heden die deelname aan een project als ViewCorrect biedt.
aansluiting op het ESI-project Boderc. Broenink: “Naarmate
Als het Broenink en zijn team lukt efficiënter over de
je langer in een tak van sport bezig bent, begin je een net-
verschillende vakgebieden heen te kijken, levert dit onge-
werk op te bouwen. Dat gaat niet alleen op voor de contacten
twijfeld een kortere doorlooptijd in de productie op. En
met universiteiten, maar ook voor de relaties met het bedrijfs-
daar is natuurlijk gewoon winst te behalen.
leven. Zo bouwen wij in ViewCorrect de samenwerking uit met
Océ en met Chess. Océ weet alles van kopieermachines en
Embedded systems
De ambitie in ViewCorrect is groot te
Chess is onder meer gespecialiseerd in hardware en software
noemen. Broenink wil een prototype van de tools gereed
voor embedded control. Met beide bedrijven werken we ook
hebben aan het einde van het project. “Het zal dan nog niet
in Boderc samen en dat heeft nu geresulteerd in deze extra
meteen verkoopbaar zijn, maar we hopen dat het al wel zo
partnership. Behalve lidmaatschap van de gebruikerscom-
goed is dat bepaalde elementen uit het prototype al wel in
missie betekent dit dat zij substantieel investeren in het
software-gereedschappen (tools) kunnen worden verwerkt.
project. Dat is een voorwaarde aan een Progress-project en
En als het resultaat echt goed is, zit er misschien wel een
beide bedrijven vullen dit royaal in. Zij hebben beide een
valorisation grant in voor een jong gepromoveerde. In
uitgebreide researchafdeling, maar willen ook contact onder-
Twente hebben we al met al best veel spin offs.
houden met universiteiten om continu aan verbetering te
blijven werken. Wij hebben ook veel aan de samenwerking,
Afgezien van zijn optimisme voor dit specifieke project,
omdat wij onze ideeën in de praktijk kunnen toetsen zodra
voorziet Broenink een grote toekomst voor ‘embedded
zij bij ons de ‘kraamkamer’ verlaten. Bovendien kunnen we
systems’. “Océ en Chess gaan al door met testcases die zij
luisteren naar wat er nog meer speelt in de praktijk. Begrijp
speciaal voor dit project doen. Maar dat doen zij natuurlijk
me goed, dat houdt niet in dat we in opdracht van bedrijven
alleen als zij in hun strategie meer toepassingen kunnen
klusjes doen, maar het verrijkt je inzicht als je weet hoe het
realiseren. En dat zie in de industrie in het algemeen. Alles
eraan toegaat buiten ons laboratorium. Een ander belangrijk
wordt geautomatiseerd, dus in toenemende mate zul je een
aspect is dat partners als Océ en Chess een potentieel
apparaat zien met daarin een computer. Dat moet dan wel
afneemveld van onze studenten zijn.” Afgezien van de nobe-
allemaal met elkaar kunnen communiceren. Dat zal ook
le wetenschappelijke doelstelling van de industrie, heeft zij
ongetwijfeld gaan lukken. En dat betekent bijna onbeperkte
uiteraard ook gewoon oog voor de commerciële mogelijk-
mogelijkheden”, aldus Broenink.
68
TES.7020 / Jaarverslag STW 2005
Dr.ir. Jan Broenink
EWE.7107 / Jaarverslag STW 2005
Dr. Koen Schreel
69
70
EWE.7107 / Jaarverslag STW 2005
De stille
cv-ketel
De droom van iedere fabrikant van cv-ketels is ketels te
bouwen die onder elke omstandigheid op een geleidelijke
en constante manier een ruimte verwarmt. Dat proces moet
bovendien geruisloos in zijn werk gaan. Dr. Koen Schreel
gaat deze fabrikanten uit die droom helpen door er werkelijkheid van te maken.
Dr. Koen Schreel is als universitair docent verbonden aan de
Dr. Koen Schreel
project EWE.7107
faculteit Werktuigbouwkunde van de Technische Universiteit
Eindhoven. Het vakgebied bestrijkt eenvoudig geformuleerd
alles tussen processen, apparaten en werkingsprincipes.
In Eindhoven beoefent de faculteit drie takken van wetenschap: thermo fluids engineering, dynamical systems design
en computational & experimental mechanics. Binnen thermo
fluids engineering zijn ook weer drie onderzoeksvelden
te onderscheiden: energietechnologie, verbrandingstechnologie en procestechnologie. Prof.dr. Philip de Goey geeft
leiding aan de vakgroep verbranding waarvan Schreel staflid
is. In een aantal onderzoeken probeert Schreel verbeteringen te vinden voor centrale verwarmingsketels. Extra
uitdaging daarbij is dat de verbeteringen tegen minimale
kosten gerealiseerd moeten kunnen worden.
Winstmarge
“De kostprijs van een cv-ketel voor een gewoon
huishouden ligt ergens tussen 700 en 900 euro. Veel onderdelen kosten minder dan een euro. De effectieve winstmarge
bedraagt ongeveer 10 euro. Ketelfabrikanten zitten dus niet te
wachten op kostbare innovaties, want dan blijft er helemaal
niets meer over. Je moet echt in de sfeer van dubbeltjes denken”, zegt Schreel, die er fijntjes aan toevoegt: “Overigens
gaat de rest van wat een cv-ketel kost naar de installateur.”
Door het thermo-akoestisch systeem verder te verbeteren verwacht Schreel innovaties te kunnen realiseren die betaalbaar
en dus toepasbaar zijn. “Een cv-ketel is akoestisch vergelijkbaar met een fluit of een orgelpijp. Het zijn resonante systemen waarbij weinig energie nodig is om een eigenfrequentie
aan te slaan. Je kunt energie toevoegen door een vortex te
laten ontstaan met behulp van de instromende lucht, zoals bij
een orgelpijp, of door een warmtebron te gebruiken die vertraagd op het geluid reageert. Deze thermo-akoestische
koppeling veroorzaakt de moeilijkheden in cv-ketels, want
een cv-ketel die veel geluid maakt, is onverkoopbaar. Je kunt
tonen wegnemen door met een microfoon, versterker en luidspreker tegengeluid te ontwikkelen dat het oorspronkelijke
geluid neutraliseert. Dat is echter meestal een te kostbare
oplossing. Geluid is overigens niet alleen een probleem bij
huishoudketels. Bij grote industriële systemen kan geluid
zulke trillingen teweegbrengen dat de ketels kapot trillen.”
Gebruik de kennis over de vlam tegen het systeem
De akoestiek
van uitlaatsystemen is sinds lange tijd een expertisegebied
van TNO. Het correct modelleren van cv-ketels werd echter
tegengehouden door gebrek aan kennis over de wisselwer-
71
EWE.7107 / Jaarverslag STW 2005
king tussen geluid en verbranding. Met financiering van
woorden de kennis over de vlam tegen het systeem. De vlam
met name Gasunie en in samenwerking met TNO en ketel-
reageert namelijk heel gevoelig op verstoringen. Er kan een
bouwers als Agpo, Atag, AWB en Remeha, is Schreel er in
sensor gebruikt worden die naar het licht van de vlam kijkt
een eerder onderzoek in geslaagd meer licht te werpen
(chemiluminescentie) dat is gekoppeld aan de warmteafgif-
op het akoestisch gedrag van vlammen. “Onze kennis was
te. De sensor kan ook een pin bij de vlam zijn of een kleine,
alleen nog niet compleet en er was nog weinig ervaring
goedkope microfoon. Aan de kant van de actuator denken we
met het beschrijven van een complete ketel. In een tweede
aan een experiment met een luidspreker of een proef met
project, gefinancierd door STW en de partners van het eer-
gasinjectie. Voor dit experiment bouwen we zelf een ketel die
dere onderzoek, zijn we erin geslaagd de wisselwerking
instabiel is. Daarna gaan we met onze regelapparatuur aan de
tussen vlam en geluid zodanig af te stemmen dat het proces
slag om de ketel weer stil te krijgen. Als dat lukt, hoeven we
geluidloos verloopt. Nadeel is alleen dat we dit niet in alle
alleen nog maar een antwoord te vinden op de vraag hoe we
standen voor elkaar kunnen krijgen. Er zouden een aantal
een goedkope actuator en een sensor goed werkend kunnen
innovatieve ketels gemaakt kunnen worden als een vlam op
krijgen. In die fase zal Honeywell, als toeleverancier van de
alle standen kan branden. Er zijn al moderne branders met
ketelfabrikanten en als gebruikerscommissielid, ons bijstaan.
een bereik van 1 tot 40 kilowatt, maar akoestische moeilijk-
Het bedrijf levert kennis en materiaal. In de gebruikerscom-
heden houden het volledig benutten hiervan tegen.”
missie hebben, behalve Honeywell, de ketelbouwers Remeha
Actieve regeling
en Atag, alsmede Gasunie, TNO en branderfabrikant Bekaert
“Nu gaan we in het derde project, dat in zijn
zitting. Vooralsnog kijken zij vooral belangstellend mee over
geheel door STW wordt betaald en een samenwerking is met
onze schouder en kunnen we relatief eenvoudig aan appara-
prof. Nijmeijer van de Dynamics en Control groep, aan actie-
tuur komen. Pas in een later stadium zullen zij aan toepas-
ve regeling werken. Met een sensor willen we meten of er
singsmogelijkheden kunnen gaan denken.”
gebeurt wat je niet wilt, namelijk veel geluid. De regelelektronica stuurt vervolgens de actuator aan die het ongewenste
Het einddoel van deze serie onderzoeken is volgens Schreel:
gedrag wegneemt. Het innovatieve van dit idee is dat we de
“Wij willen demonstreren dat het werkt en economisch haal-
warmtebron tot onderdeel van de sensor en actuator maken.
baar is. Een grote uitdaging is die haalbaarheid. Als wij klaar
In de regelelektronica zit alle kennis verwerkt die in de voor-
zijn met ons project, moeten ketelbouwers in staat zijn op
gaande projecten gegenereerd is. We gebruiken met andere
grote schaal stillere cv-ketels te bouwen.”
72
WGC.6917 / Jaarverslag STW 2005
Milk genomics als
basis voor product
innovatie in de
zuivelketen
Prof.dr.ir. Johan van Arendonk
project:
WGC.6917
In de komende decennia zal het gebruik van informatie over
de functie van het rundergenoom in genetische verbetering
van melkkwaliteit (fokkerij) en de ontwikkeling van nieuwe
zuivelproducten (zuivelindustrie) een belangrijke bijdrage
leveren aan de innovatie van de totale kolom van zuivelproductie. Binnen Wageningen UR is onder aanvoering van
prof.dr.ir. Johan van Arendonk een onderzoeksprogramma
van start gegaan naar nieuwe methoden van genetische
verbetering van melksamenstelling en productinnovatie.
Het programma is gericht op het ontwikkelen van moleculaire
merkers voor selectie en differentiatie in de melkveepopulatie om de aanwezig genetische variatie in melksamenstelling beter te benutten. Het programma benut de enorme
toename in kennis over de opbouw van het rundergenoom
en de toenemende kennis over functie van genen. Uniek
aspect van het programma is dat het onderzoeksgroepen
en bedrijven samenbrengt die werkzaam zijn aan het begin
en het eind van de zuivelkolom, oftewel van selectie van de
gewenste genetische aanleg van koeien tot de productie van
(speciale) zuivelproducten.
“Wij houden ons bezig met de vraag hoe wij een combinatie
kunnen leggen tussen onze kennis over genomics en het
optreden van verschillen tussen dieren. Die kennis willen
wij gebruiken voor de veredeling van dieren. In 2001 is voor
het eerst het genoom van een mens gerealiseerd en in 2004
hebben wij bijgedragen aan het in kaart brengen van de hele
DNA-sequentie van de kip als eerste landbouwhuisdier.
Dat was een spectaculaire doorbraak”, zegt Van Arendonk,
die ook directeur van de onderschool WIAS, Wageningen
Institute of Animal Sciences, is. “In de zomer van 2003
stelde de zuivelindustrie vast dat we in Nederland op
achterstand dreigden te komen op het gebied van genomics.
Toen is de vraag aan de orde geweest of we zouden moeten
participeren in het internationale consortium om de DNAsequentie van rundergenoom in kaart te brengen. Echter,
het kennen van de genoomsequentie betekent nog niet
dat we weten wat elk afzonderlijk deeltje precies doet.
We hebben toen besloten om ons te richten op het ontrafelen van de functie van het rundergenoom, een activiteit
waarvoor de kennis van de genoomsequentie wel weer
van grote betekenis is. Meer concreet: we willen uitvinden
welk gen en welke genen bijdragen aan genetische variatie
in de samenstelling van melk, bijvoorbeeld het aandeel
kaasstofeiwit of de hoeveelheid van een bepaald vetzuur.
Dit soort genen willen we zichtbaar maken met merkers
die gebaseerd zijn op verschillen in het genoom. De eerste
versie van het rundergenoom is afgelopen jaar beschikbaar
gekomen. Op basis daarvan kunnen een groot aantal merkers geselecteerd worden voor ons onderzoek. Het grote
aantal is belangrijk omdat we alle chromosomen in onze
speurtocht naar de functie van de genen willen betrekken.”
73
WGC.6917 / Jaarverslag STW 2005
Net spant zich rond kennis over genetica
Het klinkt als een net
dat zich steeds strakker rond de ultieme kennis over de
genetica van runderen spant. Dat moet uiteindelijk leiden
tot het beter kunnen selecteren van ouders voor de volgende
generatie melkkoeien. Op basis van een DNA-profiel is al
te zeggen welke dieren veel positieve genen hebben voor
een goede melkopbrengst met de gewenste samenstelling.
“Met onze onderzoekslijn vergroten wij de kans dat een
melkveehouder de meest geschikte dieren inzet voor zijn
melkproductie”, zegt Van Arendonk. “Tot op heden is vooral
gekeken naar de hoogte van de melkproductie en de veten eiwitpercentages. De melkveehouder verzamelt voor zijn
bedrijfsvoering maandelijks gegevens over hoogte van de
melkproductie en het vet- en eiwitpercentage van de melk
van al zijn koeien. Deze gegevens worden door fokkerijorganisaties gebruikt voor het selecteren van de ouderdieren voor de volgende generatie. Er wordt nu al per
melkkoe gekeken naar de productie, maar het kan nog
gedifferentieerder. In het STW-project waar wij nu mee bezig
zijn, kijken wij veel gedetailleerder naar de samenstelling
van het melkvet en het melkeiwit. Wij gaan bijvoorbeeld
onderzoeken of er genetische variatie zit in de hoeveelheden eiwitten die geschikt zijn voor kaasproductie. In eerste
instantie onderzoeken we op basis van familierelaties of
er sprake is van genetische variatie. Indien er sprake is
van genetische variatie gaan we de genen opsporen die
deze variatie veroorzaken. Internationaal gezien is dit baanbrekend als we hier iets vinden. Dan geef je Nederland
zuivelland echt toegevoegde waarde.”
Biobank
In augustus 2004 is het onderzoek in samenwerking
met fokkerijorganisatie Holland Genetics uit Arnhem en de
Prof.dr.ir. Johan van Arendonk
zuivelorganisatie NZO gestart met het verzamelen van gegevens over de melk van koeien bij 400 melkveehouders. Van
Arendonk en zijn onderzoeksteam waren verbaasd over de
Consequenties voor de hele zuivelketen
Als het beeld dat
bereidheid van de melkveehouders om mee te werken aan
Van Arendonk schetst voor de toekomst uitkomt, dan heeft
het onderzoek. Hij vertelt: “Wij hadden 600 melkveehouders
dit belangrijke consequenties voor de hele zuivelketen.
gevraagd of ze mee wilden werken aan de verzameling van
“Als onze lijn van onderzoek de resultaten oplevert die
melkmonsters in de hoop dat 400 van hen ja zouden zeggen.
we verwachten, dan kunnen melkveehouders zich gaan
Maar liefst 500 melkveehouders wilden meedoen, waardoor
toeleggen op productie van melk van een gewenste samen-
wij zelfs deelnemers hebben moeten bedanken. De 400
stelling. Bijvoorbeeld boeren die melk produceren voor
die meededen hebben zeer plichtsgetrouw hun materiaal
kaasproductie zullen koeien gebruiken die een goede
afgestaan. Dat proces is in juni 2005 afgerond, waarna de
genetische aanleg hebben voor productie van kaasstofeiwit-
drie betrokken AIO’s aan de slag zijn gegaan om de gege-
ten. Differentiatie van de inzet van melkkoeien kan een
vens in deze biobank te analyseren. Zij hebben ongelooflijk
enorme bijdrage leveren aan het verstrekken van de positie
hard gewerkt om de verzameling van individuele melkmon-
van de zuivelindustrie. Ook kan het grote consequenties
sters van 2000 melkkoeien te analyseren. Hier gaan wij onze
hebben voor de voeding van melkkoeien. “Met de genetische
kennis van genomics tegenaan leggen, waardoor wij hopen
aanleg van melkkoeien alleen ben je er namelijk niet”, zegt
uit te vinden welke genen bijdragen aan de voor de industrie
Van Arendonk. “Je moet ook kijken naar de effecten van
belangrijke verschillen. Hoeveel variatie zit er bijvoorbeeld
voeding op de samenstelling van de melk van een koe. Daar
in een bepaald eiwit of de vetsamenstelling en hoe kun je
is ook nog winst te boeken.”
daarin sturen met het fokprogramma. Als we daarin verder
komen, kun je bijvoorbeeld denken aan het bevorderen van
zuivelproducten met bloeddrukverlagende effecten.”
