Raakvlakken tussen welzijn, publieke gezondheid en de drie

Commentaren

Transcriptie

Raakvlakken tussen welzijn, publieke gezondheid en de drie
Impressie van twee netwerkbijeenkomsten
Raakvlakken
tussen welzijn, publieke gezondheid
en de drie decentralisaties
Jeugd, werk & inkomen, zorg
en publieke gezondheid
Gemeenten zijn per 1 januari 2015 verantwoordelijk voor
jeugdhulp, werk en inkomen en ondersteuning aan langdurig zieken en ouderen. Een deel van deze taken hadden
ze al, een deel is overgenomen van de Rijksoverheid. De
decentralisaties bieden mogelijkheden om welzijn en
publieke gezondheid dichter bij elkaar te brengen, zodat
de mensen waar het om draait nóg beter af zijn. Maar hoe
doen we dat? Dat was het onderwerp van gesprek tijdens
twee netwerkbijeenkomsten in november 2014, georganiseerd door het RIVM Centrum Gezond Leven, Movisie en
GGD GHOR Nederland.
Geen blauwdruk voor samenwerking, wel raakvlakken
Voor nauwere samenwerking tussen sociaal en gezondheid bestaat geen blauwdruk. Zo’n blauwdruk zou geen recht doen aan
lokale en regionale verschillen. De bijeenkomsten waren daarom
vooral op gericht op het vinden en bespreken van raakvlakken.
Centraal uitgangspunt daarbij was dat beide professionele werelden veel aan elkaar kunnen hebben.
Welzijn
Kracht
Publieke gezondheid
kan helpen bij
•
•
•
•
•
•
• Voorzorg en preventie
• Cijfers
• Meetinstrumenten en
Participatie en activering
Sociale netwerken
Mantelzorgondersteuning
Werken met vrijwilligers
Buurtgericht werken
Weten wat er leeft
methodische aanpak
• Weten wat werkt
• (Zeer) kwetsbare groepen
Publieke gezondheid
Kracht
Welzijn kan helpen bij
•
•
•
•
• Zicht achter de voordeur
• Breder kijken dan
•
•
•
•
Methodische aanpak
Cijfers
Erkende interventies
Meetinstrumenten en
onderzoek
Adviespartner gemeenten
Jongeren tot 19 jaar in beeld
Infectieziektenbestrijding
Breed professioneel netwerk:
van wijkverpleging tot sport,
van school tot wijkverpleging
gezondheid
• Van ‘zendingsdrang’ naar
‘samen met’
• Sociale activering en
netwerken
•
Actuele achtergrond
Hulp vroegtijdig en
dichtbij de mens
De drie decentralisaties van Rijk
naar gemeenten hebben onder
andere als doel dat inwoners
van Nederland meer zelf kunnen doen en meer participeren
in hun eigen buurt. Het is de
bedoeling om mensen daarbij
op een samenhangende manier
te ondersteunen: niet in ‘hokjes’, maar integraal. Iemand die
zich bijvoorbeeld vaak meldt bij
de huisarts, is mogelijk beter af
met een sociale (vrijwilligers-)
activiteit dan met weer een strip
pillen. Bij doorvragen kan ook
blijken dat schulden en een
echtscheiding thuis problemen
veroorzaken. Kortom: vroegtijdig en dichtbij de burger ondersteuning organiseren – dan
wordt het beter en goedkoper,
luidt de gedachte.
Kijk voor meer over de decentralisaties in de Handreiking
Gezonde Gemeente op
Loketgezondleven.nl.
