Download_brochure

Commentaren

Transcriptie

Download_brochure
Green Shipping als toekomstopgave:
Zo varen onze
schepen van morgen!
Verslag van het Duits-Nederlandse samenwerkingsproject MariTIM –
Maritieme Technologieën en Innovaties – Modelregio Duitsland/Nederland
Unterstützt durch: / Mede mogelijk gemaakt door:
www.deutschland-nederland.eu
1
INHOUDSOPGAVE
Voorwoord van Birgit Honé en Hans Konst
Pagina 4-5
Maritieme Technologieën en Innovaties – Modelregio Duitsland/Nederland
Green Shipping als toekomstopgave
Pagina 6-7
Opgesteld door
Groene binnenvaart op succesvolle koers
Pagina 8-9
Nieuwe perspectieven voor de passagiersvaart
Pagina 10-11
Green Shipping als toekomstopgave: Zo varen onze schepen van morgen!
Verslag van het Duits-Nederlandse samenwerkingsproject MariTIM –
MARIKO GmbH
Katja Baumann
Sabrina Hennrich
We hijsen de zeilen!Pagina 12-13
In het kader van het project
Maritieme kennissamenwerking en netwerkvorming
Pagina 14-15
Perspectieven van Duits-Nederlandse maritieme samenwerking
Pagina 16-17
Overzichtskaart van de projectpartners
Pagina 18-19
Februari 2015
Project-Informatie
Het project MariTIM wordt in het kader van het INTERREG IV-A programma Deutschland-Nederland mede
Naam
Coördinatie
gefinancierd met middelen uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en het Ministerie van
MariTIM: Maritieme Technologieën en Innovaties –
Leadpartner: MARIKO GmbH
Economische Zaken, het “Ministerium für Wirtschaft, Arbeit und Verkehr” van de deelstaat Niedersachsen
Modelregio Duitsland/Nederland
Co-partner: TCNN
hein-Westfalen en de provincies Drenthe, Fryslân, Gelderland, Groningen en Noord-Brabant. Het wordt begeleid
Doel
Aantal partners
door het programmamanagement INTERREG van de Eems Dollard Regio (EDR).
Innovatiegerichte maritieme samenwerking in het
35
evenals het “Ministerium für Wirtschaft, Energie, Industrie, Mittelstand und Handwerk” van de deelstaat Nordr-
Duits-Nederlandse grensgebied
Regionaal programmamanagement
Unterstützt durch: / Mede mogelijk gemaakt door:
Technologisch zwaartepunt
Eems Dollard Regio (EDR)
Ontwikkeling van innovatieve scheepsaandrijvingssystemen
Website
Looptijd
www.maritim-de-nl.eu
2011-2015
Budget
www.deutschland-nederland.eu
2
8,8 miljoen EUR, waarvan 5,3 miljoen EUR subsidie
3
VOORWOORD
VOORWOORD
Birgit Honé, secretaris-generaal Niedersächsische Staatskanzlei
Hans Konst, gedeputeerde Provincie Friesland
Het INTERREG-programma in het Duits-Neder-
Met name de regio Weser-Ems hecht grote waarde
In Nederland wordt het onderwerp “Green Ship-
Deze activiteiten ondersteunen de weg naar een
landse grensgebied tussen de Noordzeekust en de
aan het thema Green Shipping en gaat op instigatie
ping“ met het oog op milieu- en klimaatbescher-
Duits-Nederlandse maritieme modelregio.
Beneden-Rijn levert een wezenlijke bijdrage aan de
van de deelstaat de uitdaging aan om dit innova-
ming in de scheepvaart, maar ook om redenen van
Tegen de achtergrond van de opgedane ervaringen
ontwikkeling van de grensregio tot een geïnte-
tiethema mee te ontwikkelen en realiseren. In het
efficiëntie en rendabiliteit steeds belangrijker, en
en met het oog op toekomstige mogelijkheden die
greerde Europese regio en aan een versteviging
kader van haar regionale innovatiestrategie en
ook in Fryslân wordt overwogen om deskundigheid
zich aandienen op basis van de gezamenlijke stra-
van de concurrentiepositie op de globale markten.
tegen de achtergrond van het nieuwe structuurpo-
en knowhow op dit gebied te bundelen in een duur-
tegie Noord in het nieuwe INTERREG V-programma,
INTERREG biedt ondernemingen en kennisinstel-
litieke paradigma van de zogenaamde intelligente
zaam maritiem netwerk.
zijn we verheugd dat MariTIM-projectpartners en
lingen de bijzondere mogelijkheid om innovatie en
specialisatie in Nedersaksen heeft Weser-Ems de
samenwerking in de economie in de grensregio te
maritieme branche als een van de drie compe-
Tussen Noord-Nederland en de Duitse regio We-
onder leiding van de leadpartner MARIKO GmbH
stimuleren. De investeringen in de grensoverschrij-
tentievelden voor de komende jaren gedefinieerd.
ser-Ems wordt de maritieme samenwerking, tussen
opnieuw een projectaanvraag voorbereiden, die
dende samenwerking zijn daarbij uiterst veelzijdig.
