Franco Troiano

Commentaren

Transcriptie

Franco Troiano
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Franco Troiano
Meertalige
diensten
verraden door
het monolokalisme
De eer van de taalindustrie
gered door het 'glokalisme'
Uitg. T.C.G.
Brussel - 2010
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Franco Troiano
Meertalige diensten
verraden door het monolokalisme
De eer van de taalindustrie
gered door het 'glokalisme'
Omslagfoto
'De drie aapjes' zijn er eigenlijk vier.
Het eerste aapje
maakt er geen geheim van dat hij probeert
zichzelf te beschermen tegen de eeuwige angst om
wat het leven voor hem in petto heeft dapper tegemoet te treden, waarna
de drie andere hun professionele zwakheden zintuiglijk tonen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
1/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Dit boek werd vormgegeven en geïllustreerd
door de multimediadochteronderneming
van de Eurologos Group, Littera Graphis nv
(www.litteragraphis.be)
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
2/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Voor mijn eeuwig mooie Orietta
die al meer dan vier decennia lang mijn vrouw is,
die ik liefheb en die mij liefheeft, zozeer
dat ze weet waar al mijn komma's staan,
zelfs zonder de tekst te lezen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
3/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
De Franse en Italiaanse versie van dit
boek zijn gratis beschikbaar op de website
www.eurologos.com
Samen met andere talen die momenteel voorbereid worden.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
4/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Franco Troiano
Meertalige diensten verraden door het monolokalisme
De eer van de taalindustrie gered door het 'glokalisme'
Dit boek gaat over de schande, simpel en duidelijk zichtbaar voor bijna iedereen in de markt van de
meertalige dienstverlening: bedrijven die – over de hele wereld – zulke diensten leveren, zijn nog altijd
bijna volledig gemonolokaliseerd. Ze zijn in één enkel land gevestigd, maar beweren toch meer dan
vijftig talen voor commerciële doeleinden te kunnen leveren aan hun klanten, zogenaamd altijd aan het
hoogste ‘kwaliteitsniveau’.
Het probleem zit in het feit dat deze kwaliteit niet structureel gegarandeerd kan worden door deze
overvloed aan bedrijven. Ze kunnen ten hoogste garant staan voor de taal die gesproken wordt in het
land waar het bedrijf gevestigd is. In feite doen deze vertaalbureaus, in het vak beter bekend als
'brievenbussen', voor alle andere vreemde talen noodzakelijkerwijs en exclusief een beroep op
freelancers. Het spreekt voor zich dat deze bureaus die alleen (of bijna alleen) in één enkele taal
gelokaliseerd zijn per definitie niet de minste toegevoegde waarde aan deze teksten kunnen geven, in
het bijzonder met betrekking tot de accuratesse van de vertaling, de orthosyntactische fraseologie, de
technische fraseologie en de geostilistische gepastheid: de vier fundamenten voor echte linguïstische
kwaliteit.
Het is daarom schandalig dat deze ontelbare gemonolokaliseerde bedrijven allemaal beweren
meertalige diensten van echte kwaliteit te leveren, wat voor hen onmogelijk aan te bieden en/of te
valideren is.
Hoe kunnen we op een effectief gecontroleerde manier deze titanenstrijd aangaan om teksten voor
meertalige communicatie in onze geglobaliseerde wereld te produceren?
De auteur, CEO van een internationaal bedrijf, geeft ons in één woord antwoord op deze cruciale vraag:
'glokalisatie', een neologisme dat in Californië uitgevonden werd door de samentrekking van de
woorden globalisatie en lokalisatie. Het is natuurlijk noodzakelijk om een globale dimensie te hebben in
de moderne en geglobaliseerde wereld, maar om gepaste communicatie en totaalkwaliteit te kunnen
produceren is er een onvermijdelijke noodzaak om over zo veel operationele kantoren te beschikken als
er talen beloofd worden aan de klanten.
Bedrijfsethiek en, meer algemeen, zin voor economische activiteiten is de achtergrond waarop de zeer
rationele analyse in deze verhandeling gebaseerd is – een verhandeling die niet méér gelokaliseerd kon
zijn.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
5/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
De auteur
In 1977 richtte Franco Troiano (1944) de Eurologos Group op in Brussel. Vandaag bestaat
de groep uit drie pilootbedrijven (Eurologos, Littera Graphis en Telos) en meer dan
twintig 'geglokaliseerde' kantoren op vier continenten.
Sinds de jaren 90 schreef en publiceerde hij verschillende boeken over de toegepaste
vertaalwetenschap, waarvan sommige zelfs op het internet beschikbaar zijn. Als
praktiserend katholiek blijft hij zijn meertalige communicatiegroep leiden, die natuurlijk
onophoudelijk nieuwe kantoren over de hele wereld blijft creëren.
Hij is actief in het bestrijden van het nihilisme en het relativisme van onze tijd en geeft
verschillende lezingen, zelfs in Europese universiteiten, waarvan een paar teksten
gepubliceerd werden op de website van zijn bedrijf.
Van dezelfde auteur (online www.eurologos.com):
“Traduction, adaptation et éditing multilingue”
met J. Permentiers en E. Springael, Uitg. TCG, Brussel, 1994,
vertaald naar 5 talen (EN, DE, IT, SP en NL)
“Destra, sinistra o centro? Sopra”
Uitg. TCG, Brussel, 1994
“Traduttori, Tre racconti”
twee uitgaven in het Italiaans, daarna vertaald naar het Frans, Engels,
Spaans en Nederlands. TCG Edizioni, Milaan, 1994 en 1996
“Jérôme”
geschreven in het Italiaans,
dan vertaald naar het Engels, Duits,
Nederlands, Spaans, Italiaans en Grieks
Uitg. TCG, Brussel, 1998
“De fictieve dialoog tussen Gutenberg en de Heilige Hiëronymus” en
“De fictieve dialoog tussen Gutenberg, Berners Lee en de Heilige
Hiëronymus”
geschreven in het Frans en vertaald naar vijf talen
Uitg. TCG, Brussel, 2006
“Glocal”
geschreven in het Frans
en vertaald naar vijf talen
Uitg. TCG, Brussel, 2007
Uitg. TCG
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
6/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Alle productie kan gedelokaliseerd worden …
behalve de productie van talen.
De Eurologos Group blijft de productie van meertalige en
multimediadiensten 'relokaliseren'.
We openen onophoudelijk nieuwe 'geglokaliseerde'
(globaal en lokaal tegelijkertijd)
kantoren in belangrijke centra van economische activiteit
naar dewelke geglobaliseerde bedrijven moeten exporteren
of met dewelke moderne instituten willen communiceren.
Brno - Brussel - Boekarest - Buenos Aires - Genua - Gliwice - Lissabon - Madrid - Milaan - Parijs Porto - Shanghai - San José - São Paulo - Tel Aviv - Thessaloniki - Tokyo - Toronto - Triëst - Tunis
Globale communicatie vereist 'geglokaliseerde' talen
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
7/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
NB: Alle woorden die in dit boek gevolgd worden door een kleine asterisk (*)
kunnen worden teruggevonden in de laatste delen van het professionele
en filosofische/theologische glossarium, waar de precieze betekenis van
deze termen gegeven wordt.
Voor de contactgegevens en de volledige adressen van onze wereldwijde kantoren:
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
8/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
"Zin geven aan het leven kan uitdraaien op waanzin,
maar een zinloos leven is de kwelling
van een onophoudelijk en vaag verlangen –
het is zoals een schip dat vurig naar de zee verlangt, maar toch bang is."
Edgar Lee Masters
(1868, Garnet, Kansas, 1950
Melrose Park, Pennsylvania),
'Spoon River Anthology',
Gedicht: 'George Gray'
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
9/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Meertalige diensten verraden door het monolokalisme
De eer van de taalindustrie gered door het 'glokalisme'
Inhoudstafel
Voorwoord
1.
Inleiding
1.1
1.2
1.3
1.4
Meertaligheid als marketingvoorwaarde voor globalisatie
Lokale talen als belangrijkste factor van toegevoegde waarde voor elk product
De teleologie* van de drie meertalige activiteiten van de moderne communicatie
De zogenaamde financiële recessie verbergt enkel een diepgaande herstructurering van de vormen van
kapitalisme en productie
De grenzen van vrijheid, rationaliteit en menselijke roeping
Onze markten missen de moed maar streven naar groei
Zakenmannen die meertalige dienstbedrijven leiden: de aristocratie van de kleine of middelgrote
onderneming, in verschillende opzichten
Vier reeksen ultieme vragen en de eenvoudige waarheid van jezelf te laten 'meeslepen'
1.5
1.6
1.7
1.8
2.
Het probleem met aankoper-klanten*: geglokaliseerde vertaalbureaus in de jungle
van de leveranciers
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
De voorafgaande en cruciale vraag bij het kiezen van een vertaalbureau*
Wat betekent 'glokalisme'* precies voor vertalingen en communicatie?
Wie controleert en valideert teksten gemaakt door freelancers? De leugen van externe revisie
Moeten gemonolokaliseerde* producenten uitgesloten worden van de meertalige dienstensector?
Waarom kan een geglokaliseerd bureau voor meertalige diensten ook lagere prijzen aanbieden?
Het verdringen van de strategische keuze aangezet door de schijnbaar lagere overeengekomen prijs
Het anti-economische, onverantwoordelijke en narcistische gedrag van aankoopmanagers
3.
De marketingstrategie van de zee van gemonolokaliseerde vertaalbureaus
3.1
3.2
3.3
3.4
Publicitaire overclaim om hun meertalige productie* ten onrechte te loven
Het taboe van met klanten te praten over productiemiddelen en -methoden
De kostprijs van 'brievenbussen' ontmaskerd: de strategie van valselijk lage prijzen en kortingen
Mijn geamuseerde zorg om het verzamelen van fouten gemaakt door hun collega's ter beoordeling van de
professionele 'perfectie' van hun eigen 'brievenbussen'
Geen echte marketingstrategie: het beleid van 'reactivisme' van het eeuwige schaamteloze geweeklaag
over marges
3.5
4.
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
De markten van meertalige dienstverlening verkeren nog altijd in een miserabele
toestand
De marktsamenstelling van de meertalige dienstverlening: de innovators en de volgers
De vijf segmenten en de monolokalisatie van de meerderheid van de vertaalbureaus in één enkel land
Geïnternationaliseerde* en niet-geglokaliseerde (of niet echt geglokaliseerde) bureaus
Freelancevertalers* over de hele wereld: professionele gemakzucht of passie?
De zeldzame geglokaliseerde bureaus: tussen innovatie en imitatie
Van de beschuldiging van achteloosheid tot de onvergeeflijke zonde tegen de Heilige Geest
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
10/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
5.
Meertalige kwaliteit: hoe wordt ze geproduceerd en met welke middelen?
5.1
5.1.1
5.1.2
5.2
5.3
5.6
De vijf sleutelbegrippen die vertaalkwaliteit aangeven en definiëren
Perfecte spelling, correcte syntaxis en gevestigde terminologie
Het oeroude belang van semantische en geostilistische getrouwheid
Trouwe vertalers als 'geketende dansers'
De mystificatie van kwaliteitscertificering met de onwetendheid over zelfs het woord of het concept van
glokalisatie
Garanderen de 'ISO 9000'- en EN-certificatie linguïstische en meertalige kwaliteit?
Het meervoudige auteurschap* van teksten, in het bijzonder meertalige, en het uiteindelijke
gehomogeniseerde idiolect*
Korte deadlines en de onvermijdelijke noodzaak van moedertaalrevisoren*: het verzekeringsschandaal
6.
De belangen van de klant behartigen
6.1
6.2
6.3
6.4
Meertalig en computergestuurd beheer van de totaalkwaliteit*
De noodzakelijkheid van een metataal*, de taal gebruikt om over taal te spreken
Wanneer kortingen niet in het belang van de klant zijn: catastrofale effecten op een vreemde taal
De pessimistische opvatting van de klant bovenop de nihilistische opvatting van de ontelbare
gemonolokaliseerde producenten
Terecht betwisten met analytische stellingen, of de potentiële klacht aankondigen zonder ze te staven:
enkel klagen
De deontologie van de revisor aan wie de verantwoordelijkheid van het controleren van de vertaling is
toevertrouwd door de klant
5.4
5.5
6.5
6.6
7.
Technische taal, de primaire factor van moderne linguïstische kwaliteit
7.1
7.2
7.3
7.4
7.5
7.6
Techniciteit als een pluspunt voor de concurrentiekracht en als een publiciteitsfactor
Het bedrijfstechnolect van de klant naar elke taal vertaald
Klassieke vertalers, goed voorbereid en uitgerust met vertaalgeheugens
De verovering van nieuwe buitenlandse markten en de technologische talen die nodig zijn om dat te
verwezenlijken
Technolect van openbare instellingen: vreemde talen die geïmporteerd worden
De onmogelijkheid van mirakels, 'onrechtmatig' in hun kern, door Sint Hiëronymus
8.
Het tripolaire partnerschap van de totale linguïstische controle
8.1
8.2
8.3
8.4
8.5
De foutieve opvatting dat het "volstaat een tekst te vertalen" en te laten controleren
De voornaamste clichés van amateuristische klant-revisoren
De tripolaire en strategische oplossing: de macht aan de klant toekennen en overlaten
Belangenconflicten van klant-revisoren: vooral in het buitenland
Het moderne beheer van meertalige communicatiekennis
9.
9.1
9.2
9.3
9.4
9.5
9.6
Correcte offertes*: goede funderingen voor indieningen
Een activiteit die onnodig grenst aan of zich volkomen onbewust is van illegale handelingen
Het flagrante voorbeeld: de vraag naar cv's van vertalers
Specialisaties van teksten en de mystificatie van 'technische' vertalers*
De behoefte aan borgsommen en 'financiële garanties'*
De nutteloosheid van testvertalingen, de zelfverminking van 'divide et impera' en het taboe van
referenties
Wanneer het primitivisme van de vraagmarkt de innovatie van glokalisatie vertraagt
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
11/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
10.
Het combineren van teksten en hun afbeeldingen: de voordelen van de integratie van
grafische technieken* en het web* en de directe lokalisatie van programma's
10.1
10.2
10.3
10.4
10.5
De integratie van grafische en internetactiviteiten in het meertalige schrijven
De beschaving van afbeeldingen en meertalige woorden
Copywriters*, vertalers, grafisch ontwerpers*, webmasters* en IT-engineers: zij aan zij
Geglokaliseerde meertalige lokalisatie: de synergie van editors, vertalers en grafisch ontwerpers in
samenwerking met de klant
Softwarelokalisatie*: IT-engineers en linguïsten (taal per taal en ter plaatse)
11.
Zin, noodzaak en schoonheid tegenover het eeuwige kwaad
11.1
Hebben meertalige activiteiten een existentiële en metafysische betekenis voor ondernemers,
werknemers, ambtenaars of freelancers?
Communicatie als feitelijke noodzaak en schepper van Schoonheid
Waarom heeft God, in de Bijbel, de Toren van Babel en zijn unieke taal vernietigd?
De liefde voor de schepping en het wonder van de meertalige communicator
De oneerlijke dictatuur van het marktopportunisme tegenover de professionele waarheid
Legitieme bedrijfsethiek in meertalige dienstverlening. Zijn principes en winst verenigbaar?
Waarom schreef Paus Benedictus XVI – in klaarblijkelijke absurditeit – dat werk alleen gratis kan zijn
Het subsidiariteitprincipe, geen primitief en nihilistisch liberalisme
Het eeuwige kwaad in zakendoen: het vurig bestrijden en zich er terwijl van bewust zijn dat het niet totaal
geëlimineerd kan worden
De waarheid en de eeuwigheid van de persoon als het centrum van leven en werk
De advocaat van de duivel verdedigt de praktijken van gemonolokaliseerde bureaus: het probleem van
het enige merk
11.2
11.3
11.4
11.5
11.6
11.7
11.8
11.9
11.10
11.11
12.
Nawoord
12.1
12.2
12.3
12.4
Wat je niet kan helpen te denken over je eigen concurrenten
De wolf onder de mantel van het professionele associationisme
De grote fout van politiek correct te zijn: je mag er nooit over praten
Secularisme als het meest ernstige en kwaadaardige probleem van onze tijd
13.
Professioneel, filosofisch en theologisch glossarium
14.
Index van namen
15.
Bibliografie
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
12/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Enkel het aanvoelen van een transcendente dimensie
schenkt aan de mens zijn menselijkheid.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
13/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Voorwoord
Realiteit en woorden
Mijn oude vriend Franco vroeg me om een voorwoord te schrijven voor dit boek over de kunst van
vertalen en verwante diensten.
Het startpunt van dit boek is de hedendaagse wereld die zo sterk verbonden is als nooit tevoren en
communicatie verzekert tussen verschillende mensen, stammen, volken en naties, die hun eigen taal
spreken in hun thuisland of een gemeenschappelijke taal gebruiken op hun eigen manier.
De auteur wil de beste manier vinden om een 'industriële' procedure te definiëren die 'betrouwbaar' is
en die zou resulteren in een vertaling, 'een boodschap' die zo dicht mogelijk bij de realiteit staat en
bedoeld is voor communicatie van bij het allereerste begin. Dat voor zowel relatief eenvoudige
onderwerpen die over het alledaagse leven en de alledaagse behoeften handelen als voor complexe en
innovatieve onderwerpen op het gebied van wetenschap en technologie en voor menselijke relaties,
waarvan de wetten, regels en procedures eeuwig veranderlijk zijn als gevolg van de evolutie van de
gemeenschap.
Er zijn heel wat mensen in deze wereld die geïnteresseerd zijn in deze zoektocht naar betekenis en zin.
In dit boek zullen ze de nodige impuls vinden om de waarde van hun intuïties en de effectieve
accuratesse van hun resultaten vergeleken met die van anderen onder ogen te komen en te verifiëren,
iedereen volgens zijn/haar eigen aanpak. Zodoende kunnen ze een mogelijke werkmethode uitdokteren.
Hoewel het onderwerp vandaag dwingend en actueel is, is het niet helemaal nieuw. Sinds
mensenheugenis hebben mensen geprobeerd te communiceren over hun leven, lichaam, ziel en geest
en over de wereld die aan hen toevertrouwd is. Ze hebben ook ontdekkingen en openbaringen gedeeld
die uit de 'lucht' boven hun hoofden kwamen. Ze hebben altijd geweten dat er één enkele aarde is die
aan één enkele familie gegeven werd, de Menselijke familie, voortgekomen uit hetzelfde punt en met
dezelfde lotsbestemming. De schatten van 'één' verenigde mensheid bestonden al lang voor UNESCO
besloot er een catalogus van te maken.
Een enkel voorbeeld onder de vele andere, maar wat een voorbeeld, kan deze traditie van vertalen
illustreren, die we kunnen beschrijven aan de hand van een neologisme: 'fundamentele
vertaalwetenschap'.
In de tijd dat de Griekse beschaving zich verspreidde rond de Middellandse Zee, vanaf de derde eeuw
v.C., besloot de elite van de kleine Joodse gemeenschap die in Palestina leefde om de 'Tanakh' naar het
Grieks te vertalen. De heilige geschriften waren in het Hebreeuws en het Aramees geschreven,
respectievelijk de cultuurtaal en de voertaal van de Joden in Palestina. Dit was niet vanuit een motivatie
tot bekering, maar om de toegang tot deze teksten te vergemakkelijken voor de gemeenschappen van
de Joodse diaspora die inmiddels Grieks spraken. Het resultaat daarvan was, na een proces dat
sindsdien legendarisch is, de zogenaamde vertaling van de Septuagint, de heilige tekst die zelfs vandaag
nog in christelijke kerken vereerd wordt en die evenveel waarde toegedragen wordt als de originele
teksten en soms zelfs preciezere duidingen heeft voor de teksten van de evangeliën omgezet in het
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
14/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Grieks. Het is enigszins paradoxaal, omdat ze vertellen over Jezus Christus, Jood van Palestina, terwijl Hij
en zijn volgelingen ginds Aramees spraken en in het Hebreeuws baden.
Dit 'proces' werd in geuren en kleuren verteld in de zogenaamde Brief van Aristeas die spreekt over een
'klant', Ptolemaeus II, een hellenofiele Egyptische farao, 'tekstproducenten', schriftgeleerden en
priesters van de Tempel van Jeruzalem, 'vertalers', 72 belezen mannen, allemaal klaar om de teksten te
vertalen en dan samen te komen in Alexandrië, Egypte, om hun werk te vergelijken en een collectieve
revisie te doen.
Volgens de legende gebeurde dat zonder veel moeilijkheden, omdat de definitieve teksten heel
gelijkaardig waren. Maar de 'beschermers van de oorspronkelijke stukken' die in Palestina woonden,
waren echter niet helemaal tevreden en hun opvolgers probeerden de vertaling tot in de puntjes af te
werken en zelfs opnieuw te maken. Aan de andere kant stond Flavius Josèphe, een Joods historicus van
die tijd, garant voor de kwaliteit van de vertaling als een onafhankelijk en objectief lezer, ondanks het
feit dat hij de gebruikte Griekse taal omschreef als sporen dragend van de structuren die aan het
Hebreeuws ontleend werden en de fundamentele concepten van het judaïsme die in het Grieks flink
‘herzien’ werden.
De moraal van het verhaal is dat men slechts kwaliteitsvolle resultaten kan bereiken als de actoren van
die 'culturele productie' schijnbaar paradoxale attitudes* kunnen aannemen: voor de klanten zijn dat
besluitvaardigheid en geduld, voor vertalers dapperheid en bescheidenheid, en voor leveranciers
discipline en het besef van menselijke beperkingen.
Aan iedereen die werkt in de sector van cultuur en communicatie en die dit boek zal lezen, wens ik dat
ze de deugden hebben die bij hun functie passen, en dat ze de waarheid en vreugde ontdekken in hun
bezigheden die een werk van kunst en genialiteit zijn.
d. Antonio Santi
Toulouse, 6 augustus 2010
Mission ouvrière
Saints-Pierre-et-Paul
Algemeen verantwoordelijke
Vertegenwoordiging in Moskou,
uliza Perovskaia n. 36, k. 3, apt. 4
[email protected]
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
15/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
1 - Inleiding
De acht korte hoofdstukken van deze inleiding
tot dit boek geven de vragen en mogelijke
antwoorden weer die de twaalf delen
van deze verhandeling willen bespreken.
We moeten ons voorbereiden – indien mogelijk bescheiden –
om verder te gaan op een professionele manier en
volgens de ethiek* van het onderwerp dat we hier bespreken.
Boven alles op een subjectieve en
persoonlijke manier: het is altijd
de persoon die over de waarheid kan spreken.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
16/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
1.1 - Meertaligheid als marketingvoorwaarde voor globalisatie
Als er één vaststelling is die niet betwist kan worden, is het wel dat de globalisatie
onomkeerbaar is.
Bovendien is ze zo eigen aan het menselijk bestaan dat ze begonnen is bij Alexander de Grote
op het moment dat hij met zijn Griekse legers naar de Indische Oceaan trok, terwijl hij alle
gebieden bezette die toen bekend waren (dit gebeurde in de 4e eeuw v.C.).
De huidige mogelijkheid om economische activiteiten uit te voeren en handel te drijven in dit
stadium van de globalisatie hangt in eerste instantie af van de meertaligheid: uiteraard de talen
van de wereldwijd gevestigde klanten.
De informatierevolutie en het internet hebben dit geïntegreerde en geglobaliseerde
economische fenomeen nog versterkt, zelfs vanuit een cultureel standpunt.
We weten dat deze integratie duidelijk aan tempo won in de jaren na de Tweede Wereldoorlog,
door cinema en televisie, die meer en meer geglobaliseerde verbruikersmarkten beloofden (ze
waren al behoorlijk aan het groeien).
Verreikende commerciële concurrentie, ondanks de aanhoudende internationale economische
crisissen, deed het gebruik van vreemde talen om nieuwe markten te kunnen veroveren verder
toenemen.