Gezondheidsverschillen
zijn groot
Ook op gezondheidsvlak zijn er
belangrijke ontwikkelingen, zo
laat de laatste Volksgezondheid
Toekomst Verkenning (VTV)
zien. Een relevante trend is dat
sociaal-economische gezondheidsverschillen mogelijk nog
groter worden. Er zit zes jaar verschil in levensverwachting tussen hoger en lager opgeleiden,
terwijl de eerste gezondheidsproblemen bij lager opgeleiden
negentien jaar eerder ontstaan
dan bij hoger opgeleiden. Dat
is relevant, omdat gezondheid
en maatschappelijke participatie hand in hand gaan. De
oplossing ligt voor een groot
deel in sociale factoren. Denk
aan opleiding, woonomstandigheden, sociale netwerken en
eenzaamheid. Dit probleem is
niet met één actie op te lossen.
Gemeenten gaan aan de slag
met gezondheidsverschillen
via het landelijke programma
Gezond in de Stad.
Positieve gezondheid
In de wereld van publieke gezondheid wordt de laatste jaren
het concept van ‘positieve gezondheid’ van Machteld Huber
gehanteerd. Hierin is gezondheid het vermogen van mensen
zich aan te passen en zelf regie
te voeren, tegen de achtergrond van fysieke, emotionele
en sociale uitdagingen in het
leven. Afwezigheid van ziekte
is niet langer de norm. Natuurlijk, ziekte wordt waar mogelijk
bestreden, maar daarnaast is
er onder meer aandacht nodig
voor basisgezondheidsvaardigheden, veerkracht en het vermogen tot zelfregie. Gezondheid
niet als doel op zich, maar als
een middel om een zinvol leven
te kunnen leiden.
De zes invalshoeken bij
positieve gezondheid zijn:
1.Lichaamsfuncties.
2.Mentaal welbevinden.
3.De spirituele of existentiële
dimensie, die verband houdt
met het voelen van zingeving.
4.De kwaliteit van leven, ofwel
het lekker in je vel zitten.
5.Sociaal-maatschappelijk
meedoen. Denk aan werk,
relaties, vrije tijd, vrijwilligerswerk, et cetera.
6.Dagelijks functioneren. Kan
iemand zichzelf redden met
de dagelijkse bezigheden?
Bekijk het filmpje over
positieve gezondheid.
Raakvlakken in de praktijk
Als er geen blauwdruk is voor nauwere samenwerking, hoe
vinden we de verbinding dan? Hanneke van Zoest (RIVM
Centrum Gezond Leven) en Marjoke Verschelling (Movisie)
presenteerden ter inspiratie een (niet limitatief ) overzicht
van raakvlakken tussen welzijn en publieke gezondheid. Een
deel van genoemde voorbeelden is niet nieuw, maar is in
het licht van de decentralisaties extra interessant om onder
de aandacht te brengen. Let op: de beschreven voorbeelden
vormen slechts een beperkt doorkijkje van alles wat er in het
land gebeurt!
Raakvlak 1: resultaat
Het beoogde resultaat, namelijk
actief meedoen of het stimuleren van zelfredzaamheid, is in
beide werelden vaak gelijk.
Signaleringsnetwerk Eenzaamheid
De gemeente Veenendaal wil
maatschappelijke participatie en
zelfredzaamheid van (kwetsbare)
ouderen bevorderen en mede
hierdoor sociaal isolement en
vereenzaming tegengaan. Hier-
voor zet zij onder andere in op
het Signaleringsnetwerk
Eenzaamheid. In dat netwerk
brengen partners uit het veld
signalen (casussen) in van
situaties waarvan de inbrenger
constateert, na overleg met de
betreffende oudere, dat er sprake (dan wel een vermoeden) is
van eenzaamheid en waarbij de
inbrenger zoekt naar een passende oplossing is. De casuïstiek
kan worden ingebracht door
deelnemende en niet deelnemende organisaties. Zo komen
er ook meldingen binnen van de
politie, buren, familie of mensen van de kerk. De kernpartners
komen iedere zes weken bijeen
om openstaande casussen te
bespreken. Inmiddels zijn er
kwaliteitscriteria opgesteld voor
zo’n signaleringsnetwerk.