Green Shipping zal binnen dit veld een belangrijk
de bedrijven onderling maar ook met de kennisin-
in de context “Green Shipping“ toekomstgerichte
Birgit Honé,
Ook de maritieme sector heeft geprofiteerd van de
zwaartepunt van ontwikkelingen vormen. Deze zul-
stellingen al enkele jaren steeds intensiever. De
uitgangspunten voor samenwerking bevat, om
Hans Konst,
secretaris-generaal
lopende subsidieperiode van INTERREG.
len structureel begeleid worden door de Maritieme
grensoverschrijdende samenwerking in de maritie-
daarmee nieuwe impulsen te geven door sterkere
gedeputeerde
Strategieraad Weser-Ems.
me sector heeft zich – volgens de hierbij betrokken
samenwerking van maritieme bedrijven en kennisin-
Provincie Friesland
partijen – in de afgelopen jaren ontwikkeld tot een
stellingen aan beide kanten van de grens.
Niedersächsische
Staatskanzlei
De maritieme economie heeft een prioritaire
nieuw gewonnen ondernemingen en instellingen
betekenis voor Nedersaksen. Meer dan 40.000
Het sinds 2011 lopende samenwerkingsproject
stabiele factor met een reële meerwaarde voor
werknemers zijn werkzaam in deze branche en
MariTIM (Maritieme Technologieën en Innova-
de regio, niet in de laatste plaats in het kader van
Het primaire doel van de projectontwikkeling is
bijna alle sectoren van de maritieme economie zijn
ties - Modelregio Duitsland/Nederland), waarin
het Duits-Nederlandse Interreg VI-A samenwer-
de versterking van het innovatieve vermogen van
in Nedersaksen vertegenwoordigd.
35 ondernemingen en kennisinstellingen in het
kingsproject MariTIM (Maritieme Technologieën en
de maritieme ondernemingen en kennisinstellin-
grensgebied samen werken aan de “groenere“
Innovaties - Modelregio Duitsland/Nederland)
gen in de regio, om meer toegevoegde waarde en
De focus van Green Shipping ligt op het mini-
schepen van morgen, heeft niet alleen bijgedragen
Innovative projecten vormen de kern van het sinds
werkgelegenheid op maritiem gebied te bereiken.
maliseren van de ecologische gevolgen van de
aan een sterkere samenwerking tussen kennisinstel-
2011 succes lopende project. Met het onderzoeken,
Hierbij zijn – ondanks concurrentie en crisissen in
scheepvaart. Vanuit een integraler perspectief
lingen en ondernemingen, maar ook gezorgd voor
ontwikkelen en testen van nieuwe aandrijvings-
de scheepvaart – samenwerking en kennistransfer
is echter ook de duurzame veiligstelling van de
extra groei- en werkgelegenheidseffecten voor de
systemen op concrete schepen werden nieuwe
positieve elementen gebleken voor economisch
concurrentiekracht van de maritieme sector van
hele maritieme branche in de regio. Deze resultaten
inzichten gewonnen voor de scheepvaart van
succes.
belang. Het is zelfs zo dat bij actieve meewerking
moeten worden geconsolideerd en versterkt. We
morgen. Bovendien werden grensoverschrijdende
aan ontwikkelingen in Green Shipping bijzondere
zijn dan ook blij met de verschillende aanzetten
maritieme structuren ontwikkeld en versterkt. Ook
Ik wens MARIKO GmbH, alle participerende bedrij-
kansen bestaan voor deze bedrijfstak, niet alleen in
voor samenwerking, die momenteel worden voor-
werd een reeks maatregelen geïmplementeerd, die
ven en kennisinstellingen de komende jaren veel
Nedersaksen maar ook in Nederland. De regering
bereid en verder uitgewerkt, om ze te integreren in
hebben bijgedragen aan de vorming van netwerken
succes toe en ben ervan overtuigd dat dit soort
van de deelstaat Nedersaksen heeft besloten om dit
het nieuwe INTERREG-subsidieprogramma voor de
in de maritieme branche in het Duits-Nederlandse
interregionale projecten een blijvende positieve
toekomstperspectief gericht gestalte te geven en
fase tot 2020.
grensgebied en daarbuiten. Daartoe behoren talrijke
invloed hebben op stimulering van de kennisecono-
ondernemingen actief te ondersteunen bij de over-
workshops, conferenties, excursies, beursoptredens
mie en werkgelegenheid.
gang naar een “groenere scheepvaart“. Het huidige
en presentaties op vakevenementen. Bovendien
coalitie-akkoord geeft aan dat de deelstaat-re-
werd het maritieme potentieel aan beide kanten
gering beoogt om een “Competentiecentrum voor
van de grens nader geanalyseerd en een groot
Green Shipping“ op te bouwen dat in de toekomst
aantal synergiën vastgesteld.
alle activiteiten voor een milieuvriendelijke scheepvaart gaat coördineren.