De absoluut fundamentele regel van marketing is dat het gebruik van verschillende talen – in
reclame, in technische en commerciële communicatie – zelfs al aanvangt voordat er met de
verovering van elk van de markten begonnen wordt.
Samengevat betekent dat dat alles vertaald en aangepast moet worden aan de vele markten
over de hele wereld, en dat natuurlijk als men wil communiceren en overtuigen.
Momenteel worden meer dan vijftig talen gebruikt in de zogenaamde economische logosfeer*
van onze tijd. Binnenkort zullen het er meer dan honderd zijn, door de massale instroom van
zogenaamde groeilanden in de productieve en internationale consumentenmarkt.
Maar hoe kan reclamedrukwerk, een technische handleiding of een commerciële boodschap
van een bedrijf of instituut naar meer dan vijftig talen en geostijlen vertaald en aangepast
worden als er alleen communicatiebedrijven zijn die in één enkel land gemonolokaliseerd zijn?
Uit het feit dat bijna alle meertalige dienstverleners in één land gevestigd zijn, komt duidelijk
hun ongeschiktheid voor de taak naar voren: vertalen naar alle talen van de wereld zonder ze te
kennen of op dagelijkse basis te spreken!
In feite zou deze massa aan vertaalbureaus wettelijk alleen mogen werken met de combinaties
van de taal of de talen gesproken in hun eigen land.
Deze duidelijk antagonistische tegenstelling, bijna eigen aan het gehele beroep, moet opgelost
worden. Dit boek werd in dat verband geschreven.
De oplossing bestaat. Ze heet 'glokalisme': de eer van de taalindustrie.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
17/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
1.2 - Lokale talen als belangrijkste factor van toegevoegde waarde voor elk product
Om te kunnen verkopen moet men met de klant communiceren in diens eigen taal.
Zelfs de Amerikanen hebben hun toevlucht moeten nemen tot vertalingen en geschikte
aanpassingen van hun heel traditionele en bijna universele communicatie in het Engels:
concurrentie vanuit Europa en de groeilanden heeft hen daartoe verplicht. Het belang van de
gangbare taal voor communicatie in tijden dat het internationale aanbod lager was dan de
vraag (de jaren 50 en 60) kan niet langer worden onderschat. De overvloed (en het surplus) aan
alle types producten op iedere markt staat trouwens geen achteloosheid in de communicatie
naar de zo begeerde doelgroepen meer toe. En tegengesteld aan de futuristische
voorspellingen eind jaren 70 en begin jaren 80 met betrekking tot een papierloze* wereld,
hebben we nog nooit zo'n toestroom van gedrukte communicatie gezien: hetzij business-tobusiness of zelfs business-to-consumer (b2b, b2c)*. Het einde is nog niet in zicht. Integendeel
zelfs, ondanks de periodieke vertragingen als gevolg van de economische crisissen (o).
En als je over gedrukte communicatie spreekt, dan spreek je over talen. De talen van de klanten
uiteraard.Om te kunnen verkopen moet je overtuigen. Het spreekt voor zich dat dat in de taal
van de toekomstige klant moet gebeuren.
Verschillende sterke talen* hebben op deze manier de verschillende te veroveren
marketingdoelgroepen bepaald. Niet alleen werden talen geïntegreerd in het eindproduct,
waardoor ze de intrinsieke waarde ervan verhogen, ze hebben ook polyfone communicatie
naar de vele allofonen* gebracht die er in elke ontwikkelde gemeenschap zijn.
Overtuiging is meertalig geworden en als het resultaat daarvan concurreren producten zelfs op
een linguïstisch en meertalig niveau. De toegevoegde waarde van iedere dienst en ieder
product is niet alleen technologisch, maar ook meertalig. Markten zijn dus uitgebreid tot export
en binnenlandse deelmarkten.
Maar hebben de meertalige dienstverleningsbedrijven de nodige transformaties ondergaan om
zoveel talen en geostijlen te produceren die onontbeerlijk zijn voor die nieuwe internationale
hyperconcurrentie?
Dit boek toont aan hoe deze discrepantie zelfs na twintig jaar internet nog standhoudt.Bijna
alle vertaalbureaus - we zullen dit blijven herhalen - blijven gemonolokaliseerd in één enkel
land of in één enkele taal*.
(o)
Ik werk al meer dan vijftig jaar (ik begon op 2 november 1959 in een elektromechanicabedrijf dat
verantwoordelijk was voor de herstellingswerken aan trams in de buitenwijken van Milaan) en ik heb minstens een
half dozijn 'economische crisissen' de revue zien passeren die de productie op globale schaal gevormd en
veranderd hebben. Laat me even vanuit mijn geheugen de opeenvolging van deze crisissen oproepen: in 1963 de
eerste als gevolg van de initiële tegenstroom tegen de economische 'hoogconjunctuur'; in 1972 veroorzaakt door
de oliecrisis; in 1978 door de herstructureringen in de mijnbouw en de metaalverwerkingsindustrie, die niet alleen
in Noord-Europa plaatsvonden; in 1987 door de postmodernistische beurscrash (zwarte maandag); in 1998 door
de 'internetzeepbel'; in 2001 de 'twin tower'-crisis; en de huidige crisis gekend als de 'financiële crisis'. Wanneer zal
de volgende zich voordoen? Terwijl ik dit schrijf, vindt de aanval op de euro al plaats door de crisis in Griekenland
... Dit zal ons ook duur komen te staan.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
18/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
1.3 - De teleologie van de drie meertalige activiteiten van de moderne communicatie
Dit boek handelt ook over de globale natuur van de moderne communicatieactiviteiten.
In essentie laten zich drie belangrijke activiteiten onderscheiden: concept en ontwerp voor
communicatiedoelen (meestal door zogenaamde reclamebureaus); meertalige diensten waarbij
de teksten vertaald en aangepast worden, met afbeeldingen en technische positionering
vertaald in verschillende talen en verschillende geostijlen (de specifieke linguïstische
connotaties die een taal heeft in verschillende geoafzetmarkten): we spreken hier natuurlijk
over de vertaalbureaus; en als laatste technieken voor grafisch ontwerp en informatica die
bijdragen tot de creatie van de ondersteunende basis waarop de goed vertaalde en aangepaste
teksten gepubliceerd worden: hoofdzakelijk drukwerk en websites.
De reclamebureaus, de vertaalbureaus en de verschillende grafische ateliers voor drukwerk en
websiteconstructie voeren deze drie activiteiten uit en vormen het trio van diensten die het
overgrote deel van de moderne commerciële communicatie voor hun rekening nemen.
Deze drie activiteiten worden zelfs in een logische en chronologische volgorde uitgevoerd:
eerste wordt er communicatieve inhoud gevonden, dan wordt die meertalig gemaakt voor de
doelmarkten en uiteindelijk worden de publicatiemiddelen voorbereid (drukwerk en het
internet).
In deze inleiding zagen wel al een voorproefje van de ongeschiktheid van de meerderheid van
de meertalige kantoren. De zogenaamde financiële crisis van 2008 (waarvan de effecten in
2010 nog te zien zijn) heeft de catastrofe van zelfs de reclamebureaus al goed aangetoond.
Hier volgt een voorbeeld om de mislukking van de structuren van de sector – vooral bij
middelmatige en 'hooggeplaatste' bureaus – aan te tonen op een Europees en internationaal
niveau: twee van de grootste toonaangevende internationale bureaus op de Belgische markt,
die eind 2008 niet minder dan 300 interne werknemers in dienst hadden, fusioneerden aan het
begin van de zomer van 2009, maar behielden slechts een veertigtal reclamemedewerkers*:
een personeelsafvloeiing van 87% in zes maanden!
En dat is maar één voorbeeld uit de ontelbare faillissementen en opdoekingen van bureaus: de
communicatiemarkten zijn niet gewoon veranderd, ze werden volledig overhoop gehaald.
Wat betreft de bedrijven voor grafisch ontwerp, drukwerk en websiteconstructie, is de
verplettering van hun productie-eenheden zo uitgesproken dat alleen volledig innovatieve
reconstructies mogelijk en wenselijk zijn.
De teleologie van deze drie activiteiten, die de onderliggende intrinsieke capaciteit vormen om
een project te realiseren, bevestigd alleen dat ze gecombineerd moeten worden om hun
gemeenschappelijke doel te bereiken. Deze synergetische beweging werd gedurende het
laatste decennium al opgebouwd en gedefinieerd.
De economische redenen veroorzaakt door de crisis op de markten doen deze tendens van een
diepgaande en algemene herstructurering enkel nog versnellen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
19/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
1.4 - De zogenaamde financiële recessie verbergt enkel een diepgaande herstructurering van
de vormen van kapitalisme en productie
De actuele economische recessie in het Westen is zonder twijfel de crisis met de meest radicale
gevolgen die we de laatste zestig jaar meegemaakt hebben en die iedereen duidelijk gezien
heeft sinds september 2008.
Achter de recessie die als financieel beschreven wordt, wordt een algemene herstructurering
van de globale economie en haar productiestructuur steeds meer duidelijk.
Dat is globalisering, zelfs nog meer globalisering, mijn beste!
Wereldwijde markten versnellen hun ontwikkeling onder druk van miljarden Aziatische en
Latijns-Amerikaanse producenten en de Westerse economie wordt geconfronteerd met deze
verwarrende tekenen van opschudding.
En ja, alles zal veranderen, zelfs als we het wisten en het zagen aankomen: het probleem is dat
wanneer het toch gebeurt, we gewoonlijk allemaal onvoorbereid zijn.
In de algemene logheid van gevestigde posities (dit wordt ook de 'Westerse neergang'
genoemd) lijkt alles nieuw en onbekend.
Diegenen die het verwacht hadden – goede ondernemers die, per definitie, altijd
voorspellingen moeten doen – zijn niet verrast door de gebeurtenissen die iedereen lijken te
doen schrikken.
Het is duidelijk dat de grote meerderheid van bedrijven van koers moet veranderen.
Vooral omdat ze geen keuze hebben, eens te meer door factoren die nu extern zijn, maar
eigenlijk op tijd vastgesteld werden.
Bovendien weten we: wanneer de geest de realiteit niet kan veranderen, verandert de realiteit
de geest.
Dit is waar voor bijna alle meertalige dienstverleningsbedrijven die zichzelf beperken met hun
monolokalisatie terwijl ze koppig alle talen van de wereld willen produceren.
'Met kwaliteit', natuurlijk, zoals ze meer dan twintig jaar valselijk bleven beweren (en nog altijd
doen) in hun reclamemateriaal!
Maar de tijden lijken echt te willen veranderen, want de klanten zullen dat – deze keer – ook
eisen. Dat is tenminste toch wat we beginnen te zien.
Het grote geheel is natuurlijk onduidelijk voor hen, maar de nood aan kostenverlagingen, en
gerationaliseerde groei, duwt hun cliënteel onvermijdelijk in deze richting.
De omwentelingen en radicale veranderingen in de productiemethoden onthullen ook de
vereisten voor een overtuigende keuze, in een minstens duidelijker geheel.
En als we over de markten praten, is er geen weg omheen: het tijdperk van het glokalisme is kunnen we zeggen - aangebroken.
Meer en meer beginnen meertalige dienstverleningsbedrijven hun productie te
multinationaliseren en globaliseren, omdat hun activiteiten dat vereisen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
20/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
1.5 - De grenzen van vrijheid, rationaliteit en menselijke roeping
Een ongelimiteerde vrijheid is geen vrijheid.
Zelfs de meest voorzichtige rationaliteit verandert makkelijk in rationalisme, het ideologisch monster
dat onze wereld dreigt te domineren als we het niet binnen een weltanschauung*, een
wereldvisie, plaatsen waar de mens een schepsel is en blijft, alvorens een schepper te zijn.
Ideologisch rationalistische tendensen op het culturele niveau worden tegengesproken door
een realiteit die gewoonlijk compleet achterhaald en verouderd is: het volstaat om te zeggen
dat onze meertalige communicatiesector, in de aanbodmarkt, gewoonlijk nog altijd
gemonolokaliseerd is in één enkel land en een relatieve achterstand heeft – zoals we in detail
zullen zien – zelfs op een technologisch niveau.
Niet alleen blijft nederigheid een noodzakelijkheid, maar bescheidenheid moet ook verplicht
blijven.
Daarom poogt dit boek zich zelfs te limiteren in zijn constructieve benadering, in zijn visie die
gedefinieerd kan worden als 'medelevend' ten opzichte van de implicaties van de grenzen die
opgelegd worden door het eeuwige kwaad dat altijd de menselijke acties beïnvloedt.
Zegt men niet dat men de ziekte moet bestrijden en de patiënt moet redden?
Zelfs in dit boek zal ik zonder enige terughoudendheid het kwade in ons beroep analyseren
zonder ooit een enkele concurrent direct aan te vallen of bij naam te noemen – zoals altijd –,
waar ze ook gevestigd zijn.
Het feit dat ik inspiratie probeer te halen uit het christelijke socialisme – waarom dat
verbergen? – schendt de vrijheid of de rationaliteit niet. In plaats daarvan zou het plaatsen van
de beroepsactiviteiten – inclusief onze meertalige diensten, natuurlijk – en het stellen van onze
beroepsmatige doelen in onze zoektocht naar geluk (naar rechtvaardigheid) ons moeten
aanmoedigen, wat de capaciteit voor evaluatie verhoogt. En het geeft zowel welbekende
filosofische als theologische voorbeelden.
Wat hebben theologie en filosofie te maken met onze economische en commerciële
activiteiten?
Als ze niet verbonden zijn met de dimensie die ons zo bezighoud, al was het maar vanuit een
kwantitatief en op waarden gebaseerd opzicht, waarom hebben dan ontelbare denkers en
christenen hun leven gegeven gedurende duizenden jaren?
Ik zal deze visie natuurlijk herhalen (vooral in deel 11, over zingeving en het eeuwige kwaad)
om niet zomaar een historische rechtvaardiger of een tautologische analist te lijken.
Bovendien kan geen enkele menselijke activiteit overleven en de tand des tijds weerstaan
zonder de theoretische principes waarop ze gebaseerd is. Het is daarom noodzakelijk dat de
economische activiteiten in verband blijven staan met hun fundamentele ideeën.
Dat is wat dit boek probeert te doen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
21/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
1.6 - Onze markten missen de moed maar streven naar groei
De keuze voor de omslag van dit boek werd bepaald door het eerste aapje dat, blijkbaar, een
extra element is naast de drie klassieke aapjes: de drie gewoonlijke aapjes zijn welbekend in de
heel menselijke representatie van 'hoor geen kwaad, spreek geen kwaad en zie geen kwaad'.
Maar de metafoor van ons beroep ontbrak, zo rechtvaardig, het meest overheersende gedrag
dat onze hedendaagse markten gewillig vertonen. Dat van angst. En de hopeloze zoektocht
naar schijnbare veiligheid: in onze achteruitgaande economische en culturele wereld, typisch
voor onze hedendaagse Westerse cultuur, kan het aapje dat zijn edele delen beschermd het
welbekende trio alleen maar vooraf gaan en vervolledigen. De 'drie aapjes' – zoals al vermeld
werd in het eerste opschrift – zijn er in realiteit vier.
Ik ontdekte dit kleine beeldje (waarvoor ik maar enkele euro's betaalde) toen ik op koopjesjacht
ging op een antiekmarkt in Brussel in 2008; ik werd van mijn stuk gebracht door de genialiteit
van de onbekende artiest die dit kleine meesterstuk, dat de onachtzaamheid van de
aanbodmarkt voor zijn velden volledig representeerde, gewoon weggooide. Deze anonieme en
onbekende beeldhouwer had zeker niet de meertalige dienstverleningsmarkt in gedachten.
Maar geen ander beeld zou de economische analyse, en in het bijzonder de culturele kant van
onze activiteiten en van diegenen actief in ons beroep, beter beschreven kunnen hebben.
Bovendien, sinds ik de vier aapjes op mijn bureau gezet heb, dacht ik veel na over het tragische
noodlot van de postmoderne wereld die zichzelf voortdurend ongelovig (en nihilistisch) toont
en de hand zoekend in het rond grijpt ... de simpele angst om te leven en te ondernemen.
Innovatie vindt in dit beeld ook de miserabele staat van de creativiteit: er zijn redenen voor
jongelingen om zich ontmoedigd te voelen door deze onvergeeflijke over-voorzichtigheid die
onvermijdelijk leidt tot een duidelijk illusionaire bescherming.
Een wereld die geen enkel verlangen heeft om te streven naar groei en die geterroriseerd
wordt door het idee om uit te reiken naar de schoonheid die de mens altijd gefascineerd heeft.
Zulk een geïntimideerde wereld zal naar alle waarschijnlijkheid het brandende enthousiasme
van de nieuwe generaties neerdrukken. Gelukkig zal de ontologische en vasthoudende aard van
de Mens als bouwer en ondernemer nooit uitgevlakt worden. Zelfs een kolossale beweging,
zoals degene die bezig is de verantwoordelijkheid te ontluiken en te ontvluchten om de
schoonheid en perfectie van het gecreëerde universum verder te verbeteren, kan op geen
enkele manier deze vooruitgang naar de overwinning van de geest verhinderen.
De angst die ons tijdperk onder ogen moet komen is zowel van de morele als van de materiële
orde. Niet alleen is de zin om te werken in hoge mate verdwenen (laat ons niet vergeten dat de
gemiddelde pensioenleeftijd 56 jaar is, zelfs in België), maar – zoals we zullen zien doorheen dit
boek voor onze beroepen – we weigeren zelfs een internationale dimensie aan te nemen terwijl
we een vak uitoefenen dat internationaal is, door zijn eigen definitie, namelijk meertalige
diensten.
Personen die actief zijn in ons vak moeten zich het beeld van de vier aapjes herinneren en de
schaamte voelen, in het bijzonder voor de eerste.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
22/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
1.7 - Zakenmannen die meertalige dienstbedrijven leiden: de aristocratie van
kleine en middelmatig grote bedrijven, in verschillende opzichten
Het voorval van Beethoven die Goethe ontmoet in 1812 in een park waar hij beleefd boog voor
de leden van de keizerlijke familie is door iedereen gekend. Het muzikale genie weigerde te
buigen voor de edelmannen die voorbijkwamen in hetzelfde park in Teplitz, dat vandaag de
Tsjechische Republiek vormt. Hij beschuldigde zelfs HET Duitse literaire figuur (die hij als zijn
gelijke beschouwde) voor deze blijken van eerbied die hij als onbetamelijk beoordeelde naar
deze personen van de hoogste sociale status die ze alleen maar door hun geboorte verkregen
hadden, wat een zaak van toevalligheid is.Op dezelfde manier zouden we ons kunnen afvragen
wie de echte aristocraten van ons tijdperk zijn, waar democratieën de sociale orde verder in de
war gestuurd hebben. De echte opperste aristocratie wordt in feite vrijelijk nagestreefd door
verschillende sociale, culturele en professionele categorieën, zonder dat de medailles
ondubbelzinnig uitgereikt worden. De wensen van Beethoven lijken te zijn vervuld, ten minste
in de vorm.
In de wereld van vandaag worden succes, reputatie en de status van beroemdheid, op een
persoonlijk niveau, natuurlijk, beschouwd als een carrière. Dat is al iets, moet men toegeven.
De criteria voor het toekennen van een vooraanstaande plaats in de menselijke waardigheid
zijn echter redelijk vaag gebleven. Kleine zakenmannen, van tijd tot tijd theoretisch gevierd, als
een geheel – voor strikte economische redenen, voor hun kwantitatieve en statistische belang –
blijven verschijnen in het staartje van de lijst, dat is de anonimiteit op de sociale ladder. We zijn
meer bereid om managers van grote bedrijven te respecteren en op te hemelen, op de
uitdrukkelijke voorwaarde dat hun vergoeding steevast en disproportioneel overgewaardeerd
wordt, net zoals de sterren die komen en gaan maar meer media-aandacht aantrekken. Arme
geweldige Beethoven, wiens kleding helemaal versleten was en vol vlekken zat, zou nog steeds
akkoord gaan.
De waarheid is dat zakenmannen niet alleen moeilijkheden hebben met het bereiken van een
zeker sociaal niveau dat amper gepast is met betrekking tot hun intrinsieke waarde, maar in het
algemeen ondergewaardeerd worden, vaak onderschat, door hun traditioneel 'verachtelijke'
relatie met geld (eeuwigdurend vuil en oneerlijk).
Nooit, of toch bijna nooit, houden we rekening met het talent, het genomen risico, horen we
niet van de gemaakte offers doorheen de vele jaren, de dimensie van existentiële
eenzaamheid, de permanente vermoeidheid van het zichzelf voordragen op de markt, de nooit
vervulde missie om diversiteit te associëren met het bedrijf, de structurele onzekerheid van de
activiteiten, de intellectuele zorgen om zijn persoonlijke bestaan in relatie met het bestaan van
zijn project, de permanente onvolledigheid van de positie van zijn bedrijf, de constante zorgen
om veroudering en faillissement van de horizonten van het bedrijf af te houden, het lot om
beroofd te worden van zijn zeldzame en onzekere winsten door inquisitoriale fiscale systemen
etc.
Al deze ware scenario's die in deze tijd onvermijdelijk zijn in het leven van een kleine zakenman
die vermoeid achterblijft na de ervaring, zelfs na heroïsche prestaties, terwijl hij verhuld is in
een stoïcijnse eenzaamheid.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
23/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
De kleine zakenmannen van onze meertalige dienstverleningsbedrijven horen bij deze categorie
van zakenmannen die "het privilege genieten van zich vrijelijk te onderwerpen aan het gelaagde
werk" van ons vak. Ze maken tot op zekere hoogte deel uit van deze categorie en compenseren
voor de aristocratie, de achtergrondfiguren, die de bladzijden van dit boek inspireren en
bewonen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
24/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
1.8 - Vier reeksen ultieme vragen en de eenvoudige waarheid van jezelf te laten 'meeslepen'
Maar waarom heeft een eenvoudig hoofd van een klein (hoewel gemultinationaliseerd) bedrijf
nagedacht en een boek geschreven over de knowhow, organisatie en technologie van zijn
beroep, over ethiek en zelfs over religiositeit in economische activiteiten?
Hoe komt het dat deze kleine ondernemer zijn roeping vindt in het bespreken, op een zekere
manier, van de vier dimensies die sinds Aristoteles verbonden zijn met de vier fundamentele
gedachtenpunten: Nuttigheid, Noodzakelijkheid, Waarheid en Schoonheid?
En hoe zal hij de klassieke vergelijking met vier variabelen (onbekend) oplossen tussen de
belangen van het kapitaal, de markt (klanten), de werknemers en de bedrijfsontwikkeling?
En waarom moet hij zijn tijd, avonden, weekeinden en zelfs vakanties gebruiken om te werken
aan het begrip van het ultieme alsook het onmiddellijke doel van deze markten,
reclamespecialisten, vertalers, revisoren, terminologen, grafische ontwerpers, webmasters, ITspecialisten of zelfs boekhouders in bedrijven gelokaliseerd over de hele wereld?
En de antwoorden zijn? Ik weet het niet echt.
Eerlijk gezegd denk ik dat het me overstijgt, zoals gewoonlijk.
Onlangs bekende een concurrerende college me eerlijk dat hij, na dertig jaar een klein bedrijf
geleid te hebben, zoals ik, zichzelf beschouwde (koketterig?) als een slachtoffer van 'slechte
casting': Ik vroeg me ook af of het leven in het algemeen een film kan lijken waarin we alleen
voortdurend kunnen zoeken naar het spoor van imitatie.
De uitdrukking die ik uiteindelijk bedacht was 'jezelf laten meeslepen': Mysteries slepen ons in
gebieden vol vragen waarop we een antwoord 'moeten' vinden. Het is dat, in essentie, dat ons
dagelijkse leven betekenis geeft en echt draaglijk maakt.