WMOwerkplaatsutrecht.nl
Raakvlak 2: positie in de
preventieketen
De posities in de preventieketen
zijn soms gelijk, bijvoorbeeld als
het gaat over vroegsignalering,
en soms zijn ze juist aanvullend.
Consultatiebureau voor ouderen
Het Consultatiebureau voor
Ouderen in Losser is een samenwerkingsproject tussen
Stichting Cluster-Welzijn Ouderen, Zorggroep Sint Maarten,
Carintreggeland, Domijn, GGD
Regio Twente en de gemeente
Losser. In verschillende gemeenten is een dergelijk systeem
opgezet, waarbij welzijn alle
ouderen vanaf een bepaalde
leeftijd bezoekt en daar samen
met een wijkverpleegkundige
een vragenlijst doorneemt over
het algemeen welbevinden. Aan
bod komen zaken als gezondheid en dagbesteding. In Losser
werken welzijn, GGD, huisarts
en wijkverpleegkundige samen
om vroegtijdig sterktes en zwaktes te signaleren. Waar is een
persoon nog sterk in? Wat kan er
mis gaan? Kan hij of zij nog iets
betekenen voor zijn omgeving?
Welzijn komt bij mensen achter
de voordeur en er kan doorverwijzen worden, bijvoorbeeld
naar preventieactiviteiten in de
wijk. Losser.nl
GeZZond Check 2.0
GGD Hollands Midden doet een
gezondheidscheck bij mensen
die minder dan een jaar een
uitkering krijgen. Behalve een
check, krijgen zij ook een advies
en toeleiding naar gezondheidsactiviteiten. Andere typen aanbod, zoals schuldhulpverlening,
zijn daarbij denkbaar. Een be-
trokkene geeft aan dat er meestal wordt doorverwezen naar een
beweegprogramma en dat er nu
ook gekeken wordt naar aanbod
voor mentale gezondheid.
Ggdhm.nl
Raakvlak 3: methodiek
en interventies
De methodiek en de interventies
kennen overeenkomsten, soms
zitten gezond en sociaal beide in
één interventie.
Beweging als warming-up
voor re-integratie
Dit programma is bedoeld om
mensen met een uitkering
letterlijk in beweging te krijgen
zodat ze zich gezonder gaan
voelen en een dagritme opdoen.
Hun conditie verbetert en lichamelijke klachten die een belemmering vormen voor werk,
kunnen worden opgeheven. Het
versterkt meteen hun netwerk,
doordat ze in beweeggroepen
mensen tegenkomen die in eenzelfde situatie zitten.
Bewegen werkt (Interventiedatabase Loketgezondleven.nl)
TIP! Databanken met interventies
In de sociale sector is de Databank Effectieve sociale interventies te raadplegen. In de
Interventiedatabase Gezond
en Actief Leven zijn leefstijlinterventies te vinden. Bekijk de
database uit de andere sector
eens op bruikbaar materiaal in
uw eigen werk!
Raakvlak 4: kennis
en expertise
De kennis en expertise van beide
werelden raakt elkaar en vult
elkaar aan.
Huiskamers van de Buurt
Huiskamers van de Buurt is in
Amsterdam is opgezet door de
welzijnsorganisatie Combi-wel.
Huiskamers zijn laagdrempelige
plekken waar iedereen terecht
kan die behoefte heeft aan dagritme of een plek om anderen
te ontmoeten. De ontmoeting
staat voorop, maar er wordt ook
gewerkt aan het tegengaan van
eenzaamheid en het opbouwen
van netwerken. Men kan er geza-
menlijk eten en er wordt voorlichting gegeven over gezond
eten en gezond leven. Er liggen
hier volop kansen om uit te breiden met bijvoorbeeld valpreventie of leefstijlinterventies vanuit
de gezondheidsbevordering.
Combiwel.nl
TIP! Als je van elkaar niet weet
wat de precieze expertise of
kennis is, is het lastig van elkaar
gebruik te maken. Investeer
daarom eens in het leggen van
contact met een collega uit de
andere ‘wereld’. Of leer elkaar
kennen door een gezamenlijke
scholing te volgen.