4
5
GREEN SHIPPING ALS
TOEKOMSTOPGAVE
Twee scheepvaartnaties bundelen hun krachten
ter, stikstofoxide, chloorfluorkoolstofverbindingen,
Deze ontwikkelingen vereisen aanzienlijk hogere
om samen innovaties te ontwikkelen voor de
koolstofdioxide en zwaveldioxide in uitlaatgassen.
efficiency en strategieën, waarmee de schepen
maritieme toekomst. In het INTERREG-project
Koolstofdioxide (CO2) is het sterkste klimaatre-
klaar voor de toekomst en rendabeler gemaakt
Maritieme Technologieën en Innovaties – Model-
levante broeikasgas en komt vooral vrij door de
kunnen worden, ook met het oog op een adequate
regio Duitsland/Nederland (MariTIM) hebben 35
verbranding van fossiele energiebronnen.1 Volgens
voorbereiding op de momentele en toekomstige
maritieme ondernemingen en kennisinstellingen in
berekeningen van de International Maritime
aanscherping van grenswaarden. De economische
“Door bundeling van competenties, het
in netwerken bij elkaar brengen van
bedrijfsleven, wetenschap en overheden
en grensoverschrijdende samenwerking
worden innovatieve ontwikkelingen via
INTERREG ondersteund. Dat is ook het
uitgangspunt van het project “MariTIM“.
De resultaten tot nu toe laten zien dat hier
richtinggevende successen kunnen worden geboekt en door grensoverschrijdende
samenwerking in netwerken meer kan
worden bereikt.“
het Duits-Nederlandse grensgebied en daarbuiten
Organisation (IMO) was de scheepvaart in 2007
druk op de scheepvaart vormt dan ook tegelijk een
Hermann Wessels, directeur INTERREG bij EDR
de handen ineengeslagen om “groenere schepen
verantwoordelijk voor ca. 4,5 % van de wereldwijde
aanleiding voor maatregelen op gebied van Green
van morgen“ te ontwikkelen.
CO2-uitstoot.2 Bovendien is het gebruik van zware
Shipping. In een verder verstevigde samenwerking
1.
2.
de rederijen geconfronteerd met stijgende brandstofprijzen – bunkerolie kost tegenwoordig drie keer
zoveel als vijf jaar geleden – en een stroom aan
kostbare milieubeschermingsregels.7
olie als brandstof de oorzaak voor hoge zwavel-
van het maritieme bedrijfsleven en de maritieme
“Het project MariTIM heeft op indrukwekkende wijze de meerwaarde bewezen van
grensoverschrijdende samenwerking – de
verschillende mentaliteit van Nederlanders en Duitsers levert ook verschillen
in aanpak op, wat leidt tot constructieve
oplossingen. Deze succesvolle weg willen
we met het oog op een milieuvriendelijke
scheepvaart in de nieuwe INTERREG-subsidieperiode voortzetten en uitbouwen.“
en stikstofemissies alsmede roet en fijnstof.3 Op
wetenschap, in samenspel met grensoverschrij-
grond van de stijgende transportvolumes wordt
dende bundeling van competenties in de context
er rekening mee gehouden dat de emissies van de
van Green Shipping, worden waardevolle impulsen
scheepvaart ook in de toekomst nog duidelijk zullen
gezien voor werkgelegenheid en milieubescherming,
toenemen.
in het bijzonder voor de maritieme regio Noord-Ne-
Bernhard Bramlage, commissaris van het district Leer
wereldwijd steeds zinvoller lijken te maken. De we-
directeur INTERREG bij
de Eems Dollard Regio
3.
4.
5.
6.
derland/Weser-Ems.
Bovendien zijn het kijken naar efficiëntie en rendabiliteit centrale aspecten, die Green Shipping-acti-
Hermann Wessels,
7.
viteiten voor maritieme ondernemingen aan beide
HypoVereinsbank, „Trendstudie Green Shipping“,
01/2009, S.5
www.guardian.co.uk/environment/2008/feb/13/
climatechange.pollution
www.institut-fresenius.de/dienstleistungen/
environmental_services/green_shipping/index.shtml
http://www.zeit.de/2010/02/Schiffahrtskrise
7. Nationale Maritime Konferenz,
Wilhelmshaven 2011, Gesamtdokumentation, S.77
KOM(2009) 8, endgültige Fassung, „Mitteilung der
Kommission an das Europäische Parlament, den Rat, den
Europäischen Wirtschafts- und Sozialausschuss und den
Ausschuss der Regionen“, 21.1.2009, S.2
Oxford Economics (2014): Fakten zur EU-Schifffahrtsbranche. IN: Deutsche Seeschifffahrt, Ausgabe Mai 2014, S. 9
(EDR)
zijden van de Duits-Nederlandse grens maar ook
INTERREG
Eems Dollard Regio (EDR)
minder nieuwe schepen gebouwd, banken trokken
Begin jaren ‘90 heeft de EU het gemeenschapsinitiatief
De Eems Dollard Regio (EDR) is de noordelijkste Europese
zich terug uit de financiering, de vrachttarieven
INTERREG in het leven geroepen. Sindsdien wordt met dit
grensregio langs de Duits-Nederlandse grens en is op-
kelen en testen van nieuwe aandrijvingssystemen
zonken drastisch, scheepsfondsen gingen failliet
initiatief de grensoverschrijdende samenwerking in de Eu-
gericht in 1977. De regio heeft een totaal oppervlak van
op concrete schepen werden nieuwe inzichten
en door de insolventie van opdrachtgevers raakten
ropese Unie gestimuleerd. INTERREG is een van de centrale
20.166 km² en ligt voor ongeveer 56 % aan Nederlandse
gewonnen voor de scheepvaart van de toekomst.