Misschien hebben we een woord gevonden (waarvan ik wens dat ik het had uitgevonden),
'glokalisme' (een sleutelwoord van ons tijdperk), dat ons op een avontuur leidt dat ons, per
definitie, overstijgt. Het overstijgt ons natuurlijk, en natuurlijk gaat ons elke dag voorbij.
Al onze primitieve projectualiteit, onze initiële ondernemingen, onze risico's, onze altijd
ontoereikende cultuur, zelfs onze onzekere moed vindt in deze zoektocht, waarin we onszelf als
slachtoffers van slechte casting zien, een betekenis die alleen een echt creatieve organisator
ons kan uitleggen. In realiteit moeten we alleen maar toelaten dat we 'meegesleept' worden.
Want het leven, dat van onszelf, is onze drijvende kracht.
Want er is een plan en liefde die onze vrijheid moet volgen en tot zijn grootste vreugde moet
bereiken. En dit ondanks en tegen alles dat dit boek probeert te beschrijven, zelfs met zijn
tekortkomingen en verdraaiingen.
Maar ook in zijn kleine hoogtepunten die ons deel maken van een groot geheel.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
25/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
2 - Het probleem met aankoper-klanten*:
geglokaliseerde vertaalbureaus in de jungle van de leveranciers
Laten we om praktische redenen beginnen vanuit het standpunt van de klant,
en in het bijzonder dat van de aankoopmanager, de aankoper.
Zij moeten een vertaalbureau selecteren en uitkiezen.
Ze moeten met name een meertalige
dienstverlener uitkiezen:
de huidige en toekomstige partner
van hun eigen bedrijf waarvan ze
de belangen moeten veiligstellen. Alle belangen van de klant,
natuurlijk.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
26/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
2.1 - De voorafgaande en cruciale vraag bij het kiezen van een vertaalbureau*
Om een goede keuze te kunnen maken tijdens het aankopen, moet je – zoals je weet – over
een genummerde overzicht beschikken, met name voor prijzen, van de leveranciersmarkt.
Aankopers geloven bovendien dat het tamelijk makkelijk is om een overzicht te krijgen op de
marktprijzen door offertes te vragen van verschillende leveranciers.
De anomale en abnormale kenmerken van meertalige activiteiten zijn dat klanten nog bijna
altijd volledig niet op de hoogte zijn van de structuur van de markt zelf en in het bijzonder van
de segmenten waaruit hij bestaat. Want hoe moet men de allerbeste leverancier kiezen uit een
massa van bedrijven die moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn en die ruwweg beschouwd
worden als klein, middelgroot of groot?
De verantwoordelijkheid voor deze onwetendheid ligt volledig (of bijna volledig) bij de
aanbodmarkt, de meertalige dienstbedrijven zelf. Als klanten in de war zijn over hun
professionele aankoopkeuzes voor uitbesteding*, is dat omdat ze slecht geïnformeerd zijn door
de talloze leveranciers. In de hoofdstukken 4.1 en 4.2 belicht ik de gesegmenteerde structuur in
vijf positioneringen van de aanbodmarkt.
Omdat de leveringsprijs – vooral tijdens een economische recessie – een bijna onvermijdelijke
categorische imperatief is, worden keuzes snel voor de hand liggend: de laagste, of bijna
laagste, prijs zal de opdracht winnen. Eigenlijk is dat het belangrijkste criterium, vooral voor
openbare instellingen.
En – zoals we weten – is er altijd een offerte beschikbaar die op een sluwe manier zelfs nog
goedkoper is dan de andere. De klant is natuurlijk niet echt slachtoffer van zijn keuze die enkel
gebaseerd is op kans en op de laagste prijs. Hij heeft dus reserves tegenover een aarzelende
aanbodmarkt die hem, in het algemeen en voor alle leveranciers van uiteenlopende omvang,
maar één kwaliteitsniveau bieden, omdat ze gemonolokaliseerde productie en/of revisie
aanbieden, ondanks het grote aantal aangeboden talen!
We kunnen zeggen dat geen enkele andere sector – vooral geen geavanceerde zoals die van de
communicatie – zijn vraagmarkt zo ver weg houdt van het begrijpen van zijn productie en
kwaliteitsvalidatiesystemen.
De klant blijft in het algemeen ontevreden achter, niet in staat een onderscheid te maken
tussen bijvoorbeeld een loutere 'brievenbus'* en het lokale bureau van een multinationaal
meertalig dienstbedrijf, ondanks de vele publicaties van deze laatste.
Zijn professionele cultuur over meertalige productie kan, zoals we zullen zien, alleen maar vaag
zijn door een gebrek aan up-to-date informatie die geleverd zou moeten worden door talrijke
potentiële leveranciers. Zelfs als ze al waargenomen worden, blijven de verschillende posities
triviaal.
De onbelangrijke en lage inschatting die aan onze sector toegekend wordt, wordt veroorzaakt
door een centraal gebrek aan kennis, dat er voornamelijk te wijten is aan de aanbodmarkt voor
vertaaldiensten (en deels aan scholen en universiteiten).
Dat is ook het primaire en cruciale probleem van aankoopmanagers van meertalige productie,
gezien de fatale mystificatie of onwilligheid van deze bedrijven die meertalige diensten bieden
op deze markten.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
27/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
2.2 - Wat betekent 'glokalisme'* precies voor vertalingen en communicatie?
Alle productie kan gedelokaliseerd worden, behalve de productie met betrekking tot
communicatie.
We kunnen makkelijk de IT-productie naar India verhuizen, voor zowel hardware als software.
We kunnen de autoproductie naar China of Brazilië verhuizen.
Maar we kunnen geen communicatie produceren of industriële documentatieteksten schrijven
in een land waar de taal van de doelmarkt niet gesproken wordt.
Culturele activiteiten moeten we integendeel relokaliseren*, want met de huidige
gemonolokaliseerde meertalige productie zijn activiteiten intrinsiek gedelokaliseerd omdat ze
niet uitgevoerd en bovenal niet gevalideerd worden in het oorspronkelijke land.
In een artikel van het Belgische weekblad Le Vif-L'Express van 2008 haalde men het voorbeeld
aan van een advertentie voor een fles champagne die aan drie verschillende markten aangepast
moest worden. Allereerst aan de Franse markt, waar het – merkwaardig genoeg – verboden is
alcohol met zijn verbruikers te associëren. Dan aan de Duitse markt, waar er geen enkele
beperking geldt (voor Duitsland voegde men feestende mensen in een paardencircus). En
vervolgens aan de Aziatische markt, waar dezelfde foto van de twee andere lay-outs* die een
jonge vrouw met blote voeten toont vervangen moest worden door een afbeelding van
hetzelfde meisje, maar met sandalen: blijkbaar is het in de huidige oosterse cultuur niet
toegelaten de blote voeten van een vrouw te tonen, hoe ze ook getoond worden.
Kennis van bijvoorbeeld wettelijke standaarden, die beperkend of liberaal kunnen zijn in elk
land, en het zich bewust zijn van culturele taboes op de doelmarkt (de seksualiteit van voeten
in het Oosten) betekenen dat communicatie niet op een gedelokaliseerde manier
geproduceerd kan worden.Om meertalige communicatie te kunnen leveren is het essentieel
om over een multinationale organisatie te beschikken die de teksten en afbeeldingen
produceert en valideert.
In Californië heeft men in de jaren 90 zelfs een schitterend en eenvoudig neologisme*
gecreëerd om net dit concept te verduidelijken: 'glokalisme', een samentrekking van de
woorden globalisme en lokalisme.
In die tijd bevonden de Noord-Amerikanen, vooral op de Westkust, zich middenin de
'internetzeepbel', de crisis die veroorzaakt werd door het simplistische en primitieve idee dat al
wat je nodig hebt om 'de hele economische wereld op de planeet te controleren' een computer
en een telefoonlijn zijn ...
De ijverigste markthandelaars en futuristische Amerikaanse ondernemers hadden niet veel
moeite met de creatie en verspreiding van deze nieuwe term die direct afgeleid was van een
ander concept, dat al beroemd was in de jaren 70: think global en act local.(o)
Door het versnelde arriveren van globalisatie was het nodig om geglokaliseerd te worden.
(o)
In twaalf jaar tijd bereikte het woord 'glokalisatie' heel snel meer dan een miljoen treffers op het internet in de
zeven meest gebruikte talen. Het driemaandelijkse online Glocal E-Magazine van mijn bedrijf, uitgegeven in zes
talen, heeft jarenlang de grootschalige evolutie van het gebruik van dit woord in talrijke commerciële activiteiten
gevolgd.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
28/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
2.3 - Wie controleert en valideert teksten gemaakt door freelancers? De leugen van
externe revisie
Om kwaliteit te kunnen produceren en controleren op het semantische*, terminologische en
geostilistische niveau alsook volgens de klassieke orthosyntactische parameter, zijn er zoveel
geglokaliseerde (geglobaliseerd en gelokaliseerd tegelijkertijd) kantoren nodig als talen beloofd
aan de klant. Waarom?
Om de meest eenvoudige reden: als je niet beschikt over deze kantoren gelokaliseerd op vier
(of vijf) continenten, kan je alleen – in het beste geval – gebruik maken van freelancers die je
niet kan controleren en die, in het beste scenario, in het land van de doeltaal leven.
Maar in die gevallen, wanneer je de vertaalde, aangepaste of geredigeerde teksten ontvangt,
hoe kan je ze controleren en valideren voor ze aan de klant te leveren?
Dat is voor een gemonolokaliseerd vertaalbureau vrijwel onmogelijk!
Een bedrijf is – in essentie – technisch ongeletterd met betrekking tot alle talen die niet
gesproken worden in het land waar het gelokaliseerd is. Daarom is het voor hen onmogelijk om
mogelijke fouten, onnauwkeurigheden en foute vertalingen die zelfs de beste freelancers niet
kunnen vermijden te lezen, laat staan te controleren, in de teksten die ze ontvangen. Spreken
over meertalige kwaliteit is voor de ontelbare 'brievenbussen' (zo worden ze genoemd, zoals
we hiervoor gezien hebben) volledig verkeerd, vals en verwaand. Deze gemonolokaliseerde
vertaalbureaus kunnen in de praktijk enkel de teksten opsturen naar hun ongelukkige (en
bedrogen) klanten in exact dezelfde hoedanigheid als wanneer ze ze ontvangen, ze sturen ze
gewoon door zonder enige verbetering aan te brengen.
Wetende dat freelancers geen teksten kunnen schrijven die 'volkomen acceptabel' zijn, wordt
het duidelijk dat er bedrog, misleiding en vervalsing heerst bij alle deze vertaalbureaus die
gelokaliseerd zijn in één enkel land en die beweren alle talen van de wereld te leveren alsof het
dezelfde zijn als de ene die in hun eigen land gesproken wordt en dus op kwaliteit
gecontroleerd en gevalideerd kan worden door hun eigen bedrijf. Maar dat is echter nog niet
het ergste.
Het kan nog erger: er zijn gemonolokaliseerde vertaalbureaus die zeggen, om zichzelf in te
dekken tegen deze vernietigende afkeuring, dat de teksten gecontroleerd en extern gevalideerd
worden door een tweede freelancer. Maar afgezien van het feit dat de nodige tijd en kosten
voor deze manier van werken meestal betekent dat het onmogelijk is het budget binnen de
grenzen van de markt te houden, wie zal er beslissen welke van deze twee ontvangen teksten
aan de klant geleverd zal worden?
Deze kwestie is goed gefundeerd en ligt in de kern van het probleem: tijdens de eindrevisie en
validatie voor levering worden er vaak evenveel of zelfs meer ernstige fouten geïntroduceerd
door de revisor als door de eerste freelancevertaler.
De eindrevisor die de validatie voor levering uitvoert maakt immers ook op zijn beurt kans op
fouten, zelfs door het feit dat hij werkt met een tekst waarover hij meer weet dan de
freelancevertaler (die er aan de andere kant langer en uitvoeriger aan gewerkt heeft). Het is
eigenlijk deze laatste die de tekst zou moeten valideren op basis van de revisie.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
29/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Maar deze manier van productie en externe controle – door belangenconflicten en onoplosbare
concurrentie – kan nooit onderworpen worden aan de handelingen die alleen collega's die zijaan-zij werken binnen hetzelfde vertaalbureau en onder dezelfde enkelvoudige autoriteit
(hetzelfde merk!) kunnen uitvoeren.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
30/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
2.4 - Moeten gemonolokaliseerde producenten uitgesloten worden van de meertalige
dienstensector?
Waarom zou een klant aan de in één land (of in maar één taal) gemonolokaliseerde
vertaalbureaus(o) een brutomarge van 35-45% inbegrepen in de prijs moeten blijven betalen
voor niet-geleverde diensten en die – per definitie – niet door het bureau geleverd kunnen
worden?
Deze brievenbussen voor meertalige diensten (in feite 'specialiseren' ze zich alleen in het naar
hun klanten doorsturen van teksten die ze ontvangen van freelancers zonder enige
toegevoegde waarde!) verbeteren de ontvangen teksten niet en zijn ook niet in staat ze te
valideren. Bovendien kunnen deze structureel gehandicapte vertaalbureaus, omdat ze in één
land gelokaliseerd zijn ondanks hun activiteitengebied van meertalige diensten over de hele
wereld, zelfs de reputatie hebben economisch concurrentiekrachtig te zijn.In feite, wanneer de
klant zijn totale en finale kosten goed berekend, zijn dit klassieke voorbeelden van 'heel dure
valse besparingen': in het bijzonder voor alle veroorzaakte gevolgen voor de
marketingcommunicatie.(oo)
Maar heel vaak hebben deze gemonolokaliseerde vertaalbureaus niet eens een lagere prijs dan
de gemultinationaliseerde en geglokaliseerde vertaalbureaus.
Een geglokaliseerd vertaalbureau is net zo lokaal als een gemonolokaliseerd vertaalbureau: dus
waarom zouden we een brievenbus moeten verkiezen boven een geïnternationaliseerd
vertaalbureau? Zelfs wanneer de klant alleen de lokale taal (talen) gebruikt, die van het land
waar ze verblijven, is het in hun belang om een geglokaliseerd vertaalbureau te kiezen.
In feite is het nog altijd een zekerheid dat de klant in de toekomst andere talen nodig zal
hebben (dit noodlot staat geschreven in de sterren van zijn strategie, zelfs als het nog niet
duidelijk geïdentificeerd is). Dus is het beter om de funderingen van hun bedrijfstechnolect te
beginnen leggen met behulp van een geleidelijk aan opgebouwd vertaalgeheugen*, taal per
taal en tekst per tekst.Dat zorgt ook voor echte besparingen, zowel in het heden als in de
toekomst.
Vooral omdat alle segmenten die vertaald en in het vertaalgeheugen opgeslagen worden vanaf
dan niet meer aangerekend zullen worden (of aan een lagere prijs aangerekend zullen worden).
We zullen in het volgende hoofdstuk zien hoe onmisbaar deze vertaalgeheugensystemen* zijn
als de enige optie om het probleem van techniciteit in een vertaling op te lossen. Een goede
post-crisis aankoper is er een die een leverancier van de taalindustrie gebruikt die aan het
topniveau van zijn beroep staat: dat van glokalisatie.
Het kost niet meer. Het is vaak zelfs goedkoper!
(o)
Ik ken een toonaangevend vertaalbureau dat gemonolokaliseerd is in Duitsland met zeven kantoren: zonder één
enkel buitenlands kantoor!
(oo)
Denk bijvoorbeeld aan de belangrijke en verborgen, hoewel goed gescheiden, kosten die de dienst na verkoop
kan oplopen voor het oplossen van de ambiguïteit en slechte leesbaarheid van de vertaalde teksten die aan hun lot
overgelaten werden.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
31/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
2.5 - Waarom kan een geglokaliseerd bureau voor meertalige diensten ook lagere prijzen
aanbieden?
Los van het niet-verwaarloosbare feit dat meertalige diensten die door de zeldzame
geglokaliseerde bedrijven geleverd worden in het algemeen – zoals we net gezien hebben –
niet duurder zijn dan die verkocht door de talloze gemonolokaliseerde bedrijven, moet een
goede aankoper de waarde geïntegreerd in de ontvangen goederen nauwkeurig in acht nemen,
zelfs als die niet onmiddellijk zichtbaar is.
Dezelfde meertalige producten geleverd door een brievenbus en door een geglokaliseerd
bedrijf zijn op geen enkele manier vergelijkbaar. Ten minste oppervlakkig.
We worden geconfronteerd met twee types diensten die niet vergeleken kunnen worden.
Bij die geproduceerd door een gemonolokaliseerde brievenbus zijn bijvoorbeeld de
buitenlandse vertalingen uitsluitend uitgevoerd door anonieme en ongecontroleerde
freelancers (die zelfs niet door de leverancier gevalideerd kunnen worden).
Als de diensten aan de andere kant geleverd werden door een geglokaliseerd bedrijf, dan
worden ze ook gecontroleerd en gevalideerd door het lokale kantoor, dat wil zeggen hetzelfde
bedrijf dat het contract tekende, onder dezelfde marketingverantwoordelijkheid en ten laatste
zelfs in dezelfde commerciële en wettelijke structuur.
Daarenboven is het in het geval van de brievenbus niet gegarandeerd dat de tekst werkelijk
geproduceerd – d.w.z. vertaald, gereviseerd en gevalideerd – werd in het land van de doeltaal!
Het niveau van linguïstische en vertaalwetenschappelijke benadering van de professionele
cultuur van een brievenbus – we kunnen vaak spreken van storend primitivisme – crediteert
geen glokalisme (ze blijven frauduleus stil) met zijn onweerlegbare voordelen. Ze zijn vaak zelfs
niet op de hoogte van wat vertaalwetenschappers 'lexicale en fraseologische interferentie'*
noemen van editors en vertalers die geëmigreerd zijn en die vatbaar zijn voor dit type fouten
als gevolg van het niet-aangeboren sociolect dat dagelijks gebruikt wordt.
De taalmysteries – dat wat schrijvers en vertalers van alle tijden de 'ondoorgrondelijke
geheimen van het schrijven' noemen – worden niet op dezelfde manier benaderd door een
team van linguïsten die zij-aan-zij werken in hun eigen land waar ze de taal dagelijks spreken in
vergelijking met een gemonolokaliseerd vertaalbureau dat alleen geïsoleerde freelancers
gebruikt die structureel gezien niet gecontroleerd en gevalideerd kunnen worden.
Geglokaliseerde vertaalbureaus kunnen bijvoorbeeld ook makkelijk het beroemde en radicale
probleem oplossen dat gecreëerd wordt door ambiguïteit, onbegrijpelijkheid of zelfs fouten in
de originele tekst (dat gebeurt vaker dan we ons voorstellen!) door een eenvoudig telefoontje
of een e-mail naar hun eigen opdrachtgevende kantoor, waar in het algemeen brontaalsprekers
werken.
Naast deze onbetwistbare argumenten zijn er de productiekosten, vaak drastisch verlaagd
(zoals in China of India) voor de productie van lokale talen uitgevoerd en gevalideerd in de
lagelonenlanden.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
32/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Dat is de reden waarom een geglokaliseerd vertaalbureau – in principe – prijzen aanbiedt die
niet verslagen kunnen worden door eender welke brievenbus.
Vaak zijn deze prijzen zelfs lager dan die van deze weifelachtige en gehandicapte
gemonolokaliseerde vertaalbureaus die schandelijk oneerlijk zijn in hun praktische en
objectieve aanpak.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
33/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
2.6 - Het verdringen van de strategische keuze aangezet door de schijnbaar lagere
overeengekomen
prijs
De economische crisis is geresulteerd is gedrag dat – zoals we weten – volledig abnormaal en
buitengewoon is. Zowel van de leverancier als van de klant.
Een gemonolokaliseerde 'meertalige' dienstverlener die krap bij kas zit, voegt – zoals iedereen –
een soort van hopeloos gedrag toe aan hun professioneel en projectgebaseerd nihilisme dat
verandert in een jacht naar eender welk budget ten koste van wat dan ook. Kunnen ze zich dat
veroorloven? Zeker: we hebben al deels gezien dat deze prijzen betrekkelijk hoger zijn dan die
van geglokaliseerde vertaalbureaus door het feit dat hun diensten niet gevalideerd kunnen
worden en daardoor dus vrij van grote bijkomende kosten zijn. Het komt er op neer dat de
klant het niet hoeft te weten (bij dit punt is hun stilte veelzeggend ...).
In deze situaties verlagen gemonolokaliseerde brievenbussen hun prijzen tot een dergelijk
niveau dat hun enige interesse ligt bij het bereiken van de hoogst mogelijke winst, zelfs met
een nettomarge die normaal gezien als een verlies beschouwd zou worden, indien de beloofde
diensten echt geleverd zouden worden.
Daarenboven kunnen ze soms nog snoeien in de freelancerprijzen volgens verschillende
methoden die vaak choquerend en ongepast om over te praten zijn.
Hun gebrek aan strategie, hun vijandige houding op het professionele niveau en hun
diepgewortelde vertaalwetenschappelijke onwetendheid op het praktische niveau
demonstreren hun economische nihilisme, waar de enige waarde bestaat uit het winnen van de
opdracht, of opdrachten. In ieder geval heeft hun kleine vertaalbureau geen productie-,
controle- en validatieproblemen: hun enige rol bestaat uit het doorsturen van de teksten en het
reduceren van de kosten tot het niveau van een klein dispatchingkantoor*. En wat met de
kwaliteit?
"Dat kan ons niet schelen", zeggen ze zonder enig gevoel voor fatsoen: tegen de tijd dat de
klant het gebrek aan kwaliteit opmerkt (als hij dat al ooit doet), zal het probleem al in het
verleden liggen.
En op dat moment treedt er een uitvoerige dekking door de verzekering in werking: Ik zal deze
schandalige kwestie bespreken in hoofdstuk 5.4.
Vanuit het standpunt van de klant is, naast de gewoonlijke onwetendheid (in stand gehouden
door het grote aantal brievenbussen), de algemene zorg het realiseren van besparingen. Dit
komt naar boven in het gedrag van hun werknemers die nu dagelijks bij hun superieuren
moeten rechtvaardigen (en mystificeren) hoe onmisbaar hun job is. "Heb je het gezien? Ik heb
21% bespaard bij deze opdracht!" Ze vermelden niet dat de stoel die ze gekocht hebben maar
drie (soms zelfs maar twee) poten heeft. Zo is het de 'New Business'-afdeling die uiteindelijk zal
moeten omgaan met het gebrek aan concurrentiekracht van hun product op nieuwe
toekomstige markten.
Pseudobesparingen doen bij de verkoop – hetzelfde geldt voor verkoop en aankoop – is iets dat
de situatie erger maakt en dat directeurs of managers onmiddellijk moeten bestraffen. Om dit
te kunnen doen, moeten ze echter zelf onberispelijk zijn in dit opzicht: dat is ook niet altijd het
geval!
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
34/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
In de realiteit zien we tijdens elke economische crisis een paradoxale algemene inkrimping in
communicatieactiviteiten: dat is vaak het eerste budget dat verlaagd wordt.
Het is slechts eenmalig, of heel zeldzaam, dat bedrijven gebruik maken van deze
vertragingsperiodes, of economische stilstandtijden, om de omvang van hun onderzoeks- en
adverteringsbereik te vergroten.
De kwantitatieve en eerlijk gezegd masochistische logica van de laagste prijs – de meest
afgeprijsde – is daardoor gemeengoed.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
35/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
2.7 - Het anti-economische, onverantwoordelijke en narcistische gedrag van
aankoopmanagers
In het bijzonder in crisisperiodes is de rol van aankoop in elk bedrijf van speciaal belang: dat en
dat alleen verzekert de rentabiliteit van het bedrijf. Aan de defensieve kant, natuurlijk. Het is
een zaak van de 'New Bussines'-afdeling, natuurlijk, die verantwoordelijk is voor de
bedrijfsontwikkeling: in de aanval, vanzelfsprekend.
