Vraag 8 Helpt een bril als je ziende blind bent?

Commentaren

Transcriptie

Vraag 8 Helpt een bril als je ziende blind bent?
Vraag 8
Helpt een bril als je ziende
blind bent?
Herhaling: kenmerken poëzie
In een toets wiskunde kreeg je deze opdracht: ontbind 5 – 20 y² in
factoren. Je kon de oefening niet oplossen. Waarom niet? Omdat
je niet zag dat je 5 eerst moest afzonderen om zo tot het resultaat
5(1 – 2y)(1 + 2y) te komen.
Zo is het ook met poëzie. Zien is meer dan gewoon kijken.
In deze les leer je zien wat de dichter je wil tonen.
1 Propere ruiten
2 Zet je poëziebril op
3 In vuur en vlam
1 Propere ruiten
OpdrachtBekijk
1
en beluister de videoclip Propere ruiten van Yevgueni.
En we kijken naar buiten
Jij ziet niet wat ik zie
Zoek jij de waarheid
Dan zie ik de fictie
Hoor jij de vogels
Zie ik de treinen
Zie jij de parels
Dan hoor ik de zwijnen
En we hebben geen geld
Maar we kijken naar buite
n
Jij zegt het zou nog zovee
l mooier zijn
Met propere ruiten
En we sparen een auto
En we rijden naar zee
Onze kroost is onzichtbaar
Maar ze rijden al mee
En ik zie grijze wolken
Jij ziet de gouden rand
En je zegt het is altijd sle
chter
In het binnenland
48
Deel 1
En we hebben geen geld
Maar we kijken naar buite
n
En jij zegt het zou nog zov
eel mooier zijn
Met propere ruiten
En ik heb geen reden
Om jou niet te geloven
Kijk jij naar beneden
Dan kijk ik naar boven
Zie ik de vogels
Zie jij de vissen
Zo zijn we zeker
Dat we samen niks misse
n
En we hebben geen geld
Maar we kijken naar buite
n
En ik hecht geen belang
Aan propere ruiten
We hebben geen geld
Maar we kijken naar buite
n
En eindelijk snap ik het be
lang
Van propere ruiten
1 Geef je mening over dit lied.
Clip
Muziek
Tekstinhoud
Opdracht
2 Beantwoord de vragen.
1 Wat zie je in de clip?
2 Welke gelijkenissen zijn er tussen een lied en een gedicht?
3 Waarover gaat het lied? Toon aan met voorbeelden uit de tekst.
4 Welke stijlfiguur gebruikt de zanger daarvoor?
Vraag 8 - Helpt een bril als je ziende blind bent?
49
5 Wat bedoelt de zanger met ‘propere ruiten’? Geef zowel de letterlijke als de figuurlijke betekenis.
6 Hoe kijk jij tegen het leven aan: eerder positief of eerder negatief?
7 Welke beeldspraak is ‘propere ruiten’?
Kies uit: vergelijking, personificatie, metafoor.
8 Een dichter speelt met taal, met woorden en klanken.
Zoek in het lied voorbeelden van: dichterlijke vrijheid, eindrijm, alliteratie, assonantie.
Dichterlijke vrijheid
Eindrijm
9 Herlees de eerste strofe hardop.
Noteer een besluit over het spelen met klanken.
– Welke klank overheerst?
– Vind je dat geslaagd? Waarom?
– Kiest de zanger vooral voor ‘korte’ of ‘lange’ klanken?
50
Deel 1
Alliteratie
Assonantie
2 Zet je poëziebril op
Opdracht 3
Lees deze gedichten.
1
Ik schrijf ze op
Changement de décor
2
Zodra de dag als een dreigbrief
In mijn kamer wordt geschoven,
Worden de rode zegels van de droom
Door snelle messen zonlicht losgebroken.
Huizen slaan traag hun bittere ogen op
En sterren vallen doodsbleek uit hun banen.
Terwijl de zwijgende schildwachten,
Nachtdroom en dagdroom, haastig
Elkaar hun plaatsen afstaan,
Legt het vuurpeloton van de twaalf
Nieuwe uren bedaard op mij aan.
3
Ellen Warmond
Zwart
Uit: Kaalslag, Querido
Amsterdam 1999
Een vrouw in de trein,
bleek een racist te zijn.
Ze maakte een neger,
uit voor straatveger.
De zwarte heer in de trein,
bleek een humorist te zijn.
Hij at zonder berouw,
’t kaartje van mevrouw.
Dit is een poëzieposter van Plint. Gedicht: Koos
Meinderts/beeld: Hele Frik © plint www.plint.nl
De conducteur in de trein,
bleek meedogenloos te zijn.
,
De vrouw werd zwartrijden verweten
.
eten
en ze werd de trein uitgesm
5
Martien Rijlaarsdam
4
De ware
De ware
Hoe kan het dat de ware
nooit ver weg is?
Is dat toeval of zijn er zov
eel liefdes als er plaats is
om je heen? Ik ben nerge
ns, of onderweg. Alleen.
Als liefde enig is, kan er oo
k maar één ware zijn.
Die is niet hier. Dus ik mo
et reizen en zoeken,
al is die ene ook op zoek
naar mij. Misschien
Kan ik beter blijven om elk
aar niet mis te lopen.
Vind mij. Ik roep het: ik be
n hier!
Ted Van Lieshout
Uit: Hou van mij, Leopold
2009
Kwijt
Kwijt
Zo kwijt als d
ood
mag je niet g
aan.
Hoe ruim ik
op
als ik niet ee
ns
kan bellen, vr
agen
of je onze fo
to nog wel w
il?
Dan blijft he
t eeuwig stil
in huis en be
n je
niet eens we
g, maar dood
.
Nee, als ik je
verlies,
dan hoop ik
dat ik
op mijn zakk
en sla,
een poosje zo
ek
en dan ineen
s bedenk
dat jij allang
gevonden b
ent
door wie je lie
ver ziet.
Dan zal ik ku
nnen rusten
.
Anders niet.
Bart Moeyaer
t
Uit: Verzamel
de liefde,
Querido 2003
Vraag 8 - Helpt een bril als je ziende blind bent?
51
Opdracht 4 Vorm duo’s en beantwoord de vragen.
1 Wat is het thema van de gedichten? Noteer het in de tabel bij oefening 2.
2 Noteer met eigen woorden waarover het gedicht gaat.
Gedicht
Thema
Inhoud
1
2
3
4
5
3 Onderzoek ook in deze gedichten de klanken.
Zoek voorbeelden van: eindrijm, alliteratie, assonantie.
Gedicht
1
2
52
Deel 1
Eindrijm
Alliteratie
Assonantie
3
4
5
4 Zoek voorbeelden van beeldspraak in gedicht 1: vergelijking, metafoor, personificatie.
Gedicht
Vergelijking
Metafoor
Personificatie
1
5 Zoek voorbeelden van dichterlijke vrijheid in gedicht 1 en 2. Noteer ze hier.
Gedicht
Dichterlijke vrijheid
1
2
Vraag 8 - Helpt een bril als je ziende blind bent?
53
3 In vuur en vlam
Opdracht 5
Lees de volgende gedichten, ze verschenen beide in Artistiek Tijdschrift Ambrozijn, 28e jaargang, 2010-2011,
nummer 1, pagina 11.
Gesloten
Vandaag ben ik gesloten
ik doe even niet mee
ik sluit langzaam mijn ogen
gedachten worden zee.
Mijn onderwaterwereld
wacht zacht tot ik er ben
hier hoef ik niet te scoren
hier telt alleen maar zen.
Een woelig woud van woorden
– en ik daar middenin –
ik hou de boel gesloten:
vandaag even
– geen zin –.
Cas Dejonckheere
1e prijs Ambrozijn poëziewedstrijd Jeugd Ieper
Vuur
We stonden bij het fietsenrek
toen jij mijn hand vast nam
miljoenen mieren op mijn arm
ze kropen langs mijn oor omhoog
mijn hart in vuur en vlam
en sprakeloos keek ik je aan
je stem een melodie
mijn hartslag,
dronken als een trom,
sloeg werkelijk voor drie
Cas Dejonckheere
1e prijs Ambrozijn poëziewedstrijd Jeugd Ieper
Opdracht 6
Noteer of het gedicht je kon bekoren of juist niet. Waarom (niet)?
Gedicht
Gesloten
Vuur
54
Deel 1
Waarom?
ik ben verbaasd
hoe goed dit voelt
mijn hand in die van jou
niets kan me ooit nog raken nu
geen angst, geen straf, geen kou.
Wat moet je kennen?
Je weet wat een thema is.
Wat moet je kunnen?
Je kunt het thema van een gedicht
weergeven.
Je kunt de inhoud van een gedicht met
eigen woorden weergeven.