74
WGC.6917 / Jaarverslag STW 2005
Zeeleeuwenjong op een ijsschots
Voor de toekomst ziet
Universiteit van Kiel op 24 mei 2006. Hij krijgt deze prijs
Van Arendonk nog legio mogelijkheden voor nader onder-
voor zijn toepassingen van biotechnologie in de landbouw.
zoek. “Wist je dat bepaalde zeeleeuwen hun jongen op een
Eregast die dag is zijn vader die 25 jaar geleden als melk-
ijsschots ter wereld brengen? Dat is een lastige bevalling
veehouder dezelfde prijs kreeg toegekend. Die dag zal
en een wiebelige jeugd, kan ik je verzekeren”, zegt hij.
Van Arendonk jr. eens te meer beseffen dat de appel niet
“Vanwege die omstandigheden is er een biologische nood-
ver van de boom valt, of we het nu over mensen of koeien
zaak voor de jongen om heel snel op te groeien. In vier
hebben.
dagen verdubbelen zij dan ook in lichaamsgewicht. Dat komt
in hoofdzaak door de melk die zij van hun moeder krijgen.
Dan jeuken je handen toch om die melk te onderzoeken?”
Mede dankzij de supersnelle ontwikkeling van de biobank
ligt het onderzoeksteam van Van Arendonk meer dan op
schema om zeer belangwekkende resultaten te boeken.
“In vergelijking met landen als Nieuw Zeeland, Australië en
Frankrijk kunnen wij ons duidelijk meten met de wereldtop.
Deze progressie hebben we mede te danken aan de vruchtbare samenwerking in dit project met de groep van professor Jos Lankveld, ook uit Wageningen, experts op het terrein
van zuivel en het bedrijfsleven. Deze samenwerking is
essentieel voor het slagen van dit onderzoek”
Justus van Liebigprijs
Voordat de wereldtop definitief is
bereikt, maakt Van Arendonk zich eerst zeer vereerd op
voor de uitreiking van de Justus von Liebigprijs van de
75
STW-organisatie / Jaarverslag STW 2005
08 : STW-organisatie
Bestuur en Bestuursraad
77
Bureau
77
Tot slot
77
76
STW-organisatie / Jaarverslag STW 2005
project: EWE.7107 (interview zie pagina 69 t/m 71)
77
STW-organisatie / Jaarverslag STW 2005
Bestuur en Bestuursraad
In december
Bureau
Tot slot
Bij het bureau van STW nam
STW is veel dank verschuldigd aan
vond de 277e vergadering van het Bestuur
dr.ir. C.L.M. Marcelis het teamleiderschap
de nationale en internationale referenten, die
plaats. De Bestuursraad kwam voor de
voor het Open Technologieprogramma over
met uitstekende en vaak uitvoerige en diep-
74e keer bijeen. In januari traden prof.dr.
van drs. N.H.C.M. Boots.
gaande commentaren op projectaanvragen een
verantwoorde beoordeling mogelijk maakten.
P.M.G. Apers, dr.ir. J.C. van Suijdam en
prof.dr.ir. M.P.C. Weijnen toe tot het Bestuur.
Bij het bureau van STW vertrokken:
Dat geldt evenzeer voor de bijna honderd
Het Bestuur nam afscheid van prof.dr.ir.
mw. M.F. Ocalia, medewerkster juridische
leden van de jury’s die in 2005 actief waren.
P.M. Dewilde, prof.dr.ir. D.N. Reinhoudt en
afdeling, mw. M.W. Horst, management
Alle juryleden hebben zich nauwgezet gekwe-
dr. F.J.A.M. Greidanus. Prof.dr.ir. Dewilde was
assistente en dhr. M.H. Smith, medewerker
ten van hun moeilijke taak, namelijk het op
9 jaar voorzitter van het Bestuur en daarvoor
systeembeheer. Verder kwamen in dienst:
eigen merites beoordelen van zeer ongelijk-
al drie jaar lid van de Bestuursraad. Hij werd
dr.ir. C.H.J. Meuleman, dr.ing. Y.G. Roman,
soortige onderzoeksaanvragen. STW prijst zich
opgevolgd door prof.dr.ir. P.M.G. Apers.
program officers, mw. D.C. Appeldoorn,
gelukkig met het feit dat referenten en jury-
Prof. Reinhoudt was vice-voorzitter en werd
medewerkster juridische afdeling en mw.
leden bereid zijn om zonder compensatie tijd
opgevolgd door prof.dr.ir. M.P.C. Weijnen.
J.H. van den Bovenkamp, management
te besteden aan de beoordeling van STW-
Prof. Reinhoudt was in totaal 13 jaar lid van
assistente.
onderzoeksvoorstellen. Tot op heden hebben
ruim 2400 juryleden en een veelvoud aan
het Bestuur en de Bestuursraad. Dr. F.J.A.M.
Greidanus werd opgevolgd door dr. T. Doyle.
referenten aan het werk van STW bijgedragen.
De omvang van het STW-bureau telt hiermee
53 personen.
De Bestuursraad nam afscheid van prof.dr.ir.
Met dank vermelden wij de samenwerking
K. van ‘t Riet en prof.dr.ir. G. van Straten.
met andere organisaties: de universiteiten,
Wij danken alle Bestuurs- en Bestuursraadleden
onderzoeksinstituten, andere NWO-gebieden,
die STW vele jaren met raad en daad terzijde
overheden, intermediaire instellingen en het
hebben gestaan. Wij zijn hen daarvoor zeer
bedrijfsleven. Door participatie in jury’s,
erkentelijk.
referentenpanels en gebruikerscommissies
geven zij blijk van hun waardering voor het
werk van STW en voor de waarde van de
geboekte resultaten.
tabel 23
tabel 25
STW(-onderzoek) in de pers in 2005
n.a.v. STW-persbericht
Voltijds
totaal
mannen
vrouwen
29
20
9
Deeltijd
24
2
22
Totaal
53
22
31
Leeftijd medewerkers STWbureau per 31 december 2005
mannen
vrouwen
<25
0
1
25-34
4
13
35-44
7
9
45-54
9
6
55-59
2
-
60-64
-
2
Totaal
22
31
totaal
12
1
6
19
Regionale krant
11
27
2
40
Universiteitsblad
15
5
10
30
3
1
8
12
Publiekstijdschrift
15
4
26
45
Internet
25
5
3
33
1
0
0
1
113
1
0
114
Radio
Televisie
leeftijd
zonder aanleiding
Landelijke krant
Vakblad
tabel 24
n.a.v. NWO-bericht
Overig
30
9
63
102
Totaal
78
40
105
396
STW verstuurde in 2005 totaal 10 persberichten en publiceerde 8 berichten in de 14 persbundels van NWO. Veel
media-aandacht was er voor Denise, de looprobot van Veni-onderzoeker dr.ir. Martijn Wisse. Het gezamenlijke persbericht van STW en de TU Delft naar aanleiding van zijn Science-publicatie leidde tot vermeldingen in 5 landelijke
kranten, 6 regionale dagbladen, 22 internetsites over de hele wereld, de radio, universiteitskranten en 5 nationale
televisieprogramma’s, waaronder een aantal uitzendingen van het NOS journaal. Bovendien is de videoreportage
die Reuters Televisie van zijn robot maakte, 107 keer over de hele wereld verkocht. De aangegeven getallen zijn door
STW-medewerkers gesignaleerde mediavermeldingen. Het totaal aantal vermeldingen zal aanzienlijk hoger liggen.
79
Lijst van gebruikers / Jaarverslag STW 2005
09 : Lijst van gebruikers
Bedrijven met minder dan 250 medewerkers
81
Bedrijven met meer dan 250 medewerkers
84
Kennisinstellingen
87
(Semi-)overheid
88
80
Lijst van gebruikers / Jaarverslag STW 2005
project: MVV.6041 (interview zie pagina 32 t/m 34)
81
Lijst van gebruikers / Jaarverslag STW 2005
Lijst van gebruikers bij STW-projecten. De naam
ARGOSS, Marknesse 1
van de gebruiker (soms meerdere vestigingen)
Arsis Medical BV, De Bilt 1
Carl Walther GmbH, Ulm (Duitsland) 1
wordt gevolgd door het aantal lopende projecten
ASTER Thermoakoestische Systemen, Veessen 1
CATENA Microelectronics BV, Delft 2
in 2005, waarbij deze was betrokken. De gebrui-
Atag Verwarming BV, Lichtenvoorde 2
Cebeco Handelsraad, Rotterdam 2
kers zijn verdeeld naar bedrijven met minder dan
ATAS International BV, Veldhoven 1
Centurion Security BV, Amsterdam 1
250 medewerkers, meer dan 250 medewerkers,
ATIM BV, Den Bosch 1
Certis Europe BV, Maarssen 1
kennisinstelling en (semi-)overheid.
ATOFINA-Rotterdam BV, Vondelingenplaat Rt 1
Chemiebouw Visser BV, Sliedrecht 1
AtomPro/Sfiss Financial Technology BV,
Chess Information Technology BV, Haarlem 3
Amsterdam 1
Bedrijven met minder dan
250 werknemers
Care4Cure BV, Amsterdam 1
Chienna BV, Bilthoven 1
Avantium Technologies BV, Amsterdam 4
Chiralix BV, Nijmegen 1
Averis Seeds BV, Valthermond 2
CIBIT Adviseurs/opleiders, Bilthoven 1
AWB CV-Ketels Apparatenfabriek
Coherent BV, Utrecht 1
A
Warmtebouw BV, Helmond 1
COMBIMAC BV, Emmen 1
20/10 PERFECT VISION, Heidelberg (Duitsland) 2
AWS II BV, Hoenderloo 1
Consilience BV, Hilversum 2
21st Century Medicine, Inc., Rancho Cucamonga
Axis-Shield Diagnostics Ltd, Dundee
Controllab Products BV, Enschede 2
(Groot Brittannië) 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Cooltech Applications, Andolsheim (Frankrijk) 2
Cosmoferm BV, Delft 3
4TEC, Den Haag 1
ABAQUS Benelux BV, Huizen 3
B
COVRA NV, Vlissingen 1
ACRB, Lemmer 1
BAAT Medical Engineering, Hengelo 2
CQM, Eindhoven 4
Add2X Biosciences BV, Leiden 2
Barry Callebaut Nederland BV, Bussum 1
Cryo-Save BV, Zutphen 1
Adelante Technologies BV, Waalre 1
Barry Callebout Belgium NV, Lebbeke-Wieze
ADEX BV, Venlo 1
(België) 1
Cyclone Fluid Dynamics BV, Waalre 2
Cytocentrics CCS GmbH, Reutlingen (Duitsland) 1
CZL Tilburg BV Oppervlaktetechnieken, Tilburg 1
Adimec, Eindhoven 1
BELI Technics, Wijchen 1
Advanced Lightweight Engineering, Delft 1
Binck N.V., Amsterdam 1
Advanced Surface Technology, Bleiswijk 1
Bioclear BV, Groningen 1
D
Advies- en projectburo Estilla, Meppel 1
BioComp Industries bv, Vught 2
DACOM PLANT-Service BV, Emmen 1
Adviesbureau ir. J.G. Hageman BV, Rijswijk 2
Bio-Imaging Technologies BV, Leiden 4
De Brittenburg, Schiphol-Oost 1
Aeolis Forecasting Services BV, Utrecht 1
Biolitec AG, Jena (Duitsland) 1
De Groot - Bril Earth Sciences BV, Enschede 1
AGPO BV, Breda 1
Biomade Technology Foundation, Groningen 1
De Kooi Zaadtechnologie, Enkhuizen 1
Agrico Research BV, Bant 2
Biomet BV, Dordrecht 2
Dejima Optical Films BV, Arnhem 3
AHC Oppervlaktetechnieken, Eindhoven 2
Biomet Merck Biomaterials GmbH, Darmstadt
DeMaCo Holland BV, Noord-Scharwoude 1
AIMM Therapeutics BV, Amsterdam 1
(Duitsland) 1
Demar Laser BV, Hengelo 1
Akkolens International BV, Breda 1
BioNomics BV, Houten 1
Denka International BV, Barneveld 1
ALDITECH S.A., Grenoble (Frankrijk) 1
BiOrion Technologies BV, Groningen
Diagnostic Ultrasound Europe BV, IJsselstein 2
Alkyon Hydraulic Consultancy & Research BV,
Biosemi, Amsterdam 1
Disphar International BV, Baarn 2
Biostar Development CV, Balk 1
Doelman Advies, Wageningen 1
All Music Publishing BV, Landsmeer 1
Bird Engineering, Schiedam 1
DP Industries BV, Alphen a/d Rijn 1
Alligator Bioscience AB, Lund (Zweden) 1
Bolidt Kunststoftoepassingen, Hendrik Ido
Druck Nederland BV, Barendrecht 1
Marknesse 2
Almende BV, Rotterdam 1
Alphatron Medical and Microwave Systems BV,
Rotterdam 2
Ambacht 1
Borealis GmbH, Linz (Oostenrijk) 1
Duyvis Machine Fabriek BV, Koog a/d Zaan 1
DYNA Dental Engineering BV, Bergen Op Zoom 1
Bosman Watermanagement, Piershil 1
AM Pharma BV, Bunnik 2
Boston Scientific Benelux BV, Maastricht 1
E
Analog Devices, Limerick (Ierland) 1
Bruco BV, Weerslo 2
E.P. Controls BV, Roden 3
Andromeda Medizinische Systeme GmbH,
BSI, Baarn 1
Eagle Vision BV, Naarden 1
Taufkirchen-Potzham (Duitsland) 1
Buchem Holding BV, Lieren 1
ECO Ceramics BV, Velzen-Noord 2
APP, Klundert 1
BuNova Development BV, Zwolle 1
Eco Chemie BV, Utrecht 1
Applied Instruments, Middelburg 2
Bureau Medische Automatisering BV, De Meern 1
EFKA Additives, Heerenveen 1
Applied Laser Technology BV, Best 1
BV Bioway CS2, Ede
Elbar BV, Lomm 1
Applied NanoSystems BV, Groningen 1
BV Cyclotron VU, Amsterdam 1
Eldim BV, Lomm 1
Applikon Biotechnology BV, Schiedam 2
Eli Lilly and Company, Indianapolis
AppliSens, Schiedam 2
C
Aquamarijn Microfiltration BV, Zutphen 3
C. Meijer bv, Rilland 2
Elster-Instromet BV, Silvolde 1
AquaSense, Amsterdam 2
C2V, Enschede 5
EMCM, Nijmegen 2
Arcadis Infra BV, Amersfoort 1
CAM Implants BV, Leiden 4
Emexus Group BV, Almere 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
82
Lijst van gebruikers / Jaarverslag STW 2005
EMTEC Magnetics GmbH, Willstätt (Duitsland) 1
Hildebrands Laboratorium voor
Bodemziekten BV, Wijster 1
EnablingM3, Dordrecht 1
Endoscopie Ricard Wolf Belgium, Drongen Gent
(België) 1
K
Karl Storz Endoscopie Nederland BV, Vianen 1
HL-Planartechnik GmbH, Dortmund (Duitsland) 1
Karl Storz, Tuttlingen (Duitsland) 1
Holland Colours NV, Apeldoorn 1
Key Drug Prototyping BV, Amsterdam 1
Enraf-Nonius BV, Delft 1
Holland Roer Propeller, Krimpen aan de Lek 1
Keygene NV, Wageningen 6
Eonic BV, Delft 2
HortiMax BV, Pijnacker 2
Kiadis BV, Groningen 1
ESBE Nanoscale Technology Services, Delft 2
HR Wallingford Ltd, Wallingford (Groot Brittannië) 1
Kinesis Holding BV, Breda 2
Etchform BV, Hilversum 1
Huisman Elektrotechniek, Druten 1
Kipp & Zonen BV, Delft 1
ETD&C, Ede 1
Human Optics AG, Erlangen (Duitsland) 1
KiQ Medicast, Amsterdam 1
Euro-Diagnostica BV, Arnhem 5
Humeca, Enschede 1
Klep BV, Etten Leur 1
Exalon Delft, Delft 1
Hurks Beton, Veldhoven 1
KON-DES, Gorssel 1
Hydro Gas and Chemicals, Höningen (Duitsland) 1
Koninklijke Nedalco BV, Bergen Op Zoom 1
F
Hydronamic BV, Papendrecht 1
Koppert BV, Berkel en Rodenrijs 3
Fabrique, Delft 2
HYMEC BV, Sittard 1
KREATECH Biotechnology, Amsterdam 1
Factory, Bilthoven 1
HZPC Research BV, Metslawier/Joure 3
L
Farallone Therapeutics BV, Amsterdam 1