Maar waar plaats je de aankoop van meertalige diensten?
Aanval of verdediging? Het is de CEO of, in ieder geval, de persoon die verantwoordelijk is voor
de echte activiteitenexpansie die ervoor moet zorgen dat er geen tragische inversie van de
positionering is. Het is voorspelbaar of fataal dat de aankoper de aankoop van meertalige
diensten in de besparingscategorie wilt plaatsen, wat in feite een mystificerende foutieve
besparing is. Natuurlijk zijn er altijd aankopers die intelligent en bovenal toegewijd zijn aan de
strategische belangen van het bedrijf.
Opdat dit het geval zou zijn, is het essentieel dat ze (de aankopers) ontwikkeld zijn (zo veel als nodig is
voor hun beroep) en dat ze niet narcistisch zijn (ze zijn in staat hun werkplaats te behouden, beschermd
van potentieel jobverlies, als hun rol nuttig en noodzakelijk wordt voor de echte marketing van hun
bedrijf).
CEO's, general managers en directeurs, aarzel niet: ontsla onmiddellijk aankoopmanagers die
meer om hun eigen imago geven dan om dat van het bedrijf, van jouw bedrijf. Anders zal je
interne vijanden maken die te professioneel onwetend en – boven alles – onverantwoordelijk
zijn met betrekking tot jouw strategie om een aanwezigheid op de markten rondom de planeet
te hebben en die te veroveren.
Laat jezelf niet toe beïnvloed te worden door zogenaamde kleine budgetbesparingen (te veel
opgehemeld om echt waar te zijn) die niet gehandhaafd kunnen worden door de projecten van
je bedrijf: ze zijn veel te duur voor je expansie, dewelke essentieel is.
Pak deze basisproblemen aan: want elk probleem met betrekking tot verkoop is jouw directe
verantwoordelijkheid. De toekomst van jouw bedrijf is in gevaar.
Onder jouw strategische leiding kunnen jouw aankoopmanagers niet al hun tijd wijden aan hun
spelletjes die vaak noodlottig mooi zijn.
En wanneer jouw aankoopmanagers in harmonie zijn met jou en met deze beleidslijn, aarzel
dan niet hen te belonen, hen opslag te geven en hen carrière te laten maken: ze zijn de
toekomst van het bedrijf en de postcrisisperiode. Ze zullen geleerd hebben echte besparingen
te realiseren als ze kunnen ontsnappen aan hun onvergeeflijke onwetendheid. Leer je
aankopers het verschil tussen wat leveranciers beloven en wat ze echt verkopen (en wat ze
echt kunnen leveren).
Je zou kunnen antwoorden dat in een periode van economische crisis elke reactie exclusief
gebaseerd op vastberadenheid gedoemd is te mislukken. Er zijn twee antwoorden op dit
bezwaar.
Ten eerste hoef je jezelf niet te beperken tot 'exclusief' vastberadenheid: de strategie van
marktverovering is nooit beperkend.
Ten tweede, waarom werknemers, die zeker bang en minimalistisch zijn – zoals we weten –, het
beheer van een strategie toevertrouwen die tegen de stroom ingaat?
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
36/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
3 - De marketingstrategie van de zee van gemonolokaliseerde vertaalbureaus
De mystificatie van de strategische
positionering van brievenbussen die
in één enkel land gelokaliseerd zijn
is de vrucht van nood voor hun loutere overleving.
Zo worden ze er zelfs toe gedwongen
hun eigen productiemethoden te
verbergen voor hun eigen klanten!
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
37/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
3.1 - Publicitaire overclaim om hun meertalige productie* ten onrechte te loven
Er is altijd een reden voor een zeker gedrag.
Waarom kan het overvloedige aantal brievenbussen, dat zijn meertalige
dienstverleningsbedrijven die gelokaliseerd zijn in één enkel land, niet praten over de waarheid
achter hun meertalige productie, zelfs niet en zeker niet met hun eigen klanten?
Om een heel voor de hand liggende reden: als ze dat oprecht deden, zouden ze zichzelf
simpelweg van de markten verbannen!
Hoe kunnen ze hun eigen ongeschiktheid toegeven om hun klanten teksten te leveren die hun
gemonolokaliseerde kantoren per definitie niet kunnen lezen, verbeteren en valideren?
Dit is wat ze zouden moeten zeggen tegen de markten naar dewelke ze hun reclamebeloften
richten van vertalingen die altijd voorzien zouden zijn van het hoogste kwaliteitslabel: "De talen
die in ons land gesproken worden, kunnen we laten reviseren door een van onze linguïsten.
Vreemde talen kunnen we echter soms wel lezen, als we over een interne moedertaalspreker
van de taal beschikken, maar controle ligt ver buiten wat we kunnen bereiken voor de taal
(talen) van ons land.
Over validatie van de talen kunnen we om redenen van fatsoen beter niet praten ..."
Welke klant kan hen na deze kleine, optimistische verklaring van eenvoudige professionele
eerlijkheid redelijkerwijze nog opdrachten blijven sturen?
Daarom zijn de regels van deze zogenaamde linguïstische bureaus ten eerste om nooit
publiekelijk uit te leggen waaruit de methoden van hun zogezegde controle en validatie van
meertalige kwaliteit bestaan: deze bureaus, die het grootste deel van de aanbodmarkt vormen,
zouden op die manier zelf aan hun klanten (of verwachte toekomstige klanten) de basisreden
geven voor hun professionele ongeschiktheid om meertaligheid te produceren.
Ten tweede, na hun klanten onwetend gehouden te hebben, in tegenstelling tot wat er in
andere sectoren gebeurt, is het noodzakelijk om de overclaimtechniek toe te passen die
bestaat uit het overspoelen van hun doelen met reclame en hun zoveel mogelijk beloftes toe te
gooien zonder te vermelden hoe ze die eigenlijk gaan waarmaken.
Door deze grotendeels frauduleuze tendens lange perioden vol te houden, werkt dit in realiteit
zelfs heel goed.
De klant wordt op die manier misleid en speelt de rol van de dwaas in een slapstick-komedie: ze
betalen hoge prijzen voor diensten die ze niet ontvangen hebben en voor de marketing- en
imagogevolgen van de ontvangen teksten, die gebrekkig zijn of zelfs verborgen mankementen
hebben.
Om niet te vermelden dat ze door deze vertaalbureaus als kinderen behandeld werden en dat
hen schandalige nonsens verteld werden. Des te meer omdat de negatieve gevolgen voor de
klant, op het niveau van marketing en imago, maar pas veel later of soms zelfs nooit zullen
verschijnen: wie kan precies en vlug de implicaties van gebrekkige communicatie in vreemde
talen berekenen?
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
38/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
3.2 - De taboe van met klanten te praten over productiemiddelen en -methoden
Op lange termijn, door helemaal niet over productiemethoden te kunnen spreken, vergeet de
meerderheid van deze pretentieuze, gemonolokaliseerde 'meertalige' brievenbussen, of gaat
zelfs een stap verder en negeert volledig het probleem en gedraagt zich, met de markten, op
dezelfde manier als hun eigen verontruste toekomstige klanten.
Zoals ik al gezegd heb, zouden deze klanten op voorhand geïnformeerd moeten zijn geweest
over deze meertalige productiemethoden.
Moderne marketing en de vereisten voor het leveren van totale kwaliteit garanderen dat.
We zien in deze complete stilte dus, zelfs in dit vakgebied, niet alleen het marketingprincipe dat
niet alleen nog altijd in actie is, maar dat ook ernstig verkeerd begrepen wordt, dat zegt dat ze
niet mogen praten, wat eindigt in niet langer ... bestaan.
Voorwaar, we vergeten vaak dat het niet de vraag is die de markt aandrijft, maar het aanbod.
Het was Mary Quant in hoogsteigen persoon die door haar eerste minirok aan te trekken in
Londen, alleen gecreëerd om haar benen (en niet alleen die) te accentueren, de vragende
markt creëerde voor dit minikledingstuk, dat zich meer dan veertig jaar lang over de hele
wereld verspreidde.
Als bedrijven die meertalige diensten verlenen hun markten niet informeren over de
belangrijkste methodes voor het produceren en valideren hun kwaliteit, zoals vrijwel elke
sector dat voor zijn eigen activiteiten doet, zal het voor onze sector onmogelijk zijn om echt en
substantieel te moderniseren.
Hoe kunnen we daarenboven ongestraft decennia lang meertalige 'topkwaliteit' (die onmogelijk
te produceren is met monolokalisatie) blijven aanbieden, zonder ooit de productiemethoden en
-middelen te presenteren en te valideren?
Omdat klanten ondanks alles instaat zijn deze kleine fraude (die doorheen de tijd groter en
groter wordt) waar te nemen, vindt er door de algemene ontevredenheid op de markten een
hoogst nadelige praktijk plaats: die van het 'draaihek'.
Klanten blijven maar van leverancier veranderen in de hoop om, de vólgende keer, de ideale
partner te vinden. En het draaihek blijft, als een draaimolen, draaien.
Ondertussen kunnen de reputatie en het imago van de professional alleen maar verslechteren
of bevestigd worden in hun bijna altijd onvermijdelijke professionele mislukking.
Met het praktische en economische resultaat van kortingen die resulteren in prijzen die zelfs
nog meer vrekkig en schandelijk zijn (in realiteit zijn de prijzen nog steeds hoog, zoals we gezien
hebben, omdat ze heimelijk de kosten doorrekenen van bedrieglijke diensten die niet aan de
klant geleverd worden).
Het zijn inderdaad deze kettingreactiegevolgen die de meest vernietigende factoren in ons
beroep zijn. Commerciële immoraliteit is niet iets dat alleen degenen die het begaan
beïnvloedt, maar ze beïnvloeden ook, en niet alleen de katholieken zeggen dit, de algehele
gemeenschap, de waarheid en logos waarvan we actief deel moeten uitmaken.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
39/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
3.3 - De kostprijs van 'brievenbussen' ontmaskerd: de strategie van valselijk lage
prijzen en kortingen
Elke ware aankoopmanager kent de knepen van zijn vak. Ze zijn er zich bijvoorbeeld heel erg
van bewust dat er op geavanceerde markten meer aanbod is dan vraag. Op alle gebieden, wat
dat betreft. Maar dat is op geen enkele manier voldoende. Praktijken voor het verkrijgen van
kortingen, voordelen en structuurovereenkomsten, ze zijn allemaal goed. Maar een goede
aankoper, een echte goede aankoper, weet echter dat de prijzen op zijn markt nooit zonder
limiet of zonder voorwaarden zijn. Vaak kan een slechte aankoopmanager herkend worden aan
zijn onvermoeibare obsessie voor besparingen tot aan de fatale schade voor de diensten: er is
altijd iemand slimmer op de markt waar er geen gebrek is aan oplichters, frauduleuze
vervalsers, de grote profiterende imitator-organisatoren van de verleidelijke list.
Het is altijd de cultuur en precieze informatie over het gebied waarin de dienst aangekocht
wordt die de aankoopmanager toelaten eender welke onderhandeling te controleren door er
zich van te vergewissen dat de opdracht van een eersteklas niveau is met de beste
voorwaarden.
Samengevat is dit het eeuwige probleem van werkelijk een dienst aan te kopen met de beste
balans tussen kwaliteit en prijs.
Op het gebied van de meertalige communicatie is het essentieel om te weten dat het veel beter
is om simpelweg rechtstreeks met een freelancer te onderhandelen dan met een brievenbus
waarvoor diezelfde freelancer werkt: het zal je minder kosten en je zult dezelfde dienst
ontvangen.
Maar dit is het probleem; wanneer je de tekst vertaald door deze freelancer ontvangt, begint
de twijfel te knagen: "Is het trouw? Is de terminologie accuraat? Is het stilistische en
geostilistisch acceptabel? Is het orthosyntactisch correct?"
Dezelfde twijfels daarenboven die ook de gemonolokaliseerde brievenbussen parten spelen,
die met het oog op deze twijfels een uitvoerige verzekeringspolis regelen (ik zal hier later over
spreken).
Als je bespaart door een freelancer of verschillende freelancers te gebruiken, is er geen
probleem. Je moet echter weten dat je deze teksten naar hoog gekwalificeerde revisors die
moedertaalsprekers van de doeltaal zijn moet sturen om ze te laten valideren.
Dat kost vaak meer dan de initiële vertaling.
Zo is het dus makkelijk om de misleiding van de gemonolokaliseerde vertaalbureaus te
berekenen: hun kostprijs kan heel laag zijn, maar hun diensten zijn onvolledig, een gedeeltelijk
product en half-volbracht. Wat is het nut van een pot te kopen zonder handvatten of deksel?
Het enige 'voordeel' van een gemonolokaliseerd vertaalbureau te gebruiken is exclusief
psychologisch: dezelfde freelancer (of equivalent), dezelfde niet-gecontroleerde vertaling,
dezelfde niet-gevalideerde dienst, maar – en wat een troost is dat – toegevoegd daaraan krijg je
de belofte van 'verzekerde kwaliteit'. Een generische belofte zonder beschrijving van het
productieproces (met een goeie reden), maar desalniettemin een belofte.
Er verschilt maar één ding: de prijs in vergelijking met die van de freelancer.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
40/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
3.4 - Mijn geamuseerde zorg om het verzamelen van fouten gemaakt door hun collega's ter
beoordeling
van de professionele 'perfectie' van hun eigen 'brievenbussen'
Dit is iets dat me altijd geamuseerd heeft en me tegelijkertijd droevig stemt, om de
sadomasochistische vastbeslotenheid te zien waarmee de meerderheid in het beroep,
vertaalbureaus (fundamenteel gemonolokaliseerd) en freelancers, foutieve vertalingen,
orthosyntactische bewoordingen, stijl en terminologie van collega's verzamelen en
publiceren.Natuurlijk zit er een wreed plezier in je buurman te zien uitschuiven over een
bananenschil, vooral als ze op hun achterwerk vallen: een komiek die valt blijft het meest
klassieke en grappige stukje komedie – zoals we weten – net als fysieke komedie of de taart in
het gezicht. Vooral omdat het niet ongewoon is, dat deze verzamelaars van deze ontstellende
en absurde vertalingen hun rapport toevoegen en decoreren in de naam van hun ongelukkige
slachtoffer! Dit is de amusante kant. Voor de droefenis volgen hier een paar redenen.
Ten eerste is het nogal onfatsoenlijk om met een koorddanser te lachen die van één enkel touw
van woorden kan vallen en dat minsten een dozijn aantal keren (eens per centimeter).
Ten tweede kunnen we met alles lachen, maar met enige voorzichtigheid. Bijvoorbeeld: het is
noodzakelijk dat het te entertainen (waarom niet?) publiek weet dat zelfs de meest
gekwalificeerde vertalers op de wereld – steeds te dicht tegen de wind van de fouten zeilend,
zoals Cioran schreef, zonder ooit echt één te maken – zijn brood verdient met het gevaarlijkste
beroep in de wereld.
Ten derde is er in de geschiedenis niets meer hypnotisch dan woorden. In plaats van
genadeloos de noodlottig onoplettende collega te bespotten, is het ook essentieel dat deze
'veroordelende' vertaalbureaus en freelancers ervoor zorgen dat hun lezers zich ervan bewust
zijn dat geen enkele schrijvende professional (copywriter of vertaler) fouten die elke tekst zou
kunnen bevatten volledig kan vermijden: een selectie van hun eigen fouten publiceren (zelfs als
ze later verbeterd werden) zou genoeg zijn, en ze niet vergeten te ondertekenen ...
Ten vierde zouden al deze navolgers van wat de eerder wrede nationale sport van het beroep
geworden is (vooral omdat het bijna gratis is: ze kunnen wat ze maar willen publiceren op het
internet, op Google, Facebook of eender welk ander forum) de aristocratische houding moeten
hebben om de bananenschillen waarop hun collega's uitgegleden zijn niet als bewijs (ten
minste impliciet) te gebruiken om hun eigen professionele 'eerlijkheid' te bewijzen.
Ten vijfde zouden ze in plaats van te snoeven terwijl ze het publiek bespelen met hun
deskundigheid als slechte kroniekschrijvers van de achtersteegjes beter hun klanten en
toekomstige klanten onderwijzen over de concrete methoden om de problemen in het systeem
op te lossen: bijvoorbeeld beschikken over een glokaal kantoor met revisoren en terminologen
die met hun eenvoudige acties de problemen zouden kunnen oplossen die zo vaak nutteloos
gebruikt werden om mensen te amuseren.
Ik heb nog geen vertaalbureau op het internet kunnen vinden dat zichzelf amuseert met het
maken van deze verzamelingen, die achteraf droevig en beschaamd wordt, de hele tijd kennis
hebbende van het woord glokalisme of de duale rol van de linguïstische revisor-validator!
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
41/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
3.5 - Geen echte marketingstrategie: het beleid van 'reactivisme' van het eeuwige
schaamteloze
geweeklaag over marges
De methode van het uitlachen van schuldige collega's, die we net gezien hebben, als bewijs van
niet-bestaande professionele integriteit, is niet zeldzaam noch onbeduidend, maar eerder een
soort van gedragsbagatel (meer amusement dan iets anders). Want om meertalige diensten te
produceren is de enige strategie die op logisch-technische (technologische) professionele
waarheid gebaseerd is het glokalisme. Alle gemonolokaliseerde vertaalbureaus in onze sector
zijn gedoemd om geen enkele algemene projectualiteit uit te voeren. Ze worden in de
dagelijkse reactiviteit gedwongen van al degenen die ondergeschikt zijn aan anderen: ze zijn
gedoemd om geen rationeel, relevant ontwerp te volgen bij het uitvoeren van hun doelen.
Inderdaad, na het eerder dubieuze entertainment van onbedoelde sketches over
bananenschillen waar concurrenten over uitgegleden zijn, wijden de brievenbussen zich in het
algemeen aan een andere wrede sport, die natuurlijk het logische vervolg van de vorige is.
Ze bezondigen zich ernstig aan klagend gejammer (natuurlijk zonder reden), zeuren over de
'onrechtvaardigheid' van het gebrek aan prestige van hun activiteiten. In professionele
magazines, in hun nieuwsbrieven, op conferenties, in gesprekken met belanghebbenden en op
internetfora is alles wat gehoord kan worden de eindeloze reeks droevige tranen en gezanik
(weer eens van deze gemonolokaliseerde vertaalbureaus). Hun algemeen gesnotter is
omgekeerd evenredig met de absolute stilte over de essentiële voorwaarde voor het
produceren van totale kwaliteit in de meertalige sector: glokalisme, natuurlijk.
Ze klagen schaamteloos en op een kinderachtige en onverantwoordelijke manier over het
'armzalige lot' van hun activiteiten. In plaats van het cruciale probleem van de
internationalisatie van de productie van diensten en revisie uitgevoerd onder hetzelfde merk in
het centrum van hun problemen te plaatsen, vertonen ze schaamteloos hun persoonlijke
miserie, die vanzelfsprekend gemonolokaliseerd is, en om kleingeestige redenen.
Persoonlijk ben ik beschaamd dat ze dat niet doen! Ik behoor echter en ondanks al mijn
distantiëring van hen tot hetzelfde beroep en daardoor zie ik mezelf op een bepaalde manier
mee verantwoordelijk. Op dezelfde manier ben ik beschaamd voor het voorstel dat
voorgedragen werd door de Belgische vereniging voor freelancers aangesloten bij het IFT* (en
enkele brievenbussen van die tijd) in 1989 om zogenaamd het beroep van vertaler te
'reguleren', ten nadele van alle vertaalbureaus die ze simpelweg wilden elimineren: Ik heb zelfs
een professionele vereniging opgericht (Federlingua) die succesvol streed tegen deze
doortrapte regulatie die streefde naar het elimineren van ... concurrentie.
Dit is wat er gebeurt, zoals de Engelse katholieke schrijver Chesterton zei, wanneer je de
steunende draad waaraan een spin haar web geweven heeft (terwijl ze naar beneden komt)
doorknipt. Beroofd van haar hoofdstructuur, rolt ze onvermijdelijk in een bal zonder zichzelf te
kunnen ontwarren en raakt ze gevangen, waardoor ze in een fataal machteloos en moreel
dwaas klein poppetje verandert.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
42/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Dusdanig beroofd van een intrinsieke essentiële strategische visie, keert het beroep terug naar
krankzinnig nihilisme veroorzaakt door het 'reactionisme' van misleidende, opportunistische en
winstgevende motivaties.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
43/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
4 - De markten van meertalige dienstverlening
verkeren nog altijd in een miserabele toestand
In 2010, na meer dan twintig jaar
van globalisatie, internet en glokalisme
aan een hoog tempo, blijft bijna
de gehele aanbodmarkt verhinderd,
gemonolokaliseerd en afgeremd.
De erbarmelijke opmaak van deze markt wordt
beschreven door middel van zijn vijf segmenten.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
44/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
4.1 - De marktsamenstelling van de meertalige dienstverlening: de innovators en
de volgers
De aanbodmarkt bestaat in wezen nog steeds uit twee groepen: de innovators en de
traditionalisten.
Op eender welke aanbodmarkt, ofwel in termen van beleid, cultuur of economie, kan je alleen
maar behoren tot de innovators of de kudde.
De strategie van de imiterende kudde bewijst vaak veel winstgevender te zijn, omdat ze in het
opzicht van marketing en investering veel minder kost.
Daarenboven doen ze voordeel met niets uit te geven aan herontwikkeling* door in de plaats
daarvan te investeren in reclame en het veroveren van nieuwe klanten op de markt.
Vaak zien we bedrijven die op geen enkele manier betrokken zijn bij de uitmuntendheid en het
leiderschap op hun eigen markten ongekende economische prestaties verrichten.
Het is – daarenboven – gedurende al een goede dertig jaar een welbekende marketingstrategie
geweest, traditioneel 'volgers' genoemd.
Dan is er een strategie die veel minder gevolgd wordt, die van de leiders en innovatieve
vertaalbureaus die werken aan een leiderspositie of een plaats tussen de leiders op de markt.
Deze onderneming is echter ondergeschikt aan hun eerlijke positionering in de zoektocht naar
uitmuntendheid en niet door het rechtstreekse nastreven van economische resultaten tegen
elke prijs.
De economische prestaties, gemeten in termen van jaarlijkse omzet, zijn voor hen een resultaat
waar ze soms lange tijd op moeten wachten. Dit is ook de reden waarom de strategie van de
volgers vaak gekozen wordt en de voorkeur krijgt. In België bijvoorbeeld zijn de
gemonolokaliseerde vertaalbureaus de onbetwiste leiders op de meertalige
dienstverleningsmarkt als het gaat over omzet. Vaak zelfs in andere landen.
Twee andere basisfactoren spelen een rol bij deze fundamentele verdeling tussen innovators
en traditionalistische volgers.
Ten eerste de subjectieve ondernemerskwaliteiten en hun kapitaal.
En in een sector die zo gefragmenteerd is als de onze: kans, zuivere kans.
Daarna komt, durven we het zeggen, de economische capaciteit beschikbaar voor investeringen
die ook rekening kan houden met kapitaal dat al in buitenlandse markten of vroegere
overnames geïnvesteerd werd (in het bijzonder natuurlijk voor bedrijven die al
gemultinationaliseerd zijn).
Het kan ook gebeuren dat leiders die in principe innovators zijn, die gemultinationaliseerd zijn
en hoog genoteerd staan op de aandelenmarkt, paradoxaal de praktijken van het professionele
gedrag van volgers overnemen (bijvoorbeeld freelancers gebruiken zonder ze te valideren en
opscheppen – ja, ook zij – over de zogenaamde waarden van de hypergeïnformatiseerde
'technische vertaler' die in realiteit alleen maar uitgerust is met ad-hoc systemen ...).