Je kent de kenmerken van poëzie.
Je kunt de kenmerken benoemen.
Je weet wat eindrijm is.
Je kunt klanken in gedichten onderzoeken
en bespreken.
Je weet wat alliteratie en assonantie is.
Je kunt eindrijm/alliteraties/assonanties
terugvinden in een gedicht.
Je weet wat beeldspraak is en je kent de
soorten beeldspraak: vergelijking, metafoor,
personificatie.
Je kunt beeldspraak terugvinden in een
gedicht en benoemen.
Je kent de kenmerken van dichterlijke
vrijheid.
Je kunt de kenmerken van dichterlijke
vrijheid terugvinden en benoemen.
Vraag 8 - Helpt een bril als je ziende blind bent?
55
Vraag 9
Sta jij bij je leraar op
de zwarte lijst?
Over werken met inhoudsopgave, lijst, tabel
Maak een lijstje met jouw vijf favoriete zangers of popgroepen.
Noem de acteurs/actrices met wie je een date zou willen.
Ken je het verlanglijstje voor Sinterklaas van je kleine zus? Vertel.
Om de opdrachten uit te voeren moet
je telkens een lijst aanleggen. Je lijst
meer op dan je denkt. Ken je ook de
uitdrukking: op de zwarte lijst staan?
Een zwarte lijst is een lijst of registratie
van ongewenste personen of zaken. Je
kunt dus bij je leraar maar beter niet
op de zwarte lijst staan, want dat wil
zeggen dat je om één of andere reden
niet gewenst bent.
1Lijst
2Inhoudsopgave
3Tabel
1 Lijst
Opdracht 1
Als je een uitnodiging voor je verjaardag wilt versturen, maak je om te beginnen
een lijst van de vrienden of vriendinnen die je erbij wilt. Dat doe je om te weten
hoeveel mensen je gaat aanschrijven.
Wat kun je nog oplijsten? Wat lijst je zelf zoal op?
Een lijst kan een opsomming namen, woorden of getallen zijn.
Woordverklaring
56
Deel 1
= niet gewenst zijn
op de zwarte lijst staan
ten
oplijsten = in een lijst zet
Opdracht 2
Om structuur in de lijst te brengen zodat hij overzichtelijk wordt, kun je verschillende methodes bedenken.
Hoe ga jij te werk?
1 Je hebt veel muziek op je pc staan. Om een overzicht te krijgen, wil je een lijst maken.
2 Je gaat boodschappen doen en je mama dicteert wat je moet meebrengen. Hoe orden jij je boodschappenlijstje?
3 Je gaat met vakantie en maakt een lijstje met wat je allemaal wilt meenemen. Je wilt een ordelijke lijst krijgen en niets vergeten. Enkele voorbeelden: fototoestel, toiletartikelen, reisdocumenten …
Karl Bruninx
Welkom
2 Inhoudsopgave
HALLOWEEN
Veel
plakpret met
de gratis
stickers
LIB_4212_004_OTH_s
tick_MKO.indd
5
78
14/09/12
15:23
Extra warmte in huis:
de mooiste open haarden
Koele tips voor
Lekkere keuken
Opdracht 3
Lees de inhoudsopgave en beantwoord de vragen.
1 Bekijk pagina 3 uit Libelle. Hoeveel categorieën vind je in
deze Libelle terug?
2 Welke? Markeer ze.
Aan tafel
Culifiches 3 x pompoen
De heerlijkste gratins
64
Gevulde pompoen
op z’n lekkerst
55
61
64
Echte verhalen
56
Kabeljauw met
herfstgroenten
Mijn buren maken mijn
leven kapot 16
Interview met Karen Damen
van K3 32
Het complete slaapdoss
ier
39
Stem voor de Libelle Vrouw
2012
70
Chatlijn voor tieners met
problemen 82
Gewoonweg mooi
Karen Damen van K3
Kleurkick! Fleurige herfstense
mbles
8
Mooi-mix
20
Heerlijk, badtijd!
50
”Nee hoor, ik ben
niet zwanger, ik ben
gewoon een heel
emotioneel type’”
Praktisch & creatief
Halloween brengt sfeer
Gezellig thuis
32
in huis
vlammen kijken in de open
Samen weg
haard
Kom naar de Libelle Winterfair
Cinque Terre, het échte
Italië
84
La vita è bella in
Cinque Terre
En ook...
100%
fit
WEKEN
24
78
46
84
Blocnote 4 Mijn verhaal
22 Hulplijn 75 Extra! 95
Geronimo kidspagina 97
Horoscoop 99 Service &
verkoopinfo 100
Tv-programma’s 104 Puzzelen
121 Anne Davis’ column
122
39
Dossier slaapproblemen
Up-to-date info
24
Het is Halloween!
3
Vraag 9 - Sta jij bij je leraar op de zwarte lijst?
57
Kar
de gratis
stickers
LIB_4212_004
_OTH_stick_M
3 Hoe kun je bij het observeren al zien dat dat
belangrijke informatie is?
64
Gevulde pompoen
op z’n lekkerst
56
Kabeljauw met
herfstgroenten
5 Volgen die cijfers
op?
Karemekaar
n Dame
n van K3
Waarom wel/waarom niet?
”Nee hoor, ik ben
niet zwanger, ik ben
gewoon een heel
emotioneel type’”
32
6 Zou het niet beter zijn dat de artikels die bijvoorbeeld bij
‘mode & beauty’ horen, ook na mekaar in het tijdschrift
voorkomen? Verklaar je antwoord.
Koele tips voor
Lekkere keuken
55
61
64
Echte verhalen
Mijn buren maken mijn
leven kapot
Interview met Karen Dam
en van K3
Het complete slaapdossie
r
Stem voor de Libelle Vro
uw 2012
Chatlijn voor tieners me
t problemen
16
32
39
70
82
Gewoonweg mooi
Kleurkick! Fleurige herfste
nsembles
8
Mooi-mix
20
Heerlijk, badtijd!
50
Praktisch & creatief
Halloween brengt sfeer
in huis
24
vlammen kijken in de ope
n haard
78
Kom naar de Libelle Win
terfair
Cinque Terre, het échte
Italië
46
84
Gezellig thuis
Samen weg
84
In de inhoudsopgave vind je alles wat je in het boek/tijdschrift kunt lezen, weergegeven in
een duidelijke structuur. Je vindt er de titels en tussentitels terug die je ook in de tekst
zelf tegenkomt.
Met dat overzicht vind je gemakkelijk informatie over de inhoud terug.
Woordverklaring
Deel 1
100%
fit
WEKEN
Een inhoudsopgave is een lijst in onder meer een (school)boek, een tijdschrift … Naast
En ook... Blocnote 4 Mijn verhaal 22 Hul
plijn 75
de La
titels
van de hoofdstukken of artikels
telkens het paginanummer
vermeld.
Extra! 95
Gerwordt
vita è bella in
onimo kidspagina 97 Hor
oscoop 99 Service & ver
Cin
koode
que
pinfo 100
Je vindt de
gewoonlijk naTv-de
enPuz
het
voorwoord,
maar
vóór
Terinhoudsopgave
re
protitelpagina
gramma’s 104
zelen 121 Anne Davis’ colu
mn
122
eigenlijke tekst.
58
5
Extra warmte in
de mooiste ope
Aan tafel
Culifiches 3 x pompoen
De heerlijkste gratins
4 Welk middel heeft de redacteur gebruikt om een
logische volgorde in de inhoudsopgave te brengen?
KO.indd
observeren = bekijken
die schrijft voor
een redacteur = iemand
krant
een blad, een tijdschrift, een
i
saa
=
ig
eenton
39
Dossier slaapproblemen
Up-to-date info
24
Het is Halloween!
3
Opdracht 4
Lees de inhoudsopgave en beantwoord de vragen.
Via Wikipedia wil je iets meer te weten komen over tennis. Dit is wat op het scherm verschijnt:
Bij ‘Inhoud’ vind je deze
inhoudsopgave:
Waar vind je een antwoord op de vraag:
– Wat is een volley?
– Aan welke voorwaarden moet een tennisbal voldoen?
– Hoe tel je punten?
– Wie heeft de snelste opslag ooit geslagen?
3 Tabel
Opdracht 5
Bekijk de tabel en beantwoord de vragen.
GS
W
V
G
P
1
Genk
10
6
3
1
51
2
Standard
10
8
0
2
51
3
Anderlecht
10
3
5
2
44
4
Club Brugge
10
4
2
4
43
5
AA Gent
10
0
6
4
33
6
Lokeren
10
1
6
3
31
GS: gespeelde matchen
W: winst
V : verlies
G : gelijkspel
P : punten
Vraag 9 - Sta jij bij je leraar op de zwarte lijst?