talrijke rederijen en scheepswerven in existentiële
instrumenten in de Europese cohesie- en regiopolitiek,
en voor 44 % aan Duitse zijde. Het EDR-programmage-
De realisatie vond plaats door Duits-Nederlandse
nood.4
waarmee de verschillen in ontwikkeling tussen de Europese
bied beslaat aan Duitse zijde het noord-westelijke deel
Bernhard Bramlage,
reldwijde economische crisis van de afgelopen jaren
commissaris van
Drie innovatieprojecten, die in deze brochure
heeft de maritieme sector hard geraakt: er werden
het district Leer
worden voorgesteld, vormden de kern van het
succesvolle project. Met het onderzoeken, ontwik-
regio‘s dienen te worden verminderd en de economische
van de deelstaat Nedersaksen en aan Nederlandse zijde de
aantal activiteiten droeg bij aan de vestiging van
Wereldwijd wordt ongeveer 90 % van het inter-
samenwerking dient te worden versterkt. Tussen 2007
provincies Groningen, Drenthe en Fryslân. Het kantoor van
een Duits-Nederlandse maritieme modelregio en
nationale goederenverkeer afgewikkeld via de
en 2013 investeerde de EU meer dan 8,5 miljard euro in
de EDR is gevestigd in het Nederlandse Bad Nieuweschans
maakte de weg vrij voor de voorbereiding van
scheepvaart.5 Ook voor de Europese economie is de
de grensoverschrijdende samenwerking in heel Europa.
en heeft zich tevens ontwikkeld tot een Duits-Nederlands
toekomstige samenwerkingsprojecten.
scheepvaart een belangrijke economische factor:
INTERREG wordt gefinancierd door het Europees Fonds voor
ontmoetingscentrum, waarin grensoverschrijdende eve-
terwijl 80 % van de totale handel via havens loopt,
Regionale Ontwikkeling (EFRO). Het subsidieprogramma
nementen en andere activiteiten plaatsvinden en talrijke
Green Shipping beschrijft primair de milieu- en
wordt 40 % van het interne Europese vrachtvolume
bestaat uit drie onderdelen. In deel A vindt de subsidie van
grensoverschrijdende projecten worden geïnitieerd. Tevens
klimaatbescherming in de scheepvaart, waarbij de
via korte zeetrajecten vervoerd.6 Er is nog steeds
grensoverschrijdende samenwerking plaats. Regio‘s die zijn
is hier het regionale programma-management voor het
focus vooral ligt op emissievermindering en het
geen sprake van een echte ontspanning van de
gelegen aan nationale grenzen en zeegrenzen komen hier-
INTERREG – programma Deutschland-Nederland geves-
brandstofverbruik van schepen. In de scheepvaart
crisissituatie: het gemiddelde chartertarief voor alle
voor in aanmerking. Vanuit het INTERREG IV A-programma
tigd.
ontstaan, net als bij andere verkeersmiddelen, mili-
scheepstypen bedroeg in de jaren ‘90 van de vorige
“Deutschland – Nederland 2007-2013“ wordt o.a. het project
eubelastingen door met name afval, olie, afvalwa-
eeuw 12.000 US-dollar per dag en schip tegen
MariTIM ondersteund.
consortia uit bedrijfsleven en onderzoek. Een groot
6
gemiddeld 9.600 US-dollar nu. Bovendien worden
7
ECO² Inland Vessel
GROENE BINNENVAART OP
SUCCESVOLLE KOERS
Stapelloop van de
“Sirocco“
Verslag van het deelproject ECO2 Inland Vessel
Binnen de transportbranche vormt de binnenscheepvaart een bijzonder segment. Aan de ene
Bron: Chemgas
Liquified Natural Gas (LNG)
kant geldt het binnenschip vandaag al als een
van de meest milieuvriendelijke verkeersmiddelen.