De oorzaak hiervan is heel eenvoudig: de economische prestaties die bereikt moeten worden,
in het bijzonder op de aandelenmarkt, zijn wreed en daardoor zijn deze zeldzame bedrijven
gedwongen om besparingen te doen en markten te veroveren door de meest voorkomende
weg te volgen. Het is in het belang van de klant om goed op te letten.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
45/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
4.2 - De vijf segmenten en de monolokalisatie van de meerderheid van de vertaalbureaus
in één enkel land
Na deze eerste onderscheiding die hoofdzakelijk subjectief is (bedrijven die besloten hebben
vernieuwend te zijn en de traditionalisten die de imitatorstrategie volgen), moet er naar de
reële positionering die concreet aangenomen wordt op de markt gekeken worden.
De spelers op de markt van de meertalige dienstverlening behoren tot vijf verschillende
segmenten.
a–
De heel zeldzame meertalige dienstverleningsbedrijven die tot een internationale groep
behoren die al grote kantoren heeft in de voornaamste landen. Deze groepen zijn vaak
genoteerd op de aandelenmarkten en maken aanspraak op de positie van internationale
leiders (soms door het ongepast aangeven van 'geconsolideerde' omzet op lokale
markten – die moeilijk te verifiëren is – op het internationale niveau). Dit handjevol
vertaalbureaus (in vergelijking met het kolossale aantal vertaalbureaus op de wereld) die
als geglokaliseerd beschouwd kunnen worden, hebben de verontrustende gewoonte –
wijdverspreid onder de grotere bedrijven – om de welbekende 'aankondiging'-strategie te
gebruiken.
b–
De enkele vertaalbureaus die hun internationalisatie, soms nog maar pas, begonnen zijn,
omdat ze overtuigd raakten van de onvermijdelijke nood om zichzelf te positioneren, op
lange termijn, op het internationale niveau. Deze bedrijven twijfelen, gewoonlijk, tussen
de twee voorgestelde strategieën (vernieuwend en traditioneel): de kosten en de risico's
van hun multinationalisatie zijn de hoofdoorzaak van hun twijfel. Denk bijvoorbeeld aan
de vertaalbureaus in dit segment die beweren 'geglokaliseerd' te zijn, simpelweg omdat
ze gebruik maken van ... freelancers gelokaliseerd in het doeltaalland ... Ze vergeten dat je
geglokaliseerde kantoren moet hebben en niet alleen freelancers die oncontroleerbaar
blijven!
c–
De gemonolokaliseerde vertaalbureaus die schijnbaar geen kantoren of ambities hebben
maar die volledig toegewijd zijn aan het veroveren van de markten (ze flirten er alleen
mee ...) met geen schijn van positionering. Ze zijn gebaseerd op een eerder bescheiden en
effectieve culturele positie (met een generische inhoud), maar gedragen zich op een heel
archaïsche manier op het marketingniveau om de beste resultaten na te streven:
overclaim-marketing is duidelijk hun strategie.
d–
De kleine vertaalbureaus die nog steeds gemonolokaliseerd zijn en een eeuwige volgers
zijn. Zij vormen de zee van kleine kantoren die, in elk land, uiteindelijk het imago van het
beroep karakteriseren door hun aantal, zonder enige inspanning te doen: ze zijn tevreden
zolang ze genoeg opdrachten kunnen uitvoeren voor hun eigen productiebehoeften.
e–
De freelancers, er zijn miljoenen van hen in zelfs een klein land zoals – bijvoorbeeld –
België (dat 10 miljoen inwoners telt) en werken voor de vertaalbureaus uit de eerste vier
segmenten. Ze werken echter soms ook voor de bedrijven zelf, in concurrentie met de
vertaalbureaus waarvan ze de de belangrijkste leveranciers zijn.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
46/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
In totaal is de overgrote meerderheid van de meertalige dienstverleningsbedrijven nog altijd
gemonolokaliseerd. In elk land.
Dat is hun structurele ongeschiktheid (uitgezonderd een deel van het eerste en tweede
segment).
Dat is het schandaal van de meertalige dienstverleningssector, verraden door het
monolokalisme.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
47/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
4.3 - Geïnternationaliseerde en niet-geglokaliseerde (of niet echt geglokaliseerde) bureaus
In het eerste segment, dat van de heel zeldzame internationale vertaalbureaus die al heel lang
wereldleiders zijn, is de culturele en marketingpositionering niet altijd noch volledig gebaseerd
op glokalisme. Er kan ook gezegd worden dat, met heel zeldzame uitzonderingen, de
vertaalbureaus in het tweede segment, degene die hun internationalisering in het laatste
decennium gestart hebben, dezelfde houding hebben.
Al deze over het algemeen vernieuwende vertaalbureaus zijn heel traag met het aangeven van
hun (nieuwe of eerder toekomstige) eigenlijke positionering. Het kan gezegd worden dat ze
goed en waarachtig op de weg naar glokalisatie zijn, hoewel hun praktijken, de economische
angsten en, bovenal, hun relatieve vertaalwetenschappelijke cultuur hen belet om hun
strategie volgens een andere methode te definiëren dan eenvoudige omzet: je zou kunnen
zeggen dat er voor hen maar één maateenheid bestaat.
En toch worden, zoals we weten, zelfs reuzen klein geboren. En ons tijdperk van globalisatie
heeft de dood gezien, vaak plots, van echte reuzen. In navolging van vele reclamebureaus die
sinds de jaren 40 globaal werden, met bureaus gelokaliseerd in tientallen landen, blijven deze
meertalige dienstverleningsbedrijven rekenen op het werk van freelancers dicht in de buurt van
hun eigen kantoren, vaak zonder ze te valideren.
Er zijn drie hoofdredenen voor de inertie van deze algemene praktijken.
De eerste reden waarom hun geglokaliseerde vertaalbureaus niet gebruikt worden, zoals de
logica en strategie het zouden suggereren, is dat de tijd voor innovaties ook evenredig is met de
culturele niveaus waarin de strategieën gepland worden. En vergeleken met glokalisatie is er
een aanzienlijk conceptueel tekort.
Veel reclamebureaus blijven hun productie globaliseren – nogal merkwaardig – via meertalige
dienstverleningsbedrijven in onze sector (zelfs de gemonolokaliseerde!).
De tweede reden wordt gevonden op het niveau van de uiteenlopende economische belangen
van de verschillende vertaalbureaus. Hoe vaak worden vertaalbureaus gedwongen het bestaan
vast te stellen van internationale onverenigbaarheid, rivaliteit en zelfs een aanhoudende
guerrillaoorlog tussen kantoren van hetzelfde reclamebureau gelokaliseerd in hetzelfde land?
De derde reden is simpelweg te wijten aan de meedogenloze prijzen- (en deadlines-)
concurrentie van de brievenbussen die, ik herhaal, de grote winnaars zijn dankzij hun
overweldigend aantal en de propaganda van de gemonolokaliseerde vertaalbureaus: overclaim.
Wanneer kapitalisme van dichtbij bekeken wordt, lijkt het op geen enkele manier op het
idyllische beeld dat overgebracht wordt door de voorbestemde 'reclame' van wat
'groepsdenken'* genoemd wordt.
Omdat deze bijna geglokaliseerde vertaalbureaus echt innovatief zijn, praten ze vaak over
glokalisatie, maar ze mystificeren het uiteindelijk zelfs.
Zoals we gezien hebben, worden ze verliefd op het woord glokalisme, zelfs als ze het aan hun
freelancers toeschrijven en niet aan hun kantoren die geglokaliseerd zijn of geglokaliseerd gaan
worden.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
48/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
4.4 - Freelancevertalers over de hele wereld: professionele gemakzucht of
passie?
Terwijl je meertalige dienstverlengingsbedrijven in het algemeen kan – en moet – bekritiseren
voor hun monolokalisatie, hun falen in het valideren van teksten en hun overclaim-marketing,
zijn de ontelbare freelancers over de hele wereld (niemand, lijkt het, heeft ooit een
wereldwijde telling gedaan) bijna altijd vrijgesteld van enige kritiek op hun professionele
prestaties.
Ze vertalen – gewoonlijk – alleen naar hun moedertaal en op basis van een nauwkeurige
opdracht – expliciet gevraagd en nagestreefd – van diezelfde vertaalbureaus. Een van de
zwakheden van deze vertaalbureaus is hun volledige afhankelijkheid van het werk van
freelancers: dat is de reden waarom ze zo geprefereerd worden.
Monolokalisatie is exclusief gebaseerd op freelancers!
Er valt zeker nog een ander gesprek te voeren met betrekking tot hun knowhow en het feit dat
ze soms van twee walletjes eten: ze werken voor vertaalbureaus en tegelijkertijd in directe
concurrentie (soms verdacht) door rechtstreeks voor de klanten van diezelfde vertaalbureaus
te werken.
Ik wil het echter alleen maar hebben over de kwaliteit van hun diensten.
Hun situatie is hoogst geprivilegieerd: ze werken comfortabel, in hun eigen huis (soms terwijl ze
reizen, op het strand onder een palmboom met hun laptops), met controle over hun eigen tijd
en activiteiten. Kort gezegd, hun in hoge mate nagestreefde situatie als teleforens, ver van de
oorlog op de markt en de stress in het bedrijf, zou freelancewerk tot een soort van ideale
situatie moeten maken om goed vertaalde, perfect gecontroleerde vertalingen te produceren
(zelfs als dat soms in solipsistisch eenzaamheid gebeurt).
Is dat het geval?
Project managers, die hen heel goed kennen en dagelijks met hen omgaan, hebben geen
unanieme mening en ontwikkelen selectieve oordelen.
Het grootste bezwaar gaat over hun beroepsprofessionalisme. Zijn ze vertalers omdat het een
heel gunstig beroep is, omdat het hen in een ideale situatie plaatst (vooral voor vrouwen)? Of,
aan de andere kant, omdat ze goed nagedacht hebben over hun professionele keuze? Het is
heel moeilijk om hun hele leven lang honderden kilometers lijnen tekst, die zich in de verte
uitstrekken, te vertalen.
Met andere woorden, zijn deze freelancevertalers persoonlijk toegewijd aan hun professionele
roeping of maken ze er simpelweg misbruik van zonder perfectie na te streven?
Dat is dan de cruciale vraag, wat de passie voor elk beroep betreft.
Ik zal een voorbeeld geven dat over mezelf gaat om de eenvoudige reden dat het eerder
negatief is.
De eerste twee jaar van mijn carrière in deze sector, aan het einde van de jaren 70, was ik een
vertaler en behaalde zelfs uitstekende resultaten dankzij mijn grote vastberadenheid. Ik werd
echter nooit een echte vertaler, omdat ik mijn ware roeping niet vond in dit beroep.
Hoe kon ik dan verdergaan met deze bijzondere activiteit met partiële en niet volledig relevante
motivaties?
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
49/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
4.5 - De zeldzame geglokaliseerde bureaus: tussen innovatie en imitatie
De Westerse economische crisissen, die elkaar maar blijven opvolgen, vertragen de
ontwikkeling aanzienlijk door zowaar recessies te veroorzaken. Deze zeer trage en periodieke
opeenvolging zorgt ervoor dat innovaties aarzelend vooruitgaan, waardoor het proces eeuwig
lijkt te duren.
Dit is de situatie voor geglokaliseerde bedrijven die, per definitie, altijd in het glokalisatieproces
verkeren: het aantal kantoren dat over de hele wereld geopend moet worden is zo hoog dat,
ondanks de gedane inspanningen, grote prestaties altijd bescheiden lijken.
Het is geen toeval dat bijna alle vertaalbureaus terughoudend zijn om het avontuur van
internationalisering – dat niet gratis is, lang duurt en vol risico's zit – aan te gaan.
Toegevoegd aan deze externe en objectieve moeilijkheden is er echter ook het probleem, veel
groter dan je je zou kunnen inbeelden, van de vertragende kracht op alle markten en op de
meest innovatieve concurrenten, die in het bijzonder veroorzaakt wordt door de zee van
gemonolokaliseerde bedrijven.
Geglokaliseerde bedrijven worden aan de ene kant geleid tot het presenteren van hun
innovaties, vooral degene die al bereikt en opgestart zijn. Maar aan de andere kant worden ze
ook geleid tot het reduceren en soms zelfs het verbergen ervan.
Het resultaat van deze nabootsing naar het laagste niveau als het middelpunt van de markt is,
en blijft, altijd heel laag.
Je kan geen revolutie starten op je eentje of met maar een kleine groep van activisten. (o)
Daarom moet je, als je verschillende kantoren over de hele wereld hebt, oppassen de
wijdverspreide clichés over het onderwerp niet aan te wakkeren, zoals, bijvoorbeeld, het idee
van verhoogde productiekosten door de internationale organisatie en langere benodigde tijd.
Terwijl het net omgekeerd is!
Evenzo, als er drie kwaliteitsniveaus zijn voor het leveren van diensten, moet je de zaken eerder
wat afzwakken in plaats van het volledige bereik te tonen dat eender welke dienstverlener kan
verschaffen (natuurlijk verschillend volgens de behoeften).
Onthoud dat er op de markt alleen maar – merkwaardig – het algemene aanbod van een enkel
vertaalkwaliteitsniveau is in plaats van, voor elk product of elke dienst, verschillende
aangeboden niveaus.
Vooral wanneer je weet dat de linguïstische kwaliteit evenredig is met de hoeveelheid werk dat
je in de geleverde tekst steekt. Reclamebureaus weten dat heel goed.
Nabootsing is, zoals eender welke anti-innovatieve beweging, geschikt aangepast aan de
achterhaalde en verleden-vererende tendensen van de traditionele aanbodmarkt.
Maar zelfs aan een trager tempo wint glokalisme terrein op trivialiteit.
(o)
Het is niet verrassend dat reeds geglokaliseerde bedrijven geïnteresseerd zijn in de creatie en ontwikkeling van
glokale concurrenten: de reden hiervoor is dat hun huidige aantal nog altijd te laag is om de marketingnotie van
glokalisme snel ingang te laten vinden op de markten.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
50/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
4.6 - Van de beschuldiging van achteloosheid tot de onvergeeflijke zonde tegen
de Heilige Geest
Het gebrek aan passie en intelligentie met betrekking tot werk en je eigen beroep is niet alleen
een tekortkoming, maar een serieuze fout op zowel het strikte marketing-, als het morele en
het eschatologische niveau.
In het evangelie is er maar één onvergeeflijke zonde: die gepleegd tegen de Heilige Geest. (o)
Alles kan vergeven worden, behalve opzettelijke acties tegen het derde aspect van de Heilige
Drievuldigheid, zelfs als christelijke genade gebaseerd is op de immense kwijtschelding door het
offer van Christus, bij zijn verrijzenis.
Waarom deze uitzondering? Het is een zonde tegen de Waarheid, tegen de ware en
mysterieuze Intelligentie van het leven en de realiteit (en de transcendentie ervan). De Heilige
Geest is geen mooie duif klaar om weg te vliegen; hij leeft in de waarheid van de dingen, in de
realiteit. Hij is zelfs de goddelijke essentie van de Realiteit. Dat is nogal ernstig, zou kunnen
worden gezegd. Daarom is Zonde tegen de geest van intelligentie onvergeeflijk, want het is
duivels tegenover de mensheid, zelfs meer dan tegen en voor God (als je iets voor de Schepper
kan plaatsen). En natuurlijk is het ware werk altijd de activiteit die de realiteit vereist om
verbeterd te kunnen worden. Dat is waarom het heilig is. Dat is waarom het onvergeeflijk is om
ervan af te wijken.
De ernst van de beschuldiging van een universiteitsprofessor, een vertaalwetenschappelijk
onderzoeker die sinds de jaren 80 de hoofden van vertaalbureaus simpelweg definieert als
'leiderloos', idioten zonder hersenen, past bij het 'onvergeeflijke' oordeel dat door drie van de
vier evangelies gegeven wordt. Inderdaad, terwijl een kleine groep professoren en onderwijzers
voortdurend geëngageerd zijn in basisonderzoek in de vertaalwetenschap, is toegepast
onderzoek alleen relevant voor hoofden van meertalige vertaalbureaus: inderdaad, het ligt
volledig in het bereik van hun activiteiten om dit soort van praktisch (toegepast) onderzoek uit
te voeren. Net zoals de professoren en onderzoekers zich begin jaren 80 realiseerden dat alle
gepubliceerde boeken over linguïstiek geschreven waren door universiteiten en niet door
professionals. Ik stond in het bijzonder open voor deze beschuldiging van leiderloosheid.
Het is om die reden dat ik hierover in mijn boek dat in 1994 gepubliceerd werd gesproken heb
en, onder andere, op de website van mijn bedrijf (en in het driemaandelijkse e-Magazine
Glocal, geschreven in zes talen). Het is om diezelfde reden dat ik, elke drie maanden, alle
publicaties lees van de World Bibliography of Translation, gepubliceerd door een reus in onze
professionele sfeer, Dr Phil. René Haeseryn, secretaris-generaal van het IFT*: tenzij ik me vergis
(en ik zou verbaasd zijn als dat zo was) is er geen enkel boek, zelfs niet over toegepast
onderzoek zoals dit boek, gepubliceerd door een ander meertalig dienstverleningsbedrijf over
de hele wereld. Dat is heel ontstellend.
Het is nog een bezwarend bewijsstuk, mogelijk het meest significante, voor de parasitaire,
middelmatige en vernietigende houding van de gemonolokaliseerde vertaalbureaus (en niet
alleen van hen).
(o)
Dat het 'onvergeeflijk' is, wordt aangegeven in drie evangelies: Mattheus 12:31, Marcus 3:29 en Lucas 12:10.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
51/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Daardoor ben ik zelfs nog meer beschaamd. En ik blijf dromen van een minder intellectueel
afwezig en meer verantwoordelijk beroep: de zonde tegen de Heilige Geest is duidelijk veel
ernstiger dan het gebrek aan leiderschap (dat altijd aan een gebrek aan natuurlijk talent gewijd
kan worden ...).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
52/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
5 - Meertalige kwaliteit:
hoe wordt ze geproduceerd en met welke middelen?
Wat definieert er nu
linguïstische kwaliteit en,
in dit geval, meertalige kwaliteit?
En wat zijn de essentiële voorwaarden
die een meertalig dienstverleningsbedrijf
moet hebben om
ze te kunnen verzekeren?
'Geketende dansers'.
Verzekeren ISO- en EN-certificaten
totale kwaliteit?
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
53/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
5.1 - De vijf sleutelbegrippen die vertaalkwaliteit aangeven en definiëren
Orthosyntaxis, terminologie (relevant), trouw (semantisch), geostijl en sociostijl: dat zijn de vijf
woorden die de essentiële en referentiële parameters aangeven voor de evaluatie van de
linguïstische en de vertalingskwaliteit van een tekst.
5.1.1 - Perfecte spelling, correcte syntaxis en gevestigde terminologie
We moeten niet te lang blijven stilstaan bij de orthosyntaxis van een tekst, omdat er in het algemeen
maar heel kleine afwijkingen mogelijk zijn bij de beoordelingen van taalkundigen en lexicografen:
uiteindelijk moet de tekst orthosyntactisch uitmuntend zijn. Zoals altijd is het een zaak van
nauwkeurig werk en eenvoudige toewijding. Het is voor een modern bedrijf onduldbaar om teksten
te hebben die niet correct zijn met betrekking tot de spelling en de syntaxis, vooral wanneer de
computerhulpmiddelen heel goed werken.
Veel belangrijkere factoren voor linguïstische kwaliteit zijn terminologie en technische fraseologie. (o)
De relevantie en accuratesse van de gebruikte termen zorgen voor een belangrijk deel van de
kwaliteit van de tekst. De intrinsieke waarde van de tekst omvat zijn technische accuratesse en de
nauwkeurigheid waarmee het technolect van de sector en het bedrijf in de doeltaal gereproduceerd
wordt. Deze waarde stemt overeen met de technologische en culturele knowhow van de klant voor
elke taal. Het is echter exact op dit punt dat er in het algemeen een vernietigende combinatie heerst
van inadequate pre-evaluatie door de klant en overclaim van de eeuwige brievenbussen. Overclaim
aarzelt niet om vertalingen te beloven die geproduceerd worden door een niet-bestaande falanx van
'technische' vertalers, taal per taal, allemaal voorgesteld als 'experts' in het specifieke technologische
gebied van de klant. Vooral in deel 7 zal ik verder ingaan op het grootste probleem van technolecten.
Vandaar de teleurstelling van de klanten wanneer ze zien dat deze vertaalbureaus
verantwoordelijkheid-gehandicapt zijn in termen van meertalige productie, en zelfs nog meer bij de
zogezegde en uitvoerig beweerde beschikbaarheid van deze geweldige vertalers en technici,
meertalige klonen van hun eigen ingenieurs. Terwijl hun ingenieurs jarenlang in dienst zijn om hun
producten te creëren en ontwikkelen (zelfs linguïstisch) en zich inderdaad kunnen specialiseren in
hun eigen gebied, ook linguïstisch.
Het is ook moeilijk te begrijpen hoe al die zogenaamde meertalige dienstverleningsbedrijven, in
plaats van hun klanten de enige oplossing te bieden die echt mogelijk is, namelijk geduldig en
progressief opgebouwde vertaalgeheugens, taal per taal, blijven de kleine haaien van ons vakgebied
de altijd miraculeuze oplossing bieden van de reeds gespecialiseerde vertalers (die alwetend en
illusionair zijn) die klaar zijn om in dienst te nemen.
Daarenboven moet de productie en validatie van het bedrijfstechnolect altijd een activiteit zijn die
vooraf enig marketingplan voor het veroveren van een nieuwe markt moet worden uitgevoerd: het
primaire element van de verkoopkracht van het bedrijf om zichzelf te exporteren.
De goodwill van elke klant wordt bepaald door de 'woord-per-woord'- en 'idiomatische uitdrukkingper-idiomatische uitdrukking'-creatie van hun eigen buitenlandse technolect.
Er zijn geen binnenwegen.
(o)
Het is trouwens merkwaardig dat de uitdrukking 'technische vertaling' in de algemeen gebruikte taal
opgenomen is. In realiteit vereist de accuratesse, dat het de terminologie en fraseologie is die technisch is en niet
de vertaling, die een operatie blijft die beslist een techniek vereist, maar die niets te maken heeft met de
technische aard van de vertaalde inhoud.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
54/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
5.1.2 - Het oeroude belang van semantische en geostilistische getrouwheid
Als het gaat over de semantische getrouwheid van vertaalde teksten, moeten klanten naar veel meer
streven en, tegelijkertijd, naar veel minder in een andere zin.
Het woord vertaling is, in zijn betekenis, meer dan voldoende voor het streven naar een volledige
overbrenging – niets meer of minder – in de doeltekst van alle connotaties in de brontekst.
Aan de andere kant is het onmogelijk de bezorgdheid te missen van klanten die om wijzigingen
vragen, uit angst om hun tekst vertaald te zien met de culturele beperkingen met betrekking tot een
bepaalde context in de doeltaal.
Deze klanten hebben bovendien gelijk om dit type van contra-prestatie te vrezen, aangezien de
gemonolokaliseerde brievenbussen zelfs niet nastreven te garanderen dat de vertaling uitgevoerd
wordt, en bovenal gevalideerd wordt, daar waar de taal gesproken wordt.
Hoe vaak hebben we bovendien klanten zien verzoeken, en soms zelfs specificeren, om een 'nietletterlijke' vertaling? Hoewel ze geen vertalers zijn, begrijpen ze natuurlijk het belang van het
vermijden van 'woord-voor-woord' of 'duplicaten'.
Letterlijke vertaling*, aan de andere kant, is deel van de grote en nobele vertaalwetenschappelijke
traditie die streeft naar heel trouwe overbrenging (zelfs op het morfologische niveau, terwijl de stijl
onberispelijk moet zijn). 'Letterlijke vertaling' is een uitdrukking die uitgevonden werd toen de
markten gedomineerd werden door mooie maar ontrouwe vertalingen gecreëerd door goede
vertalers, vaak – in de literatuur – door uitmuntende schrijvers, die echter zelden polyglotten waren:
klanten houden daarentegen vast aan semantische en marketinggetrouwheid van hun positionering,
hun oogappel natuurlijk.