59
1 Wat wordt weergegeven in de eerste kolom?
2 Verwoord de vierde rij aan de hand van de gegevens.
3 Welke weergave biedt je het snelst de informatie: de tabel of de verwoording uit de vorige vraag? Waarom?
4 Probeer de stand op een andere manier voor te stellen. Vergelijk jouw voorstel met de tabel uit de krant.
Welke voorstelling is beter? Waarom?
Een tabel is een verzameling van horizontale regels, die rijen genoemd worden en van
verticale regels, die kolommen genoemd worden. Meestal gebruik je een tabel om
gegevens overzichtelijk te presenteren.
60
Deel 1
Opdracht 6
Bekijk de tabel en beantwoord de vragen.
Voorbeeld: festivalkalender juni 2011
JAAR
FESTIVAL
LOCATIE
DATA
LAND
2011
Rock Am Ring
Nürburgring
3-5 juni
D
2011
Rock around the bridge
Sas van Gent
17-18 juni
NL
2011
Glastonbury festival
Glastonbury
22-26 juni
GB
2011
Zoksfestival
Venlo
24-25 juni
NL
2011
Grensrock
Menen
24-25 juni
B
2011
Graspop Metal Meeting
Dessel
24-25-26 juni
B
2011
Couleur Café
Brussel
24-25-26 juni
B
2011
Verdur Rock
Namur
25 juni
B
2011
Tropiscala
Overijse
25 juni
B
2011
Parkpop
Den Haag
26 juni
NL
2011
Pennenzakkenrock
Mol
28 juni
B
2011
Popeiland
Wachtebeke (Prov. Domein)
29 juni
B
2011
Rock Werchter
Werchter
30 juni - 1-2-3 juli
B
2011
Roskilde Festival
Roskilde
30 juni - 1-2-3 juli
DK
Naar: www.rockfestivals.com
1 Welke gegevens vind je in de verschillende kolommen?
2 Waarop zijn de rijen gebaseerd?
3 Waarom zijn de namen van de festivals zelf onderstreept?
4 Ook van lijsten, zoals adressenlijsten, kun je tabellen vormen. Hoe zou jij dat doen?
Vraag 9 - Sta jij bij je leraar op de zwarte lijst?
61
Opdracht 7
Bekijk de tabel en beantwoord de vragen.
Reisadvies
1 Wat is het vertrekstation? 2 Wat is het eindstation? 3 Hoe laat vertrekt de trein waarmee je het snelst je bestemming bereikt? 4 Hoelang reis je als je de traagste verbinding neemt? 5 Hoeveel treinen moet je nemen je als je voor de tweede verbinding kiest?
Opdracht 8
In deze tabel vind je meer details over de tweede verbinding uit de tabel bij Opdracht 7. Bekijk ze en
beantwoord de vragen.
Details
1 In welke stations moet je overstappen? 62
Deel 1
2 Kun je op de trein een uiltje knappen van een uur?
3 Op welk perron neem je in Gent-Sint-Pieters de verbinding naar Brugge? Opdracht 9
Maak een gegevenstabel van je klasgenoten.
1 Waar schrijf je de namen van je klasgenoten? 2 Wat schrijf je in kolom 2, 3, 4, 5 enzovoort?
–
–
–
–
–
3 Vul de tabel in zodat je een volledig overzicht krijgt van de gegevens van je klasgenoten. Als je de tabel
plastificeert, kun je ze gemakkelijk bewaren in je schrijfportfolio.
Wat moet je kennen?
Wat moet je kunnen?
Je kent de begrippen lijst, inhoudsopgave
en tabel.
Je kunt gegevens in een lijst, een
inhoudsopgave en een tabel terugvinden.
Je kunt een lijst, een inhoudsopgave en een
tabel samenstellen.
Woordverklaring
ten, even slapen
een uiltje knappen = rus
Vraag 9 - Sta jij bij je leraar op de zwarte lijst?
63
Vraag 10
Hoe gek ben jij op dieren?
Herhaling: werkwoord
Wat doe je als je ’s morgens wakker wordt met een ratelslang in
je slaapzak? Weet je wel hoe je voor een paard moet zorgen? Ken
je een kater die rijk werd door een erfenis? Of wil jij ook wel eens
hond of das eten?
Als je gek bent op vreemde histories waarin levende of dode
dieren een rol spelen, dan zul je vast genieten van enkele
waargebeurde dierenverhalen.
Ondertussen poets je je kennis van de werkwoordspelling op.
1 Wat is hier het probleem?
2 Hoe zit het nu?
3 Hoe was het vroeger?
4 Los het zelf op!
5 Help, een Engels werkwoord!
6Mengelmoes
1 Wat is hier het probleem?
Opdracht 1
Bekijk bij het onlinelesmateriaal de strip van Kabouter Wesley en beantwoord de vragen.
1 Wat is het tekstdoel? 2 Vertel kort waarover de strip gaat.
3 Waarover discussiëren de inspecteurs onderling?
4 Wat is de truc volgens de ene inspecteur?
5 Heeft hij gelijk? Verklaar je antwoord.
6 Hoe los jij het op als je niet weet hoe je een werkwoord schrijft?
64
Deel 1
Bekijk enkele tekeningen in detail.
Uit: J onas Geirnaert, Het Kleine
Kabouter Wesley Boek
Opdracht 2
1
1 Beantwoord de vragen bij tekening 1.
a Bekijk de spelling. Wat valt je op?
b Wat is het onderwerp in deze zin? (Over wie of
waarover wordt er in de zin iets gezegd?)
c Voert in de zin één personage de handeling uit of gaat
het over meer dan één personage?
d Spreek je in dat geval over enkelvoud of meervoud?
getal van het onderwerp.
Dat noem je het
e Door welk persoonlijk voornaamwoord kun je het onderwerp vervangen? f Welke persoon is dat? g Heeft deze zin een wwg of een nwg? Uit welke delen bestaat het?
h Wat is de persoonsvorm in deze zin? i Verander het getal van de zin. Welke zinsdelen pas je ook aan?
j Vervang ook in de aangepaste zin het onderwerp door een persoonlijk voornaamwoord.
k Welke persoon is dat? Uit: Jonas Geirnaert, Het Kleine
Kabouter Wesley Boek
2 Bekijk tekening 2 en beantwoord de vragen.
2
a Wat is het onderwerp in de zin Wij zoeken dus een varken dat dringend moet worden afgemaakt? b Bepaal het getal en de persoon. c Hoe vervoeg je het werkwoord in de ott? Vraag 10 - Hoe gek ben jij op dieren?
65
d Verander het getal.
e Hoe vervoeg je dan het werkwoord in de ott? f Hoeveel werkwoordelijke gezegdes of naamwoordelijk gezegdes zie je in de oorspronkelijke zin?
g Hoe noem je zo’n zin? h Zijn beide werkwoordelijke gezegdes evenwaardig? Leg uit.
i Wat is het onderwerp in de zin Wij hebben niets gezien? j Bepaal het getal en de persoon van deze zin. k Herschrijf de zin naar de 2e persoon enkelvoud. l Maak een vraag van je zin. mHoe schrijf je de pv in de 2e persoon enkelvoud?
n Heeft de zin een wwg of een nwg? Uit welke delen bestaat het?
o Noteer de inf van het werkwoord dat de meeste informatie geeft in de zin.
hoofdwerkwoord.
p Hoe noem je het andere werkwoord? Wat is de taak van dat werkwoord?
q Welke functie heeft het zinsdeel ‘niets’ in de zin? r Wat is het o in de zin Wij zijn gewoon kabouters? Bepaal getal en persoon. s Herschrijf de zin in de 2e persoon meervoud. t Heeft de zin een wwg of een nwg? Uit welke delen bestaat het? u Wat is de taak van het werkwoord in deze zin?
v Tot welke werkwoordsoort behoort het? w Herschrijf de zin met een ander werkwoord van dezelfde soort.
De vervoegde vorm van het werkwoord heet persoonsvorm. Die komt in persoon en getal
overeen met het onderwerp en is een deel van het wwg of nwg.
66
Deel 1
Dat is het
2 Hoe zit het nu?
Opdracht 3
Schrijf de infinitieven tussen haakjes in de tegenwoordige tijd.
Stoofpotje van … platgereden rat
Wanneer de Britse Arthur Boyt (°1940) met zijn auto onderweg (zijn),
(speuren) hij steevast de straten af, op zoek naar een lekkere maaltijd. Niet dat
de man voortdurend restaurants (bezoeken), integendeel zelfs. In elke dode
rat, verpletterde das of platgereden egel (zien) Arthur een nieuw gerecht
voor het kookboek dat hij binnen afzienbare tijd (willen) publiceren. Dat boek
(zullen) alleen gerechten bevatten waarvan het essentiële ingrediënt een dier
(zijn) dat op straat werd doodgereden.