FeyeCon D&I BV, Weesp 3
I
FIBRICON, Nieuwegein 1
IBIS Technologies BV, Hengelo 3
Flowserve BV, Hengelo 2
IEC NV, Riemst (België) 1
Lambert Instruments BV, Leutingewolde 2
FMLC, Delft 1
IHC Gusto Engineering BV, Schiedam 1
LaVision, Goettingen (Duitsland) 1
Formatec Technical Ceramics BV, Goirle 1
ILA GmbH, Edinburgh (Schotland) 1
Licentec, Utrecht 3
Fort Dodge Animal Health, Weesp 1
IMD BV, Uden 1
Lights Interaction, Helmond 1
Free Energy Europe BV, Eindhoven 2
IMEnz Bioengineering, Groningen 2
LioniX BV, Enschede 15
Friesland Corporate Research, Deventer 6
Immunicon Corporation, Huntingdon Valley
LMS International NV, Leuven (België) 1
FSM Europe BV, Sittard 1
Laboratoire d’Electronique Philips,
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Fugro-Jason Netherlands bv, Leidschendam 4
Immunicon Europe, Inc., Enschede 1
FuMA-Tech, Vaihingen-Enz (Duitsland) 2
Immunivest Corporation, Wilmington
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Limeil-Brevannes Cedex (Frankrijk) 1
Louwers, Hapert 1
LumiLeds Lighting BV, Best 1
M
G
Imtech, Amersfoort/Coevorden 4
Maastricht Instruments BV, Maastricht 1
Galderma SA, Gorinchem 1
Industrial Automation Integrators,
MacroPore Biosurgery Inc., San Diego
Veldhoven 1
Gastec Technology BV, Apeldoorn 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Genexis BV, Eindhoven 3
Industriewater Eerbeek, Eerbeek 1
Mallinckrodt Medical BV, Petten 4
Gentec NV, Lebbeke (België) 1
Inex Pharmaceutical Corporation, Burnaby,
Matricel GmbH, Herzogenrath (Duitsland) 5
British Columbia (Canada) 1
Geometry Factory, Grasse (Frankrijk) 1
McCain Produce Inc., Florenceville (Canada) 1
Geo-Resources Consulting BV, Rotterdam 1
INFN, Povo (Trento, Italië) 1
McCain, Gameren/Hoofddorp 2
Germains Technology Group-Nederland, Aalten 1
Infolog Benelux BV, Deventer 1
Medical Measurement Systems BV,
Giant Leap Technologies, Amsterdam 1
Ingenieursbureau Coenecoop BV, Waddinxveen 2
Gimex Technische Keramiek BV, Geldermalsen 1
Ingenieursbureau Svasek BV, Rotterdam 1
GN ReSound, Eindhoven 1
Ingeny International BV, Goes 1
Grasso Products BV, Den Bosch 2
Innoseeds BV, Lelystad 1
Medusa Explorations BV, Groningen 1
Grodan BV, Roermond 2
Innovation Handling, Eindhoven 1
Meester Stegeman C.V., Wijhe 1
Inspiro, Arnhem 2
Microflown Technologies BV, Enschede 3
Institut fur Chemische Technologien
Micromeritics SA/NV, Brussel (België) 1
H
und Analytik, Wenen (Oostenrijk) 1
Habanera Numerical Software, Delft 3
Enschede 1
Medis Medical Imaging Systems BV,
Leiden 5
Micronit Microfluidics BV, Enschede 8
Harlan Nederland, Horst 1
Intron BV, Culemborg 1
Mierij Meteo BV, De Bilt 3
Hatenboer-Water BV, Schiedam 1
IPCOS Technology BV, Boxtel 2
Mifa Aluminium BV, Venlo 2
Heckler & Koch GmbH, Oberndorf/Neckar
IPG, Institute for Pig Genetics BV, Beuningen 1
ModiQuest BV, Nijmegen 1
IQ+ Medical BV, Oosterhout 1
MTI Holland BV, Kinderdijk 2
Isogen Life Science, Maarssen 1
Mucovax BV, Leiden 1
HH van Schieland en Krimpenerwaard, Rotterdam 1
J
N
High Voltage Engineering Europa BV, Amersfoort 1
JDS Uniphase, Bloomfield
N R Malotaux - Consultancy, Bilthoven 3
(Duitsland) 1
Herikon Technische Kunststoffen BV, Almelo 1
Het Waterlaboratorium, Haarlem 1
Hightech Development Leiden, Leiden 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Johnson Pump BV, Assen 1
Nanopass Ltd, St. Haifa (Israël) 1
National Semiconductor BV, ’s Hertogenbosch 4
83
Lijst van gebruikers / Jaarverslag STW 2005
NCLR BV, Enschede 5
Pervatech BV, Enter 1
Nedap NV, Groenlo 1
Peutz BV, Zoetermeer 1
Shimadzu Benelux, Den Bosch 1
Nederlands Corrosie Centrum, Zoetermeer 1
Pharma Park Foundation, Almere 1
Singulus Mastering BV, Eindhoven 1
Nederlandse Vereniging voor Obstetrie
Pharming Group NV, Leiden 1
Sioux, Son 1
Service XS, Leiden 1
Phisimed, Maastricht 2
SkyScan, Aartselaar (België) 1
Nedinsco BV, Venlo 2
Phoenix BV, Enschede 1
Smartec BV, Breda 2
NedStack fuel cell technology BV, Arnhem 1
PhotoBioChem NV, Leiden 2
SmartTip BV, Enschede 2
Nerviano Medical Science, Nerviano (Italië) 1
Physik Instrumente (PI) GmbH & Co. KG,
SMI BV, Enschede 1
en Gynaecologie, Zwolle 1
Karlsruhe (Duitsland) 1
Newtrade Financial Group BV, Amsterdam 1
Smit Draad, Nijmegen 1
Nickerson-Zwaan BV, Warmenhuizen 2
Pie Medical Equipm ent BV, Maastricht 3
NMi Certin BV, Dordrecht 2
Plant Dynamics, Wageningen 1
Smith & Nephew BV, Hoofddorp 2
NMi Van Swinden Laboratorium BV, Delft 3
Plaxis BV, Delft 1
Smits Neuchatel Infrastructuur BV, Utrecht 1
NOB Interactive, Hilversum 1
Polymer Service Center BV, Groningen 1
SMK-Research BV, Nijmegen 1
Noble Products Germany GmbH, Rosslau
PrimaGen BV, Amsterdam 2
Sonotron BV, Zoetermeer 1
Priva Hortimation BV, De Lier 3
Sound & Telemetry Solutions BV, Amsterdam 1
Noble Products Twente BV, Enschede 1
Procornea Nederland BV, Eerbeek 1
Spanbeton BV, Koudekerk a/d Rijn 1
(Duitsland) 1
Smit Transformatoren BV, Nijmegen 1
Noldus Information Technology BV, Wageningen 1
Procter & Gamble, Grimbergen (België) 1
Spark Holland BV, Emmen 1
NOTOX, Den Bosch 1
Prodrive BV, Son 2
Specialistische Bedekkingen en Onderhouds
NRG, Petten 5
Productschap Diervoeder, Lelystad 3
Nucletron BV, Veenendaal 1
Productschap Tuinbouw, Zoetermeer 4
Spierings Medische Techniek, Nijmegen 1
Numeca International, Brussel (België) 2
Productschap Vee, Vlees en Eieren, Zoetermeer 1
Sprenkels Consultancy, Lelystad 2
NV Gelderse Ontwikkelingsmaatschappij GOM,
Productschap Veevoeder, Den Haag 1
Steelweld bv, Breda 1
Profibrix, Leiderdorp 3
Stekon BV, Nieuw Vennep 1
ProRail, Utrecht 1
Stirling Cryogenics & Refrigeration BV, Son 3
O
ProSensa, Leiden 1
STOWA, Utrecht 3
Occam International BV, Eindhoven 1
PS Research BV, Hoofddorp 1
Stream-iD, Beek en Donk 1
Arnhem 1
Ocean Optics BV, Duiven 1
Technieken, Andelst 1
Stryker Howmedica BV, Waardenburg 1
OctoPlus Technologies BV, Leiden 5
R
Oldelft BV, Delft 3
R & R Mechatronics, Zwaag 3
OMEGA Laser Systems BV, Enschede 1
R en V Engineering, Hilversum 1
Stryker Howmedica Osteonics, Limerick
(Ierland) 1
STS BV, Amsterdam 2
Omegam, Amsterdam 1
RADI Medical Systems AB, Uppsala (Zweden) 1
Svasek Hydraulics, Rotterdam 2
Omicron NanoTechnology GmbH, Taunusstein
Rapid Bioconsultancy, Katwijk Zh 1
Symetis AG, Zürich (Zwitserland) 1
RECEMAT International BV, Krimpen a/d Lek 2
Synapse BV, Maastricht 1
Ribo Technologies BV, Groningen 1
Syncom BV, Groningen
(Duitsland) 1
Optical Technology and Laser Applications,
Nijmegen 1
River Diagnostics BV, Rotterdam 1
Synthon GmbH, Heidelberg (Duitsland) 1
Orffa Nederland Feed BV, Giessen 1
RMGInt. BV, Oosterhout 1
SystematIC Design BV, Delft 1
Oronite European Technical Center,
Robert Koch Institute, Berlin (Duitsland) 1
Rolan Robotics BV, Zwaag 1
T
Ortec Consultants, Gouda 1
Rolls-Royce Deutschland, Dahlewitz (Duitsland) 1
T&A SURVEY BV, Amsterdam 1
OST - Smartline, Moerdijk 1
Route 67, Waalre 3
TalkingHome, Enschede 1
OTB Engineering BV, Eindhoven 3
Royal Netherlands Navy, Den Haag 1
Teijin Twaron BV, Arnhem 1
Vondelingenplaat Rt 1
P
RSP Technology BV, Delfzijl 1
Ten Cate Advanced Composites, Nijverdal 1
Rubber Resources, Maastricht 1
Tens BV, Purmerend 1
The Brain Resource Company (BRC), Nijmegen 1
PamGene International BV, Den Bosch 3
PANalytical BV, Almelo 2
S
The Greenery International BV, Bleiswijk 1
Paques BV, Balk 7
Saen Options BV, Amsterdam 1
ThermoMicroscopes, Sunnyvale
Paradocs Group BV, Tiel 1
SAMTECH s.a., Liège (België) 1
Paragon Nummerical Engineering, Eindhoven 1
Schöyer Consultancy BV, Zoetermeer 1
ThreeFive Photonics BV, Houten 4
PcM Interactieve Media, Amsterdam 1
Scientia Terrae NV, St. Katelijne-Waver (België) 1
TM Microscopes, Sunnyvale
PDE Automotive BV, Helmond 2
Scuron, Rotterdam 1
PelviTec BV, Delft 1
SDU Indentification, Haarlem 1
TMS International BV, Enschede 3
Pepscan Systems BV, Lelystad 4
Sendt, Roosendaal 1
To-BBB, Valkenburg (Zh) 1
PepTx, Wayzata (Verenigde Staten van Amerika) 1
Sensor Sense, Nijmegen 3
Tracerco, Billingham (Groot Brittannië) 1
Perdix Technologies BV, Wijchen 2
Sentron Europe BV, Roden 5
TRC Development BV, Arkel 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
84
Lijst van gebruikers / Jaarverslag STW 2005
Tref EGO Substrates BV, Moerdijk 1
X
Tri-O-Gen BV, Goor 1
Xensor Integration BV, Delfgauw 4
ASM Microchemistry Oy, Espoo (Finland) 1
TRUMPF-Laser Nederland, Alphen a/d Rijn 1
X-Flow BV, Enschede 1
ASM Microchemistry, Leuven (België) 1
Turboden SRL, Bzrescia (Italië) 1
Xsens Technologies BV, Enschede 1
ASML Netherlands BV, Veldhoven 17
ASM, Almere/Bilthoven 4
Tweehuysen Consultancy BV, Malden 1
Twente Institute for Wireless and Mobile
Communications BV, Enschede 13
AstraZeneca R&D Södertälje, Zweden (Zweden) 1
Y
Atos Origin Nederland BV, Rijswijk 1
Y’All, Waalwijk 1
Avantis Pharma, Frankfurt Am Main (Duitsland) 1
Twente Solid State Technology BV, Hengelo 3
AVEBE b.a., Foxhol 2
Twister BV, Rijswijk 3
Z
ZoBio BV, Rotterdam 1
B
U
Zwanenberg Food Group, Almelo 2
Bakker Barendrecht, Ridderkerk 1
BASF Aktiengesellschaft, Ludwigshafen
Uitgeverij Bohn Stafleu van Loghum, Houten 1
(Duitsland) 3
UltraWaves Design BV, Heteren 1
United Technologies Research Center,
East Hartford (Verenigde Staten van Amerika) 1
Bedrijven met meer dan
250 werknemers
Bayer AG, Leverkusen (Duitsland) 1
Bedrijfslaboratorium voor Grond- en
Gewasonderzoek, Oosterbeek 1
Univalid Management and Development BV,
Bejo Zaden BV, Warmenhuizen 2
Leiden 1
Urotex Medical BV, Rhenen 1
A
Bekaert Combustion Technology BV, Assen 1
Abbott Laboratories, Abbott Park
V
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Beltone Netherlands BV, Eindhoven 1
BESI Plating BV, Drunen 1
V. Beta BV, Goor 1
ABB Lummus Global BV, Den Haag 1
BioMérieux bv, Boxtel 4
Van der Luyt Transport, Oegstgeest 1
ABB Lummus Global Inc., Bloomfield
BIOMET Industrias Quirurgicas de Levante,
Van der Pluijm Water- en Milieumanagement,
Boxtel 1
Van der Velden Marine Systems,
Fuente Del Jarro,Valencia (Spanje) 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
ABN AMRO, Amsterdam 1
Bluewater Energy Services BV, Hoofddorp 2
Achmea Schade, Zeist 1
Boon Edam Nederland BV, Edam 1
ADM Cacao, Koog a/d Zaan 1
Bouwdienst Rijkswaterstaat, Utrecht 6
Van Essen Instruments BV, Delft 2
ADVANTA Belgium, Tienen (België) 1
BP Nederland Energie BV, Den Haag 1
Van Voorden Gieterij BV, Zaltbommel 1
ADVANTA Seeds BV, Kapelle 1
Bracco Research S.A., Geneve (Zwitserland) 2
VANDIJKE SEMO BV, Scheemda 1
Agilent Technologies Netherlands BV, Alkmaar 1
Bronkhorst High-Tech BV, Ruurlo 6
VARTEC N.V., Gent (België) 1
Agrotechnology & Food Innovations BV,
Krimpen a/d Lek 1
VB Ecoflight, Marknesse 1
VDO Car Communication Nederland BV,
Wageningen 8
Bruker Nonius BV, Delft 2
Bruker Spectrospin NV, Wormer 2
Airborne International, Leidschendam 3
Airbus Deutschland GmbH, Hamburg (Duitsland) 1
C
VDP Laboratories / SYNTECH, Hilversum 1
Airbus UK, Filton, Bristol (Groot Brittannië) 1
Calduran Kalkzandsteen, Harderwijk 1
Veenstra Accountancy-Consultants, Naarden 1
AIXTRON AG, Aachen (Duitsland) 1
Carl Zeiss BV, Sliedrecht 1
Vereniging Samenwerkende Nederlandse
Akzo Nobel, Amersfoort/Arnhem/Deventer/Oss 26
Carl Zeiss SMT AG, Oberkochen (Duitsland) 2
Staalbouw Intra, Rotterdam 1
Akzo Nobel Chemicals GmbH, Koln (Duitsland) 1
Carrier, Syracuse (Verenigde Staten van Amerika) 1
Vertigo Flight Simulation, Amsterdam 1
Akzo Nobel UK, Tyne & Wear (Groot Brittannië) 1
Chevron Energy, Houston
VEWIN, Rijswijk 1
Albatros Flow Research, Markenesse 1
VHP Security Papermill, Apeldoorn 1
Albemarle Catalysts BV, Amsterdam 1
VIRAN, Den Haag 1
Alcatel, Annecy (Frankrijk)/Antwerpen (België) 3
Vitens Watertechnologie, Leeuwarden/Zwolle 2
Alcatel Vacuum Technology, Culemborg 4
Eindhoven 1
Vitro Meat BV, Amsterdam 1
Alcoa Europe, Harderwijk 1
VitrOmics BV, ’s Hertogenbosch 1
Alpes Lasers, Neuchatel (Zwitserland) 1
VNK (Vereniging Nederlands Kalkzandsteen),
Altana Pharma BV, Hoofddorp 1
Huizen 2
ALZA Corporation, Mountain View
(Verenigde Staten van Amerika) 1
W
Amersham Health, Eindhoven 2
Waterstromen BV, Lochem 1
Amersham Pharmacia Biotech AB,
Watson Wyatt Insurance Consulting BV,
Amsterdam 1
Weijand R&D Consultancy BV, Alfas Del Pi
(Alicante) (Spanje) 1
Witteveen+Bos, Deventer 4
Uppsala (Zweden) 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Chevron Petroleum Technology Company,
San Ramon (Verenigde Staten van Amerika) 1
Chevron Research and Technology Co.,
Richmond (Verenigde Staten van Amerika) 1
Ciba Specialty Chemicals Maastricht BV,
Maastricht 1