Raakvlak 5: doelgroep
Welzijn en gezondheidsbevorderaars houden zich bezig met
dezelfde doelgroepen, denk aan
jongeren, ouderen, mensen in
een kwetsbare sociaal-economische positie en mensen met
meervoudige problemen (lichamelijke en psychische gezondheid, werk, schulden, et cetera.)
Superwoman
Voor het versterken van de eigen
kracht en het netwerk van mensen, zijn allerlei interventies
ontwikkeld, zoals Superwoman.
Het directe doel van Superwoman is meiden-werkers in het
welzijnswerk (beroepskrachten
en vrijwilligers) toe te rusten,
zodat zij gestructureerd kunnen
werken met meiden die ontevreden zijn over hun uiterlijk,
emotionele problemen
hebben en risicovol seksueel
gedrag vertonen. Achterliggende
doelen zijn dat meiden voor
zichzelf (en hun gezin) kunnen zorgen op lichamelijk,
psychisch, sociaal en geestelijk
gebied. En dat meiden hun
talenten en kwaliteiten kennen,
deze weten in te zetten in de
maatschappij, en leren anderen
dit ook te doen.
Super-woman.nl
TIP! Welzijn en gezondheid opereren vaak in dezelfde wijken of
buurten. Op dit moment vind
je in veel gemeenten sociale
wijkteams. Niet op alle plekken
heeft publieke gezondheid een
duidelijke positie in dat team. In
een aantal gevallen zijn GGD’en
direct of in een tweede schil
bij het wijkteam betrokken. Ga
eens na hoe het wijkteam bij u is
georganiseerd.
Raakvlak 6: thema’s
strekken van een vergoeding. Er
wordt nagegaan of er vergoedingen mogelijk zijn voor zaken als
sociale vaardigheidstrainingen
of sportschoenen, zodat de
kinderen deel kunnen blijven
nemen aan de samenleving.
Interventiedatabase Loketgezondleven.nl
Er zijn bepaalde thema’s of
problemen waar beiden vanuit
de eigen professie aan werken,
denk bijvoorbeeld aan armoede.
Bonusraakvlak: sport
Armoede en gezondheid
van kinderen
Het project Armoede en gezondheid van kinderen van GGD
IJsselland tracht de gezondheidsbedreiging van kinderen
vanwege armoede tegen te gaan.
De interventie richt zich op kinderen uit de groepen 2 en 7 van
het basisonderwijs en bestaat
uit een aantal stappen, namelijk
een periodiek gezondheidsonderzoek vanuit de jeugdgezondheidszorg, een vervolgcontact
en tot slot het al dan niet ver-
Sportcarrousel
In Beek heeft een sportcomplex
een carrousel opgezet voor
beweging, gezondheid en activering van verschillende doelgroepen waaronder ouderen
en mensen met een beperking.
Wellicht kan daar in de toekomst met andere activiteiten
op aangesloten worden zodat
het niet alleen meer om activering gaat en men terugkeert naar
regulier sportaanbod.
Film Sportcarrousel
Via sport in de buurt, op school
of op de vereniging worden talloze verbindingen gelegd.
Tot slot: de werelden van gezondheid en welzijn raken
elkaar ook als het gaat om functies en netwerken. Denk bijvoorbeeld aan:
• Gezondheidsmakelaars
• Buurtsportcoaches
• Jeugdartsen en -verpleegkundigen
• Wijkteammedewerkers
• Jongerenwerkers en -coaches
Deze professionals stellen gezondheid én welzijn aan de orde
in hun contacten met mensen.
Aanscherpingen en aanvullingen van deelnemers
Deelnemers reageerden op
de gepresenteerde raakvlakken, en vulden aan.
“De wereld van de gewone
mensen ontbreekt bij veel
voorbeelden. Wat willen zij? Het
ademt nog te veel ‘zorgen voor’.