De bizarre kok (weten) intussen hoe de meeste platgereden beesten smaken:
vossen, muizen, ratten, fazanten, duiven, otters, egels, katten, vleermuizen,
herten en eekhoorns. Zelfs een egel pronkte ooit op zijn bord. Kat (vinden)
hij niet zo lekker. Een aanrader (noemen) Arthur wat hij enkele jaren geleden
met kerst (hebben) klaargemaakt: een stoofpotje van das, konijn en fazant.
Volgens de inmiddels bejaarde Boyt (smaken) dat heel bijzonder als je het
(bereiden) met uien, aardappelen, raapjes, spruiten en noten.
Wat de meeste mensen vies (vinden), (zijn) volgens Arthur Boyt gewoonweg
/
gezond, aangezien er geen kleurstoffen of conserveermiddelen (zitten) in het
vlees dat hij (eten).
En aan al wie zijn gewoonte maar vreemd (noemen), (melden) hij dat
/
iedereen het perfect normaal (achten) om afgevallen fruit op te eten, maar
blijkbaar niet om een dood dier dat langs de kant van de weg (liggen) klaar
te maken.
Zelfs zijn vegetarische vrouw Sue (geven) toe dat haar man om zijn
eetgewoonten te verdedigen een argument (gebruiken) waar zij niet
tegenop (kunnen): voor het vlees dat hij
(eten), (moeten) geen enkel dier
/
geslacht worden. Ze zijn allemaal letterlijk per
ongeluk gestorven.
(Bereiden) jij binnenkort ook een recept
uit het kookboek van Arthur Boyt?
Naar: Guy Didelez en Frank Pollet, Man eet hond en andere bizarre dierenverhalen
Woordverklaring
jd
steevast = geregeld, alti
binnenkort
=
tijd
e
binnen afzienbar
isbare
onm
e,
rijk
ang
bel
=
essentiële
Vraag 10 - Hoe gek ben jij op dieren?
67
tip
Opdracht 4
Als je twijfelt over de spelling van een werkwoord in de tegenwoordige tijd, raadpleeg dan het
vademecum. Daar vind je alle regels op een rijtje. Ook voor de verleden tijd en de imperatief (zie verder)
kun je daar terecht.
Beschrijf in enkele zinnen wat je medeleerlingen doen. Gebruik de ott. Je klasgenoot noteert de vervoegde
werkwoorden op een kladblad. Bespreek telkens of de schrijfwijze correct is.
3 Hoe was het vroeger?
Opdracht 5
Schrijf de infinitieven tussen haakjes in de verleden tijd.
Een ratelslang in een slaapzak
In augustus 1957 (zijn) Douglas Butler op expeditie in het tropisch
regenwoud van Colombia. Hij (worden) vergezeld door Manuel, een
indiaanse gids. Niet direct het leukste gezelschap, volgens Douglas. De gids
(zeggen) de hele reis bijna geen woord. Dat (werken) Douglas op de
/
zenuwen.
Bovendien (overnachten) Douglas
en Manuel in hetzelfde kleine
tentje. Niet ideaal als je niet goed
overeenkomt! De spanning (zijn)
dan ook om te snijden.
Op een ochtend (staan) Douglas als eerste op. Hij (willen) wat koffie
/
zetten en (maken) een eenvoudig ontbijt klaar voor hen beiden. Toen
alles klaar was, (roepen) hij Manuel. Die (komen) echter zijn slaapzak niet
/
uit. Douglas (gaan) een kijkje nemen. Hij (zien) Manuel in zijn slaapzak
/
liggen. Met wijd opengesperde ogen (staren) hij bewegingloos voor zich
uit. Douglas (vragen) hem wat er aan de hand (zijn). Als enig antwoord
/
(richten) de ogen van de indiaanse gids zich op zijn buik. Daar, onder de
slaapzak, (tekenen) zich een vage vorm af. In een flits (snappen) Douglas
/
wat er aan de hand (zijn). Een slang! ‘s Nachts (zijn) er een ratelslang
/
in Manuels slaapzak gekropen. Ze (hebben) zich knusjes op zijn buik
opgerold.
Woordverklaring
68
Deel 1
tenschappelijke
een expeditie = een we
onderzoekingstocht
Douglas (begrijpen) onmiddellijk het gevaar. Ratelslangen zijn immers
giftig. Ze kunnen door het minste opgeschrikt worden en bijten. Als dat
gebeurt, dan kun je het wel vergeten. Een snelle dood volgt ongetwijfeld.
Douglas (blijven) kalm en (denken) goed na.
/
Hij (moeten) Manuel kunnen redden, want zonder gids zou hij in de jungle
reddeloos verloren zijn.
Een ding (zijn) duidelijk. Manuel (mogen) zich niet verroeren.
/
Hij (mogen) zelfs geen woord spreken, want de minste beweging (kunnen)
/
fataal zijn.
De slang doodschieten (zijn) ook geen optie, dus ze (moeten) daar verjaagd
/
worden. Tegelijk (mogen) het dier niet het gevoel hebben dat het verjaagd
(worden).
Douglas (breken) zich het hoofd over dit probleem. Wat (kunnen) hij doen?
/
(Moeten) hij gewoon wachten tot het dier haar slaapplaats (verlaten)? Maar dat
/
(kunnen) nog heel lang duren.
Manuels hand (liggen) buiten de slaapzak. Met een vinger (wijzen) hij naar
/
de doos gemalen koffie. Douglas (weten) niet wat zijn gids hem duidelijk
(proberen) te maken. Dan (gaan) hem een lichtje op.
/
Misschien (willen) Manuel iets in de koffie schrijven? Douglas (strooien)
/
de gemalen koffie uit op het tentzeil, vlak onder de hand van Manuel.
In het koffiegruis (schetsen) de indiaanse gids een zonnetje. Het (duren)
/
even voor Douglas (begrijpen) wat Manuel daarmee (willen) zeggen. Dan
/
(snappen) hij de bedoeling en (gaan) snel aan het werk.
/
De tent (staan) op een open plek in het oerwoud. De zon (beginnen)
/
al fel te schijnen. Heel voorzichtig (breken) Douglas de tent af. Manuel
(proberen) zich intussen nog altijd niet te verroeren. Even later (schijnen)
/
de zon pal op de slaapzak van Manuel. En jawel hoor … Een beetje
daarna (glippen) de slang uit de slaapzak. Omdat het buiten warm
(worden), (moeten) ze niet meer de warmte van de slaapzak opzoeken.
/
Douglas en Manuel (kunnen) eindelijk weer vrijuit ademhalen. Misschien
(hebben) Manuel toch gelijk om zo weinig te zeggen. Hun woordeloze
samenwerking (hebben) hen allebei het leven gered.
Naar: Guy Didelez en Frank Pollet, Man eet hond en andere bizarre dierenverhalen
Woordverklaring
reddeloos = helemaal
verroeren = bewegen
pal = juist, precies
Vraag 10 - Hoe gek ben jij op dieren?
69
Opdracht 6 Vertel je buur wat je vorig weekend deed. Gebruik daarvoor de ovt. Je buur noteert de vervoegde
werkwoorden op een kladblad. Bespreek telkens of de schrijfwijze van de werkwoorden correct is.
4 Los het zelf op!
Opdracht 7
Bekijk de teksten en beantwoord de vragen.
Uit: Jim Davis, Garfield Pocket 38, Loeb uitgevers Amsterdam/A.W.Bruna uitgevers B.V. Utrecht
1 Tot welk teksttype behoren deze teksten? 2 Wat is het tekstdoel van deze teksten? 3 Wie is het hoofdpersonage? Vertel iets meer over hem.
4 Wie is de auteur? 5 Welke soort zinnen zie je? 6 Welke reactie verwacht een zender als hij zulke zinnen gebruikt?
7 Schrijf hier de belangrijkste werkwoorden uit de teksten.
70
Deel 1
8 In welke vorm zijn deze werkwoorden geschreven? 9 Hoe schrijf je deze werkwoordvorm? 10
Opdracht 8
Hoeveel zinsdelen telt deze zin?
Onderstreep en benoem ze.
Eet nooit een goudvis vlak voordat je naar bed gaat.
Schrijf de infinitieven tussen haakjes in de imperatief.
Hoe verzorg je een paard?
(Zorgen) voor huisvesting
De meeste paarden hebben genoeg
aan een wei met beschutting tegen
wind en regen, maar ook tegen de
brandende zon. (Verdelen) een groot
stuk grond in twee stukken. Je paard
kan op het ene stuk grazen, terwijl
het gras op het andere stuk de kans
krijgt om te groeien. Een groot paard
heeft een stal van minimaal 3,5 bij 3,5 meter nodig. De stal van een
pony mag natuurlijk kleiner zijn. (Zorgen) dat je paard ook op stal
altijd voldoende frisse lucht heeft, maar (voorkomen) dat er tocht
ontstaat.