LNG is aardgas dat door afkoeling tot een temperatuur van ca. -162 °C in vloeibare toestand wordt gebracht. De expansie-
Tegelijkertijd is echter de neiging tot innovatie in de
verhouding van vloeibaar naar gasvormig gas bedraagt bij LNG 1:600, zodat grote hoeveelheden energie in de vorm van LNG
binnenscheepvaart relatief gering. De binnenvaart
kunnen worden getransporteerd en bevoorraad. Naast eenvoudige opslag en transport heeft LNG nog een ander essentieel
heeft echter nieuwe innovatieve impulsen nodig om
voordeel: Het is zeer economisch en efficiënt, want als zuiver aardgas, dat bijna voor 100 % uit methaan bestaat, heeft het een
de branche economisch gezond te houden en zich
gemiddelde verbrandingswaarde van circa 11,6 kWh per kubieke meter. Bij de verbranding ontstaan dus minder emissies, omdat
in nog sterkere mate te positioneren als milieu-
LNG nauwelijks stikstof en zwavel bevat. Dat leidt tot een vermindering van de CO2-uitstoot en ook van fijnstof, zwaveldioxide
vriendelijk transportalternatief.
en stikstofoxiden.
Met dit doel voor ogen hebben enkele van de
meest innovatieve bedrijven en organisaties uit de
De grafiek is het resultaat van een vergelijking
branche de handen ineengeslagen en een grens-
van de investeringskosten (CAPEX) en operatio-
overschrijdend consortium gevormd onder de naam
ECO² Inland Vessel. Het doel van de groep was het
nele kosten (OPEX) voor diverse binnenschepen
„Kraftstoff-Wasser-Emulsionsanlage“ van de firma Exomission
doen van onderzoek naar en een systeemvergelij-
meest belangrijk: het vaarprofiel (motorvermogen/
Bron: MARIKO GmbH
king van verschillende aandrijvingsconcepten, om
bedrijfsuren). De grafiek toont het aantal jaar wat
de efficiëntste en rendabelste aandrijving voor de
de scheepseigenaar nodig heeft om de extra inves-
verschillende typen binnenschepen vast te stellen.
tering om op LNG als brandstof terug te verdienen.
en verschillende voortstuwingsconfiguraties en
De grootste factor is de besparing op brandstofDaarbij is rekening gehouden met alle relevante
kosten (aanname kosten LNG: 20 % minder dan
factoren zoals vaargebied, vracht, scheepslengte en
Gasolie, bij gelijke energieinhoud), die natuurlijk
vaarprofiel. Inmiddels werden in het project ECO²
toeneemt met het geinstalleerd vermogen en het
Inland Vessel vier concrete schepen gerealiseerd,
aantal bedrijfsuren. Dit verklaart de bandbreedte
die als voorbeeld kunnen dienen voor de hele bin-
van de cirkels: aan linkerzijde schepen die vooral op
nenvaartbranche. Daartoe behoren het wereldwijd
de Rijn varen, rechts de schepen die vrijwel uitslui-
eerste voor aandrijving met LNG (Liquefied Natural
tend op de kanalen varen (ARA), Bron: Wärtsilä
Gas) verbouwde binnenschip van rederij Danser
(koppelverband “Eiger-Nordwand“) en de eerste
in Noord-Nederland gebouwde tanker van de
rederij Chemgas (“Sirocco“) met LNG aandrijving.
Bovendien werd de verbouwing van een hybride
8
droge-lading-schip van Scheepvaartbedrijf Vranken
Contact:
Het wereldwijd eerste voor aandrijving met LNG (Liquefied Natural Gas) ver-
B.V. (“Goblin”) ondersteund en de inbouw van een
Bram Kruyt
bouwde binnenschip van de rederij Danser (koppelverband “Eiger-Nordwand“)
module op basis van brandstof-water-emulsie-
Wärtsilä Netherlands B. V.
Bron: Reederei Danser
technologie op de dubbelwandige tanker “Rudolf
Tel: + 31 (0)653 797 703
Deymann“ van rederij Deymann begeleid.
Email: [email protected]
9
LNG Passenger Vessel
NIEUWE PERSPECTIEVEN
VOOR DE PASSAGIERSVAART
Verslag van het deelproject LNG Passenger Vessel
Passagiersschip “MS Ostfriesland“,
Bron: AG EMS
tweede project betreft de veerboot naar Borkum
“MS Ostfriesland“ van AG EMS: met behulp van een
onderzoeksconcept en een haalbaarheidsonderzoek
biedt nieuwe kansen, maar behelst ook nog een
werden de kadervoorwaarden onderzocht voor het
reeks onzekerheden, bijvoorbeeld op infrastructu-
ombouwen van de veerboot uit 1985, die vaart
De passagiersscheepvaart in Europa wordt vandaag
reel, logistiek en juridisch gebied. Ook economisch
tussen Emden, Eemshaven en Borkum. Op basis van
de dag nog grotendeels conventioneel met normale
gezien is LNG een aantrekkelijk alternatief voor
deze inzichten is de “MS Ostfriesland“ omgebouwd.
scheepsdiesel als brandstof bedreven. Dit geldt
traditionele brandstoffen.
Bij deze “major conversion“ werd de veerboot met
eveneens voor het Duits-Nederlandse grensgebied.