Clause Tezier, Valence (Frankrijk) 1
Cognis Deutschland GmbH&Co.KG,
Düsseldorf (Duitsland) 1
Continuon, Arnhem 1
Corus, Velzen-Noord/IJmuiden 14
AMO Groningen BV, Groningen 1
Crucell Holland BV, Leiden 1
Amsterdam Molecular Therapeutics (AMT) BV,
CRV Holding BV / HG BV, Arnhem 1
Amsterdam 2
Aquacare Europe BV, Den Bosch 2
CSEM, Zürich (Zwitserland) 2
85
Lijst van gebruikers / Jaarverslag STW 2005
D
Fluent Europe Ltd., Sheffield (Groot Brittannië) 2
ING Investment Management, Den Haag 2
DAF Trucks NV, Eindhoven 7
FN HERSTAL, SA, Herstal (België) 1
Institut Straumann AG, Waldenburg (Zwitserland) 2
DALSA BV, Eindhoven 2
Fokker, Leiden/Dordrecht/Hoogeveen 3
Interay BV, Bergum 1
Danieli Corus Europe, IJmuiden 1
Ford Forschungszentrum Aachen, Aachen
Intervet International BV, Boxmeer 2
(Duitsland) 1
Danisco A/S, Copenhagen (Denemarken) 1
DANNALAB, Enschede 1
Ford Research Laboratory, Dearborn
ITC, Enschede 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Dassault Aviation, Argenteuil (Frankrijk) 1
Dassault Systemes, Suresnes Cedex (Frankrijk) 1
Intervet UK Ltd., Milton Keynes (Groot Brittannië) 1
Fujifilm Photo Film BV, Tilburg 1
De Ruiter Seeds CV, Bergschenhoek 10
J
Joh. Enschedé Security Print, Haarlem 1
De Ruiter Zonen BV, Bergschenhoek 5
G
John Deere Fabriek Horst BV, Horst 1
DeCODE Genetics, Reykjavik (IJsland) 1
Gamesa Eolica, Madrid (Spanje) 1
John Innes Centre, Norwich (Groot Brittannië) 1
Degussa AG, Hanau (Duitsland) 1
Gastransport Services, Groningen 1
Johnson & Johnson Pharmaceutical,
Delft Electronic Products BV, Roden 1
Gaz de France, Saint Denis La Plaine Cedex
Deloitte Accountants BV, Amstelveen 1
DePuy CMW, Blackpool (Groot Brittannië) 1
(Frankrijk) 1
Gemeentelijk Havenbedrijf Rotterdam,
Jomed Inc., Rancho Cordova
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Rotterdam 1
Deutsche Montan Technologie GmbH,
Essen (Duitsland) 1
Beerse (België) 7
Joint Radar Sensors, Hengelo 1
Gemeentewaterleidingen, Amsterdam 1
DHV, Amersfoort/Rotterdam 4
Gemeentewerken Rotterdam, Rotterdam 3
K
Diosynth BV, Oss 7
Genencor International BV, Leiden 3
KELLER Meettechniek BV, Reeuwijk 1
DLV Adviesgroep NV, Bennekom 1
General Electric Company, Niskayuna
KEMA Power Generation & Sustainables,
DMV International, Veghel 1
Douwe Egberts, Utrecht 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Arnhem 2
Gerkens Cacao BV, Wormer 1
Kerr-McGee Pigments (Holland) BV, Rozenburg 1
Dow Benelux BV, Terneuzen 8
Gezondheidsdienst voor Dieren, Deventer 1
Kerry Bio-Science Almere, Almere
Draka BV, Eindhoven 5
Glaxo Smith Kline, Rixensart (België) 1
DSM, Delft/Geleen/Heerlen 65
Grontmij, Arnhem/De Bilt 2
KLM, Schiphol Airport 1
DSM, Ludwigshafen (Duitsland) 6
Gulf Coast Research and Education Center,
KOAC-WMD, Apeldoorn 1
Dutch Space BV, Leiden 11
(Verenigde Staten van Amerika) 1
(Veluwse Kant-Oost) 2
Koninklijke De Ruijter, Baarn 1
Koninklijke KPN NV, Den Haag 1
E
H
KPMG Accountants NV, Amsterdam 1
Eaton Electric BV, Hengelo 1
H.J. Heinz BV, Elst 2
KPN Telecom, Den Haag 2
Eaton-Holec, Hengelo 1
Haldor Topsøe A/S, Lyngby (Denemarken) 1
Electrabel Nederland N.V., Zwolle 1
Haskoning BV, Nijmegen 1
L
Elsevier Science BV, Amsterdam 1
Heerema, Leiden 1
Lichtveld, Buis & Partners BV, Nieuwegein 1
Embraco-Empresa Brasileira de
Heineken Nederland BV, Zoeterwoude 2
Liebherr-Holding GmbH, Biberach An Der Riss
Compressores SA, Joinville (Brazilië) 2
ENECO, Utrecht 2
Hertel Rubber Products BV, Kampen 1
Hewlett-Packard Laboratories, Bristol
Engelhard De Meern BV, De Meern 15
(Groot Brittannië) 1
(Duitsland) 1
Limagrain, Chappes (Frankrijk) 1
Lithp Systems BV, Purmerend 1
HKV Lijn in water/HKV Consultants, Lelystad 7
LogicaCMG, Eindhoven 6
Holland Railconsult, Utrecht 2
LPF Flexibele Packaging, Leeuwarden 1
Enza Zaden BV, Enkhuizen 11
Hollandia BV, Krimpen a/d IJssel 1
Lucent Technologies Nederland BV, Hilversum 7
Ericsson Telecommunicatie BV, Rijen 1
Honeywell, Emmen 1
Engineering Systems International BV,
Krimpen aan de IJssel 1
M
Ernst & Young, Den Haag/Utrecht 2
Esha, Groningen 1
I
ETH Hönggerberg, Zürich (Zwitserland) 1
IBA, Louvain-La-Neuve (België) 1
ExxonMobil Biomedical Sciences Inc.,
IBM Microelectronics, Burlington
Annandale (Verenigde Staten van Amerika) 1
Macrocyclics Inc., Dallas
(Verenigde Staten van Amerika) 1
IBM Research Division, Rüschlikon (Zwitserland) 1
F
IFP, Frankrijk (Frankrijk) 1
FCDF Corporate Research, Deventer 2
IHC Holland NV, Kinderdijk 3
FEI Compagny, Hillsboro
INA Naftaalin Oil Co., Zagred (Kroatië) 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
FEI Company, Eindhoven 6
Fico Trim & Form Integration Systems BV, Duiven 1
Flextronics International Europe BV, Venray 1
Industrial Group Tavrida Electric, Moscow
(Rusland) 1
INEOS Phenol GmbH & Co. KG, Gladbeck
(Duitsland) 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Martil Instruments, Heiloo 1
Maruna BV, Nieuwegein 1
Maxim Integrated Products Inc., Sunnyvale
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Medarex Inc., Princeton
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Medtronic Bakken Research Center BV,
Maastricht 10
Membraneflow GmbH & Co KG, Essingen
(Duitsland) 1
86
Lijst van gebruikers / Jaarverslag STW 2005
Merck Chemicals Ltd, Southampton
(Groot Brittannië) 1
Micro Precision Technologies BV, Sittard 1
PGE BV, Eindhoven 1
Siemens Nederland NV, Den Haag 4
Philips, Best/Eindhoven/Drachten/Nijmegen 184
SKF Research and Development Company BV,
Sunnyvale (Verenigde Staten van Amerika) 12
Mitsubushi Heavy Industries, Delft 2
Mitutoyo Research Center Europe BV,
Veenendaal 2
MRConsult, Voorschoten 1
(Frankrijk) 1
Polymer Labs Ltd., Shropshire (Groot Brittannië) 1
Solvay Pharmaceuticals BV, Weesp 12
Posford Haskoning Peterborough,
Sony CSL, Parijs (Frankrijk) 1
Peterborough (Groot Brittannië) 1
Provimi Research and Technology Centre,
Sint-Stevens-Woluwe (België) 1
N
Société des Pétroles Shell, Colombes Cedex
Polymer Laboratories, Heerlen 1
MSC Software Benelux BV, Gouda 2
Multigen Holding SA, Rotterdam 1
Nieuwegein 13
Philips, Aachen (Duitsland)/Leuven (België)/
Purac Biochem BV, Gorinchem 2
Stork, Amsterdam/Eerbeek/Hengelo/Papendrecht 10
Sulzer Chemtech Ltd, Winterthur (Zwitserland) 1
Synetix, Cleveland (Groot Brittannië) 2
Syngenta Seeds BV, Enkhuizen 3
Syngenta, Berkshire (Groot Brittannië)/Sarrians
N.V. Continuon Netbeheer, Arnhem 1
N.V. Nederlandse Gasunie, Groningen 5
Q
NanoMagnetics Ltd., Bristol (Groot Brittannië) 1
Quest International NV, Ashford, Kent
NanoWorld Services GmbH, Erlangen
(Frankrijk)/Triangle Park (Verenigde Staten van
Amerika) 5
(Groot Brittannië) 1
T
(Duitsland)
Nationale Nederlanden, Rotterdam 1
R
Tate & Lyle, Aalst (België) 1
Nederlandse Aardolie Maatschappij -
R & D Posttuttak, Trondheim (Noorwegen) 1
Technolution BV, Gouda 2
Rabobank, Utrecht/Zeist 3
Texas Instruments Holland BV, Almelo 3
NedTrain BV, Utrecht 1
Remeha BV, Apeldoorn 2
Thales ATM S.A., Bagneux (Frankrijk) 1
NeoResins, Waalwijk 1
Rhein Chemie Rheinau GmbH, Mannheim
Thales, Eindhoven/Hengelo 17
NAM BV, Assen 3
Nestlé Nederland, Gorinchem/Nunspeet 2
Nestlé Research Center, Lausanne (Zwitserland) 1
(Duitsland) 1
RHK Technology, Troy
New Products Industrial Design BV, Delft 2
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Nijhuis Pompen BV, Winterswijk 1
Rijk Zwaan Breeding BV, Fijnaart 5
Nokia Research Center, Espoo (Finland) 1
Rijk Zwaan Zaadteelt en Zaadhandel BV,
Norit NV, Amersfoort/Enschede 2
Novartis Crop Protection, Stein (Zwitserland) 1
Thomson, Breda 1
Thona Belgium, Eupen (België) 1
Toshiba Medical Systems Corporation,
Tochigi-Ken (Japan) 1
Toshiba Medical Systems Europe BV,
Zoetermeer 1
De Lier 10
Rijngeest Groep Leiden, Leiden 1
Total E&P Nederland BV, Den Helder 1
Novartis Research Institute, Vienna (Oostenrijk) 1
Robert Bosch GmbH, Reutlingen (Duitsland) 1
Toyota Central R&D Labs. Inc., Japan 1
Novus Monitoring Ltd, Andover, Hampshire
Rockwell Collins (UK) Ltd, Hoofddorp 1
Tweijin Twaron Research, Arnhem 1
(Groot Brittannië) 1
Numico Research BV, Wageningen 4
Rockwool/Grodan BV, Roermond 2
Roessingh Research and Development,
Nunhems Netherlands BV, ’s Gravenzande/
Healen 6
Enschede 1
ROFIN-SINAR Laser GmbH, Aschheim
NUON, Duiven 1
Nutreco Aquaculture Research Centre AS,
Stavanger (Noorwegen) 1
(Duitsland) 1
Royal Haskoning BV, Nijmegen 3
U
UGS PLM Solutions, ’s Hertogenbosch 1
Umicore NV, Diepenbeek (België) 1
Unilever R & D, Vlaardingen 30
Unilever Research & Development Sharnbrook,
RSP Products BV, Rotterdam 1
Bedford/London (Groot Brittannië) 2
Nutreco Holding N.V., Boxmeer 6
Ruukki Production, Alblasserdam 1
Uniphy Gymna International, Bilzen (België) 1
NV Organon, Oss 14
RWE Solar GmbH, Heilbronn (Duitsland) 1
Uniqema Limited, Gouda 3
Nylonge Corporation, Ohio
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Urenco Aerospace BV, Almelo 1
S
SABIC EuroPetrochemicals BV, Geleen 2
V
O
Saint-Gobain, Nemours (Frankrijk) 2
Van Doorne’s Transmissie BV, Tilburg 1
Océ-Technologies BV, Venlo 20
Sasol PDT, Enschede 2
VASCO Data Security BV, ’s Hertogenbosch 1
Oleon NV, Oelegem (België) 1
Sasol Technology Ltd., Fife (Groot Brittannië) 1
Vestas Nederland Windtechnologie BV, Rhenen 1
OPG Groothandel BV, Utrecht 1
Schlumberger Cambridge Research,
Vienna University of Technology, Vienna
Ordina, Utrecht 1
Cambridge (Groot Brittannië) 1
(Oostenrijk) 1
Organon Laboratories Ltd, Lanarkshire (Schotland) 1
Schuitema NV, Amersfoort 1
VILMORIN S.A., La Ménitré (Frankrijk) 1
Oxford Instruments, Bristol (Groot Brittannië) 1
Seminis Vegetable Seeds Holland BV,
Vingmed Sound, Horten (Noorwegen) 1
Wageningen/Enkhuizen 7
P
Pallas Athena BV, Apeldoorn 2
Sennheiser Electronic GmbH & Co. KG,
Wedemark (Duitsland) 1
Parker Filtration & Separation BV, Etten-Leur 1
Shell, Amsterdam/Moerdijk/Rijswijk 60
Perimed AB, Jarfalla (Zweden) 2
Siemens AG, Berlijn (Duitsland) 2
Vitatron BV, Arnhem 2
Vodafone Group, Maastricht 1
Volcano Therapeutics, Inc., Rancho Cordova
(Verenigde Staten van Amerika) 1
Vucht a.s., Bratislava (Tsjechoslowakije) 1
87
Lijst van gebruikers / Jaarverslag STW 2005
W
Deutsches Zentrum für Luft - und Raumfahrt,
Göttingen (Duitsland) 1
Wärtsilä Nederland BV, Zwolle 1
Wärtsilä Propulsion Netherlands BV, Drunen 4
Dutch Polymer Institute, Eindhoven 1
(Duitsland) 1
NIMR College, Nieuwegein 2
NIOZ, Den Burg, Texel 2
Wienerberger BV, Zaltbommel 1
WS-Wärmeprozesstechnik GmbH, Renningen
Nederlands Vaccin Instituut, Bilthoven 2
NIKHEF/CERN, Amsterdam 1
E
NIZO fo od research, Ede 2
ECN, Petten 23
NLR, Amsterdam/Marknesse/Emmeloord 25
EMBL Grenoble, Grenoble (Frankrijk) 1
NVI, Bilthoven 1
X
ENRIN, Wageningen 1
Xilinx Ireland, Saggart (Ierland) 2
Erasmus Medisch Centrum Rotterdam,
Rotterdam 22
Y
ESA/ESTEC, Noordwijk 11
Yamanouchi Europe BV, Leiderdorp 4
European Office of Aerospace R&D, London
(Groot Brittannië) 1
O
Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam 1
P
Palacky University, Olomouc-Holice (Tsjechië) 1
Paul Scherrer Institut, Villingen (Zwitserland) 1
Kennisinstellingen
F
Plant Protection Institute of the Hungarian
Academy of Sciences, Budapest (Hongarije) 1
FOM-Instituut voor Atoom- en Molecuulfysica,
Amsterdam 3
A
FOM-Instituut voor Plasmafysica ‘Rijnhuizen’,
Nieuwegein 4
A&F BV, Wageningen 1
Aachen University of Technology, Aachen
(Duitsland) 1
Aalborg University, Aalborg (Denemarken) 1
Plant Research International, Wageningen 17
Plantenziektekundige Dienst, Wageningen 1
PPO Paddestoelen, Horst 1
Praktijkonderzoek Plant en Omgeving,
G
Lelystad/Lisse/America/Wageningen/Naaldwijk 10
GeoDelft, Delft 2
Programma Co-ordinator New Technologies
& Processes, Wageningen 1
Abo Akademi University, Turku (Finland) 1
Academisch Medisch Centrum Amsterdam,
I
ID-Lelystad BV, Lelystad 3
R
Academisch Ziekenhuis Maastricht, Maastricht 4
IMEC, Leuven (België) 3
Radiotherapeutisch Instituut, Leeuwarden 1
Aerospace Vehicles Division, Marknesse 1
Institut für Vogelforschung, Wilhemshafen
RIKZ, Den Haag/Middelburg 13
Amsterdam 12
Alterra BV, Wageningen 4
Animal Disease Control, Lelystad 1
(Duitsland) 1
IRS, Bergen op Zoom 2
Antonius Ziekenhuis, Nieuwegein 1
RIVM, Bilthoven 10
RIVO BV, IJmuiden 1
RIZA, Lelystad 5
ASTRON, Dwingeloo 12
K
ATO BV, Wageningen 1
Katholieke Universiteit Leuven, Leuven (België) 4
Robt. Wood Johnson Medical School,
Piscataway (Verenigde Staten van Amerika) 1
Kinki University, Iizuka City, Fukuoka (Japan) 1
B
Kiwa N.V., Nieuwegein 4
S
Biologica, Utrecht 1
KNMI, De Bilt 6