Er is veel particulier initiatief dat
meer ruimte zou moeten krijgen. Een voorbeeld is de mantelzorgondersteuning Handje
Helpen die is opgericht door
mensen die daar zelf behoefte
aan hebben.”
“Een frontlineteam (een voorloper van sociale wijkteams) in
Leeuwarden is aan de slag gegaan met de Gezonde Wijkaanpak. Er is gekeken waar mensen
in de wijken behoefte aan hebben en wat ze zelf willen. Daar
bleken heel veel raakvlakken te
zijn met gezondheidsthema’s.
Mensen die wat willen doen met
sport, krijgen de gelegenheid
om een sportclubje te begeleiden. Anderen die iets willen
doen met eten, maken maaltijden voor een wijkcentrum. Zo
zijn er allerlei mogelijkheden
om aan de slag te gaan met
gezondheid en tegelijkertijd
mensen te activeren.”
“Lokale sportverenigingen doen
veel. Ze doen wat met bewegen
en met ontmoeten en kunnen
dus een interessante partner
zijn. Momenteel wordt in Overijssel met vier gemeenten samen
gekeken wat er op dat gebied
mogelijk is.”
“In Zeist is de gemeente samen
met de sportcommissie bezig
om na te gaan hoe sport een
bijdrage kan leveren aan participatie. Daar zijn drie werkgroepen voor opgericht, waarin ook
bewoners meedenken.”
“In Amsterdam zijn, op projectmatige basis, leefstijlnetwerken
opgezet waarin welzijn, zorg en
sport elkaar vinden. Zo zijn er
bijvoorbeeld Mensendiecktherapeuten betrokken voor het doen
van oefeningen met mensen die
moeilijk in beweging komen.
Het is de bedoeling dat die netwerken voor alle betrokkenen
een regulier onderdeel worden
van de werkzaamheden. Essentie van de netwerken is dat alle
partijen elkaar snel weten te
vinden, zodat ze elkaar kunnen
aanvullen en stimuleren.”
“Er wordt heel veel energie gestoken in projecten en dan stopt
het weer. Het zou mooi zijn om
ook aan structurele en duurzame verbindingen tussen sociaal
en gezond te werken.”
“In Nieuwegein is men een
aantal jaren geleden begonnen met welzijn op recept. De
wachtkamer van de huisarts is
wat minder druk geworden door
het aanbod van welzijnsinterventies. Deze aanpak is door het
Trimbos-instituut gemonitord.
In feite zou het zo met alle projecten moeten werken: als uit
monitoring blijkt dat projecten
succes opleveren, moeten ze
structureel worden gemaakt.”
“Op een aantal plaatsen in
Overijssel wordt samen met
vrijwilligers in kleinschalige
dorpshuizen dagopvang georganiseerd, waarbij er ook een
verbinding met professionals is.
We zijn nu nog in een fase van
experimenteren. Relevant is dat
de gemeenten er geld voor over
hebben.”
“Mensen uit de wijkteams zijn
sterk gericht op individuen,
terwijl de GGD zich vooral richt
op collectieve preventie en zoekt
naar een manier om in de wijk-
teams meer aandacht te krijgen
voor preventie.”
“Individuele vragen uitwerken
naar een collectief arrangement
(cursus, begeleiding van groepen), is iets wat met de huidige
decentralisaties geld op kan
leveren. Gemeenten zijn daar
immers naar op zoek.”
“GGD’en moeten voor het gezondheidsdomein adviseren en
monitoren, maar heeft de GGD
ook een rol in de uitvoering?”
Uit de reacties van de aanwezigen blijkt dat dit per GGD
verschilt. Er zijn GGD’en die heel
uitvoerend bezig zijn, bijvoorbeeld met preventie-activiteiten rond depressie en mentale
veerkracht. Terwijl andere zich
enkel richten op het signaleren, monitoren en adviseren.