(Verwijderen) mest
Staat je paard in een stal, (verwijderen) dan iedere dag de verse
drollen. (Leggen) extra stro of houtkrullen op de natte plekken voor
een droge bodem. (Halen) ten minste één keer in de week met een
kruiwagen en riek de hele stal leeg en (verdelen) dan een hele baal
stro of een zak houtkrullen over de bodem.
(Poetsen) je paard
(Borstelen) je paard vlak voor je gaat rijden. (Beginnen) met
/
een rubberen rosborstel om het vuil in de vacht los te maken.
(Stimuleren) meteen de bloedsomloop van je paard door ronde
bewegingen te maken. (Pakken) daarna een harde borstel waarmee
je het vuil uit de vacht borstelt en van de benen verwijdert.
(Gebruiken) ten slotte een zachte borstel voor de laatste restjes vuil
en het hoofd van je paard.
Woordverklaring
werktuig,
een riek = een landbouw
den
tan
drie
t
een vork me
Vraag 10 - Hoe gek ben jij op dieren?
71
(Krabben) de hoeven uit voor je gaat rijden: (vermijden) zo dat je
/
paard kreupel wordt als er scherpe steentjes in de hoeven zitten.
(Voeren) je paard
(Geven) je paard niet in één keer heel veel eten. (Voederen) het
/
geregeld kleine porties, een paard heeft immers een kleine maag.
Een paard dat buiten staat en weinig werk doet, heeft voldoende
aan gras. (Bijvoeren) het … met hooi, kuilgras, brood of wortelen als
/
de wei kaal wordt. (Maken) stoffig hooi eerst nat.
(Zorgen) voor beweging
(Rijden) elke dag met je paard, ongeacht het weer. (Zetten) je paard
/
een paar uur in de wei als je geen tijd hebt om ermee te gaan
rijden. (Voorkomen) ook op die manier dat je paard al zijn extra
energie er meteen uitbokt als jij net een ontspannen ritje wilt gaan
maken.
(Houden) je paard gezond
(Houden) het inwendige paard gezond door het voldoende
en gevarieerd te voeren. (Geven) een paar keer per jaar een
ontwormingskuur om te voorkomen dat de darmen van je paard
geïnfecteerd worden door wormen.
(Besparen) geen geld op de hoefsmid. (Bijkappen) de hoeven van
/
je paard iedere twee maanden … om scheuren in de hoef en
een verkeerde beenstand te voorkomen. (Laten) de hoefsmid er
hoefijzers onder slaan als je geregeld over de verharde weg rijdt.
(Aarzelen) niet om een dierenarts te bellen als je twijfelt aan de
gezondheid van je paard.
Naar: www.hoedoe.nl
Opdracht 9
Neem een kladblad en een potlood. De ene klasgenoot beveelt de andere om een tekening te maken. Hij
vertelt daarvoor welke lijnen de tekenaar moet zetten en in welke richting die moeten lopen. Gebruik de
imperatief. Als de tekening klaar is, dan wissel je de rollen om.
Woordverklaring
72
Deel 1
end, mank
kreupel = gebrekkig lop
ling
gevarieerd = met afwisse
met
geïnfecteerd = besmet
fijzers smeedt en paarden
hoefsmid = smid die hoe
beslaat
5 Help, een Engels werkwoord!
Opdracht 10
Bekijk de tekening en de tekst en beantwoord de vragen.
1 Welk teksttype is dit? 2 Wat is het tekstdoel? 3 Waarin schuilt de humor?
4 Uit welke taal is het werkwoord hacken afkomstig? 5 Door welk Nederlands woord kun je het vervangen? Schrijf de zin over.
6 Wat is het onderwerp van dat Engelse werkwoord?
7 Hoe spel je de verleden tijd van een werkwoord uit het Engels?
8 Zet de zin om naar de tegenwoordige tijd, eerst met het Engelse werkwoord, daarna met de Nederlandse
tegenhanger.
9 Hoe spel je de tegenwoordige tijd van een werkwoord uit het Engels?
Opdracht 11
Bekijk deze cartoons.
Vraag 10 - Hoe gek ben jij op dieren?
73
1 Ook hier zie je werkwoorden die uit het Engels komen. Welke eigenaardigheid merk je op aan de vervoeging?
In de verleden tijd komt daar nog eens –te bij. Dat geeft soms vreemde woordbeelden.
2 Zet de zinnen in de verleden tijd.
3 Wat is de stam van het Engelse werkwoord
in deze cartoon? 4 Waarom staat er een dubbele medeklinker in die stam?
Werkwoorden van Engelse herkomst volgen de regels van de Nederlandse werkwoorden.
Het is belangrijk dat je altijd vertrekt van de stam van het werkwoord. Houd er rekening mee
dat letters die de uitspraak van de stam bepalen, blijven staan.
6Mengelmoes
Opdracht 12
Noteer de gevraagde vorm van de infinitieven tussen haakjes. Schrijf je antwoord naast het artikel
(tt = tegenwoordige tijd/vt = verleden tijd).
Kater Tommasino (erven, tt) bijna 12 miljoen euro
De Italiaanse kater Tommasino (worden, vt) het op twee na rijkste dier ter
wereld omdat zijn baasje hem het volledige familiekapitaal (nalaten, vt). In
totaal (gaan, tt) het om 11,7 miljoen euro. Maria Assunta (sterven, vt) vorige
/
maand op 94-jarige leeftijd. Ze (hebben, vt) geen familieleden meer en
(zijn, vt) een echte dierenliefhebber.
Woordverklaring
74
Deel 1
mogen,
familiekapitaal = het ver
ilie
het geld van de fam
Aangezien Tommasino niet (geven, tt) om materiële zaken, (gaan, tt) het
/
grootste deel van het geld waarschijnlijk naar een goed doel. Dat (zeggen,
vt) Assunta’s advocaat aan de krant Daily Mail.
Tommasino (zijn, tt) echter niet het enige diertje dat al (mogen, vt) erven
/
van zijn baasje. Het rijkste dier ter wereld (blijven, tt) Gunter, een Duitse
herder, die ongeveer 105 miljoen euro (krijgen, vt) van zijn baasje.
Naar: www.nieuwsblad.be
Opdracht 13
Schrijf de werkwoorden in de ott.
(breakdancen) Thomas heeft een opa die ___.
Opdracht 14
(finishen)
Sigrid __ als derde bij de stratenloop.
(sprayen)
Voor de match ___ hij vlug nog wat deodorant.
(piercen)
Mijn nicht ___ haar kleren met speciale knopen.
(scoren)
Hij ___ laag voor theoretische vakken, maar blinkt uit in praktijk!
Schrijf de werkwoorden in de ovt.
(timen)
Je ___ toch hoelang hij deed over één ronde?
(updaten)
Justine ___ haar website gisteren.
(downloaden) Hij kreeg een fikse boete omdat hij talloze films illegaal ___.
(toasten)
Met een glaasje champagne ___ ze op hun verloving.
(shaken)Tot vorige maand ___ mijn oom elke dag eigenhandig een lekkere cocktail.
Opdracht 15
Schrijf de werkwoorden in de imperatief.
(timen)
___ hoelang de leerlingen doen over de evacuatie.
(zappen)
___ eens naar die nieuwe tv-zender.
(mailen)
___ me de oplossingen van dat vraagstuk eens door!
(updaten)
___ je website, want die is compleet verouderd.
(deleten)
___ onbetrouwbare e-mails om problemen te vermijden.
Wat moet je kennen?
Wat moet je kunnen?
Je kent de regels voor de spelling van de tt,
de vt en de imperatief.
Je kunt de werkwoorden correct vervoegen
in de tt, de vt en de imperatief.
Je weet waar je de regels voor de spelling
van de werkwoorden kunt raadplegen.
Je kunt de regels opzoeken in je
vademecum.
Vraag 10 - Hoe gek ben jij op dieren?
75
Woordencocktail 1
Woorden heb je dagelijks nodig: om een gesprek te
kunnen aanknopen, om iets te begrijpen … Zonder
woorden ben je niks. In de eerste lessen leerde je al heel
wat nieuwe woorden. Hier herhaal je ze nog eens.
Schatkisten en sleutelwoorden
Opdracht 1
Combineer een woorddeel uit de eerste schatkist met een
woorddeel uit de tweede schatkist en vorm woorden die je
kunt invullen in de krantenkoppen.