10
15 meter verlengd en voorzien van een elektrisch
Juist hier beweegt de passagiersvaart zich echter
In het innovatieproject “LNG Passenger Vessel”
platform, dat wordt gevoed door een set du-
in voor een deel zeer milieugevoelige gebieden. Dit
hebben Duitse en Nederlandse bedrijven de handen
al-fuel-generatoren (elk 1056 kW van het merk
geldt zowel voor de veerdiensten naar de Friese en
ineengeslagen om een bijdrage te leveren aan de
Wärtsilä) en een set LNG-generatoren (elk 394 kW
Oost-Friese eilanden, die door het Nationaal Park
bescherming van ecologisch gevoelige watergebie-
van het merk Mitsubishi). Onlangs ging de “MS
Waddenzee leiden, als voor de rondvaarten in soms
den, door de invoering van duurzame technologieën
Ostfriesland“ als eerste LNG-aangedreven veerboot
gevoelige binnenwateren. De daarbij ontstaande
voor scheepsaandrijving. In het kader van het pro-
onder Duitse vlag weer in de vaart.
uitlaatgas- en geluidsemissies van de schepen
ject vond een onderzoek plaats van de technische
dr. Jürgen Göken, op de “MS Ostfriesland“ ter lokalisering van geluidsbronnen,
botsen met de behoefte aan bescherming van deze
en economische haalbaarheid van een LNG-elek-
bron: Hochschule Emden/Leer, prof. dr. Jürgen Göken
ecologisch waardevolle gebieden. Ook strengere
trisch aandrijvingssysteem in de passagiersvaart op
milieueisen zijn een belangrijke reden voor de
basis van twee case studies. Bij de eerste case stu-
Contact:
scheepvaart voor omschakeling naar alternatieve
dy gaat het om een passagiersschip van Rondvaar-
Leo van der Burg
en milieuvriendelijkere brandstoffen. Een van de
dij Princenhof voor maximaal 250 passagiers, dat
NHL Hogeschool
mogelijkheden is de overstap op LNG (Liquefied Na-
in het Nederlandse binnenland zou kunnen worden
Tel.: +31 (0)6 45 30 6104
tural Gas, zie infoblok p. 9). De toepassing van LNG
ingezet in een beschermd landschapsgebied. Het
E-Mail: [email protected]
Opnames met een akoestische camera door de Hochschule Emden/Leer, prof.
11
Wind Hybrid Coaster
WE HIJSEN DE ZEILEN!
Verslag van het deelproject Wind Hybrid Coaster
Aan het begin van de vorige eeuw namen win-
daarbij een nieuwe generatie motor-rotor-zeilboten
donafhankelijke motorschepen de plaats in van zeil-
ontwikkeld. 14 partners uit het Duits-Nederlandse
schepen. Maar in de loop van de opvolgende decen-
grensgebied werkten gezamenlijk aan het concipi-
nia maakten de kosten voor fossiele brandstoffen
eren en bouwen van dit windzeilsysteem met een
in de scheepvaart een steeds groter aandeel van de
aerodynamisch werkende, licht geconstrueerde
lopende kosten uit. Naast kostenbeheersing zijn ook
rotor voor kleinere schepen. De ECO FLETTNER™
klimaatbescherming en het sparen van natuurlijke
kan met hoge toerentallen een breed spectrum aan
bronnen uitdagingen voor de scheepvaart. Op inter-
windsnelheden energetisch benutten. Door de extra
“Godewind”,
nationaal niveau heeft de IMO (International Mari-
gewonnen windenergie kan de motoraandrijving
Bron: CIG Maritime
time Organisation) met het Internationaal Verdrag
en daarmee het brandstofverbruik en schadelijke
Technology Groningen
ter voorkoming van verontreiniging door schepen
emissies worden gereduceerd. De ECO FLETTNER™
(MARPOL) een reeks maatregelen en standaards in-
heeft een hoogte van 18 meter en een diameter van
gevoerd voor een schonere scheepvaart. Er werden
3 meter en kan onder optimale omstandigheden de
zogenaamde Emission Control Areas (ECA‘s) vastge-
aandrijving voor 100 % overnemen. Naast bouw-
legd. Dit zijn bijzondere zones van de scheepvaart
kundige maatregelen werden activiteiten ontplooid
waarin onder andere speciale milieurichtlijnen voor
op gebied van vermogensprognose en weerrouting,
emissies gelden. Tegen deze achtergrond is speciaal
om de optimale toepassingsmogelijkheden van de
voor de kustvaart een Duits-Nederlands partner-
Flettner-rotor vast te stellen.
De rotor met de naam “ECO FLETTNER™“, die een
consortium gevormd, om emissies te verminderen
hoogte heeft van 18 meter en een diameter van
en gratis aandrijving met behulp van wind te ge-
3 meter, kan onder optimale omstandigheden de
nereren. In het deelproject Wind Hybrid Coaster is
aandrijving voor 100 % overnemen.