De GGD doet ook de jeugdgezondheidszorg voor kinderen
van vier tot tien jaar en heeft
daartoe jeugdartsen en jeugd-
verpleegkundigen in dienst. Ook
kan de GGD in wijken een rol
hebben bij de openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGZ).
“De GGD Amsterdam is begonnen met gebiedsgericht werken.
Uit de monitor is gebleken dat
psychosociale gezondheid in de
bepaalde wijken een probleem
is. De GGD heeft partners samengebracht en kijkt hoe het
preventieaanbod van de publieke gezondheid en welzijn beter
op elkaar kan passen, zodat de
signalering en de toeleiding verbeteren. De GGD gaat daarmee
naar een nieuwe netwerkrol.”
De 0e lijn en ander jargon
Welzijn en publieke gezondheid hanteren ieder hun eigen
jargon. Dat leidt wel eens tot misverstanden. Bijvoorbeeld: vanuit gezondheid duidt de 0e lijn op alle preventieactiviteiten. Bij welzijn wordt met de 0e lijn de mensen zelf
bedoeld. Zo zijn er meer woorden waarbij je er niet zomaar op kunt vertrouwen dat iedereen hetzelfde bedoelt.
beschermd wonen
beweegprogramma
buurtsportcoach
collectieve voorzieningen
evidence based
frontlijnteams
gezondheidscheck
gezondheidsmakelaar
GVO
infectieziektebestrijding
lage SES
SEGV
leefbaarheid
methodiekinterventies
MHAK
monitor GGD
multiproblematiek
netwerk eigen kracht
OGGZ
participatie
participatieraad,
preventieketen
profielen
publieke gezondheid
sociaal domein
sociaal-medische advisering
sociale (zorg-, wijk-)teams
veld
VTV
Wajong
welzijnscoach
WIA
WSW
zelfredzaamheid
zelfregie
zichtbare schakel
Stappenplan voor Tegelwijk
Gedurende een deel van de bijeenkomst gingen deelnemers in gesprek over de fictieve Tegelwijk. De centrale
vraag was: Wat kan de volgende stap zijn om samen
(sociaal en gezond) meer voor Tegelwijk te betekenen?
Een van de groepjes kwam tot
een stappenplan voor wijkteams.
1.Het begint met het vergaren
van cijfers en kwalitatieve
informatie over de wijk.
2.De informatie heeft duiding
nodig, want wat zeggen de
cijfers en kwalitatieve gegevens? Duiding gebeurt samen
met bewoners. Dat cijfers bijvoorbeeld veel overgewicht
in een wijk laten zien, wil
niet zeggen dat de inwoners
dat zelf een belangrijk probleem vinden. Misschien is
er meer behoefte aan schuldhulpverlening. Zo wordt met
elkaar bepaald wat als eerste
opgepakt moet worden.
3.Kijk daarna wat er al is en
sluit aan bij het bestaande aanbod en bestaande
netwerken.
4.Aan de slag!
5.Belangrijk is om de effecten te laten zien. Niet
alleen aan de professionals, maar juist ook aan
de bewoners zelf. Dat zet
iedereen in zijn of haar
kracht.
De GGD kan als adviseur deze
stappen begeleiden. Welzijn
ondersteunt dat. In de Handreiking Gezonde Gemeente
op Loketgezondleven.nl
staan bouwstenen om de gezondheid en het welzijn van
burgers te versterken.
Tegelwijk (fictieve case)
• 15.000 inwoners
• Grote diversiteit aan bevolkingsgroepen
• Sociale cohesie zwak
• Voorzieningen verdwijnen
• Hoge werkloosheid
• 2/3 inwoners inkomen beneden modaal
• Helft inwoners laag opgeleid
• Ouderen vervreemden van
hun wijk
• ‘s Avonds veel overlast door
jongeren
• 1/3 inwoners ervaart gezondheid als slecht
• Veel mensen met medische,
sociale én psychische problemen
• Obesitas onder kinderen.

Vergelijkbare documenten