Sanquin Blood Supply Foundation,
Amsterdam 3
Brandwondencentrum Rode Kruis Ziekenhuis,
Beverwijk 2
C
L
Sint Maartenskliniek, Nijmegen 1
Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden 17
Spaarne Ziekenhuis, Hoofddorp 1
Louis Bolk Instituut, Driebergen 1
SRON, Utrecht 5
Stichting Bio-Medical Primate, Rijswijk 1
Cambridge Crystallographic Data Centre,
Cambridge (Groot Brittannië) 1
Canisius Wilhelmina Ziekenhuis Nijmegen,
Nijmegen 1
Centraal Bureau voor Schimmelcultures,
M
Stichting Brandwonden Research Instituut,
MARIN, Wageningen 9
Martini Ziekenhuis, Groningen 3
Max Planck Institut für Festkörperforschung,
Utrecht 2
Stuttgart (Duitsland) 2
Central Laboratory of the Sanquin, Amsterdam 2
Maxima Medisch Centrum, Veldhoven 1
Centre of Environmental Science, Leiden 1
Medisch Spectrum Twente, Enschede 2
Chinese Acadamy of Science, Beijing (China) 1
MeVis, Bremen (Duitsland) 1
City University, London (Groot Brittannië) 1
Montanuniversität Leoben, Leoben (Oostenrijk) 1
N
(Duitsland) 1
Stichting Het Geldersch Landschap, Arnhem 1
Stichting Nationale Computer Faciliteiten,
Den Haag 1
Stichting Technisch Centrum voor de
Keramisch Industrie, Velp 1
Switchgear Research Laboratory,
National University of Ireland, Galway,
Deutsche Forschungsgemeinschaft, Bonn
Amsterdam 1
SupAero, Toulouse Cedex (Frankrijk) 1
CWI, Amsterdam 2
D
Amsterdam 2
Stichting Duits Nederlandse Windtunnel,
Galway (Ierland) 2
Nederlands Kanker Instituut, Amsterdam 2
Sevastopol (Oekraïne) 1
88
Lijst van gebruikers / Jaarverslag STW 2005
(Semi-)overheid
T
Garching (Duitsland) 1
The Netherlands Institute for Fisheries
Research, IJmuiden 1
The Netherlands Institute of Ecology, Yerseke 1
L
LBO, Lisse 1
Technische Universität München,
A
Luchtverkeersleiding Nederland,
AIAR, Amsterdam 1
Schiphol Airport 2
Algemene Rekenkamer, Den Haag 1
Arkema, Lacq (Frankrijk) 1
Thoraxcentrum Twente, Enschede 1
M
Melexis R&D Center, Tessenderlo (België) 2
B
Ministerie van Defensie, Den Haag 8
Eindhoven/Groningen/Leiden/Rijswijk/
Belastingdienst, Groningen 1
Ministerie van LNV, Groningen 1
Soesterberg/Utrecht/Zeist 129
Biotech Center, Groningen 1
Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Rijswijk 2
Bundesanstalt für Wasserbau, Karlsruhe
Moore Instruments Ltd., Axminster
TNO, Apeldoorn/Delft/Den Haag/Den Helder/
(Duitsland) 1
U
(Groot Brittannië) 1
UK DEFRA/EA, Helston Cornwall
(Groot Brittannië) 1
UK Environment Agency, Peterborough
D
N
Dienst der Hydrografie, Den Haag 1
National Environment Research Council,
(Groot Brittannië) 1
Exeter (Groot Brittannië) 1
Universidad de Murcia, Murcia (Spanje) 2
E
Nederland Maritiem Land, Rotterdam 1
Universita Tor Vergata Roma, Roma (Italië) 1
Expertisecentrum LNV, Ede 2
NIGZ, Woerden 1
NVBD, Den Haag 1
Universitair Medisch Centrum Groningen,
Groningen 8
Universitair Medisch Centrum St. Radboud,
Nijmegen 14
F
Fachhochschule Münster, Steinfurt (Duitsland) 2
R
Federal Biological Research Centre for
Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam 1
Agriculture and Forrestry, Darmstadt (Duitsland) 1
Universitair Medisch Centrum Utrecht, Utrecht 15
Universität des Saarlandes, Saarbrücken
(Duitsland) 1
Rijkswaterstaat, Arnhem 10
Romanian Ministry of National Defence,
G
Boekarest (Roemenië) 1
Universität Heidelberg, Heidelberg (Duitsland) 1
Gemeente Ede, Ede 1
Universiteit Gent, Gent (België) 3
Gemeente Heusden, Vlijmen 2
Universiteit Utrecht Holding BV, Utrecht 5
S
Saxion Hogeschool Enschede, Enschede 1
University of Bern, Bern (Zwitserland) 1
H
SENA, Hilversum 1
University of Brescia, Brescia (Italië) 1
Heraeus Tenevo AG, Hanau (Duitsland) 1
SenterNovem, Utrecht/Den Haag 6
University of Colorado, Boulder
Heraeus TENEVO GmbH, Greppin (Duitsland) 1
Staatsbosbeheer, Driebergen 1
Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Waalre 1
Stuurgroep Waddenprovincies, Leeuwarden 1
Hoofdproductschap Akkerbouw, Den Haag 1
Syntens Enschede, Enschede 1
(Verenigde Staten van Amerika) 1
University of Glamorgan, Pontypridd
(Groot Brittannië) 1
Hoogheemraadschap van Rijnland, Leiden 1
T
University of Manchester, Manchester
I
The National Gallery, London (Groot Brittannië) 1
Imperial College, London (Groot Brittannië) 2
TLS, Haarlem 1
IVO, Rotterdam 1
Trimbos-instituut, Utrecht 1
K
V
KLPD, Zoetermeer/Apeldoorn 2
Van Gogh Museum, Amsterdam 1
V
KNAW, Amsterdam 1
Vereniging Natuurmonumenten, ’s Gravenland 2
VITO, Mol (België) 1
Koninklijk Instituut voor de Marine,
(Groot Brittannië) 1
University of Southampton, Southampton
(Groot Brittannië) 1
University of Southern California,
Los Angeles (Verenigde Staten van Amerika) 1
VU Medisch Centrum Amsterdam, Amsterdam 4
Den Helder 2
VROM-DGM, Den Haag 1
VWA, Eindhoven 1
Koninklijk Instituut voor de Tropen,
W
Wageningen Centre for Food Sciences,
Wageningen 1
Warsaw University of Technology,
Warsaw (Polen) 1
Amsterdam 1
Koninklijk Nederlands Vervoer,
Den Haag 1
Koninklijk Verbond van Nederlandse
Baksteenfabrikanten, Velp 1
Westeinde Ziekenhuis Den Haag, Den Haag 1
Koninklijke Landmacht, Den Haag 1
WL - Delft Hydraulics, Delft 15
Koninklijke Luchtmacht, Den Haag 2
Koninklijke Marine, Den Haag 1
W
Waddenvereniging, Harlingen 1
Waterschap AA en Maas, Den Bosch 1
Waterschap Hollandse Delta, Dordrecht 2
Waterschap Reest en Wieden, Meppel 1
Waterschap Veluwe, Apeldoorn 1
Z
ZMBH, Heidelberg (Duitsland) 1
89
Jurykamers en commissies / Jaarverslag STW 2005
10 : Jurykamers en commissies
Jurykamers
91
Commissies
92
90
Jurykamers en commissies / Jaarverslag STW 2005
project: DPC.5577 (interview zie pagina 56 t/m 58)
91
Jurykamers en commissies / Jaarverslag STW 2005
Jurykamer 0209
Ir. C.T.M. Baten Roessingh Research and
Jurykamer 0214
J.M.M. Awater Bluewater energy services BV,
Development, Enschede / Ing. J. de Boer De Kooi Zaadtechnologie,
Hoofddorp / Dr. J.L. Duarte Technische Universiteit Eindhoven /
Enkhuizen / Dr.ir. A.C. Dimian Universiteit van Amsterdam /
Dr. W.J.W. Geurts LogicaCMG, Rotterdam / H. Hekman
Dr.ir. S.M. Heemstra-de Groot Universiteit Twente / Prof.dr.
Bedrijfslaboratorium voor Grond- en Gewasonderzoek, Oosterbeek /
H.B. Levinsky Gasunie Engineering & Technology, Groningen /
Dr.ir. G.M. Lenssen Rijk Zwaan Zaadteelt en Zaadhandel BV, De Lier /
Dr. R. Offringa Universiteit Leiden / Dr. J.M. Raaijmakers
Dr.ir. P.M. Lugt SKF, Nieuwegein / Prof.dr. W.P.Th.M. Mali
Wageningen Universiteit / Dr. J. Struijs RIVM, Bilthoven / Dr.ir.
Universiteit Utrecht / Dr.ir. G.J. Muller Embedded Systems Institute,
C.J.M. Verhoeven Technische Universiteit Delft / Dr. A.M. Versluis
Eindhoven / Dr.ir. T.A. Nijhuis Universiteit Utrecht / Dr. J.A. Poulis
Universiteit Twente / Prof.dr. M.J. de Vries Technische Universiteit
Technische Universiteit Delft / Prof.dr. H.P. Spaink Universiteit Leiden
Eindhoven / Dr. J.G.C. Wolke Radboud Universiteit Nijmegen
/ Prof.dr.ir. T.J.C. van Terwisga Technische Universiteit Delft
Jurykamer 0210
Jurykamer 0215
Prof.dr.ir. G.C. Angenent Plant Research Inter-
J. Bomhof Philips-Europartners, Eindhoven /
national, Wageningen / Prof.dr. A. de Bruin Erasmus Universiteit
Mw.dr. C.M. Colijn-Hooymans Raad van Bestuur TNO, Delft /
Rotterdam / Dr. A.P.J. van Deursen Technische Universiteit Eindhoven
Prof.dr. W. Crielaard ACTA, Amsterdam / Ir. C.L.A. Delicaat Corus
/ Ing. F.W.M. van Eck Inspiro, Arnhem / Prof.dr.ir. J. van Eijk Philips
Staal BV, IJmuiden / Prof.dr. M. Dogterom FOM Institute for Atomic
Centre for Manufacturing Technology, Eindhoven / J.H.A. Gelissen Philips
and Molecular Physics, Amsterdam / Dr. R.A.M. Fouchier Erasmus
Research, Eindhoven / Dr. H.W.M. Hilhorst Wageningen Universiteit /
Universiteit Rotterdam / Prof.dr. H.P. Haagsman Universiteit Utrecht /
Prof.dr. B. Koopmans Technische Universiteit Eindhoven / Prof.dr.
M.C. Mittelmeijer Universiteit van Amsterdam / Dr.ir. M.B. de Rooij
O.P. Kuipers Rijksuniversiteit Groningen, Haren / Dr.ir. N.G.A. van
Universiteit Twente / P. Veenstra Shell Global Solutions International
Leerdam Ambroise Holland BV, Enschede / Dr. J.N.H. Reek Universiteit
BV, Amsterdam / Prof.dr. A.E.P. Veldman Rijksuniversiteit Groningen
van Amsterdam / Dr. E.C.I. Veerman Vrije Universiteit Amsterdam
/ Dr. C. Winkel Quest International Nederland BV, Bussum
Jurykamer 0211
Jurykamer 0216
Dr. H. van As Wageningen Universiteit / Dr.ir.
Dr. R. van Ee Universiteit Utrecht / Dr.ir. J.
A.M. Bos Chess Information Technology BV, Haarlem / Prof.dr. E.P.J.
Flokstra Universiteit Twente / Prof.dr.ir. M. Haverlag Philips Lighting
van den Heuvel Universiteit van Amsterdam / Dr. J. Holleman
BV, Eindhoven / Dr. T.M. Heskes Radboud Universiteit Nijmegen /
Universiteit Twente / Dr. R.H. Huijser Dutch Space BV, Leiden /
Ir. W.P. Hoogervorst NLR, Marknesse / Dr.ir. N.P. van der Meijs
Dr.ir. J.M.R.J. Huyghe Technische Universiteit Eindhoven / Dhr. M.F.J.
Technische Universiteit Delft / Prof.dr. H.S. Overkleeft
Kootwijk James Walker BV, Oud Beijerland / Dr.ir. A.J. Kölling Texas
Universiteit Leiden / Prof.dr. J.P.M. van Putten Universiteit Utrecht /
Instruments Holland BV, Almelo / Prof.dr. A. Philipse Universiteit
Drs. W.H. Schaap Ministerie van Economische Zaken, Den Haag /
Utrecht / Prof.dr. D.G. de Rooij Universiteit Utrecht / Prof.dr. H.K.
Dr.ir. E.R. Valstar Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden /
Schutte Rijksuniversiteit Groningen / Prof.dr. W.J. van der Zande
N. de Vetten AVEBE b.a., Foxhol / Prof.dr.ir. A.J. van der Zijpp
Radboud Universiteit Nijmegen
Wageningen Universiteit
Jurykamer 0212
Jurykamer 0217
Prof.dr. J.M. Akkermans ECN, Petten/
Dr. A. Amelink Erasmus Medisch Centrum
Univeristeit van Amsterdam / Dr.ir. M.B.A. van Asselt Universiteit van
Rotterdam / Prof.dr.ir. J. Bakker Wageningen Universiteit /
Maastricht / Prof.dr. M. van den Berg Universiteit Utrecht / Dr.ir.
Ir. F.L.M. van den Bogaart TNO Defensie en Veiligheid, Den Haag /
H. Bijl Technische Universiteit Delft / Ir. L. van Elven Sigma Coatings
Dr. E.A. Cator Technische Universiteit Delft / Prof.dr.ir. A.H. Dietzel
BV, Amsterdam / Prof.dr.ir. J. Huétink Universiteit Twente / Dr.ir.
Technische Universiteit Eindhoven / Ir. G.J. Enschede Stork Fokker
K.J. Keesman Wageningen Universiteit / Prof.dr.ir. P. Kruit Tech-
AESP, Hoogeveen / Prof.dr. L. Kuipers AMOLF, Amsterdam /
nische Universiteit Delft / Dr. J.H.N. Meerman Universiteit Leiden /
Prof.dr. W.J. Niessen Erasmus Medisch Centrum Rotterdam /
Dr.ir. H.E.J.G. Schlangen Intron BV, Culemborg / Ir. H.F.R. Schöyer
Dr.ing. P.H.A. van der Putten Technische Universiteit Eindhoven /
Schöyer Consultancy BV, Zoetermeer / Dr.ir. M.B. Sela-Buurlage
Prof.dr. A.B. Smit Vrije Universiteit Amsterdam / Dr.ir. J.W. Verwijs
De Ruiter Seeds CV, Bergschenhoek
Dow Benelux BV, Terneuzen / Prof.dr.ir. P.H.N. de With LogicaCMG,
Jurykamer 0213
Eindhoven
Dr. M.E. van den Akker- van Marle TNO
Preventie en gezondheid, Leiden / Dr.ir. B. den Brinker Philips
Jurykamer 0218
Dr.ir. D.C.M. Augustijn Universiteit Twente /
Research, Eindhoven / Dr. J.D. de Bruijn Progentix BV, Bilthoven /
Dr. M.J.A. de Bie Universiteit Utrecht / Dr. G.V. Bloemberg
Dr. I.M. van Die Vrije Universiteit Amsterdam / Prof.dr. G.A.M.S.
Universiteit Leiden / Dr. R.A.L. Bovenberg DSM Anti-Infectives,
van Dongen VU Medisch Centrum Amsterdam / Ir. M. Fluks Rexroth
Delft / Ir. E.B. Busking TNO Defensie en Veiligheid, Den Haag /
Hydraudyne BV, Boxtel / Dr. J.G.E. Gardeniers Universiteit Twente
Ir. W.J.A. Buursen Humeca, Enschede / Dr. E.W.J.M. van der Drift
Prof.dr.ir. J.C.M. van Hest Radboud Universiteit Nijmegen /
Technische Universiteit Delft / Dr. J. Luiten Technische Universiteit
Dr. H. Schut Technische Universiteit Delft / H.H.M. Soen Mebin BV,
Eindhoven / Dr. J.J. van der Poel Wageningen Universiteit /
Amsterdam / Dr. E.P. de Vink Technische Universiteit Eindhoven /
Prof.dr.ir. M.C.M. van de Sanden Technische Universiteit Eindhoven /
Prof.dr. R.G.F. Visser Wageningen Universiteit
Mr.drs. J. Staman Rathenau Instituut, Den Haag
92
Jurykamers en commissies / Jaarverslag STW 2005
Programmacommisie Energie-Onderzoek
Ir. J.P. van Soest,
Programmacommisssie JACQUARD
Prof.dr. J.C. van Vliet,
voorzitter Advies voor Duurzaamheid, Pijnacker / Prof.ir. C. Daey
voorzitter Vrije Universiteit Amsterdam / Prof.dr.ir. M. Aksit
Ouwens Technische Universiteit Eindhoven / Dr. M. Hisschemöller
Universiteit Twente / Prof.dr. J.A. Bergstra Universiteit van
Vrije Universiteit Amsterdam / Dr. R.P.M. Kemp Universiteit van
Amsterdam / Drs. J.T. Bisseling SenterNovem, Den Haag / Prof.dr.ir.