Bron: MARIKO GmbH
Flettner-Rotor
Een Flettner-rotor is een zogenaamde aerodynamische aandrijving. Door een roterende cilinder, die
Modelling the flow
blootstaat aan de windstroom, wordt extra aandrijvingsvermogen opgewekt. Door de versnelling van
field for calculating the
de cilinder aan de ene kant ontwikkelt zich hier een onderdruk en aan de andere kant een overdruk.
forces depending on
De Flettner-rotor ontwikkelt door het magnus-effect een dwarse aandrijving ten opzichte van de
the wind speed and the
windstroom door stuwdruk- en zuigkrachten.
speed ratio (wind speed
v = 20 kn = 0,289 m/s;
speed ratio of the flettner rotor λ = 5)
Contact:
Bron: Hochschule
Ralf Oltmanns
Emden/Leer, prof.
Entwicklung und Vertrieb von regenerativen Antriebstechniken
dr.-ing. Jann Strybny
Tel: + 49 (0)172 – 4255028
Email: [email protected]
12
13
Maritieme kennissamenwerking en netwerkvorming
MARITIEME KENNISSAMENWERKING EN NETWERKVORMING
Naast de vakinhoudelijke uitwisseling boden de
Verslag van deelproject-overkoepelende netwerkactiviteiten
Bron: MARIKO GmbH
excursies ook de mogelijkheid voor persoonlijke
ontmoetingen – zoals hier bij een avondwandeling
op het strand van Terschelling
Doel van de Duits-Nederlandse samenwerking
op het gebied van “Maritieme Technologieën en
Innovaties“ is de versterking van de innovatie en
samenwerking in de maritieme branche in en buiten
de grensregio. Door sterkere samenwerking tussen
kennisinstellingen en ondernemingen worden extra
impulsen teweeggebracht voor groei en werkgelegenheid in de branche. Dat geldt niet alleen voor
de betrokken ondernemingen, maar voor de gehele
maritieme sector in de regio.
Naast de drie beschreven innovatieprojecten werd
in het MariTIM-project een groot aantal activiteiten gerealiseerd, om de grensoverschrijdende
structuren verder uit te bouwen en te verstevigen.
In het kader van de “Maritieme Kennissamen-
Conferentie ter gelegenheid van de start van een LNG-initiatief op 2013 in het
werking“ vonden wederzijdse bezoeken van de
Maritimes Kompetenzzentrum in Leer met meer dan 200 deelnemers,
betrokken onderzoeks- en kennisinstellingen plaats.
Bron: MARIKO GmbH
Deze tweedaagse bezoeken bevatten een programma waarbij de instellingen en actuele onderzoeksen ontwikkelingsprojecten werden voorgesteld
en ideeën werden gegenereerd voor toekomstige
samenwerking.
Bovendien werden talrijke conferenties, workshops
Deelnemers aan een excursie over het thema LNG in de
en vakexcursies georganiseerd, om de projectpart-
binnenvaart op de Argonon in Rotterdam.
ners maar ook externe ondernemingen en instel-
Bron: Johan de Witte, De Binnenvaartkrant
lingen bij elkaar te brengen en te discussiëren en
informeren over actuele ontwikkelingen.
Ook beursoptredens en presentaties bij diverse
Majesteit Koningin Máxima, die in mei 2014 een
vakevenementen in heel Europa werden gebruikt
bezoek brachten aan het Maritimes Kompetenzzen-
om de innovatieprojecten in de vakwereld te com-
trum. Katja Baumann, projectleider van het project
municeren. De meest prominente belangstellenden
MariTIM, had de gelegenheid om het koningspaar te
voor het MariTIM-project waren ongetwijfeld
leren kennen en verslag te doen van de successen
Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander en Hare
van de Duits-Nederlandse samenwerking.
Het MariTIM Project op de Promotiedagen in Groningen
Bron: MARIKO GmbH
14
15
PERSPECTIEVEN VAN DUITSNEDERLANDSE MARITIEME
SAMENWERKING
Veelzijdige uitdagingen voor de maritieme economie
Studie: “Noordelijke maritieme regio Potentieel van
het maritieme bedrijfsleven in de regio Noord-Nederland / Weser-Ems en perspectieven voor samenwerking“,
Bron: MCON Dieter Meyer Consulting GmbH 2014
De uitdagingen voor de maritieme branche zijn zeer
waarvoor in het MariTIM-project opdracht werd
Bovendien wordt in maritieme diensten voor de
divers: de negatieve effecten van de economische
gegeven, laat toekomstige maritieme activiteiten-
offshore-windindustrie een perspectief gezien voor
en financiële crisis op de scheepvaart zijn nog altijd
gebieden en samenwerkingsmogelijkheden voor
grensoverschrijdende maritieme samenwerking.
voelbaar en de wereldwijde concurrentie in de ver-
ontwikkeling zien.
Daarbij staan de volgende aspecten in de focus:
milieueisen vragen om nieuwe technologieën en
Aan beide zijden van de grens wordt groot poten-
•
hoge investeringen. In totaliteit is de economische
tieel gezien in het thema maritieme logistiek en
schillende maritieme sectoren neemt toe. Strengere
havenlocaties, o.a. door infrastructurele maat-
haveninfrastructuur. Dit omvat op de eerste plaats
Karel Groen,
directeur EDR
(Eems Dollard Regio)
“De toekomst van de Duits-Nederlandse
samenwerking ligt in de bereidheid om
echt naar elkaar te luisteren en te investeren in gemeenschappelijke oplossingen.