Klacht tegen cafébaas wegens
Nieuw
geweld
dankzij de crisis: moeskopperij
Steeds meer
Facebook
honden door brokkenvoeding
voor het vinden van een baan
Gevaren van chatten met onbekenden op een
Rihanna te
voor reclamecampagne Nivea
Uit eten gaan gaat tegenwoordig
gepaard met een update op Facebook
Poolreiziger onderneemt
The Voice is een
Margot Moeseke is nieuwe
naar Groenland
op Idool
bij Het Laatste Nieuws
Woordverklaring
76
Deel 1
len van groenten,
moeskopperij = het ste
den
vel
fruit of gewassen van
Opdracht 2
1 Kies een woord uit het kader en vul het in de juiste zin in. Pas de vorm van het woord aan de context aan.
stimuleren / riek / ophefmakend / subsidiëren / non-verbaal / observeren / classificeren /
narcotiseren / taks / acht / hyperlink / lijst / verontwaardigd / familiekapitaal / pal
1 De vechtersbaas staat in die discotheek op de zwarte
en is daar niet meer
welkom. (3 , 8)
2 Mijn enthousiasme
mijn vriendin om ook verpleegkunde te studeren. (5 , 4)
3 De professor bedwelmt ratten en kijkt dan hoe ze in hun
toestand reageren
op bepaalde prikkels. (11 , 2)
4 Na de
reportage op de televisie waarin er heel wat aan het licht kwam over
een arts met verkeerde bedoelingen, werd de arts in kwestie meteen ontslagen. (4 , 9)
5 De overheid stort maandelijks een groot bedrag op de rekening van de
organisatie. (7 , 5)
6 Tijdens het proefwerk moest de leraar de leerlingen goed
zodat ze geen
kans zagen om te spieken. (10 , 16)
7 De overheid wil meer
heffen op autowegen. Met die inkomsten kunnen ze
de werken aan het wegdek financieren. (6 , 11)
8 De boer gebruikte de
om de stal uit te mesten. (3 , 15) + (3 , 1)
9 De leerling zocht informatie op het internet en
die: de belangrijkste en
interessantste artikels zou hij eerst lezen; de minder interessante hield hij achter de hand. (2 , 6)
10 De regels op het internaat moet je strikt in
nemen; anders word je geschorst.
(4 , 7)
11 Het kind maakte
duidelijk dat het geen zin meer had om te eten: het perste
de lippen stevig op elkaar en schudde hardnekkig van nee. (3 , 3)
12 Omdat zijn ouders gestorven waren en hij enig kind was, erfde hij op zijn achttiende het volledige
. (8 , 10)
13 Hij klikte op de
en kwam zo op een andere website terecht. (3 ,13)
14 Toen de werknemer beschuldigd werd van diefstal, reageerde hij
. Hij had
zelfs nog nooit een balpen mee naar huis genomen. (8 , 12)
15 Ik kneep mijn ogen tot spleetjes omdat de zon
in mijn ogen scheen. (1 , 14)
Woordencocktail 1
77
2 Met bepaalde letters uit de ingevulde woorden maak je een slotbegrip. Het slotbegrip is een uitdrukking.
Dat doe je zo: achter elke zin zie je twee cijfers.
– Het eerste cijfer zegt je welke letter van het ingevulde woord je nodig hebt.
– Het tweede cijfer duidt de plaats aan waar je die gevonden letter moet noteren in het rooster met het
slotbegrip.
Voorbeeld:
De duinen zijn geërodeerd door water en wind. (6 , 2)
 Hier heb je de zesde letter nodig (d) en die vul je dan in het rooster in het tweede vakje in.
Slotbegrip
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
3 Weet je ook wat de uitdrukking betekent?
Woordenschatlijst
classificeren
eroderen
expeditie
familiekapitaal
fenomeen
forum
hyperlink
in acht nemen
kreupel
78
Deel 1
narcotiseren
non-verbaal
observeren
op de zwarte lijst staan
ophefmakend
pal
redacteur
relevant
riek
steevast
stimuleren
subsidiëren
taksen heffen
variant
verbaal
verontwaardigd
vulgair
14
15
16
Zelftoets 1
Wat heb je geleerd en wat weet je
daar nog van?
Werk samen met een partner. Maak elke opdracht eerst afzonderlijk. Vergelijk daarna jullie oplossingen en
bespreek de verschillen. Als je twijfelt, kun je je leraar om hulp vragen.
Mondelinge taalvaardigheid
1 Zet een kruisje in de juiste kolom.
/3
Verbaal signaal
Non-verbaal signaal
Iemand kussen
Een gesprek afronden
Verrast kijken
Schrijfvaardigheid
1 Geef twee redenen waarom het beter is een schrijfkader te gebruiken als je met een tekst wilt werken.
/2
2 Lees deze tekst en vul het schrijfkader aan.
/7
Hagel
Hagel ontstaat wanneer kleine ijs- en
sneeuwkristallen terechtkomen in luchtlagen met
grote onderkoelde waterdruppels. Het bovenste
deel van een buienwolk, waar het meer dan 20 °C
vriest, bevat ijskristallen, terwijl het onderste
deel, met temperaturen tussen -10 en -20 °C,
onderkoelde druppels bevat. Dalende en stijgende
luchtbewegingen in de wolk jagen ijsdeeltjes door
niveaus met veel onderkoeld water. Zo komen ze
in botsing met andere onderkoelde druppels en
ijs. De onderkoelde druppels zetten zich af op de
ijskristallen, die groeien om ten slotte als hagel uit
de wolk te vallen. De kans dat de hagel op weg naar de aarde nog smelt, is klein en de druppels
vallen dus in bevroren vorm op de grond.
Zelftoets 1
79
Een gemiddelde hagelsteen heeft een doorsnede van vijf millimeter, maar er zijn ook hagelstenen
die zo groot zijn als tennisballen. Hagelstenen kunnen aanzienlijke schade veroorzaken en zijn dus
gevaarlijk. Ze beschadigen daken, glas en auto’s, maar ook de natuur moet het ontgelden. Gewassen
en planten worden vernield, mensen raken gewond, en dieren, bijvoorbeeld vogels, kunnen dodelijk
worden getroffen.
Bij ons komt hagel geregeld voor. Hagel met een diameter van twee centimeter of meer zie je
gemiddeld vijf keer per jaar ergens in ons land. Bijna elk jaar komen lokaal ook grotere hagelstenen
naar beneden. Ze zijn door hun gewicht gevaarlijker dan kleine. Bovendien slaan ze met grotere
snelheid in. Snelheden van vijftig tot driehonderd kilometer per uur zijn niet ongewoon. Een ander
gevaar is de vorm van de hagelstenen. Hagelstenen met langwerpige uitsteeksels zijn schadelijker dan
de stenen die helemaal rond zijn. Hagelstenen zijn niet samendrukbaar en zien er half doorzichtig en
half ondoorzichtig uit. Varianten op hagel zijn korrelhagel (kleine hagelbolletjes) en korrelsneeuw, vaak
begint een hagelbui daar ook mee. En ja, ook in de tropen komt hagel voor, terwijl het juist boven de
poolgrens zeldzaam is, omdat zware buien daar haast niet voorkomen.
Naar: wikipedia.org
Ik wil uitleggen hoe …
Als
dan
Dus
Dan
Dat veroorzaakt
Daardoor
80
Deel 1
Zakelijk lezen – Literatuur – Poëzie
1 Vul aan.
/2
Een zakelijke tekst bouw je op uit verschillende delen, namelijk .
De eerste alinea is de het want die wekt de belangstelling van de lezer op. Dan volgt
en ten slotte het .
2 Welke functie hebben de onderstaande lay-outelementen in een tekst?
–Alinea-indeling
–Titel
–Illustraties
/3
3 Schrijf een passend slot voor de tekst uit vraag 7, opdracht 1: WTF? Frietkottaks. Gebruik daarbij
een techniek uit het Vastgeschroefd-kader. Denk aan samenvatting, anekdote, citaat …
/5
4 Beschrijf hoe een inhoudsopgave eruitziet. Welke delen vind je erin terug?
5 Bekijk de tabel en beantwoord de vragen.
Prijslijst Megacopy
MEGACOPY
Zwart/wit
Kleur
A4
A3
A4
A3
1-49
0,17
0,35
1,49
2,38
50-99
0,12
0,25
1,12
1,78
100-499
0,09
0,18
0,87
1,39
500-999
0,08
0,16
Prijs per print:
prijs op aanvraag
Alle prijzen zijn inclusief btw en gebaseerd op 80 g wit papier voor zwart-witprints en 100 g gesatineerd
papier voor kleurenprints.
Toeslagen (enkele voorbeelden)
120 g wit
0,07
0,15
0,07
0,15
160 g wit
0,12
0,25
0,12
0,15
Uit: nl.wikibooks.org
a Waarvoor wordt de tabel gebruikt?