Dat wat in feite de getrouwe vertaling van teksten drijft, is de reproductie van de strategische
positionering van de producten van een bedrijf, die verkocht moeten worden in nieuwe buitenlandse
markten die veroverd moeten worden. Deze klanten zullen, natuurlijk, zelfs bereid zijn om meer en
een eerlijke prijs te betalen voor deze totale kwaliteitsvertalingen als er een adequate professionele
cultuur, en in grote hoeveelheden, goed gepresenteerd wordt op de markten. En vooral als er een
significant deel van de aanbodmarkt is dat meertalige diensten aanbiedt van echte kwaliteit en die
echt concurrentieel zijn.
Aan de andere kant is er ook overclaim met betrekking tot de IT-prestaties die het wondermiddel
voor dit terminologische en fraseologische probleem zouden zijn. Alsof de klanten niet weten dat
computers enkel teruggeven wat erin ingegeven werd door mensen en, in het bijzonder, door
vertalers en revisoren, eeuwige ambachtslieden.
Met betrekking tot geostijl en sociostijl zal het niet nodig zijn om een diepe analyse uit te voeren. Om
te vertalen in het Braziliaans Portugees en niet in het Europees Portugees, in het Servisch en niet in
het Kroatisch, het Brits Engels en niet het Amerikaans Engels, heb je simpelweg kantoren ter plaatse
nodig.
Hier is het ook intuïtief dat de concurrentiekracht van producten ook afhangt van de gebruikte taal
en geostijl (geostijlen verschillen meer en meer van hun moedertalen).
Klanten en bovenal consumenten van de producten, voor wie de meertalige teksten duidelijk en
aantrekkelijk moeten overkomen, merken onmiddellijk op, en hebben er een hekel aan, dat een taal
in een andere geostijl geschreven is dan degene die in hun eigen land/markt gebruikt wordt.
Onwetendheid en openbare plaatsen worden echter niet makkelijk verslagen door het eenvoudige
bestaan van de Waarheid: het vereist kracht, een grote kracht (marketing in ons geval) om Waarheid
te doen inzien en Gerechtigheid te laten regeren (of, ten minste, gebruiken). Naast de weegschaal,
heeft Gerechtigheid ook het zwaar in de andere hand!
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
55/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
5.2 - Trouwe vertalers als 'geketende dansers'
De essentiële en primaire eigenschap van een vertaling is zijn getrouwheid.
Als ze niet de structuur en connotaties van de brontekst ten volle weergeeft in de doeltekst,
kan ze niet als een ware vertaling beschouwd worden.
Klanten zijn er natuurlijk op gebrand dat hun positionering, strategie en zelfs elk detail van hun
teksten overgebracht worden in de doeltaal. Ze willen zelfs dat de vorm van de communicatie
zo dicht mogelijk bij de morfologie van de originele tekst gehouden wordt: het product (of de
dienst) moet, in de taal en geostijl van de vertaling, integraal de boodschap dragen die de
copywriter er uiterst nauwkeurig ingestopt heeft en in de verf gezet heeft met zijn zorgvuldige
en gedetailleerde opmaak.
En met reden! De concurrentiekracht van hun verkoop tegenover die van hun rivalen moet
altijd verzekerd zijn – dezelfde rivalen die men meer en meer tegenkomt op de internationale
markten (en niet alleen op de lokale markt van het producerende en exporterende land).
Het moet systematisch herinnerd worden dat de klant per definitie, en dat is begrijpelijk,
bezorgd is vanaf het moment van toevertrouwen van zijn teksten die aangepast moet worden
aan zoveel stijlen als te veroveren markten en/of te overtuigen gesprekspartners. Ze vrezen,
duidelijk, fouten en benaderingen in de vertaling; maar ze zijn ook bezorgd over de mooie
zinnen die niet de betekenis van de originele tekst overbrengen.
Wat is dan de primaire zorg van goede vertalers, revisoren en terminologen die betrokken zijn
bij het creëren van het eeuwige mirakel van de meertalige vertaling?
Met bijna veertig jaar aan professionele ervaring, is de beste metafoor die ik gezien heb die van
de Tsjechische vertaalster, Martina Csolàny, die een goede vertaler weergaf als een elegante
danser in de doeltaal die vastgeketend is aan de betekenis, de volledige betekenis, van de
brontekst.
De moeilijkheid van vertalen zit in dit tegenstrijdige beeld dat als een oxymoron* is: inderdaad,
de grote vertaalwetenschappers van onze tijd hebben altijd herhaald dat vertaling – in de
nauwste betekenis van de term – "onmogelijk is"!
Het volledige debat over de algemeen gebruikte (en populaire) idiomatische uitdrukking
'letterlijke vertaling' voor het aangeven van schamele reproductie – terwijl
vertaalwetenschappers en belangrijke professionals het als de aanvaarde betekenis van een
ideale vertaling gebruiken – wordt door dit beeld van de geketende dansers tenietgedaan.
Artistiek dansers, mooi in hun moedertaal (de doeltaal), maar nederig geketend aan de
volledige betekenis van de brontekst.
Vijftien jaar geleden liet ik een grafisch kunstenaar een afbeelding maken van deze metafoor
voor de website van mijn groep. Ze creëerde een mooie danser die vliegt (vertaalt) tussen een
groep Westerse wolkenkrabbers en Oosterse pagodes. Gracieus springend, werd het
bekoorlijke meisje aan haar enkel gehinderd door een massieve metalen ketting die aan de
toppen van de torens (Westerse talen) vastgemaakt was.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
56/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Deze tekening, emblematisch voor de semantische nederigheid van de geketende voet en het
mooie lichaam van het meisje gelanceerd, met stilistische harmonie, naar de Aziatische
doeltaal, moet in de verbeelding van alle meertalige werkers verankerd zijn.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
57/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
5.3 - De mystificatie van kwaliteitscertificering met de onwetendheid over zelfs
het woord of het concept van glokalisatie
Wellicht is de meest gesofisticeerde manier voor het mystificeren van de kwestie van
meertalige kwaliteitsverzekering, wanneer je gemonolokaliseerd bent, zonder twijfel het
verkrijgen van de 'ISO 9001'- of de Europese 'EN 15038'-certificatie. Het is duidelijk makkelijker
om deze certificaten te verkrijgen dan om het echte probleem, dat enorm is, onder ogen te
komen; dat van internationaal en geglokaliseerd over de hele wereld worden met kantoren
gelokaliseerd in de grootste metropolitaanse centra op de planeet.
Het doel van elk meertalig dienstverleningsbedrijf of onvermijdelijk internationaal
communicatiebedrijf (zelfs een eentalige website is vrijwel zinloos!) is altijd 'megalomaan':
geglokaliseerd worden over de hele wereld ondanks de kleine omvang van het bedrijf.
Inderdaad, deze zelfs nog meer gemultinationaliseerde roeping van de in het algemeen
grootste bedrijven op de planeet is inherent aan het type gekozen activiteiten: het produceren
van geschreven meertalige communicatie voor alle landen en alle talen van de hele wereld.
Zo eenvoudig is het.
De ISO- en EN-certificaten (deze laatste exclusief Europees) zijn, ondanks aanzienlijke zichtbare
inspanningen, niet overtuigend genoeg om totale kwaliteit voor linguïstische en meertalige
aangelegenheden te verzekeren. De 'EN 15038'-standaard vereist bijvoorbeeld dat de vertaalde
tekst gereviseerd wordt door een derde persoon, wat niet routinematig bereikt kan worden
tenzij er een lokaal (en glokaal) kantoor beschikbaar is dat systematisch deze revisie en laatste
validatie kan uitvoeren (onder dezelfde merknaam!). De eerste voorwaarde van een standaard
voor meertalige vertaalbureaus moet altijd glokale multilokalisatie zijn. Daarenboven is de ENcertificatie helaas (te) aanzienlijk verzwakt door de vele politieke onderhandelingen: de
inmenging van de IFT* die freelancers vertegenwoordigt. Dezelfde standaard kan niet tegelijk
gebruikt worden voor freelancers, gemonolokaliseerde brievenbussen en geglokaliseerde
vertaalbureaus.
Daardoor wordt ISO- (of EN-) kwaliteitscertificatie gebruikt – ten minste de facto – door een
aanzienlijk aantal kleine gemonolokaliseerde bedrijven als een label van totale kwaliteit. Terwijl
meertalige productiekwaliteit alleen bereikt wordt als ze over zo veel geglokaliseerde en
operationele kantoren over de hele wereld beschikken als er – ik herhaal – talen beloofd
worden aan de klant. Maar, zoals we zullen zien, door de taboe van het praten over glokalisatie,
dit is de onuitgesproken ban op het praten over kwaliteit; kan het gebeuren dat het concept
achter dit woord (zoals het woord zelf) zelfs niet gekend (of vaak voorkomend) is. Daarenboven
is het, onder deze omstandigheden, ook geen zaak van het informeren en het opleiden van
klanten in de vertaalwetenschappelijke principes van productie en validatie. Voor al deze
gemonolokaliseerde bedrijven zijn deze bannen, onuitgesproken en opzettelijk, een
categorische imperatief in hun vredevolle dagelijkse praktijken.
Daarom is het aan de klanten om, door middel van hun waarde, intuïtie en cultuur, te
ontsnappen aan de vele en ontelbare pogingen tot misinformatie en mystificatie die het
immense leger gemonolokaliseerde meertalige dienstverlengingsbedrijven blijven toevoegen
aan de markten over de hele wereld.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
58/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
5.4 - Garanderen de 'ISO 9000'- en EN-certificatie linguïstische en meertalige
kwaliteit?
We hebben al gezien dat geen enkele 'certificatie', of het nu ISO, EN of iets anders is, volledig
toegepast kan worden op een culturele activiteit.
Is het echt mogelijk om de kwaliteit van een creatieve activiteit in de reclamecommunicatie te
certificeren?
Is het echt mogelijk om de kwaliteit van een onderzoeksactiviteit te certificeren, die creatief is,
maar ook gedaan wordt voor elk product dat feitelijk is en technologische gemeten kan
worden?
Daarmee wordt niet gezegd dat de ISO- en 'EN 15038'-labels zinloze certificaties voor
meertalige activiteiten zijn.
De 'ISO 9001'- en Europese 'EN 15038'-certiticaten (de meest gebruikte in onze sector) zouden
ten hoogste de al geschikte methode en structuren moeten certificeren, die opgezet en
geverifieerd werden door het bedrijf. Inderdaad, de ISO is gelimiteerd tot het erkennen van de
als beantwoordend aan deze principes van universele kwaliteit geïntroduceerde methoden.
Daarom zou het alleen aan bedrijven die al geglokaliseerd zijn en die werken volgens het
stichtende principe vanuit het productiestandpunt toegelaten mogen zijn om ISO- of ENcertificaten aan te vragen.
Ik weet zelfs, met betrekking tot dit onderwerp, dat één van de wereldleiders in meertalige
dienstverlening, die zich tussen de hoogstgeplaatsten in de sector op de wereldwijde
aandelenmarkt bevindt, al verschillende jaren een 'ISO 9001'-certificaat had, maar afgezien
heeft van dat label omdat het dat als onnodig of irrelevant beschouwde voor zijn diensten.
Communicatieactiviteiten, de drie activiteiten die hierboven vermeld werden (ontwerp,
meertaligheid en productie in hun definitieve formaten), zijn activiteiten die altijd onverzettelijk
artisanaal blijven. Het feit dat ze in grote mate gebruik maken van computers verandert in geen
geval deze eigenschap, 'al te menselijk',(o) die hen definieert.
De menselijke factor die paradoxaal de bovenhand houdt over alle postmoderne activiteiten is
van speciaal belang in onze sector waar persoonlijke knowhow, en de knowhow van mensen,
een belangrijke factor blijft.
Daarenboven onthult deze eigenschap, die bestempeld en gecultiveerd is als een menselijke
factor, zichzelf als meer en meer beslissend, je kan zelfs zeggen emblematisch, voor de
zogenaamde postmoderne activiteiten.
Na valselijk – en zelfs frauduleus op het niveau van bereidwilligheid – gejaagd te hebben achter
de meest arrogante en primitieve mythen van sciëntisme, keert de industriële cultuur terug
naar de techno-wetenschap en komt ze terug in contact met de persoonlijke talenten die geen
enkel computersysteem of programma ooit kan vervangen.
(o)
Nietzsche, de grote Duitse filosoof van de negentiende eeuw, is de auteur van dit syntagma (al te menselijk) dat
beroemd geworden is. Het betekent de ontologie*, de diepe en onweerstaanbare natuur die geen enkele
opzettelijke inspanning kan uitwissen. Zelfs als het gebaseerd is op nihilisme*, de negatieve gedachtenvisie van de
beroemde schrijver (die het evenbeeld van waanzin werd): degene die schreef "God is dood" ...
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
59/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Het kan zelfs gezegd worden dat een achteruitkijkend bedrijf herkend kan worden aan het feit
dat het te veel opschept over zijn computermateriaal – dat nog altijd onmisbaar is.
Vooral in ons vakgebied dat onbedwingbaar cultureel is.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
60/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
5.5 - Het meervoudige auteurschap van teksten, in het bijzonder meertalige, en het
uiteindelijke
gehomogeniseerde idiolect
Het meest algemene beeld van vertaling schommelt tussen een achteruitkijkende visie van een
individuele, geïsoleerde vertaler en een visie van een techno-wetenschapper waarbij we, vaag,
denken aan een geautomatiseerd vertaalproces dat – eigenlijk – uitgevoerd wordt door een
computersysteem (machinevertaling).
In feite bestaat de realiteit voornamelijk uit de eerste visie, enorm gesteund door de ontelbare
kudde van gemonolokaliseerde zogezegd meertalige vertaalbureaus.
Het feit dat ze opscheppen over "het hebben van duizenden gespecialiseerde vertalers" die, in
werkelijkheid, even beschikbaar (of onbeschikbaar) zijn voor eender welk ander
gemonolokaliseerd vertaalbureau en, bovenal, voor eender welke andere verkondigde en zelfgedefinieerde specialisatie, blijft het cliché van de geïsoleerde vertaler staven en zal het verder
laten verspreiden.
De tweede visie, die van de techno-wetenschapper en machinevertaling*, is minder verspreid,
omdat er nu, na de illusies van de jaren 80, een redelijk kritische cultuur tegen de zogenaamde
'mirakels van de geautomatiseerde computerapplicaties' bestaat.
Daarenboven worden we nu geconfronteerd met de verlating (of mislukking) van verschillende
instituten en private bedrijven die gelanceerd werden, ongeveer twintig jaar geleden en van
toen af aan, in het gebied van de machinevertaling, zonder de mogelijkheid tot overtuiging of
marktresultaten.(o)
Maar de ergste van de visies die zich momenteel wijd verspreiden op de markten is in plaats
daarvan een soort van ongepaste mengeling van de achteruitkijkende en de technowetenschappelijke visie. Inderdaad, zoals al gezegd werd, ze geloven in het bestaan van
gespecialiseerde vertalers in elke talencombinatie, geweldige technici wiens enige verlangen
bestaat uit het vertalen, naar hun talen, van uiterst technische bedrijfsteksten (en de
brievenbussen blijven opscheppen over de makkelijke – lees daarbij hypothetische of hoogst
inaccurate – beschikbaarheid).
Daarenboven 'heeft' eender welk vertaalbureau, gemonolokaliseerd of geglokaliseerd, dezelfde
freelancers die iedereen tot de rang van 'gespecialiseerd' kan verheffen, min of meer naar
waarheid.
(o)
De Europese Unie is de enige instelling die mogelijk een resultaat had kunnen behalen voor verschillende
talenparen tot een kwaliteitsniveau van 96% (het talenpaar Russisch-Engels door het immense feedbackwerk
uitgevoerd door het Amerikaanse leger in de periode van spionage tijdens de Koude Oorlog met de Sovjet-Unie) .
Midden jaren 70 werden de exploitatierechten van de publieke sector voor Systran (het machinevertalingssysteem
in kwestie) opgekocht door de Europese Unie. Hun interne vertalers bleken echter de sterkste tegenstanders van
machinevertaling ... (in essentie omdat ze luddisten* zijn). Jammer genoeg zou het, na een mogelijk (en redelijk
makkelijk) systematisch proces van verbetering en feedback van meer dan dertig jaar, mogelijk geweest zijn om
ten minste een paar talenparen te hebben die momenteel heel nuttig zijn bij moderne vertalingen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
61/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Aan de andere kant kunnen vertalingen alleen geproduceerd en gevalideerd worden door
interne teams in geglokaliseerde kantoren in de verschillende landen (elk voor hun eigen taal):
ze zijn opgebouwd uit een keten van vertalers, revisoren, terminologen, verantwoordelijken
voor de homogeniteit, project managers en, heel vaak, grafische ontwerpers en webmasters
die nodig zijn voor de taak. Natuurlijk moet die keten beschikken over vertaalgeheugens die
doorheen de tijd opgebouwd zijn, term per term.
Daarom spreken we over de meervoudige oorsprong van talen en de definitieve
homogenisering om het idiolect van de tekst te harmoniseren voor de eenvormigheid van de
geleverde stijl, taal per taal.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
62/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
5.6 - Korte deadlines en de onvermijdelijke noodzaak van moedertaal-revisoren:
het verzekeringsschandaal
Nog voor ze zelfs begonnen is, is een vertaling al te laat.
Zoals bij de twee vorige communicatieactiviteiten, meertalige en grafisch ontwerpactiviteiten,
is er een algemene convergentie van vertragingen en uitstellingen door beslissingnemers die
zich opstapelden in de vorige fases, lijden opdrachten in onze sector aan een ziekte die moeilijk,
zo niet bijna onmogelijk, te genezen is: het gebrek aan voldoende ruime deadlines.
Deze eigenschap, die aan het toenemen is, spreekt boekdelen over de legende van revisies die
uitgevoerd worden door andere freelancers volgend op de vertalingen die ook extern
uitbesteed worden ...
Er is inderdaad niets mis met het uitbesteden van vertalingen aan freelancers, die natuurlijk
extern zijn aan meertalige dienstverleningsbedrijven.
Op voorwaarde, echter, dat je een kantoor hebt dat gelokaliseerd is in het land van de doeltaal
om de revisie en validatie van de teksten geleverd aan de klant uit te voeren.
Elke tekst moet 'ondertekend' worden door het bedrijf dat contractueel gebonden is aan de
klant op de basis van zijn merk.
We zullen, heel kort, een voorbeeld onderzoeken van een mogelijke klacht van een klant. Het is
heel onderrichtend over de schande die boven onze beroepen hangt.
In deze situatie kan de gemonolokaliseerde brievenbus de ontvangen klachten alleen maar
doorsturen naar hun freelancer, zonder zelf te kunnen klagen, met relevante bevindingen, over
het geleverde werk van de externe medewerker (die min of meer bij gelegenheid voor hen
werkt).
Alleen een interne revisor, wiens moedertaal de doeltaal is, kan de klachten van de klant
behandelen en het – op zijn beurt – pertinent oneens zijn, waar nodig, met de freelance auteur
van de tekst (dat zouden ze gedaan hebben, als dat het geval was, onmiddellijk na het
ontvangen van diens vertaling!).
Daarom worden freelancers over wie geklaagd werd, maar niet door de gemonolokaliseerde
vertaalbureaus, boos, omdat de ontvangen klachten voor hen niet acceptabel zijn: ze komen
van een derde partij en zijn nooit voldoende gestaafd (door het gebrek aan een linguïstische,
rechtmatige en geldige gesprekspartner).
Hoe kunnen de gemonolokaliseerde vertaalbureaus omgaan met deze surreële situatie waarbij
de onmogelijke klacht (en waarmee men het nooit oneens kan zijn) een commerciële oplossing
moet krijgen?
Gemonolokaliseerde vertaalbureaus – en zij niet alleen – halen in deze situatie hun konijn uit
de hoed: een uitvoerige verzekeringspolis vormt het antwoord. De klant stelt een eis of klaagt?
De verzekering betaalt! Daardoor wordt de eer van het beroep als een voetveeg behandeld. En
dan wordt er nog niet gesproken over de parasitische en arbitraire aard van deze verzekering.
Eens te meer omdat de klant niet altijd gelijk heeft. (o)
(o)
In het volgende deel over de mogelijke klachten van klanten, zullen we de verplichtingen zien van de controle
door klanten en de belangenconflicten van hun revisoren.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
63/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
6 - De belangen van de klant behartigen
Totale kwaliteit is in
het belang van de kant.
Hoe kunnen ze dat verzekeren, zelfs
tegenover hun eigen ondergeschikten?
Deontologie, metataal
en observatie voor
de potentiële klacht.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
64/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
6.1 - Meertalig en gecomputeriseerd beheer van de Totale Kwaliteit
De Totale kwaliteit van communicatie – meertalige natuurlijk – van een bedrijf of een instelling
is een langetermijnkwestie en betreft de drie partners die er vanaf dag één een rol in spelen: de
klant, het meertalig dienstverleningsbedrijf en het filiaal van de klant of de verdeler/klant in het
buitenland.
Als je geen meertalige communicatiestrategie hebt, of als je niet overgaat tot het samenstellen
van technolecten, dat is technische terminologie en fraseologie die in verschillende talen
vertaald moet worden, ben je onontkoombaar verdoemd.
Als de drie gewoonlijke spelers niet in harmonie werken en met de hulp van vertaalgeheugens,
kan je er zeker van zijn dat er herhaaldelijk fouten zullen voorkomen.
Eender welke andere 'oplossing', zoals het zoeken naar zogenaamde 'technische vertalers', of
zelfs het filiaal (of verdeler) de creatie van folders, brochures en catalogussen toevertrouwen,
veroorzaakt de bitterste teleurstelling: het volstaat om na te denken over de slavernij die
ontstaat uit de monopolies die aan hun eigen filialen toegekend worden, die uiteindelijk, vroeg
of laat, ook de strategische communicatielijn en positionering van de producten volgens hun
eigen wensen aanpassen ...
Om nog niet te spreken van de vernietiging van het beheer van de communicatiestrategie.
Het is in het belang van het hoofdkantoor van de klant om hetzelfde linguïstische
dienstverleningsbedrijf te behouden om – bovendien – zijn wereldwijde positionering niet te
vernietigen en zijn communicatiekracht niet te delegeren naar een of ander perifeer kantoor. (o)
Wanneer de klant vasthoudt aan het gecentraliseerde beheer van de wereldwijde
communicatie van het bedrijf, dankzij het gebruik van meertalige dienstverleningsbedrijven
voor zijn eigen filialen (eens ze kunnen verzekeren dat hetzelfde vertaalbureau niet
systematisch hetzelfde spelletje zal spelen als het filiaal: je weet nooit ...), eens de
beheersvrijheid gegarandeerd is, is het in zijn belang een vertaalgeheugen te creëren.
En dat zowel in het meertalig dienstverleningsbedrijf als in het hoofdkantoor van dezelfde
klant, met de mogelijkheid hetzelfde te doen in lokale kantoren van filialen of
verdelers/klanten.
De glokale kantoren van een meertalig vertaalbureau zullen natuurlijk uitgerust zijn met deze
vertaalgeheugens die ze zelf opgebouwd hebben met de vertaalde teksten.
Het spreekt vanzelf dat deze structuur van installaties en materiaal taal per taal en
marktgeostijl per marktgeostijl waar nodig en betrokken gecreëerd zal moeten worden.
Als dat niet gedaan wordt, worden de zaken onnodig ingewikkeld gemaakt. Men wordt
gedwongen te knoeien.
Meertaligheid is geen lachertje: het is het grootste probleem van de moderne marketing. Het is
in het belang van de ondernemer om persoonlijk betrokken te zijn.
Zijn er andere mogelijkheden?
Eerlijk, met mijn dertig jaar ervaring, heb ik er nog altijd geen gezien.