Maastricht / Dr. C.A.M. van der Klein ECN, Petten / Ir. G.R. Küpers
J.J. Bosch Rijksuniversiteit Groningen / Drs. F.A. von Dewall ING
KandT Management BV, Hilversum / Prof.dr. J. van der Pligt
Bank, Amsterdam / Ir. J. van der Heijden Philips Research, Eindhoven
Universiteit van Amsterdam / Prof.dr. W.C. Turkenburg Universiteit
/ Prof.dr. P. Klint CWI, Amsterdam / Prof.dr.ir. M.J. Plasmeijer
Utrecht / Ing. J. van de Velde SenterNovem, Utrecht / Drs. M.A.
Radboud Universiteit Nijmegen / Waarnemers: Dr.ir. J.A. Julianus
Verschuur NWO, Den Haag / Prof.dr.ir. M.P.C. Weijnen Technische
Ministerie van EZ, Den Haag / Dr. E. Oltmans SenterNovem, Den
Universiteit Delft / Secretariaat: Mw.drs. M.A. Verschuur NWO-
Haag / Dr.ir. F.A. Karelse STW, Utrecht / Secretariaat: Drs.
MaGW, Den Haag
M.A.G.J. Leenaars NWO, Den Haag / Dr. M. Kas NWO, Den Haag
Stuurgroep Energie-Onderzoek
Prof.mr.dr.ir. S.C. Santema,
Programmacommissie PROGRESS
Drs. E.P.C. van Utteren,
voorzitter Technische Universiteit Delft / Dr. J.K. Koppen NWO,
voorzitter voorheen Philips Research, Eindhoven / Ir. A. van Ardenne
Den Haag / Dr. L.J. Korstanje STW, Utrecht / Drs. L. Perbal
ASTRON, Dwingeloo / Dr.ir. F.P.M. Beenker Embedded Systems
Ministerie van OCW, Den Haag / Ir. G.C. van Uitert Ministerie van
Institute, Eindhoven / Prof.drs. M. Boasson Universiteit van
Economische Zaken, Den Haag / Dr. F.M. Witte SenterNovem, Utrecht
Amsterdam / Prof.dr. H. Brinksma Embedded Systems Institute,
/ Waarnemer namens programmacommissie: Ir. J.P. van Soest
Eindhoven / Dr.ir. J.F. Broenink Universiteit Twente / Prof.dr.
Advies voor Duurzaamheid, Pijnacker / Secretariaat: Mw.drs.
H. Corporaal Technische Universiteit Eindhoven / Prof.dr.ir.
M.A. Verschuur NWO-MaGW, Den Haag
E.F.A. Deprettere Universiteit Leiden / Prof.dr. W.J. Fokkink CWI,
Programmacommisssie Ethiek, Onderzoek en Bestuur
msterdam / Dr. R. Hamberg Océ-Technologies BV, Venlo / Ir. J.
van der Heijden Philips Research, Eindhoven / Ir. W. Hendriksen
Prof.mr. A. Soeteman, voorzitter Vrije Universiteit Amsterdam /
Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Waalre / Dr. J.C. de Jong
Mw.prof.dr. I.D. de Beaufort Erasmus Universiteit Rotterdam /
SenterNovem, Den Haag / Dr. M. Kas NWO-EW, Den Haag /
Prof.dr. M.A.P. Bovens Universiteit Utrecht / Ir. P.J.M. Keet Ministerie
Ir. N.R. Malotaux N R Malotaux - Consultancy, Bilthoven /
van LNV, Den Haag / Prof.dr. M.J.A.A. Korthals Wageningen
Ir. K.H.W. Pasman TNO Defensie en Veiligheid, Den Haag /
Universiteit en Researchcentrum / Prof.dr. A.W. Musschenga Vrije
Drs. W.F. Tostmann Ministerie van EZ, Den Haag / Ing. H. Tuininga
Universiteit Amsterdam / Prof.dr. F.W. Saris Universiteit Leiden /
Salland Electronics BV, Zwolle / Prof.dr. S. Vassiliadis Technische
Ir. D.Ph. Schmidt TNO Bouw en Ondergrond, Delft / Mr.drs.
Universiteit Delft / Ir. J.J. de Waal Twente Institute for Wireless and
J. Staman Rathenau Instituut, Den Haag / Prof.dr. R. Vos Universiteit
Mobile Communications BV, Enschede / Secretariaat: Dr.ir.
Maastricht / Dr.mr. J.M. de Waardt Ministerie van VWS, Den Haag /
F.A. Karelse STW, Utrecht / mw.drs. M. Schweizer STW, Utrecht
Secretaris: Drs. E.M. van de Meent-Nutma NWO Gebied
Geesteswetenschappen, Den Haag / Contactpersoon voor
Technologisch Onderzoek: Mr. M.M.L. Konings STW, Utrecht
Programmacommisssie Gedispergeerde Meerfasestroming
Organisatie ProRISC Symposia
Dr.ir. N.P. van der Meijs, voor-
zitter Technische Universiteit Delft / Prof.dr.ir. G. Gielen Katholieke
Universiteit Leuven (Heverlee) / Dr.ir. B. Gosselin Fac. Polytechnique
de Mons / Prof.dr.ir. J.L. van Meerbergen Philips Research,
Dr.ir. M.M.C.G. Warmoeskerken, voorzitter Unilever Research,
Eindhoven / Prof.dr.ir. B. Nauta Universiteit Twente / Dr.ir. F. Petré
Vlaardingen / Prof.dr.ir. H.E.A. van den Akker Technische
IMEC, Leuven / Prof.dr.ir. W. Philips RU Gent / Dr.ir. W.A. Serdijn
Universiteit Delft / Prof.dr.ir. J.J.H. Brouwers Technische Universiteit
Technische Universiteit Delft / Prof.dr.ir. C.H. Slump Universiteit
Eindhoven / Dr.ir. J.P. Kockx FOM, Utrecht / Prof.dr.ir. J.A.M.
Twente / D. Stroobandt Rijksuniversiteit Gent / Secretariaat:
Kuipers Universiteit Twente / Prof.dr. D. Lohse Universiteit Twente /
Dr. W.H. Segeth STW, Utrecht / mw.drs. H.R. Varwijk STW, Utrecht
Prof.dr.ir. F.T.M. Nieuwstadt † Technische Universiteit Delft (tot
mei 2005) / Prof.dr.ir. G. Ooms Technische Universiteit Delft (sinds
Organizing Committee SAFE
Prof.dr. W. Krautschneider,
mei 2005) / Ir. D.W. van der Plas Corus, IJmuiden / Prof.dr.ir.
voorzitter Technical University of Hamburg-Harburg / Prof.dr.ir.
A.I. Stankiewicz DSM Research, Geleen / Dr.ir. R.E. Uittenbogaard
C. Claeys IMEC, Leuven / Prof.dr. P.J. French Technische Universiteit
WL-Delft Hydraulics, Delft / Waarnemers: Dr. C.J.G.M. Langerak
Delft / Prof.dr.-ing. L.M.F. Kaufmann Technische Universiteit
SenterNovem, Den Haag / Dr. L.J. Korstanje STW Utrecht
Eindhoven / Prof.dr. P.M. Sarro Technische Universiteit Delft /
Stuurgroep Gedispergeerde Meerfasestroming
Prof.dr. J. Schmitz Universiteit Twente / Secretariaat: Dr. P.C.
Drs. H.G.
van Vuren, voorzitter FOM, Utrecht / Dr.ir. A.A.J.M. Franken
STW, Utrecht / Drs. H.J.T. Nieuwenhuis Ministerie van Economische
Zaken, Den Haag / Prof.dr.ir. A.I. Stankiewicz DSM Research BV,
Schuddeboom STW, Utrecht / mw.drs. H.R. Varwijk STW Utrecht
Programmacommissie Procesvernieuwing voor een Schoner
Milieu
Prof.dr. J.A. Moulijn, voorzitter Technische Universiteit
Geleen / Waarnemer: Dr. L.J. Korstanje STW, Utrecht /
Delft / Prof.dr. A. Bruggink DSM Research BV, Geleen / Prof.dr.
Secretariaat: mw.dr.ir. J.P. Kockx FOM, Utrecht
M.R. Egmond Unilever R & D, Vlaardingen / Dr. L.B.J. Vertegaal
93
Jurykamers en commissies / Jaarverslag STW 2005
NWO-CW/ACTS, Den Haag / Prof. dr. R. Wever Universiteit van
Programmacommissie Sentinels
Prof.dr. W. Jonker, voorzitter
Amsterdam / Contactpersonen stichtingen: Dr. M. de Zwart ACTS,
Universiteit Twente / Philips Research, Eindhoven / Dr.ir. A.M. Bos
Den Haag / Dr.ir. C.L.M. Marcelis STW, Utrecht
Chess Information Technology BV, Haarlem / Ing. B.E. Elsinga
Dagelijks Bestuur ProRISC
Capgemini Nederland BV, Utrecht / Prof.dr. W.J. Fokkink Vrije
Prof.dr.ir. A.H.M. van Roermund,
Universiteit Amsterdam / Dr.ir. L.J.N. Franken ABN-AMRO Bank N.V.,
voorzitter Technische Universiteit Eindhoven / Dr. R. Hamberg
Amsterdam / Prof. dr. P.H. Hartel Universiteit Twente / Prof.dr.
Océ-Technologies BV, Venlo / Prof.dr. J.R. Long Technische
B.P.F. Jacobs Radboud Universiteit Nijmegen / Dr.ir. P. de Jager
Universiteit Delft / Prof.dr.ir. B. Nauta Universiteit Twente /
TNO Informatie- en Communicatietechnologie, Groningen / Dr.
Dr.ir. M.J.M. Pelgrom Philips Research, Eindhoven / Secretariaat:
J.C. de Jong SenterNovem, Den Haag / E.R. de Lange Ministerie van
Dr. W.H. Segeth en Mw.drs. H.R. Varwijk STW, Utrecht
Economische Zaken, Den Haag / Dr.ir. J.C.A. van der Lubbe
Platform Sensortechnologie
Technische Universiteit Delft / Ir. H.A.M. Luiijf TNO Defensie en
Prof.dr.ir. G.C.M. Meijer, voor-
Veiligheid, Den Haag / Prof.ir. E.F. Michiels Ernst & Young EDP
zitter Technische Universiteit Delft / Ir. J. Balendonck Agrotechnology
Audit, Utrecht / Universiteit Twente / Prof.dr.ir. B. Preneel
& Food Innovations BV, Wageningen / Dr. W.P. van Bennekom
Katholieke Universiteit Leuven, Heverlee / Ing. B. Snel Comsec
Universiteit Utrecht / Dr. Th.H. Gieling Agrotechnology & Food
Consulting BV, Utrecht / L.A.M. Strous De Nederlandsche Bank NV,
Innovations BV, Wageningen / Ir. W. Jouwsma Bronkhorst High Tech
Amsterdam / Prof.dr. A.S. Tanenbaum Vrije Universiteit Amsterdam /
BV, Ruurlo / Dr. J.P. Kappelhof NVPT, Zoetermeer / Ing. H.Th. Klein
Prof.dr.ir. H.C.A. van Tilborg Technische Universiteit Eindhoven /
Wolterink Applied Instruments, Middelburg / Ir. H. Leeuwis LioniX
Dr. E. Verheul PricewaterhouseCoopers, Utrecht / Dr. E.P. de Vink
BV, Enschede / Dr.ir. M.G.H. Meijerink TNO Industrie en Techniek,
Technische Universiteit Eindhoven / Waarnemer: Dr. F. Zuijdam
Delft / Dr.ir. W. Olthuis Universiteit Twente / P.P. Petersen FHI,
NWO-AB, Den Haag / Secretariaat: Dr. R.D.T. Janssen STW,
Amersfoort / A.W. van Schadewijk Syntens, Breda / Dr. R.M.J.
Utrecht
Sillen Hogeschool van Utrecht / S. Teughels IMEC, Leuven /
Secretariaat: Dr. G. Bögels en dhr. N. Voskamp STW, Utrecht
Platform Schone en Zuinige Verbranding
Stuurgroep Sentinels
Prof.dr. W. Jonker, voorzitter Universiteit
Twente/Philips Research, Eindhoven / Dr.ir. A.A.J.M. Franken STW,
Prof.dr. D.J.E.M.
Utrecht / Ir. A.A.J. Reuver MPA IBM Nederland NV, Amsterdam /
Roekaerts voorzitter Technische Universiteit Delft / Prof.dr.ir.
Drs. H.J.T. Nieuwenhuis Ministerie van EZ, Den Haag / Waarnemer:
R.S.G. Baert TNO Industrie en Techniek, Delft / Prof.dr.ir. G. Brem
Dr. F. Zuijdam NWO-AB, Den Haag / A.L. Levisson Ministerie van
TNO Industrie en Techniek, Apeldoorn / Dr.ir. M.C. Clarijs
EZ, Den Haag / Secretariaat: Dr. R.D.T. Janssen en Dhr. N.
SenterNovem, Den Haag / Prof.dr. L.P.H. de Goey Technische
Voskamp STW Utrecht
Universiteit Eindhoven / Dr.ir. G.R.A. Groot Shell Global Solutions,
Amsterdam / Dr.ir. P.D.J. Hoppesteyn Corus Staal BV, IJmuiden /
Dr.ir. W. de Jong Technische Universiteit Delft / Ir. J. Kruithof DAF
Stuurgroep PROGRESS
Dr.ir. A.A.J.M. Franken, voorzitter
STW, Utrecht / Ing. F.M. Boekhorst Philips Research, Eindhoven /
Trucks NV, Eindhoven / Dr.ir. A.M. Lankhorst TNO Industrie en
Dr. A.P. Meijler NWO-EW, Den Haag / Drs. H.J.T. Nieuwenhuis
Techniek, Eindhoven / Prof.dr. H.B. Levinsky NV Nederlandse
Ministerie van Economische Zaken, Den Haag / Secretariaat:
Gasunie, Groningen / Prof.dr.ir. Th.H. van der Meer Universiteit
Dr.ir. F.A. Karelse en mw.drs. M. Schweizer STW, Utrecht
Twente / Prof.dr. J.J. ter Meulen Radboud Universiteit Nijmegen /
Dr.ir. C.J.A. Pulles KIWA, Apeldoorn / Dr. L.P.L.M. Rabou ECN,
Petten / Secretariaat: Dr. L.J. Korstanje en Dhr. V. van Meerveld
STW, Utrecht
Programmacommissie Scheidingstechnologie
Vernieuwingsimpuls Commissies 2005
Veni Comissie
Prof.dr.ir. A.J. van der Veen Technische
Universiteit Delft / Dr. P.A.A.F. Wouters Technische Universiteit
Prof.dr.ir.
Eindhoven / Dr. W.J.A. Dhert Universitair Medisch Centrum Utrecht /
R.M. Boom Wageningen Universiteit / Prof.dr.ir. A.B. de Haan
Prof.dr. A. Vermeulen Intervet International BV, Boxmeer /
Universiteit Twente / Prof.dr.ir. J.T.F. Keurentjes Technische
Dr.ir. C.M. Dohmen-Janssen Universiteit Twente
Universiteit Eindhoven / Prof.dr.ir. L.A.M. van der Wielen Technische
Universiteit Delft / Contactpersonen stichtingen: Dr. I.S. Ridder
NWO-CW, Den Haag / Dr.ir. C.L.M. Marcelis STW, Utrecht
Dagelijks Bestuur Sentinels
Vidi Comissie
Prof.dr. R.J. Meier DSM Research BV /
Dr. K. Poelstra Rijksuniversiteit Groningen / Dr.ir. R.J. Wiegerink
Universiteit Twente / Dr.ir. J.C.H. Zeegers Technische Universiteit
Prof.dr. W. Jonker, voorzitter
Universiteit Twente / Philips Research, Eindhoven / Prof.dr. B.P.F.
Jacobs Radboud Universiteit Nijmegen / Dr.ir. P. de Jager TNO
Eindhoven / Prof.dr.ir. N. Bom Erasmus Medisch Centrum Rotterdam
Vici Comissie
Prof.dr.ir. G.S. Stelling Technische Universiteit Delft
Informatie- en Communicatietechnologie, Groningen / Secretariaat:
/ Prof.dr. J. Schmitz Universiteit Twente / Prof.dr. S.J. Edixhoven
Dr. R.D.T. Janssen en Dhr. N. Voskamp STW, Utrecht
Universiteit Leiden / Prof.dr.ir. S. Bruin Technische Universiteit
Eindhoven / Prof.dr.ir. G. van Straten Wageningen Universiteit
94
Jurykamers en commissies / Jaarverslag STW 2005
Beoordelingscommissie Valorisation Grant
Prof.dr. C.A. van
Blitterswijk, voorzitter Universiteit Twente / Prof.dr. S. Brinkkemper
Universiteit Utrecht / Ir. G.A. de Bruin Zernike Group BV, Groningen /
Ir. W.H. van den Berg The Informal Investors Network BV, Soest /
Unilever R & D, Vlaardingen / Prof.dr. M. van Rossum IMEC, Leuven /
Secretariaat: Dr. P.C. Schuddeboom STW, Utrecht
Bestuur Dutch Program for Tissue Engineering
Prof.dr.