Als buren in de Eems Dollard Regio kunnen we elkaar toegevoegde waarde leveren. Grensoverschrijdende samenwerking
kost tijd en inzet, maar het biedt concrete
resultaten.“
de gehele waardeketen van de maritieme logistiek,
en andere sectoren van de maritieme economie.
regelen en specialisatie
Maritime Region im Norden
Verdere ontwikkeling van offshore-logistiek
Potenziale der maritimen Wirtschaft in der
Region Nordniederlande / Weser-Ems und
Perspektiven der Zusammenarbeit
en IT-concepten
•
Uitbouwen van de samenwerking
langs de gehele waardeketen
Maar ook de haveninfrastructuur is hieraan gekoppeld; deze moet verder worden ontwikkeld om de
Aanzienlijk potentieel wordt ook gezien in de voort-
voorwaarden te scheppen voor een versteviging
zetting van het werk rondom het thema duurzame
van de concurrentiepositie. Tot de bijbehorende
scheepsaandrijvingen. De verdere uitbouw van het
ontwikkelingsdoelen behoren o.a.:
“gezamenlijke“ waddenzeegebied als pioniersregio
•
Uitbouwen van de havenfuncties
Daarmee gaat een versterking van op techno-
en specialisatie van de havens
logie gerichte bedrijven in de regio gepaard, om
Uitbouwen van de waterwegen, in het
gezamenlijk verdere activiteiten op het gebied van
de regio gevestigde ondernemingen te ontdekken.
bijzonder ook voor grotere scheepsklassen
alternatieve scheepsaandrijvingen te realiseren. In
Uiteindelijk moet de branche de nieuwe uitdagin-
en schepen met meer diepgang
dit verband bereiden de MariTIM-projectpartners
Uitbouwen van de capaciteit van de havens,
en nieuw gewonnen partnerondernemingen en
ook voor grotere overslagvolumes
instellingen onder de coördinatie van de leadpart-
druk in de branche hoog en het is een uitdaging
om daarin tegelijkertijd nieuwe kansen voor de in
gen aangaan – niet alleen op korte termijn maar
•
•
vooral ook met het oog op de verdere toekomst. De
focus op specialisatie, innovatie en samenwerking
Ontwikkeling van de havenrelevante
ner MARIKO GmbH een projectaanvraag voor in de
zal richtinggevend zijn voor de versterking van de
infrastructuren, om de sterke positie als
context van Green Shipping voor de INTERREG V
maritieme regio in het noorden. De studie “Noorde-
maritieme regio uit te bouwen, o.a.
A-subsidieperiode.
lijke maritieme regio – Potentieel van het mari-
verbetering van de aansluiting op het
•
tieme bedrijfsleven in de regio Noord-Nederland /
Weser-Ems en perspectieven voor samenwerking“,
Noordelijke maritieme regio
Potentieel van het maritieme bedrijfsleven in de
regio Noord-Nederland / Weser-Ems en
perspectieven voor samenwerking
voor Green Shipping is daarvan een voorbeeld.
Karel Groen, directeur EDR (Eems Dollard Regio)
16
•
d.w.z. activiteiten van de havens, rederijen/scheepvaart, toeleverende en dienstverlenende bedrijven
Verdere ontwikkeling van de offshore-
•
achterland via het spoor en de weg
Contact MariTIM:
Contact MariTIM:
Verdere ontwikkeling van de
Katja Baumann
Piet Alberts
transshipment-mogelijkheden
Tel: +49 491 926-1179
Tel: +31 50-5752825
[email protected]
[email protected]
17
Energy Valley
Hanze University Groningen
TCNN (Co-Partner)
CIG Maritime Technology
AG EMS
Hochschule Emden/Leer
Jens Werner Coaster Service
Marine Faserverbund-Technik Haring
NHL Hogeschool
DNV GL
Lloyd‘s Register
Dirks Elektrotechnik GmbH
Rondvaardij Princenhof
Electric Ship Facilities B.V.
Cofely West Industrie B.V.
MARIKO GmbH (Leadpartner)
Harms Elektromaschinen
JPW Privattreuhand GmbH & Co. KG
LAIS Nord GbR
SEC GmbH & Co. Shipservices KG
Ralf Oltmanns Regenerative Antriebstechniken
Cofely Experts B.V.
Maritima Green Technology
TNO
Reederei Deymann
Wessels Reederei
Shipco B.V.
BOMA Maschinenbau GmbH
MARIN
Koedood Dieselservice B.V.
Ontwerpbureau Kooimann B.V.
Scheepswerf Gebr. Kooimann B.V.
Stichting Projecten Binnenvaart
Wärtsilä Netherlands B.V.
DST
Chemgas Barging S.a.r.l.
Übersicht der Projektpartner
Overzicht van de projectpartners
18
19

Vergelijkbare documenten