(o)
Denk aan de vele belangenconflicten die al bestaan of die zich ontwikkelen met betrekking tot de kwestie van de
lokale taal en het mogelijke marketingmonopolie in het beoogde geomarketingland ...
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
65/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
6.2 - De noodzakelijkheid van een metataal, de taal gebruikt om over taal te spreken
Evalueren betekent analyseren, benoemen en verifiëren.
Eender welk cultureel proces is gefundeerd op deze drie stappen, op deze verdeling van de
linguïstische realiteit in ten minste drie stadia. Om dat te doen, heb je een metataal als basis
nodig: in de praktijk is dat een glossarium – zelfs een redelijk eenvoudig dat niet te ingewikkeld
is – op basis waarvan een proces in werking gezet kan worden.
Eender welke kritische revisor van een tekst moet, naast een goede kennis van logische,
orthosyntactische en stilistische analyse, de metataal van de dienst beheersen: de technische
taal om de componenten van die gevormde taal te beschrijven.
Hoe kan ze anders goed besproken worden? Je moet een gedeelde taal (die al bestaat, zelfs)
hebben om met je eigen filialen en geglokaliseerde vertaalbureaus te kunnen praten.
Heel vaak beoordelen de klant-revisoren echter (vooraf) onmiddellijk de primitieve natuur en
benadering van hun metataal waarmee ze beweren – met bijna instinctieve terminologie – de
teksten te evalueren waarover ze willen klagen.
In hoofdstuk 8.2 worden de meest voorkomende situaties geanalyseerd om deze zeer ernstige
tekortkoming te demonstreren.
Het is echter heel normaal dat deze capaciteiten ondersteund worden door een cultuur van
lezen-op-meerdere-niveaus*: dat is wat linguïsten het vermogen noemen om een tekst op
verschillende semantische en expressieve niveaus te begrijpen.
Inderdaad, de vertaler is waarschijnlijk de enige lezer-op-meerdere-niveaus van onze tijd, waar
bijna iedereen 'doorbladert' en dan kalm toegeeft dat te doen (vaak zelfs met enige trots).
Meerdere leesniveaus betekent daarentegen het lezen van elke lijn en elk woord, en zelfs
achter de woorden en tussen de lijnen: het reproduceren van alle linguïstische en culturele
connotaties kan alleen volbracht worden door het volgen van een schoolvoorbeeld van
meerdere leesniveaus.
En het is alleen de analyse en de descriptieve cultuur, in staat elk segment van het schrijven
precies te benoemen, die de editor, vertaler en kritische revisor de mogelijkheid geven om
professionele uitmuntendheid te bereiken.
Om de definitieve verificatie, dat is de validatie (of het nu opmaak, vertaling of verbetering is)
te kunnen realiseren, moet je een cultuur van metataal hebben, dewelke alleen de
aanvaardbaarheid van een te evalueren tekst toelaat.
Maar het feit dat we het gespecialiseerde jargon kennen en de technische kennis hebben in het
gebied waarin we werken geeft ons nog niet voldoende kritisch vermogen om over vertalingen
te kunnen klagen. Het zou een ernstige professionele fout zijn van de klanten om een
werknemer te betalen die niet in staat is om op een juiste (en wettelijke) manier een klacht in
te dienen bij hun leverancier. Een huisvrouw die een defecte schakelaar die ze net gekocht
heeft terugbrengt naar de klantendienst van een supermarkt is veel hoger ontwikkeld.
Het glossarium dat ik in dit boek toegevoegd heb, kan een grote hulp zijn voor aankoperklanten.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
66/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
6.3 - Wanneer kortingen niet in het belang van de klant zijn: catastrofische effecten
op een vreemde taal
Als het op klanten aankomt, is filantropie over het algemeen geen optie voor bedrijven. Vooral
gemonolokaliseerde brievenbussen zijn, zoals we gezien hebben, eigenlijk duurder dan
geglokaliseerde vertaalbureaus.
Wanneer ze in de prijzen lijken te hakken en zelfs kortingen van 20-30% aanbieden, zou het
beter zijn te vragen waarom en de aangeboden diensten nauwkeurig te analyseren. Ten eerste,
wat vergeleken kan worden moet vergeleken worden. En, bovenal, geëvalueerd worden met
betrekking tot de belangen van hun eigen bedrijf. We hebben al deels gezien dat zelfs wanneer
het alleen over de nationale talen gaat (of vaker voorkomend de nationale taal); het in het
belang van de klant is om de dienst te laten leveren door een geglokaliseerd bedrijf dat,
bovendien, al gelokaliseerd is (evenveel als de gemonolokaliseerde vertaalbureaus is het waard
te herhalen).
Terwijl de verschillende prijzen de brievenbussen begunstigen – niet altijd, overigens –, moeten
de onderliggende redenen onderzocht worden. Meer en meer zijn deze gemonolokaliseerde
vertaalbureaus kantoren zonder interne vertalers: zelfs zonder vertalers voor de taal of talen
die lokaal gesproken worden. Het zijn vertaalbureaus die niet alleen wanhopen, maar ze – en
wees voorzichtig, er zijn er heel veel – beschouwen hun activiteiten ook als strikt commercieel,
alsof ze spijkers verkopen via e-mail. In plaats van op te scheppen bij hun oversten en collega's
over het vinden van een 'ongelooflijke' deal, zouden de aankoopmanagers van klanten beter de
positionering en aard van de zelfbenoemde leverancier in hun publicitaire overclaim begrijpen.
Er zijn ook 'gecomputeriseerde' bedrijven (alsof de andere dat niet zijn ...) die hun vertalingen
laten maken door niet-moedertaalsprekende studenten in China of in een arm land zoals
Paraguay.
De aankoper mag nooit vergeten dat ze, hoogst belangrijk, zich moeten gedragen als een goede
vader en met verstand en zorg vooraleer een slimme aankoper te zijn. In de jungle van de vijf
positioneringen die in hoofdstuk 4.2 aangegeven werden, zijn er nog vreselijkere schepsels dan
gemonolokaliseerde vertaalbureaus. Er zijn ook nep-vertaalbureaus. Er bestaat echter een
onfeilbare methode om een kandidaat meertalig vertaalbureau te evalueren: analyseer de
kostprijs die door de kandidaat zelf bereikt wordt. Nadat het eigenlijke bestaan van de lijst met
onderdelen van de prijsberekening geverifieerd is, worden accurate vergelijking en berekening
mogelijk.
Het imago van een merk dat door gebrekkige communicatie gecompromitteerd werd, wordt
niet makkelijk verbeterd, hersteld en goedgemaakt. Je speelt niet met de communicatie van de
CEO. Het is in hun eigen belang om de kantoren van de kandidaat-vertaalbureaus te gaan
bezoeken: of zelfs ze te bezoeken en te onderwerpen – mogelijk – aan een vergelijkende test
die gedownload kan worden van – bijvoorbeeld – de website van mijn bedrijf (een paar
belangrijke vragen): gemonolokaliseerd vertaalbureau; geglokaliseerd vertaalbureau;
vertaalbureau dat begonnen is met glokaliseren; commercieel vertaalbureau dat alleen met
freelancers werkt; vertaalbureau dat over vertaalgeheugens beschikt; vertaalbureau dat over
grafisch ontwerpers voor websites en drukwerk beschikt ... De antwoorden tonen al aan hoe
goed ze beantwoorden aan de belangen van de klant.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
67/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Wees voorzichtig, vreemde talen zijn moeilijk op een onfeilbare manier te controleren. Het
vraagt vaak tijd en – zoals we zullen zien – opleiding. En als ondertussen de teksten al gebruikt
werden, is de schade aan het imago van het merk van de klant en hun verkoop onmeetbaar.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
68/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
6.4 - De pessimistische opvatting van de klant bovenop de nihilistische opvatting
van de ontelbare gemonolokaliseerde producenten
In elke activiteitensector zijn er bedrijven van de toekomst, volgers, kleine teams zonder
ambitie en klaplopers die frauduleuze bedrijven zijn die de markten infecteren.
Dat is fataal, zou kunnen gezegd worden. Klantenbedrijven moeten zichzelf echter
onderscheiden van deze classificatie, die reikt van het hemelse tot het helse, vooral wanneer
het de trend is om aan te treden tussen de marktduivels.
En toch is het duidelijk dat, soms zelfs om perfect legitieme redenen, klanten ook in ieder geval
beschouwd kunnen worden als incompetente parasieten. De fundamentele reden hiervoor is
het gebrek aan cultuur op de markt en in de professionele activiteiten.
En omdat een markt altijd het ontmoetingspunt is tussen vraag en aanbod, wordt het
pessimisme van de ene partij onvermijdelijk doorgegeven aan de andere partij. Soms
accumuleren ze op een tragische manier.
Het is waar dat de markt die het meeste verantwoordelijk is, het schuldigste is, de aanbodmarkt
is (zoals we gezien hebben): Ik heb bijna alle tekortkomingen en wanpraktijken van meertalige
vertaalbureaus geanalyseerd – en zal dat blijven doen. Er zijn velen onder hen die een openlijk
nihilistische professionele opvatting aanbieden gebaseerd op een economische visie die enige
linguïstische cultuur ontbreekt: facturering is de topprioriteit.
Als deze vertaalbureaus echter blijven bestaan, verspreiden en soms zelfs goed gedijen, is de
vraagmarkt duidelijk verantwoordelijk.
Dat is het probleem van de ongeschiktheid van de markten die de Westerse productieve
economie beïnvloeden.
Die is onderworpen aan een interne herstructureringscrisis van zijn productiemethoden die hun
wortels hebben in het gebrek aan professionele cultuur en het gebrek aan wil om die te
confronteren. Helaas.
Het probleem is cultureel, zelfs moreel en religieus. Ik zal dit verder bespreken in deel 11.
Maar we kunnen nu al zeggen dat Westerse bedrijven hoog oplopen met zichzelf. Ze denken
dat ze er al alles over weten en al over messcherpe knowhow beschikken. In realiteit vorderen
opkomende landen veel sneller dan we denken en worden ze onverwacht snel concurrentieel.
Dit ook dankzij het feit dat ze voordeel halen uit een overdracht van al bestaande technologie
en industriële cultuur die klaar zijn voor gebruik.
Dit zijn de basisredenen voor de huidige economische crisis en de 'traagheid' waarmee we eruit
komen.
Daarom is het essentieel dat onze klantenbedrijven snel veranderen en zich losmaken van
zowel de luiheid als de veroudering van de meertalige communicatiesector.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
69/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
6.5 - Terecht betwisten met analytische stellingen, of de potentiële klacht
aankondigen zonder ze te staven: enkel klagen
"Om te klagen, moet je analyseren", zei een schrijver wiens naam ik vergeten ben (het zou
Victor Hugo geweest kunnen zijn).
"Natuurlijk", zou het antwoord vol gezond verstand zijn.
Maar, paradoxaal, wanneer dit gebeurt, draaien de dingen niet op die manier uit. De klant wilt
in de meerderheid van de gevallen alleen maar zijn ongenoegen uitdrukken: zijn klacht, die een
analyse van de 'productiedefecten' van de geleverde meertalige diensten ontbreekt, wordt
gereduceerd tot iets dichtbij de klassieke 'aankondiging van een mogelijke klacht'.
Heel vaak is het in deze situatie dat al de gemaakte fouten bij de keuze van de leverancier en de
contractualisering naar voren komen: a) vertaalbureaus die zelfs bij alleen maar de
aankondiging van een klacht (en niet een fatsoenlijk geformuleerde klacht), na het getreuzel
volgend op de levering, er onmiddellijk hun 'uitvoerige verzekering' bij betrekken, waardoor ze
een diep gerechtelijk onderzoek in de zaak vermijden en het dossier sluiten (alvorens het echt
geopend is); b) de klant – vaak kwaad – kan door een gebrek aan professionele cultuur niet
eens correct uitdrukken wat de fouten zijn: het noodlottige gebrek aan metataal om accuraat
de redenen voor die ontevredenheid te beschrijven (die, op dit punt, ongegrond blijft: in het
bijzonder wanneer accuratesse vaak plaats maakt voor agressieve woede).
Daarom, terwijl de discussie woedt en in wat alle handleidingen voor het beheer van
marketing- en commerciële relaties zeggen dat een mooie te nemen kans is om verder te
ontwikkelen, verklaren en verstevigen van de klant-leverancier relatie, eindigt de discussie heel
vaak met een random economisch transactie, die nogal merkwaardig door de verzekering
betaald wordt.
Waarbij men altijd maar opnieuw het draaihek laat draaien, waarmee de klant hun nutteloze
zoektocht naar een andere 'betere' leverancier weer opstart: maar om een andere meertalige
partner te kiezen moet je kritisch begrepen hebben wat de ontevredenheid veroorzaakte en/of
wat er onaanvaardbaar was aan de vorige dienst ...
We hebben al gezien dat het opgeefgedrag van het gemonolokaliseerde vertaalbureau
gekwalificeerd als meertalig afgedwongen wordt door hun technische ongeletterdheid in de
taal van de klachten.
Ze zijn niet alleen niet in staat te antwoorden op de ontvangen aankondiging van een klacht
door hun klanten, maar ze kunnen niet eens gepast klagen bij hun freelancer (zonder onwettig
hun verlangen op te dringen de factuur niet te betalen: waarna een reeks woedevlagen volgt).
Terwijl het gedrag van de klant rechtvaardigbaar is – ten minste in het begin – werd het
gemonolokaliseerd vertaalbureau op heterdaad betrapt: niet alleen weet het niet hoe te
evalueren of de klacht (of het begin van een klacht) van de klant gegrond is, maar – en dat
weegt het zwaarste – ze kunnen ook geen definitieve verbeterde tekst leveren. Zelfs als ze de
tekst kunnen lezen, is hun linguïstische vermogen onvoldoende om dat te doen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
70/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Dat is het cruciale punt dat de klant moet zien als de basis van de vergissing: de
ontoereikendheid, structureel gezien, van de leverancier. Dat zou nooit meer een
gemonolokaliseerd vertaalbureau mogen zijn!
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
71/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
6.6 - De deontologie van de revisor aan wie de verantwoordelijkheid van het controleren van
de vertaling is toevertrouwd door de klant
Het natuurlijke verlangen van een vertaler die een tekst reviseert die hem gegeven werd door
een klant, is dat het controleren eindigt in het volledig herschrijven van de tekst. In praktijk
leidt zijn ego hem er spontaan het idiolect van de arme vertaler die gecontroleerd wordt te
vervangen met dat van hem.
Alleen wanneer hij volledig weerstaat aan fatale en instinctieve neiging, kan hij de taak van
revisie en validering volbrengen: hij moet zijn loon verdienen door de vertaalde tekst te
respecteren en hem terwijl te verbeteren met uiterste vakkundigheid.
Er zijn drie duidelijke voorwaarden als vereisten voor deze professionele houding die ingaat
tegen de natuurlijke neiging die alleen kan aangeven dat de revisor een amateur en inefficiënt
is.
a – De eerste voorwaarde is dat de vertaling acceptabel is vanuit het standpunt van de
orthosyntaxis, semantische getrouwheid en gevraagde geostijl. Het enige
bediscussieerbare punt van de tekst zou de gebruikte fraseologie en terminologie mogen
zijn: de revisor moet zich in de praktijk beperken tot een algemene controle en – wanneer
nodig – lexicografische aanpassingen. Het is voor deze parameter dat hun technische
vermogen in het bijzonder nodig is!
b – De tweede voorwaarde is dat de klanten-revisor het contract tussen de klant en het
vertaalbureau begrijpt, om correct te kunnen evalueren of het contract daadwerkelijk
vervuld is. Let op, deze voorwaarde wordt veel zeldzamer volbracht door de revisor dan je
zou geloven, ze zijn zo 'verbonden' aan de te verbeteren tekst met hun rode balpen (van
broederlijke haat die zo wijdverspreid is in het vakgebied), dat als hun werkgever/klant hen
niet waarschuwt te kalmeren alvorens te beginnen, de tekst niet aan zijn lot zal ontlopen
van compleet bebloed te eindigen, vaak zonder rechtvaardiging.
c – De derde voorwaarde betreft de relatie tussen de revisor en zijn eigen klant/werkgever. De
relatie mag niet lijden onder de mogelijkheid dat de professionele vaardigheden van de
revisor niet gewaardeerd worden door de aankoper: met andere woorden, de revisor mag
niet tot de fatale fout verleid worden van te zeggen "gelukkig was ik er". Deze derde
voorwaarde brengt nog andere mee die ik hier niet zal onderzoeken, namelijk, die van het
potentiële belangenconflict ... (bijvoorbeeld het verlangen en de belangen, zelfs vanuit een
economisch standpunt, bij het rechtstreeks omgaan met de vertaling).
Er bestaan zeker goede revisoren. Ze zijn eenvoudigweg opgeleid om de professionele
gelijkheid met de geglokaliseerde vertaler te respecteren: interne vertalers in geglokaliseerde
meertalige dienstverleningsbedrijven zijn het gewoon te reviseren en gereviseerd te worden ...
Daardoor zijn ze beheerst in hun rol als revisoren omdat ze die rol kennen en ze ook weten hoe
ze hun activiteiten moeten richten op een te perfectioneren tekst.
De deontologie van de revisor is ook een kwestie die de klant moet oplossen vooraleer hem de
taak van definitieve validatie van vertalingen te geven.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
72/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Met andere woorden, de klant-revisor moet op een zeer nauwkeurige manier te werk gaan bij
het tussenkomen in de tekst en zich beperken tot wat onacceptabel is, in het bijzonder met
betrekking tot de terminologie.
En ze mogen ook hun rol als definitieve revisor niet gebruiken om zonder reden de naam van
hun klant/werkgever te bezoedelen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
73/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
7 - Technische taal,
de primaire factor van
moderne linguïstische kwaliteit
Leugens over de productie
van interne technolecten
komen nog altijd vaak voor.
Hoe slagen gemonolokaliseerde vertaalbureaus
er in de technische kwesties
van terminologie en fraseologie
te mystificeren en te trivialiseren?
Het geestenleger van gespecialiseerde vertalers.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
74/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
7.1 - Techniciteit als een pluspunt voor de concurrentiekracht en als een publiciteitsfactor
In de voorbije twintig jaar is de reclametaal meer en meer technische geworden en moest
technische communicatie geleidelijk aan veranderen in reclametaal.
Daardoor is momenteel bijna alle communicatie zowel publicitair als technisch.
Daarvoor is er één reden: de verplichting om te verkopen.
De categorische imperatief van het verkopen, van het overtuigen van de klant, gebruikt
evenveel technologische taal als metaforische en poëtische taal. Vaak zijn deze twee stijlen zo
vermengd dat je zou kunnen zeggen dat alle feitelijke industriële geschriften zowel technisch
als commercieel zijn.
Terwijl technische communicatie vroeger vooral voor specialisten bedoeld was, wordt het
momenteel als een zeer overtuigende eigenschap voor de man in de straat gebruikt. In onze
hoogst techno-wetenschappelijke cultuur wordt het gedetailleerde technologische
verkoopargumentarium een enorm voordeel, met een expressieve code boven zijn praktische
begrijpelijkheid.
Communicatie die niet voldoende technisch is, is zelfs bij de eerste oogopslag niet heel
overtuigend.
Dat wil niet zeggen dat de gebruikte technolecten noodzakelijk precies en nauwgezet moeten
zijn.
Integendeel, concurrentie wordt ook gecreëerd met technolecten die aanzienlijk ondersteund
worden door gestileerde teksten. Verdwenen zijn de fantasieloze en feitelijke
ingenieursverslagen. Verdwenen, of ook verdwenen, zijn exclusieve pseudo-romantische, 'lifestyle'- en generische reclameteksten (in het bijzonder b2b). De marketing- en reclamestijl heeft
ook de industriële en institutionele documentatie veroverd die niet onmiddellijk voor verkoop
bedoeld was. De realiteit is dat alle bedrijfsliteratuur veranderd is in technische reclame.
Het enige probleem dat overblijft is het bepalen van de graad van techniciteit van de teksten.
Al was het maar om een kleine toeslag te berekenen op de vertaalprijs om ten minste een
kleine winst te verzekeren. En zeker niet om contracten te ondertekenen met de klanten met
betrekking tot hun technolect, taal per taal.
Dat staat zelfs niet op de planning en we zouden moeilijkheden ondervinden bij het daarover
praten met de klant (die het haat om over het oplossen van een probleem na te denken, het
strategische probleem, in relatie met hun uitbreiding), we kunnen het alleen blijven
behandelen zoals gewoonlijk.
Daarenboven kan het niet ontkend worden dat 'de impact op de wetenschappelijke activiteiten
en vice versa' van 'niet-systematische kennis' bestudeerd wordt in de discipline die doxologie*
genoemd wordt, samen met Ad Hermans, een Nederlandse onderzoeker van het Centre de
Terminologie de Bruxelles in de jaren 90, die dat in zijn laatste boek definieerde. (o) Geen enkele
vertaler op de wereld kan echter – ondanks de illusies van de aankopers van de klanten – ooit al
deze technolecten beheersen. En, duidelijk, zelfs geen klein deel ervan.
Vertaalgeheugens op computers zijn de enige overblijvende optie.
(o)
Ad Hermans, Dictionnaire des termes de la sociologie, Éditions Marabout, Brussel, 1992.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
75/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
7.2 - Het bedrijfstechnolect van de klant naar elke taal vertaald
Ik heb als deels besproken hoe de voorbereiding van een technolect, dat is de speciale
terminologie en fraseologie van elke sector, elk bedrijf en elke instelling, moet voorgaan aan
het project van de verovering van andere markten (taal per taal).
De vertaal- en aanpassingstalen zijn niet, zoals algemeen gedacht wordt, alleen maar kosten,
maar ze zijn integendeel investeringen in uitbreiding en export.
En, zoals bij elke investering, is het het waard het belang ervan op het strategische niveau te
berekenen.
Jammer genoeg plant maar een klein aantal klanten de creatie van glossaria, databanken en
vertaalgeheugens – altijd taal per taal – met het doel aanzienlijke besparingen te bereiken bij
de voorbereiding van hun meertalige technolect: deze besparingen zijn zelfs nog aanzienlijker
wanneer ze, bij voorkeur, van plan zijn één enkele geglokaliseerde leverancier van meertalige
diensten te gebruiken. Dit geïnternationaliseerd vertaalbureau met hun kantoren in
verschillende landen kan ook op lange termijn veel gevalideerde terminologische segmenten
verzamelen via deze lexicografische geheugens en besparingen doen bij de productiekosten: en
daardoor bij de verkoopprijzen.
In plaats van deze procedure, die voor volhouders is en geen binnenwegen heeft, wordt
gewoonlijk de geweldige en frauduleuze illusie verkozen van 'duizenden zogenaamde
technische vertalers' die voortdurend door brievenbussen (en niet alleen door hen)
aangeboden wordt: dat is exact waar bedrijven van dromen in hun sprookjeswereld van
onmogelijke besparingen. We zullen in het volgende hoofdstuk terugkomen op een voorbeeld
van dit onwaardige droombeeld dat aangespoord wordt door een groot deel van onze eigen
aanbodmarkt.(o)
Niet alleen zijn de specialisaties en meertalige combinaties ontelbaar, maar freelancevertalers
(en het zijn altijd zij) zijn niet altijd beschikbaar (ze werken ook voor andere concurrenten) en
kunnen zich niet specialiseren – zelfs als dat vurig willen – omdat ze het risico lopen op, waar en
tragisch, technische werkloosheid. Daardoor, terwijl klanten noodlottig achter de nieuwe
mythen aanrennen, gelokt door de misleiding van gemonolokaliseerde vertaalbureaus, zijn het
de freelancers, die 'specialisten' zijn (of bijna) in eender welke technologie afhankelijk van de
opdracht, die kunnen lachen. En ze hebben de opdracht om voortdurend met terminologie te
knoeien.