Ir. W. Jouwsma Bronkhorst High-Tech BV, Ruurlo / L. Hans Rabo
J. Feijen, voorzitter Universiteit Twente / Dr. R.A. Bank TNO
Innovatiekapitaalfonds BV, Utrecht / Ir. P.P. ‘t Hoen ICT Regie,
Kwaliteit van Leven, Leiden / Dr. W.J.A. Dhert Universitair Medisch
Den Haag / Ir. G.J.W. Oldeman TNO Stategie en Programma, Delft /
Centrum Utrecht / Prof.dr. C.G. Figdor Universitair Medisch Centrum
Ir. J.H. Voûte Dutch Institute of Management & Innovation, Zeist /
St. Radboud, Nijmegen / Prof.dr. J.A. Jansen Radboud Universiteit
Prof.dr. W.J. Quax Rijksuniversiteit Groningen / Ir. A.M.J. Schurgers
Nijmegen / Contactpersonen stichtingen: Drs. R. Baardman
Syntens, Eindhoven / Prof.dr.ir. K. van ‘t Riet TNO Stategie en
ZonMw, Den Haag / Drs. N.H.C.M. Boots en Dr. E.C. de Haan
Programma, Delft / Ir. H.B.M. Kruijen TNO Strategie en Programma,
STW, Utrecht
Delft / Dr. W.H. Segeth, Dr.ir. F.T.M. van den Berg en Mw. Y.M.J.
van Scharenburg STW, Utrecht
Programmacommissie Wiskunde Toegepast
Programmacommissie Tissue Engineering
Prof.dr. J. Feijen,
voorzitter Universiteit Twente / Prof.dr.ir. F.P.T. Baaijens Technische
Prof.dr.ir.
Universiteit Eindhoven / Drs. R. Baardman ZonMW, Den Haag /
P. Wesseling, voorzitter Technische Universiteit Delft / Prof.dr.ir.
Dr. R.A. Bank TNO Kwaliteit van Leven, Leiden / Prof.dr. C.A.
E.W.C. van Groesen Universiteit Twente / Prof.dr.ir. A.E. Mynett
van Blitterswijk Universiteit Twente / Dr. G.J. Boer Nederlands
WL - Delft Hydraulics, Delft / Prof.dr.ir. H.C.A. van Tilborg
Instituut voor Hersenonderzoek, Amsterdam / Drs. N.H.C.M. Boots
Technische Universiteit Eindhoven / Contactpersonen stichtingen:
Technologiestichting STW, Utrecht / Dr. P. Buma Universitair
Dr. A.P.L. Zandee NWO-EW, Den Haag / Dr. R.D.T. Janssen STW,
Medisch Centrum St. Radboud, Nijmegen / Dr. R.A.F.M. Chamuleau
Utrecht
Academisch Medisch Centrum Amsterdam / Dr. W.J.A. Dhert
Universitair Medisch Centrum Utrecht / Prof.dr. P.A. Doevendans
Commissies Bsik-programma’s
Bestuursleden NanoNed
Universitair Medisch Centrum Utrecht / Prof.dr. E.A. Dzierzak
Erasmus Universiteit Rotterdam / Prof.dr. J. Feijen Universiteit
Prof.dr.ir. D.N. Reinhoudt, voorzitter
Twente / Prof.dr. W.E. Fibbe Leids Universitair Medisch Centrum,
Universiteit Twente / Prof.dr. H. van Houten Philips Research,
Leiden / Prof.dr. C.G. Figdor Universitair Medisch Centrum
Eindhoven / Prof.dr. J.A. Put DSM Research BV, Geleen / Prof.dr.
St. Radboud, Nijmegen / Prof.dr. A. Hagenbeek Universitair Medisch
G.Th. Robillard Biomade Technology, Groningen / Prof.dr. H.W.M.
Centrum Utrecht / Prof.dr.ir. W.E. Hennink Universiteit Utrecht /
Salemink Technische Universiteit Delft / Ir. M.L.A. Durville waar-
Prof.dr. V.W.M. van Hinsbergh TNO Kwaliteit van Leven, Leiden /
nemer Ministerie van EZ, Den Haag / Secretariaat: dr. L.H. Gielgens
Prof.dr. J.A. Jansen Radboud Universiteit Nijmegen / Dr. T.H. van
STW, Utrecht / mw. J.H. van de Bovenkamp STW, Utrecht
Kuppevelt Universitair Medisch Centrum St. Radboud, Nijmegen /
Bestuursraad NanoNed
Prof.dr. M.J.A. van Luyn Universitair Medisch Centrum Groningen /
Prof.dr.ir. D.N. Reinhoudt, voorzitter
Mw.dr. C.L. Mummery NIOB, Utrecht / Dr. G.J.V.M. van Osch
Universiteit Twente / Prof.dr. H. van Houten Philips Research,
Erasmus Medisch Centrum Rotterdam / Dr. R.J.P. Oude Elferink
Eindhoven / Prof.dr.ir. F. van Keulen Technische Universiteit Delft /
Academisch Medisch Centrum Amsterdam / Contactpersonen
Prof.dr. B. Koopmans Technische Universiteit Eindhoven / Dr. W.A.J.
stichtingen: Drs. R. Baardman ZonMw, Den Haag / Drs. N.H.C.M.
Mandersloot TNO Industrie en Techniek, Delft / Prof.dr. J.A. Put
Boots en Dr. E.C. de Haan STW, Utrecht
DSM Research BV, Geleen / Prof.dr. Th.H.M. Rasing Radboud
Universiteit Nijmegen / Prof.dr. G.Th. Robillard Biomade Technology,
Groningen / Prof.dr. H.W.M. Salemink Technische Universiteit Delft /
Wetenschappelijk Adviesraad Dutch Program for Tissue
Engineering
Prof.dr. R.M. Nerem, voorzitter Institute for
Prof.dr. E.J.R. Sudhölter Wageningen Universiteit / Dr. R.L.J. Zsom
Bioengineering and Bioscience, Atlanta / Prof. W. Bonfield
Universiteit van Amsterdam / Ir. M.L.A. Durville, waarnemer
University of Cambridge / Dr. J.E. Dick University of Toronto /
Ministerie van EZ, Den Haag / Secretariaat: dr. L.H. Gielgens en
Dr. K.B. Hellman Food and Drug Administration, Rockville /
mw. J.H. van de Bovenkamp STW, Utrecht
Prof.dr. E. Schacht Universiteit Gent / Dr. C. Verfaille University of
Industriële Adviesraad NanoNed
Minnesota, Minneapolis / Secretariaat: drs. R. Baardman ZonMw,
Dr. G. Borghs IMEC,
Leuven / Dr. J. Elders C2V, Enschede / Dr. A.F. de Jong FEI
Electron Optics, Eindhoven / Dr. G.J. Jongerden Akzo Nobel Central
Research BV, Arnhem / Dr. T. Jongsma Friesland Foods, Deventer /
Ir. W. Jouwsma Bronkhorst High-Tech BV, Ruurlo / Prof.dr. C.G.
Kruse Solvay Pharmaceuticals B.V., Weesp / Dr. H.P.C.E. Kuipers
Shell Global Solutions, Amsterdam / Dr. T. Loontjens DSM Research
BV, Geleen / Prof.dr.ir. K.D. van der Mast ASML Netherlands B.V.,
Veldhoven / Dr. A.J. Nijman Philips Research, Eindhoven / E. Pelan
Den Haag / Drs. N.H.C.M. Boots en dr. E.C. de Haan STW, Utrecht
95
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
11 : Verkorte jaarrekening
Balans per 31 december 2005
96
Staat van baten en lasten over 2005
98
Kasstroomoverzicht 2005
100
Grondslagen van de financiële verslaglegging
101
Toelichting op de balans
105
Toelichting op de staat van baten en lasten
105
Overige gegevens
105
Resultaatbestemming
105
Accountantsverklaring
106
96
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
Balans per 31 december 2005
ACTIVA
31/12/2005
31/12/2004
k€
k€
155
120
Subsidie Open Technologieprogramma E Z
42.323
44.480
Subsidie Open Technologieprogramma NWO
88.253
85.955
Speciale fondsen NWO
29.129
17.811
9.411
10.846
-
1.124
VASTE ACTIVA
Materiële vaste activa
VLOTTENDE ACTIVA
Vorderingen
Speciale fondsen derden
Rekening-courant NanoImpuls
Rekening-courant NanoNed
1.362
-
619
946
Te vorderen omzetbelasting
18
183
Overige vorderingen en overlopende activa
68
93
171.183
161.438
Debiteuren
Liquide middelen
Deposito
Rekening-courant
TOTAAL ACTIVA
45
45
17.118
3.189
17.163
3.234
188.501
164.792
97
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
Balans per 31 december 2005
PASSIVA
31/12/2005
31/12/2004
k€
k€
-5.954
-6.594
EIGEN VERMOGEN
Algemene reserve
Bestemde reserve
Bestemde fondsen
9.925
9.490
10.425
6.047
14.396
8.943
3.380
2.900
3.380
2.900
VOORZIENINGEN
Voorziening wacht- en uitkeringsgelden
LANGLOPENDE SCHULDEN
Toegekende nog niet uitgekeerde bedragen:
Open Technologieprogramma
81.178
82.951
Speciale fondsen
25.115
20.235
106.293
103.186
Open Technologieprogramma
40.838
38.833
Speciale fondsen
14.101
10.807
KORTLOPENDE SCHULDEN
Toegekende nog niet uitgekeerde bedragen:
Rekening-courant NanoImpuls
4.077
-
Rekening-courant Tissue Engineering
5.218
-
198
123
64.432
49.763
188.501
164.792
Crediteuren en overlopende passiva
TOTAAL PASSIVA
98
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
Staat van baten en lasten over 2005
BATEN
Begroting 2005
2005
2004
k€
k€
k€
Subsidie Open Technologieprogramma NWO
29.685
29.685
31.473
Subsidie Open Technologieprogramma E Z
19.462
19.462
19.478
Subsidie Speciale Fondsen OCW/ NWO
-
14.701
4.684
Subsidie Speciale Fondsen derden
-
443
195
3.000
2.280
2.766
52.147
66.571
58.596
-
225
165
-
225
165
52.147
66.796
58.761
Opbrengsten kennishandel
Subtotaal baten uit normale operationele bedrijfsvoering
Financiële baten en lasten
Subtotaal financiële baten en lasten
Totaal baten
LASTEN
Toekenningen onderzoeksprojecten:
Open Technologieprogramma
36.800
37.989
48.173
Toekenning Speciale Fondsen OCW/ NWO
-
9.918
6.433
Toekenning Speciale Fondsen derden
-
713
2.112
9.200
8.364
3.355
46.000
56.984
60.073
3.818
2.741
3.105
Toekenning Speciale Fondsen intern
Totaal toekenningen
Algemene beheerskosten
Afschrijvingen
-
65
48
Kosten kennishandel
-
597
700
Dotatie voorziening wacht- en uitkeringsgelden
-
956
737
49.818
61.343
64.663
2.329
5.453
-5.902
Totaal lasten
Resultaat
99
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
Resultaat en resultaatbestemming 2005
begroting 2005
2005
2004
k€
k€
k€
2.329
5.228
-6.067
Financiële baten en lasten
-
225
165
Bijzonder resultaat
-
-
-
2.329
5.453
-5.902
Mutatie bestemde fondsen OCW/ NWO
PM
4.783
-3.818
Mutatie bestemde fondsen overige derden
PM
-405
-1.945
PM
4.378
-5.763
Mutatie bestemde reserve
PM
435
1.596
Mutatie algemene reserve
2.329
640
-1.735
2.329
5.453
-5.902
Resultaat
Resultaat op normale operationele bedrijfsvoering
Totaal resultaat
Resultaatbestemming
Totaal mutatie bestemde fondsen
Bestemd resultaat
100
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
Kasstroomoverzicht 2005
2005
2004
k€
k€
5.453
-5.902
KASSTROOM UIT OPERATIONELE ACTIVITEITEN
Resultaat
Aanpassingen voor:
Afschrijvingen
Voorzieningen (dotaties en vrijval, per saldo)
95
48
480
120
575
168
6.028
-5.734
Veranderingen in werkkapitaal
Mutatie vorderingen NWO
-2.298
-3.247
Mutatie overige vorderingen
-7.447
-2.650
14.669
-1.361
4.924
-7.258
10.952
-12.992
-130
-49
-130
-49
3.107
12.114
3.107
12.114
13.929
-927
Mutatie kortlopende schulden
KASSTROOM UIT INVESTERINGSACTIVITEITEN
Investeringen in materiële vaste activa
KASSTROOM UIT FINANCIERINGSACTIVITEITEN
Mutatie langlopende schulden
Totaal
NETTO KASSTROOM
Liquide middelen
Beginstand liquide middelen
Mutatie
Eindstand liquide middelen
3.234
4.161
13.929
-927
17.163
3.234
101
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
Grondslagen van de
opgenomen als ‘toegekende nog niet
financiële verslaggeving
Inleiding
uitgekeerde bedragen Open Technologieprogramma’. De subsidie van Economische
Waarderingsgrondslagen voor de balans
Materiële vaste activa
De materiële vaste
Zaken en ook van NWO over enig jaar wordt
activa omvatten bureau-inventaris en compu-
stichting STW is het bevorderen en financieren
aan de Stichting toegekend voor het aangaan
ters STW-bureau. De materiële vaste activa
van technisch-wetenschappelijk onderzoek in
van verplichtingen over dat jaar. De subsidie
zijn gewaardeerd tegen de aanschafwaarde
de vorm van projecten en programma’s. Het
kan worden opgevraagd naar mate de in dit
onder aftrek van de cumulatieve afschrijvingen.
onderzoek dat STW financiert wordt geselec-
kader aangegane verplichtingen tot uitbetaling
De afschrijvingen worden lineair berekend over
teerd op wetenschappelijke kwaliteit en op de
komen. De subsidies worden in het jaar van
de aanschaffingswaarde op basis van de ver-
kans op toepassing (utilisatie).
toekenning als bate verantwoord.
wachte economische levensduur. De afschrij-
Doelstelling van de Technologie-
Sinds 1989 vormt STW binnen de Nederlandse
Speciale fondsen
vingstermijn bedraagt vier jaar.
Onderzoeksprogramma’s
Vorderingen
De subsidievorderingen
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
opgenomen onder speciale fondsen worden
(NWO) het Gebied Technische Wetenschappen.
veelal mede gefinancierd uit afzonderlijke en
omvatten de toegezegde subsidies over het
geoormerkte subsidietoezeggingen. Dergelijke
verslagjaar en voorgaande jaren onder aftrek
De uitvoering van het merendeel van het
subsidies worden in het jaar van toekenning
van reeds gedeclareerde en ontvangen bedra-
onderzoek vindt plaats binnen het Open
als bate verantwoord. Toekenningen aan
gen. De subsidievorderingen op NWO en EZ
Technologieprogramma. Financiering vindt
onderzoeksprojecten worden ten laste van
worden opgevraagd naar mate de hieruit aan-
plaats met subsidie NWO (60 procent) en EZ
het resultaat gebracht en opgenomen in
gegane verplichtingen tot betaling komen. De
(40 procent). Daarnaast worden programma’s
speciale fondsen. Het nog niet aan onder-
subsidievorderingen hebben hierdoor gedeel-
uitgevoerd mede met geoormerkte financiering
zoeksprojecten toegekende deel van geoor-
telijk een langlopend karakter. De vorderingen
van subsidiegevers.
merkte subsidies wordt als onderdeel van de
zijn gewaardeerd tegen de nominale waarde,
resultaatbestemming toegevoegd aan bestem-
voor zover nodig onder aftrek van een voorzie-
De jaarrekening, waaraan deze verkorte jaar-
de fondsen als onderdeel van het eigen
ning voor oninbaarheid.
rekening is ontleend, is opgemaakt in overeen-
vermogen. Toekenningen aan onderzoeks-
stemming met Richtlijn 640, bestemd voor
programma’s worden ten laste van het resul-
Dit is overeenkomstig van toepassing op de
organisaties zonder winstoogmerk, van de
taat gebracht en komen als onderdeel van de
subsidievorderingen op NWO en derden inza-
Raad voor de Jaarverslaggeving.
resultaatbestemming ten laste van de betref-
ke Speciale Fondsen.
fende bestemde fondsen.
De jaarrekening van de Technologiestichting
STW wordt opgenomen in de geconsolideerde
Intern geoormerkte bedragen worden gevormd
jaarrekening van de Nederlandse Organisatie
ten laste van de algemene reserve en worden
voor Wetenschappelijk Onderzoek.
opgenomen in bestemde reserves. Toewijzingen
vinden plaats ten laste van het resultaat en
Het jaarverslag is opgesteld op basis van
komen als onderdeel van de resultaat bestem-
historische kosten. Voor zover bij de afzonder-
ming ten laste van de betreffende bestemde
lijke posten niets anders is vermeld, zijn de
reserve.
Effecten
De effecten zijn gewaardeerd
tegen de kostprijs of lagere beurswaarde.
Bestemde reserves
De bestemde reserves
omvatten intern geoormerkte bedragen.
Bestemde fondsen
De bestemde fondsen
omvatten toegekende geoormerkte bijdragen
activa en passiva tegen nominale waarde
van derden, voor zover nog niet toegewezen
gewaardeerd; activa waar nodig onder aftrek
aan onderzoeksprojecten.
van voorzieningen.