Zelftoets 1
81
b Als je 734 zwart-witkopieën laat maken op A4-formaat en 63 in kleur op A3-formaat, hoeveel moet je dan
betalen? Welke gegevens heb je nodig?
c Als je van de 63 kopieën op A3-formaat 22 kopieën op papier van 160 g wilt, hoeveel toeslag betaal je
dan? Welke gegevens heb je hier nodig?
6 Lees het fragment en beantwoord de vragen.
5
10
15
20
25
30
35
82
Ik stap uit de auto en loop naar de achterdeur. In de achtertuin zie ik Arturo
steaks barbecueën. Ik hoop binnen te komen zonder dat hij me ziet. Ik ben
nog niet klaar voor de discussie waarvan ik weet dat hij zal komen en ik
heb meer tijd nodig om zijn vragen te voorzien en mijn antwoorden uit
mijn hoofd te leren. Maar Aurora roept naar hem van bij de achterdeur.
‘Sorry, dat we zo laat zijn. We kwamen in de file terecht.’
Hij antwoordt zonder om te kijken. ‘Ik zag nog geen eten opstaan, daarom
dacht ik dat ik maar wat op de barbecue moest leggen.’
‘Ik zal de salade maken,’ zegt Aurora, en ze gaat naar binnen. Ik wil ook naar
binnen gaan als Arturo zegt: ‘Kan ik je even spreken, Marcelo?’
Ik loop zo langzaam als ik maar kan. Arturo staat met een reusachtige vork
in het rode vlees te prikken.
‘Nog niet klaar,’ zegt hij. Hij doet het zware deksel weer op de barbecue en
gaat op een van de witmetalen stoelen zitten. ‘Kom even zitten.’ Hij trekt een stoel bij. ‘Hoe was het
met dokter Malone?’
‘Goed.’ Ik sta nog steeds. Ik kijk naar de rode naald van de thermometer die aan de barbecue zit. Hij
schuift langs de honderdvijftig graden.
‘Marcelo,’ hoor ik hem roepen. Hij houdt een glas halfvol robijnrode wijn in zijn hand. Ik weet dat
Arturo niet blij is met mijn bezoekjes aan dokter Malone. Hij gelooft dat de tests impliceren dat er iets
mis is met mij, wat volgens hem niet zo is. ‘En, wat heeft de goede dokter ditmaal met je uitgespookt?’
‘De hersenen werden gescand terwijl Marcelo naar muziek luisterde.’
‘Probeer dat nog eens te zeggen.’
‘Mijn hersenen werden gescand terwijl ik naar muziek luisterde.’
Ik houd mezelf voor dat ik niet in de derde persoon over mezelf moet praten. Ook moet ik eraan
denken hem niet met Arturo aan te spreken.
‘Dank je. O ja? Echte muziek of het soort dat alleen jij kunt horen?’
Als we over de IM praten wordt Arturo daar zenuwachtig van, heb ik gemerkt. Ik probeer van
onderwerp te veranderen. ‘Na dokter Malone zijn we naar de pasgeboren pony op Paterson gaan
kijken.’
‘Dat is leuk. Maar je hebt nog geen antwoord gegeven.’
Het lukt je nooit van onderwerp te veranderen bij Arturo. ‘Echte muziek,’ zeg ik. Dat is geen leugen. De
IM is net zo echt als welke muziek ook.
‘Hoe lang duren die bezoeken?’
‘Twee uur, ongeveer.’
‘Nee, dat bedoelde ik niet. Ik bedoel: hoe lang gaan die experimenten of observaties nog door?’ Voor
ik antwoord kan geven zegt hij: ‘Ik heb een voorstel dat ik met je wil bespreken.’
Deel 1
40
45
50
55
60
65
70
Ik voel mijn borst verstrakken. ‘Ik ga niet naar Oak Ridge High.’ Ik hoor mijn stem trillen terwijl ik dat
zeg.
Arturo’s gezicht wordt ernstig. Ik zet me schrap. Ik weet dat hij van het ene moment op het andere
kan omschakelen van vader naar advocaat. Het gezicht van Arturo de vader krijg ik minder vaak te
zien dan mijn zusje, Yolanda. Ik krijg vaker Arturo de advocaat: ogen die me zonder knipperen strak
aankijken, het stemvolume volkomen onder controle. Dan wordt hij iemand die zijn zelfbeheersing
alleen verliest als hij dat wil.
‘Dit is wat ik zou willen voorstellen.’ Ik verwacht een pauze omdat hij sneller praat dan gewoonlijk.
Maar hij blijft even snel praten als hij altijd tegen Yolanda doet. ‘Ik wil dat je deze zomer op het
advocatenkantoor komt werken.’
Dat is een complete verrassing. Ik heb even tijd nodig om woorden te vinden, welke woorden dan
ook. Als ik ze heb, zeg ik: ‘Ik heb een vakantiebaan op Paterson.’
‘Je gaat in de postkamer helpen.’ Hij hoort niet wat ik zeg of verkiest dat niet te horen.
‘Ik heb al werk,’ herhaal ik.
‘Ga zitten, alsjeblieft.’ Hij wijst naar de stoel. Ik ga zitten.
Hij schuift op zijn stoel naar voren zodat onze knieën elkaar bijna raken. Hij laat zijn stem zakken. Nu is
hij een vader. ‘Ik wil dat je werk doet waarbij je met mensen omgaat, nieuwe dingen tegenkomt die je
zelf moet uitzoeken. Op Paterson doe je toch niets waarvan je iets leert wat je nog niet kunt?’
‘Ik ga leren de pony’s te trainen.’
‘Maar in dit stadium van je leven moet je tussen mensen werken.’
‘Waarom?’
‘Dat is iets wat je eigenlijk nog nooit hebt meegemaakt. Op Paterson zit je in een beschermde
omgeving. De leerlingen daar op school zijn niet … normaal. De meesten zullen hun hele leven
blijven zoals ze nu zijn. Jij daarentegen bezit het vermogen te groeien en je aan te passen. Zelfs die
dokter Malone van je denkt dat dat zo is. Dat zegt hij al vanaf de allereerste keer dat we hem hebben
gesproken. Al die jaren was het niet echt noodzakelijk dat je op Paterson zat. Jij hoort daar eigenlijk
niet thuis. Ik weet dat je dat zelf ook doorhebt. Er is niets mis met jou. Je leeft alleen in een ander
tempo dan anderen van jouw leeftijd. Maar om te groeien en niet te blijven steken moet je in een
normale omgeving komen. Het is er tijd voor. Dit is mijn voorstel: als je deze zomer bij mij op kantoor
werkt, beslis je aan het eind ervan zelf of je je laatste schooljaar op Paterson of op Oak Ridge High
doorbrengt.’
Nu pauzeert hij wel. Hij weet dat ik tijd nodig heb om het te verwerken. Eén zomer op het
advocatenkantoor tegenover een heel jaar op Paterson. Ik loop Fritzy’s eerste maanden mis, maar
ik kan hem volgend jaar nog wel trainen. Arturo onderbreekt mijn gedachten. ‘Eén ding.’ Ik zie hem
het glas wijn pakken en naar zijn mond brengen. Ditmaal komen de woorden heel langzaam. ‘In het
najaar mag je doen wat je wilt …’ Hij wacht tot onze blikken elkaar ontmoeten en gaat dan verder.
‘Maar deze zomer moet je je houden aan alle regels van de … echte wereld.’
‘De echte wereld,’ zeg ik hardop. Dat is een van Arturo’s lievelingsuitdrukkingen.
Uit: Marcelo en de echte wereld, Francisco X. Stork
7 Markeer het juiste antwoord.
a De titel Marcelo en de echte wereld is een:
–thematitel
– een titel die verwijst naar een persoon
– een symbolische titel
b Marcelo en de echte wereld is een voorbeeld van:
– een vertellend ik
– een belevend ik
– een personele hij
– een alwetende hij
/6
c Het verhaal is geschreven in de:
–ovt
–ott
d Marcelo is:
– de protagonist
– de antagonist
Zelftoets 1
83
e Er is spanning door:
– de weersomstandigheden
– de gebeurtenissen
– de locatie
f Bij de laatste zin wil je weten wat Marcelo zal
doen. Dat is een voorbeeld van:
–flashforward
–cliffhanger
8 Beantwoord de vragen.
a Noteer drie innerlijke gedragskenmerken van Marcelo.
Illustreer met een voorbeeld uit het fragment.
/3
/5
b Beantwoord met waar/niet waar.
Stelling
Waar/niet waar
Marcelo zit op een gewone school.
Paterson is een school voor kinderen met een leerachterstand.
Arturo vindt dat Marcelo niets bijleert in Paterson.
Marcelo kan zich vlot verdedigen.
Arturo vindt het belangrijk dat er tests gedaan worden.
9 Lees het gedicht. Markeer het juiste antwoord.
Mijn broertje
r
Ik heb een klein broertje met wit haa
en een grote snottebel,
ik heb een klein broertje van twee jaar,
en ‘t is een leuk ventje, dat wel.
Als ie stout is krijgt ie weinig straf,
want hij is ook nog zo klein.
Met mij loopt dat wel anders af:
ik moet verstandig zijn.
Hij begrijpt er nog zo weinig van
wanneer ik hem vertel,
kan,
dat ie niet met mijn speelgoed spelen
maar ‘t is een leuk ventje, dat wel.
84
Deel 1
/4
Hij maakt wel ‘es dingen van me stuk
en dat is niet zo fijn.
Maar het is ook nog zo’n kleine puk,
en ik moet verstandig zijn.
Hij zit aan mijn meccanodoos
en aan mijn voetbalspel,
en soms is het wel erg hopeloos,
maar ‘t is een leuk ventje, dat wel.
Dat wel.
Willem Wilmink
,
a Het gedicht telt 21/5 strofen.
b ‘Kleine puk’ is een voorbeeld van een vergelijking/metafoor.
10
/3
Lees het gedicht. Markeer het juiste antwoord.
a ‘Ik heb de pijn op de kachel gezet’ is een
voorbeeld van een metafoor/vergelijking/
personificatie.
b ‘Lekker vers’ is een voorbeeld van een
alliteratie/assonantie.
c In de laatste vier verzen komen vooral
korte/lange klanken voor.
Taalsysteem
1 Ga naar www.knooppunt.net voor een oefening op werkwoorden.
2 Schrijf de werkwoorden in de juiste vorm. De tijd moet je afleiden uit de context.
/15
a Vorige lente (zetten) onze hond vier leuke pups op de wereld. Nu (dartelen) en (spelen) ze er al op los!
b Als we een woord niet (kunnen) schrijven, dan (spellen) de leraar het voor ons.
c Mijn tante (missen) haar zoontje dat momenteel op kamp is.
d Juul (broeden) wekenlang op een plannetje om zijn broer Lowie te foppen, alvorens hij het daadwerkelijk (uitvoeren). e Gisteren (brengen) ik mijn hamster naar de dierenarts. Die (verdoven) mijn huisdier eerst, waarna hij het vakkundig (opereren). Daarna (laten) hij de hamster ontwaken onder een warmtelamp.
f Zo snel hij (kunnen), (rennen) de agent achter de dief die hij op
heterdaad (betrappen). Uiteindelijk kreeg hij hem te pakken.
Zelftoets 1
85
3 Schrijf de werkwoordvormen correct in de tabel.
/11
Eksters (schelden)(1) ons uit
Eksters (herkennen)(2) mensen en ‘(uitschelden)(3) ze’, als het personen
(zijn)(4) die hun nest (bedreigen)(5). Dat (blijken)(6) uit een onderzoek
dat gepubliceerd (worden)(7) in het wetenschappelijke tijdschrift Animal
Cognition. Tijdens een routine-inspectie van eksternesten in Zuid-Korea
(merken)(8) een onderzoeksteam dat de vogels in staat (zijn)(9) individuen
te herkennen die eerder naar een nest (zijn)(10) geklommen. Vervolgens
(worden)(11) ze achtervolgd door de vogels.
De onderzoekers die bezig (zijn)(12) de kuikens te meten en bloedmonsters
te nemen, (kwalificeren)(13) de bevindingen eerst als ‘toevallig’. Om zeker
te weten dat eksters het verschil tussen mensen konden zien, werd een
reeks experimenten gedaan. Er werd gekeken naar de reactie van de vogels
wanneer één van de onderzoekers (die vaker naar het nest (klimmen)(14))
in de buurt (komen)(15) en de reactie wanneer een vreemdeling dat deed. De eksters (beginnen)(16) te
‘schelden’ tegen de bekende onderzoekers, terwijl ze gewoon (wegvliegen)(17) als een vreemde hun nest
naderde. De onderzoekers probeerden zelfs de eksters om de tuin te leiden door zich te verkleden, maar
daar (trappen)(18) de slimme vogels niet in.
De ekster is overigens niet de enige vogel die gezichten (herkennen)(19). Amerikaanse kraaien en de
Amerikaanse spotlijster hebben dezelfde capaciteiten.
Dr Wonyoung Lee, één van de onderzoekers, (vermoeden)(20) dat de herkenning gebeurt op basis van
gezichtskenmerken, al zijn er nog onvoldoende experimenten uitgevoerd om die hypothese te staven.
Naar: www.skynet.be
1
6
11
16
2
7
12
17
3
8
13
18
4
9
14
19
5
10
15
20
4 Leg het verschil uit tussen deze twee krantenkoppen:
Oude man beroofd
Oude man berooft
Taalbeschouwing: taalgebruik
1 Leg duidelijk uit wat er mis is met deze zinnen en verbeter ze.
86
Deel 1
/4
a Dat is het schoonste meiske da’k ooit gezien heb.
Uitleg: Verbetering: b Vermits u nog steeds niet betaald heeft, zal ik uw moeder moeten bellen.
Uitleg: Verbetering: 2 Duid aan of deze zinnen informeel of formeel zijn. Noteer daarna in welke communicatieve situatie je ze zou
kunnen gebruiken.
/3
a Kunt u tonen waar u die aanhoudende pijn precies voelt?
FOR / INF
Communicatieve situatie: b Ben je braaf geweest op school?
FOR / INF
Communicatieve situatie: c Volgende week zullen we dit tijdens de algemene vergadering verder toelichten.
FOR / INF
Communicatieve situatie: 3 In deze zinnen herken je jongerentaal. Noteer waar deze nieuwe jongerenwoorden (cursief gedrukt)
vandaan komen.
/3
a Amaai, nu zijt gij wel gejost jong.
à Techniek: b Dat was echt gemaan neig.
à Techniek: c Heb je die chick al eens goed bezien?
à Techniek: 4 Lees deze waargebeurde situatie en beantwoord daarna de vragen./5
Een reporter van Terzake stelt aan Bart De Wever de volgende vraag: ‘Voelt u zich gejost door het paleis dat u
geen timing hebt gekregen, geen partners die gekozen worden?’ Waarop De Wever antwoordt: ‘Het woord
jossen is volgens mij tussentaal en behoort niet tot de Nederlandse spraak. Ik ga daar niet op antwoorden.’
a Wat betekent ‘jossen’?
b Bart De Wever spreekt over ‘tussentaal’. Wat betekent die term?
Zelftoets 1
87
c Wanneer kun je wel tussentaal gebruiken? Geef drie voorbeelden.
5 Vul aan met het juiste schooltaalwoord. Je krijgt telkens de beginletter.
/5
a Deze oefening is r gemakkelijk omdat je telkens de beginletter krijgt; anders was het
moeilijker geweest.
b Voor dat vak krijg je geen proefwerk, maar er is p evaluatie. Dat wil zeggen dat je het
hele jaar door beoordeeld wordt.
c In het boek dat je moest lezen voor Nederlands, had het personage een m om die
onbekende aan te vallen: hij had hem namelijk eerst beroofd.
d De leraar maakt een o tussen wat je moet kennen en wat je moet kunnen voor een
toets.
e Het t van dat verhaal is vriendschap: het gaat over twee vrienden die elkaar steeds
trouw blijven, ondanks heel wat tegenslagen.
6 Maak zelf voorbeeldzinnen om de betekenis van de schooltaalwoorden duidelijk te maken.
Creëer telkens een schoolse context.
aformuleren
bsitueren
copsommen
dbenoemen
etoepassen
/10
7 Vul de ontbrekende woorden in.
/5
Op dat f kun je discussiëren over de internationale politiek. Mensen van over de hele wereld
geven online hun mening en reageren op elkaar.
De dierenarts heeft de hond een n middel toegediend zodat de hond kan kalmeren en
de dierenarts de hond rustig kan behandelen.
Toen de chauffeur werd tegengehouden door de politie, begon hij te tieren en te schelden. Nu heeft hij er
een tweede boete bovenop gekregen: een voor v geweld.
Omdat veel iPhone-bezitters nu eenmaal per se het allernieuwste model willen hebben, zal de verkoop van
iPhones in de aanloop naar de lancering van het nieuwste model vertragen.
Dat is een f dat zich bij elke lancering voordoet.
Veel kinderen moet je s om huiswerk te maken. Vaak hebben ze er geen zin in en doen ze
het maar half. Dan moeten ouders ingrijpen en proberen hen te motiveren.
88
Deel 1

Vergelijkbare documenten

1 - Bordboek Plus

1 - Bordboek Plus Aan propere ruiten We hebben geen geld Maar we kijken naar buite n En eindelijk snap ik het be lang Van propere ruiten

Nadere informatie