Voorzieningen
De voorziening voor wacht-
De Stichting is door de Belastingdienst aange-
en uitkeringsgelden wordt gevormd ter egalisa-
merkt als ondernemer voor de omzetbelasting.
tie van de verwachte kosten inzake wacht- en
De door de overheid verstrekte subsidies blij-
uitkeringsgelden. De jaarlijkse dotatie is geba-
ven buiten de heffing.
seerd op het ervaringspercentage van deze
Open Technologieprogramma
totale kosten.
De
Stichting financiert onderzoeksprojecten
en zegt in dit kader bij honorering van een
Toegekende nog niet uitgekeerde
bedragen
De Stichting financiert onder-
onderzoeksproject een bedrag toe voor de
zoeksprojecten. Bij honorering van een project
duur van het project. De hieruit voortvloeiende
wordt ten laste van de staat van baten en
verplichtingen worden in het jaar van honore-
lasten een schuld opgenomen voor het totaal
ring als last opgenomen in de staat van baten
beschikbaar gestelde bedrag voor het onder-
en lasten en als verplichting in de balans
zoeksproject. Hieronder is mede begrepen dat
102
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
deel van de toekenning dat is gereserveerd
maar pas ter beschikking wordt gesteld na
honorering van een voortzettingsaanvraag.
Bij goed verloop van het onderzoek wordt een
voortzettingsaanvraag normaliter gehonoreerd.
Grondslagen voor de
staat van baten en lasten
Inleiding
Rekening houdend met de hier-
voor vermelde waarderingsgrondslagen, wordt
het resultaat bepaald als het verschil tussen de
De post ‘toegekende nog niet uitgekeerde
ontvangen subsidietoekenningen enerzijds en
bedragen’ Open Technologieprogramma en
de toewijzingen aan onderzoeksprojecten
speciale fondsen omvat derhalve het saldo
anderzijds alsmede de overige baten en lasten.
tussen de toewijzingen aan onderzoeksprojec-
Voor zover niet anders vermeld worden baten
ten en de reeds gedane uitgaven daarop.
en lasten toegerekend aan het jaar waarop
deze betrekking hebben.
Subsidie
De subsidie omvat de over het
verslagjaar toegezegde subsidie voor het aangaan van verplichtingen in dat jaar ten behoeve
van het Open Technologieprogramma. De
subsidie speciale fondsen omvat de over het
verslagjaar toegekende geoormerkte bijdragen.
Opbrengsten kennishandel
Dit betreffen
de bijdragen van het bedrijfsleven aan onderzoeksprojecten alsmede de van het bedrijfsleven ontvangen royalties ingevolge octrooien
en overeenkomsten inzake de resultaten van
onderzoeken.
De Stichting en de aanvragende onderzoeksinstellingen delen de eigendom van de kennis
afkomstig uit de projecten. Eventuele inkomsten uit het verhandelen van kennis worden,
onder aftrek van de hiervoor gemaakte kosten
en afdrachten aan de Colleges van Bestuur
van de universiteiten op basis van de gemaakte afspraken, in principe weer toegekend aan
de onderzoeksgroep die de desbetreffende
kennis heeft gegenereerd. Deze toekenningen
zijn onder de lasten opgenomen. Betaalde
octrooikosten zijn in mindering gebracht.
Toekenningen onderzoeksprojecten
De
toekenningen betreffen de in het verslagjaar
toegezegde kredieten voor de gehele looptijd
van een onderzoeksproject.
Begroting 2005
De begroting over 2005
is ter vergelijking opgenomen in de staat van
Baten en Lasten.
Kasstroomoverzicht
Het kasstroomover-
zicht is opgesteld overeenkomstig de indirecte
methode.
103
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
Toelichting op de balans
Toegekende
VLOTTENDE ACTIVA
Saldo 1-1
subsidie
Ontvangen
Saldo 31-12
k€
k€
k€
k€
44.480
19.462
21.619
42.323
85.955
29.685
27.387
88.253
Speciale fondsen NWO
17.811
14.701
3.383
29.129
Speciale fondsen derden
10.846
443
1.878
9.411
Algemene
Bestemde
Bestemde
Reserve
Reserves
Fondsen
Totaal
k€
k€
k€
k€
Vorderingen
Subsidie OTP EZ
Van de vordering heeft een bedrag van circa M € 25 een looptijd langer dan één jaar.
Subsidie OTP NWO
Van de vordering heeft een bedrag van circa M € 59 een looptijd langer dan één jaar.
Van de vordering heeft een bedrag van circa M € 30 een looptijd langer dan één jaar.
EIGEN VERMOGEN
Stand begin boekjaar
-6.594
9.490
6.047
8.943
Stand einde boekjaar
-5.954
9.925
10.425
14.396
640
435
4.378
5.453
Resultaatsbestemming
Toegekende
VERLOOPSTAAT BESTEMDE RESERVE
Saldo 1-1
subsidie
Toekenningen
Saldo 31-12
k€
k€
k€
k€
9.490
8.086
-7.651
9.925
Geoormerkt OCW/ NWO
1.846
14.701
-9.918
6.629
Geoormerkt derden
4.201
443
-848
3.796
Totaal bestemde fondsen
6.047
15.144
-10.766
10.425
Intern geoormerkt
VERLOOPSTAAT BESTEMDE FONDSEN
De geoormerkte bijdragen derden betreffen ontvangen subsidies voor speciale programma’s, welke beschikbaar zijn voor toewijzing.
104
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
Toelichting op de balans
VOORZIENINGEN
2005
2004
k€
k€
2.900
2.780
-476
-617
Voorziening voor wacht- en uitkeringsgelden
Stand begin boekjaar
Af: - wachtgelduitkeringen
2.424
2.163
Bij: - dotatie boekjaar
956
737
Stand einde boekjaar
3.380
2.900
SPECIFICATIE OPEN TECHNOLOGIEPROGRAMMA
Open Technologieprogramma
Saldo 1-1
Toewijzingen
Uitgaven
Saldo 31-12
k€
k€
k€
k€
121.784
37.989
37.757
122.016
Opgenomen onder kortlopende schulden
38.833
40.838
Totaal Open Technologieprogramma
82.951
81.178
Van de verplichting heeft naar verwachting een bedrag van circa M € 1,2 een looptijd langer dan vijf jaar.
Voor personeelskosten wordt een krediet toegewezen in de vorm van een formatieplaats. Afwijkingen ten opzichte van het oorspronkelijk
toegewezen krediet als gevolg van tariefsaanpassingen door wijziging van de CAO komen ten laste van STW.
NIET UIT DE BALANS BLIJKENDE VERPLICHTINGEN
Voor de periode vanaf 1 april 2005 is een contract afgesloten voor 4 jaar en een halve maand een huurprijs van circa 131.500 euro per jaar
voor de derde verdieping van het kantoorgebouw. Voor de begane grond van het kantoorgebouw is per 1 mei 2004 een contract afgesloten
voor 4 jaar en 1,5 maand voor een huurprijs van 66.305 euro per jaar. Hiervan wordt 50% doorbelast aan een onderhuurder.
105
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
Toelichting op de balans
Toewijzing
SPECIFICATIE SPECIALE FONDSEN
Saldo 1-1
t.l.v. STW
Toekenningen
Uitgaven
Saldo 31-12
k€
k€
k€
k€
k€
15.004
-
9.918
4.680
20.242
2.835
-135
848
1.489
2.059
Intern geoormerkt
13.203
713
7.651
4.652
16.915
Totaal
31.042
578
18.417
10.821
39.216
Geoormerkt OCW/ NWO
Geoormerkt derden
Waarvan:
Langlopende schulden
20.235
25.115
Kortlopende schulden
10.807
14.101
31.042
39.216
Toelichting op de staat van baten en lasten
Specificatie beheerskosten
Doorberekende bureaukosten
2005
2004
k€
k€
3.904
3.791
-1.163
-686
2.741
3.105
De personeelskosten betreft een doorbelasting van NWO. Het personeel is in dienst van NWO. Voor STW waren per 31 december 2005
46 medewerkers (fte) werkzaam (2004: 48)
Bezoldiging bestuurders
Ter bezoldiging van de bestuurders is in 2005 in totaliteit 61.510 euro betaald.
De Bestuursraad ontvangt geen beloning.
Overige gegevens
2005
k€
Resultaatbestemming
Vooruitlopend op een besluit van het Bestuur is het resultaat over het verslaggevingsjaar als volgt verwerkt:
Toevoeging aan bestemde fondsen
4.378
Toevoeging aan bestemde reserves
435
Toevoeging aan algemene reserve
640
5.453
106
Verkorte jaarrekening / Jaarverslag STW 2005
Accountantsverklaring
Opdracht
Wij hebben de in dit verslag opgenomen verkorte jaarrekening van
Technologiestichting STW te Utrecht over 2005 gecontroleerd. De verkorte jaarrekening is
ontleend aan de door ons gecontroleerde jaarrekening 2005 van Technologiestichting STW.
Bij die jaarrekening hebben wij op 27 januari 2006 een goedkeurende accountantsverklaring
verstrekt. De verkorte jaarrekening is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het bestuur van
de Stichting. Het is onze verantwoordelijkheid een accountantsverklaring inzake de verkorte
jaarrekening te verstrekken.
Werkzaamheden
Onze controle is verricht overeenkomstig in Nederland algemeen aanvaarde
richtlijnen met betrekking tot controleopdrachten. Volgens deze richtlijnen dient onze controle
zodanig te worden gepland en uitgevoerd, dat een redelijke mate van zekerheid wordt verkregen
dat de verkorte jaarrekening geen onjuistheden van materieel belang bevat. Een controle omvat
onder meer een onderzoek door middel van deelwaarnemingen van informatie ter onderbouwing
van de bedragen en de toelichtingen in de verkorte jaarrekening. Tevens omvat een controle een
beoordeling van de grondslagen voor financiële verslaggeving die bij het opmaken van de verkorte jaarrekening zijn toegepast en van belangrijke schattingen die het bestuur van de Stichting
daarbij heeft gemaakt, alsmede een evaluatie van het algehele beeld van de verkorte jaarrekening.
Wij zijn van mening dat onze controle een deugdelijke grondslag vormt voor ons oordeel.
Oordeel
Wij zijn van oordeel dat de verkorte jaarrekening een getrouw beeld geeft van
vermogen en resultaat als in de gegeven omstandigheden vereist is.
Voor het inzicht dat vereist is voor een verantwoorde oordeelsvorming omtrent de financiële
positie en de resultaten van de Stichting en voor een toereikend inzicht in de reikwijdte van onze
controle dient de verkorte jaarrekening te worden gelezen in samenhang met de volledige jaarrekening, waaraan deze is ontleend, alsmede met de door ons daarbij op 27 januari 2006
verstrekte goedkeurende accountantsverklaring.
Nieuwegein, 27 januari 2006
Blömer,
accountants en adviseurs,
E.J.C. Boersen RA
107
Lijst van afkortingen / Jaarverslag STW 2005
Lijst van afkortingen
ACTA
ACTS
Academisch Centrum
KLM
Koninklijke Luchtvaart Maatschappij
Tandheelkunde Amsterdam
KNAW
Koninklijke Nederlandse Akademie
van Wetenschappen
Advanced Catalytic Technologies
for Sustainability
KNMI
Koninklijk Nederlands
Meteorologisch Instituut
aio
Assistent in opleiding
AMOLF
FOM-Instituut voor Atoom- en
KPN
Koninklijke PTT Nederland
Molecuulfysica (Amsterdam)
LNV
Ministerie van Landbouw,
ASTRON
Onderzoek in Nederland
AWT
MaGW
MARIN
Maritiem Research
M€
Mega euro
Instituut Nederland
Besluit subsidies investeringen
in de kennisinfrastructuur
CAO
Collectieve Arbeidsovereenkomst
CERN
Europees centrum voor
Maatschappij en Gedragswetenschappen (NWO)
Adviesraad voor het
Wetenschaps- en Technologiebeleid
Bsik
Natuur en Voedselkwaliteit
Stichting Astronomisch
(eenheid van 1.000.000 euro)
MEDEA+
deeltjesonderzoek (Genéve)
MicroElectronics
Development for European
CPO
Catalytic Partial Oxidation
CW
Chemische Wetenschappen (NWO)
MKB
Midden- en Kleinbedrijf
CWI
Centrum voor Wiskunde
NCLR
Nationaal Centrum voor
Applications
en Informatica
DPTE
Dutch Program for
Laser Research (Enschede)
NIMR
Tissue Engineering
ECN
Stichting Energieonderzoek
Netherlands Institute for
Metals Research
NIOB
Centrum Nederland
Nederlands Instituut
voor Ontwikkelingbiologie
ESA
European Space Agency
NIOO
Nederlands Instituut voor Ecologie
ESTEC
European Space Research
NIZO
Nederlands Instituut
and Technology Centre
voor Zuivelonderzoek
EU
Europese Unie
EUR
Erasmus Universiteit Rotterdam
EW
Exacte Wetenschappen (NWO)
NOAG
National Onderzoeksagenda
EZ
Ministerie van Economische Zaken
NOB
Nederlandse Omroep Bedrijven
FHI
Federatie van Technologiebranches
NOWT
Nederlands Observatorium van
FOM
Stichting voor Fundamenteel
Onderzoek der Materie
fte
voltijdsequivalent
ICT
Informatie- en Communicatietechnologie
ICIN
ITEA
KEMA
Wetenschap en Technologie
NRG
(ECN en KEMA)
NWO
Nederlandse Organisatie voor
Wetenschappelijk Onderzoek
OCW
Innovatiegericht
Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap
Onderzoeksprogramma
OTP
Open Technologieprogramma
Information Technology
PCT
Patent Co-operation Treaty
for European Advances
PPM
Prioriteitsprogramma Materialen
NV tot Keuring van
PROGRESS Program for Research
on Embedded Systems
and Software
kilo euro
(eenheid van 1.000 euro)
KIWA
Nuclear Research and
Consultancy Group
Elektrotechnische Materialen
k€
Nationaal Lucht- en
Ruimtevaartlaboratorium
Interuniversitair Cardiologisch
Instituut Nederland
IOP
NLR
ProRISC
Program for Research
Keuringsinstituut voor
on Integrated Systems
Waterleidingartikelen NV
and Circuits
108
Lijst van afkortingen / Jaarverslag STW 2005
R&D
Research & Development
RIVM
Rijksinstituut voor de
Volksgezondheid en Milieuhygiëne
RIZA
Rijksinstituut voor
Zuivering van Afvalwater
RU
Radbouduniversiteit Nijmegen
RUG
Rijksuniversiteit Groningen
SAFE
Semiconductor Advances
for Future Electronics
SBIR
Small Business Innovative Research
SRON
Stichting Ruimte-onderzoek
Nederland
SSG
Simon Stevin Gezel
SSM
Simon Stevin Meester
TNO
Nederlandse Organisatie
voor Toegepast
Natuurwetenschappelijk
Onderzoek
TU
Technische Universiteit
TUD
Technische Universiteit Delft
TUE
Technische Universiteit Eindhoven
UL
Universiteit Leiden
UM
Universiteit Maastricht
UMC
Universitair Medisch Centrum
UT
Universiteit Twente
UU
Universiteit Utrecht
UvA
Universiteit van Amsterdam
VROM
Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer
VU
Vrije Universiteit
VWS
Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport
WL
Waterloopkundig Laboratorium
WU
Wageningen Universiteit
WUR
Wageningen Universiteit en
Researchcentrum
ZonMw
ZorgOnderzoek Nederland
en NWO-Medische Wetenschappen
ste wordt verstaan de kans dat gebruikers de resultaten
algemeen belang en in dat van het wetenschappelijk onder-
zullen toepassen. De kans op gebruik kan op twee manieren
wijs technisch-wetenschappelijk onderzoek en de toepassing
groot zijn. Ten eerste wanneer nu al gebruikers kunnen
daarvan te bevorderen. Het doel wordt nagestreefd door met
worden geïdentificeerd, die daadwerkelijk geïnteresseerd
geld, dat beschikbaar wordt gesteld door NWO (Ministerie
zijn. Ten tweede doordat resultaten klaarblijkelijk een heel
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) en door het Ministerie
veld van toepassingen zullen ontsluiten, ook al zijn in dit
van Economische Zaken, technisch-wetenschappelijk onder-
stadium concrete gebruikers nog niet aan te wijzen.
zoek te stimuleren en te steunen in het bijzonder bij de
instellingen van wetenschappelijk onderwijs. Tevens draagt
STW zal tevens stimulerend en initiërend optreden op priori-
de stichting bij aan de bevordering van de coördinatie van
teitsgebieden waar er, op grond van maatschappelijke en/of
het onderzoek en het gebruik ervan. Technologiestichting
wetenschappelijke ontwikkelingen, een duidelijke inspanning
STW financiert onderzoek, dat wordt geselecteerd op grond
vanuit het (para-)universitair onderzoekspotentieel is.
van wetenschappelijke kwaliteit en utilisatie. Onder dit laat-
Ministerie van
Economische Zaken
Technologiestichting STW
Technologiestichting STW / Jaarverslag 2005
De statuten vermelden als doel van de Stichting: in het
Technologiestichting STW
Jaarverslag
2005
Technische wetenschappen

Vergelijkbare documenten