In ieder geval pogen alle vertaalbureaus zo veel mogelijk vertalers in dienst te nemen met hun
professionele knowhow zo dicht mogelijk bij de specialisaties van de te vertalen teksten. Dat is
vanzelfsprekend, zonder het aan de wereld bekend te maken of er een liedje en dansje bij te
maken.
(o)
We zouden de absurditeit moeten aanschouwen van deze wijdverspreide bewering: de 'technische vertalers',
tienduizenden van hen, voor elke taal (en geostijl), en in steeds meer gespecialiseerde gebieden, de markt moet
wel vol zijn van ingenieurs, werkloze vrijwilligers, die het verkiezen te werken – mogelijk onbeveiligd – als
freelancevertaler in plaats van technisch in dienst genomen te worden, die daarenboven zeer begeerd zijn bij
klantenbedrijven en twee of drie keer (of zelfs meer) meer betaald voor hun freelancerwerk.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
76/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
7.3 - Klassieke vertalers, goed voorbereid en uitgerust met vertaalgeheugens
Begin jaren 80 merkte ik dat er verschillende voorstellen gedaan werden om 'gespecialiseerde'
vertaalcursussen aan te bieden.
Vertalers, vooral met industriële ervaring hadden instellingen voor hoger onderwijs die
diploma's van vertalen en tolkwerk* aanboden voorgesteld om 'technische lessen' toe te
voegen aan hun linguïstische opleiding, die als heel praktisch gepresenteerd werden.
Welke technische lessen? De mogelijkheden werden al opgesomd in eindeloze lijsten.
Natuurlijk. Het aantal technologische specialisaties is, zoals goed geweten is, veelvoudig: het is
het hoogtepunt van de industriële vooruitgang en de dienstensector.
Vertaalscholen hebben daar gelukkig niet positief op gereageerd en deze intellectueel
doortrapte inductieve en geïmproviseerde voorstellen niet aangenomen van deze technische
vertalers (die een prestigieuze job in de opleidingssector beoogden, trouwens), die
waarschijnlijk snel beseften, noodlottig – en toenemend – dat hun zeer modieuze specialisaties
snel achterhaald raakten.
In het boek Traduction, adaptation et éditing multilingue,(o) dat ik in 1994 samen met twee
managers van mijn bedrijf in Brussel geschreven heb, werd dit idee van het 'technisch' opleiden
van vertalers al afgewezen natuurlijk.
Evenzo essentieel is het vandaag om datgene af te wijzen dat we in dit boek al het
'geestenleger van gespecialiseerde vertalers' genoemd hebben met het idee van 'de
waanzinnigheid van verdeelde specialisaties' terwijl tegelijkertijd de 'vermenigvuldiging van
technologieën en verdeling van de vertalers' op te merken. In de wereld van vandaag blijven, na
meer dan vijftien jaar, dezelfde thema's op de voorgrond.
In realiteit, terwijl deze leeghoofdige voorstellen van zogenaamde technische opleiding gedaan
werden, was de taalindustrie al bezig, ook in de jaren 80, met het binnenbrengen van de ware
en enige oplossing voor het probleem van technolecten van meertalige bedrijven:
vertaalgeheugens.(oo) Wat nodig is, zijn vertalers die cultureel goed voorbereid zijn op het
linguïstische niveau en die beschikken over vertaalgeheugens die ook progressief gevuld
werden met vertaalde en gevalideerde teksten in exporttalen.
Soms, tijdens deze periode waarin de vertaalwetenschappelijke cultuur snel lijkt weg te zinken,
verdient het de voorkeur om vertalers aan te nemen van klassieke filologische faculteiten en
niet van vertaal- of mediatiescholen (zoals ze momenteel vaak genoemd worden).
(o)
Jacques Permentiers, Erik Spingael en Franco Troiano, Traduction, adaptation et éditing multilingue (Mode
d'emploi des services linguistiques et multimédia), Uitg. TCG, Brussel, 1994 (blz. 56-62).
(oo)
Mijn bedrijf – ik verontschuldig me daar over te praten in dit algemene boek – heeft een zeer diepgaand boek
gepubliceerd (iets dat meer dan zeldzaam is!) van 124 bladzijden dat momenteel gratis online beschikbaar is in
verschillende talen op onze website, geschreven door een terminoloog in dienst bij mijn groep: Sandrine Olejnik,
Traductique Eurologos (Technolectes, Terminologie et Traduction assistée par ordinateur), Uitg. TCG, Brussel, 1999.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
77/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Het moet ook in aanmerking genomen worden dat eender welk vertaalbureau, geglokaliseerd
of gemonolokaliseerd, in ieder geval een beroep doet op beschikbare vertalers die, min of
meer, op de een of andere manier 'gespecialiseerd' zijn of die enige technische ervaring hebben
(zie de term 'doxologie' in het glossarium).
Dit is echter niet, en zal het nooit zijn, de oplossing voor het probleem van de technolecten.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
78/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
7.4 - De verovering van nieuwe buitenlandse markten en de technologische talen die nodig
zijn
om dat te verwezenlijken
De versnelling van de globalisering, die al meer dan dertig jaar aan de gang is dankzij het
tijdperk van de digitalisering, forceert – zoals we gezien hebben – de verovering van nieuwe
markten over de hele wereld. Goed zo.
Het probleem ligt, zoals we begonnen te analyseren, bij de talen die nodig zijn voor die
verovering.
Denk aan de lange termijn – voor je eigen bedrijf – waarin je alle technemen* van een sector,
vakgebied of gespecialiseerd bedrijf kan ontwerpen, synthetiseren, definiëren en samenstellen.
Om deze linguïstische erfenis volledig te reproduceren moet je natuurlijk niet opnieuw het hele
proces doorlopen in de brontaal (of talen). Maar je moet ook verbanden leggen met de talen
waarin het al vertaald werd of nieuwe creëren: technische neologismen* voor de nieuwe talen.
Het meest voorkomende idee – schaamteloos aangespoord door de zee aan brievenbusvertaalbureaus, gemonolokaliseerd en zogezegd meertalig – is hetgene dat al meer dan dertig
jaar fout is en dat zegt dat het volstaat om een beroep te doen op 'technische vertalers'.
Natuurlijk zijn deze zeer beschikbaar en weten ze al alles over het speciale vakgebied van de
klant. En in de eigen doeltaal van de klant, natuurlijk (zoals we gezien hebben)!
Ik zal niet – nog verder – doorgaan over de absurditeit van dit idee: het zou voor de hand
moeten liggen nu, al werd het maar kort in aanschouwing genomen.
Hoe gaan we er dan mee om?
Je moet diep ademhalen, jezelf voorbereiden op een grote en onvermijdelijke beslissing en,
bovenal, eraan werken en niet denken dat de oplossing al in kannen en kruiken is: er moet hard
gewerkt worden aan terminologie, fraseologie en glossaria.
Het is niet zo moeilijk, maar het moet gedaan worden: taal per taal en geostijl per geostijl.
Wanneer dit technolect beschikbaar is voor elk nieuw idioom, zelfs wanneer dat geleidelijk aan
bereikt wordt, heeft het klantenbedrijf de sleutel in handen om de overeenkomstige markt te
betreden. Inderdaad, de voorbereiding van deze glossaria is de operatie die vooraf gaat aan
enig marketingplan voor het aanpakken van een nieuwe markt: ze kan zelfs gestart worden –
als dat nodig is – van zodra de vertaling onderweg is.
Deze operatie, die onafwendbaar en onvermijdelijk is, moet samen met een meertalig
vertaalbureau uitgevoerd worden, natuurlijk een dat geglokaliseerd is, in een positie om in
harmonie te werken met het lokale filiaal van de klant (of met hun handelaar). Zijn er andere
oplossingen? Geen, helaas!
Dit toont hoe veraf we zijn van de krankzinnige en zelfs masochistische beloftes door al deze
vertaalbureaus die reeds gespecialiseerde vertalers beloven!
Het kan gebeuren, bij zeldzame gelegenheden, dat er een beschikbare vertaler is – gewoonlijk
een freelancer – die er misschien 'mee bekend is', zo niet met de technologische specialisatie
van de klant in kwestie, dan toch ten minste een beetje met de algemene sector waarin het
bedrijf van de klant actief is. Deze heel zeldzame en uiterst gelukkige kans keert echter al snel
terug naar de normale situatie voor al de andere talen en geostijlen. En zo zijn we terug bij af.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
79/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
7.5 - Technolect van openbare instellingen: vreemde talen die geïmporteerd worden
De wereld is de laatste 30-40 jaar aanzienlijk veranderd. Vreemde bevolkingen zijn niet langer
onbeduidende expressies van de demografische antropologie in de zogenaamde Westerse
landen. Ze zijn nu een belangrijke component van een land geworden tot op het punt dat ze
diepgaande veranderingen toegebracht hebben aan de culturele en economische ondertonen.
En de demografische evolutie van de allofonen*, die veel sneller gaat dan die van de 'inheemse'
bevolking, zal in de toekomst alleen maar blijven toenemen.
De politiek en de openbare instellingen hebben hier al ernstig rekening mee moeten houden.
Willen of niet.
Al jaren heeft deze bevolking, die economisch goed geïntegreerd is in de sociale structuur van
het land, zijn autochtone identiteit expliciet of de facto verdedigd. Ze zijn erin geslaagd nieuwe
identiteiten te handhaven die niet in hun autochtone gemeenschappen opgenomen kunnen
worden. Vaak spreken ze zelfs niet meer dagelijks de talen (terwijl ze er zich nog wel mee
identificeren op een cultureel niveau).
Openbare instellingen, van de meer internationale tot de lokale, moeten een groot deel van
hun activiteiten – op verschillende niveaus – uitvoeren in richtingen die deze grote allofone
bevolkingen ondersteunen, zelfs vanuit het economische en politieke standpunt.
Lokale instellingen hebben zo gesprekspartners met vreemde talen ontdekt die leven in of al
burgers zijn van hun eigen land. Deze instellingen – oorspronkelijk verondersteld maar één taal
te gebruiken, de nationale taal –, of ze nu provinciaal, regionaal zijn of zich op het
gemeenschapsniveau bevinden, moeten vaak communiceren in verschillende talen. Ik heb zelfs
rechtstreekse ervaring daarin met twee brochures voor een militaire organisatie in
drieëntwintig en vierenveertig talen.
Onder hetzelfde merk als de typisch lokale activiteiten, zoals de toerisme-industrie die geen
producten of diensten uit te voeren heeft (maar die nog altijd in het buitenland verkocht moet
worden), moeten moderne openbare instellingen communicatie met sprekers en
gesprekspartners van vreemde talen cultiveren als een essentiële activiteit die voor alle andere
komt.
Daarenboven kunnen de meeste lokale en nationale politieke systemen en economieën alleen
benaderd worden en kan er alleen mee gehandeld worden op een globaal niveau.
Het zegt veel dat landen, zelfs de machtigste en onafhankelijkste, meer en meer hun
economische beleid beschrijven tijdens internationale, continentale en wereldwijde
topconferenties.
Staatsinmenging wordt gerechtvaardigd, steeds vaker, door beslissingen die 'opgelegd' zijn
door de G8 of G20, door continentale topconferenties of omliggende transnationale
economieën.
En natuurlijk worden deze openbare instellingen geconfronteerd met problemen – zonder
uitzonderingen – rond export of gemultinationaliseerde private bedrijven: waaronder het
probleem van speciale technolecten voor hun specifieke sectoren.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
80/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
7.6 - De onmogelijkheid van mirakels, 'onrechtmatig' in hun kern, door Sint
Hiëronymus
Het is in het belang van de gemonolokaliseerde brievenbussen om religieus te zijn, als ik mezelf
een beetje dwaasheid en enigszins vrijpostige afdwaling mag toelaten, volgend op dit eerste
deel gewijd aan de analyse van de meertalige productie.
Aangezien al deze brievenbussen geen teksten in vreemde talen kunnen valideren, moeten ze
al hun hoop leggen bij het constante mirakel van freelancers die teksten creëren die aan hen
opgedragen werden maar waarbij hun hand – zin per zin – wordt vastgehouden door de
'perfecte' hand van Sint Hiëronymus.(o)
Zelfs Sint Hiëronymus is het echter 'beu' – als je zoiets kan zeggen – om miraculeus tussen te
komen: het aantal combinaties en teksten die mirakels behoeven is zo groot geworden dat zijn
liefde voor de mensheid en voor meertaligheid, zo lijkt het, niet langer voldoende is om deze
eeuwige transcendente interventies te volbrengen.
Ik, die – al meer dan dertig jaar – een wat ik een intieme relatie zou noemen heb met deze
heilige beschermer die zo dicht bij onze polyglottisch moderniteit staat, ik kan vaststellen dat
hij het volledig opgegeven heeft om actief tussen te komen in de economische (feitelijke)
vertalingen van onze tijd.
Daarenboven moet het weinige geloof dat de moderne mens elke dag in zijn acties, niet alleen
de commerciële, toont zijn gevoelens gekwetst hebben, die vandaag heel verontrust zijn. Deze
gevoelens zijn tegelijkertijd politiek (zijn vroegere rol als staatssecretaris), cultureel (zijn vele
activiteiten die vandaag vertaalwetenschappelijk genoemd zouden worden) en mystiek (zijn
meditaties als een stille monnik): drie nogal zeldzame eigenschappen.
Het mag niet vergeten worden dat onze Sint Hiëronymus een tijdgenoot was van twee andere
persoonlijkheden die behoren tot de grote geesten van onze christelijke geschiedenis: Sint
Ambrosius, de grote aartsbisschop van Milaan, en Sint Augustinus, de grote bekeerling,
kerktheoloog en meester-filosoof die gekend is en gevierd wordt na zijn eigen tijd en top op
heden (hij is – ook – een Doctor van de Kerk). De dimensie van deze drie reuzen van geloof,
cultuur en sociale actie maakt – naar mijn mening – de interventies van onze beschermheilige
'onrechtmatig'. Er is echter altijd de mogelijkheid geweest ze actief te bekijken (omdat ze zo
gelinkt zijn aan het werk van onmiddellijke belangen van gemonolokaliseerde en meertalige
activiteiten), zelfs nog meer wanneer ze zo zelden ervaren worden in een heilige en openbare
dimensie.
(o)
Sint Hiëronymus (geboren in 347 in Dalmatia,  420 in Bethlehem) was eerst – dankzij zijn brede kennis, vooral
van talen – de secretaris van Paus Damascus, voor wie hij relaties onderhield met de bevolkingen van het Iberisch
schiereiland, Gallië en Illyrië (zoals een moderne Minister van Buitenlandse Zaken). Daarna vertaalde hij de Bijbel
van het Hebreeuws en het Grieks naar het Latijn van die tijd, de Vulgaat. En uiteindelijk trok hij zich terug om een
monnik te worden en stichtte kloosters in de streek van Jeruzalem. Hij was een Doctor van de Kerk en werd
benoemd als patroonheilige van de vertaling: hij wordt elk jaar gevierd op 30 september.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
81/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
In werkelijkheid zijn de drie stadia van Sint Hiëronymus – eerst politiek, dan verheven cultureel
en uiteindelijk spiritueel mystiek – de drie permanente dimensies waarin goede vertalers
vandaag moeten leven.
Hun eerder solitaire, stille en onderzoeksgepassioneerde beroep, dat nauwelijks gezien wordt,
vereist dat.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
82/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
8 - Het tripolaire partnerschap van de totale
linguïstische controle
De imperatief voor de klant
is om hun filialen of handelaars
echt linguïstisch nuttig te maken.
Hoe worden fouten en
belangenconflicten voorkomen?
Door een actieve samenwerking tussen
filialen, meertalige vertaalbureaus en de klant.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
83/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
8.1 - De foutieve opvatting dat het "volstaat een tekst te vertalen" en te controleren
Je zou kunnen denken dat ik de zaken te ingewikkeld maak: "Wat een gedoe, al wat je nodig
hebt is het te laten vertalen en controleren, al het andere is gewoon literatuur".
Inderdaad, de preoccupatie met simplificering is het doel van de vooruitgang en, daardoor, van
glokalisatie.
Maar kwalitatieve simpliciteit komt altijd tot stand uit het beheersen van de complexiteit.
Om gemak te bereiken, het gemak van de uitvoering, is er veel studie en organisatie nodig. En
bovenal moet de simpliciteit gered worden van het primitivisme, dat trouwens altijd meer
gecompliceerd dan complex is.
Het (klaarblijkelijke) gemak waarmee een groot orkest een muziekstuk beheerst, verschijnt pas
na vele jaren van individuele en gezamenlijke oefening.
“Al het andere is gewoon literatuur”: hoe waar, “vertalen is schrijven” zei de Franse schrijver
Marguerite Yourcenar, een lid van de Académie française. Ze wist waarover ze sprak. Vertalen
is – in ons geval – het produceren van industriële, marketing-, functionele, technische en
reclameliteratuur.
Literatuur is niets minder dan literatuur.
Industriële en commerciële literatuur, het doel van onze meertalige activiteiten, vereist
voorbereiding, opleiding en organisatie. Het is veel ingewikkelder en 'moeilijker' dan gebruik te
maken van computers met al hun programma's: wat onze werknemers en vertalers, meer en
meer, beheersen.
Dit type consumptie is makkelijk. Aan de andere kant is het produceren van communicatie, in
het bijzonder meertalige communicatie, heel complex.
Dat is een idee waar aan gewend moet worden en dat, voor professionals, voor de hand liggend
lijkt.
Copywriters, zelfs copywriters van klanten, en technici die wanneer ze een gespecialiseerde
mededeling of handleiding schrijven, die beseffen dat ze ook adverteerders moeten zijn (en
geen saaie), kennen de moeilijkheden die komen kijken bij het schrijven. We verkiezen het om
feitelijke taken uit te voeren, zoals in de tuin werken, boven het opnemen van een pen of het
typen op een toetsenbord (of zelfs het zoeken naar een synoniem in een woordenboek of een
technische term op het internet).
En omdat het meest voorkomende vooroordeel tegen meertaligheid wijdverspreid is, is een
kleine analyse zoals dit boek geen luxe. Vooral omdat het heel zeldzaam (zo niet onmogelijk) is
om erover te lezen in de bergen van publicaties die in eender welke boekenwinkel gevonden
kan worden.
Inderdaad, het primaire doel van dit boek is om klanten en toekomstige klanten uit hun luiheid
te dwingen. Hen bewust te maken van hun onwetendheid zodat ze zichzelf opleiden of
onderwijzen over het gebied van de meertalige communicatie, hun communicatie.
Een sector, deze sector, waar er een schandalig voorwendsel heerst rond het kennen van de
geheimen: van de soort, "aangezien ik een consument ben, een hevige consument (passief) van
communicatie, denk ik te weten hoe ze te produceren en te controleren" ... Dat is een
vergissing!
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
84/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Het is een wijdverspreid idee, maar het is ook fout, net zoals "Ik ben mooi, ik zou een actrice
kunnen zijn", of "Ik vind reclameslogans leuk, ik zou een reclamemaker kunnen zijn", of "Ik
spreek een paar talen, ik zou een vertaler kunnen zijn" ...
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
85/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
8.2 - De voornaamste clichés van amateuristische klant-revisoren
Het eerste teken van primitivisme en amateurisme van een klant-revisor is zonder twijfel een
gebrek aan een professionele metataal.
Een goede mecanicien die een auto moet repareren gebruikt zelfs bij zijn klant voor het
beschrijven van de defecten en reserveonderdelen technische taal met uiterste linguïstische
accuratesse. Professionele kennis wordt uitgedrukt door het precieze technolect dat je
gebruikt.(o) Zelfs als het gaat om bescheiden alle uitleg te geven met het gebruik van grove taal
tot algemeen gebruikte taal: iedereen is een expert op zijn eigen gebied.
Behalve misschien degenen die meertalige teksten controleren, die – meestal – bij benadering
spreken, wat ontmoedigend is door de onnauwkeurigheid en het gebrek aan accuratesse.
Hieronder volgen vier vaak voorkomende uitspraken van klant-revisoren die absoluut niet
beantwoorden aan hun rol van critici:
a – "De tekst werd vertaald door een niet-moedertaalspreker."
b – "Het is een letterlijke vertaling."
c – "De woordenschat is arm en de stijl is basisch."
d – "De termen zijn niet accuraat: de vertaler weet niets."
Veel om te bespreken, zou je kunnen zeggen.
Met betrekking tot het eerste punt van kritiek; zelfs gemonolokaliseerde brievenbussen hebben
al meer dan twintig jaar geen interesse meer in het beroep doen op niet-moedertaalsprekende
vertalers. Dat gaat misschien op voor vertalingen die uitgevoerd worden in
derdewereldmarkten waar je nog altijd kan vertalen naar de talen die je geleerd hebt. En zelfs
dat is niet zeker! Met betrekking tot hoe letterlijk een vertaling is; ik heb hier al over gesproken:
natuurlijk, terwijl je niet woord-voor-woord of als duplicaat vertaalt, moet je toch de betekenis
van de tekst letterlijk vertalen door zo dicht mogelijk – zelfs morfologisch – bij de brontekst te
blijven: natuurlijk moet de vertaalde tekst stilistisch onberispelijk zijn in de doeltaal. Maar is dat
een probleem? Met betrekking tot 'woordenschat' (dat hier een synoniem is voor technolect en
terminologie) die niet rijk is; dit moet beoordeeld worden in vergelijking met de brontekst (een
kritiek op de brontekst en de auteur?). Het vierde punt van kritiek dat zegt dat "de vertaler
niets weet" is het enige punt dat gegrond is: de vertaler weet nooit iets (of bijna nooit)!
Waarom zou hij het specifieke technolect moeten kennen en, bovenal, zou de klant-revisor
beweren het van alle miljoenen bestaande specialisaties te kennen? Heb je glossaria voorbereid
– en gecontractualiseerd(!)? Heb je de constructie – taal per taal – van te gebruiken fraseologie
en terminologie georganiseerd?
Het is hier dat de extreme onwetendheid van diegenen die controleren geverifieerd wordt, die
alle clichés veronderstellen die dit boek probeert te demystificeren: een individuele vertaler,
die al een expert is op het gebied van hun bedrijf, die een brontekst vertaalt die middelmatig
kan zijn, maar die hij verbetert door het origineel aan te passen (vertalend herschrijven) etc.
Al deze en nog veel meer impertinente banaliteiten buiten het bereik van het contract.
(o)
Al in het eerste deel van de Bijbel kreeg de Mens de taak alle dingen te benoemen om ze te beheersen en in
bezit te nemen: Genesis 2:15-20.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
86/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
8.3 - De tripolaire en strategische oplossing: de macht aan de klant toekennen en overlaten
Het grote probleem van multinationals en geglobaliseerde bedrijven of instellingen is dat van
het in controle blijven over hun strategische positionering en de marketingcontrole van hun
producten en diensten. En dat terwijl ze hun glokalisering uitvoeren, markt per markt.
Als deze multinationals geen geglokaliseerde partners hebben, zijn deze twee verlangens in
gevaar. Vaak worden ze antagonistisch.
Inderdaad, ze zitten gevangen tussen twee tegengestelde operationele alternatieven.
Aan de ene kant zijn ze onderworpen aan wat de 'exclusiviteit' genoemd wordt van hun filialen
en verdelers die een cultureel monopolie eisen (vaak zelfs, ongepast, voor marketing) voor de
landen en markten waar ze lokaal actief zijn.
In deze situatie verliezen de hoofdkantoren van deze multinationals of geglobaliseerde
instellingen de echte controle over hun communicatie.
Anders vervallen ze in een interventionistische houding die zich jammerlijk niet aanpast aan de
eigenschappen van de lokale markten. Ze behouden de centrale controle over hun
positionering en producten, maar op een abstracte manier en ze maken vaak grove fouten.
Hoe dan ontsnappen aan de potentiële 'slavernij' van hun eigen 'inheemse bevolking' of van
'extern' interventionisme op echte markten, de tirannieke slavernij van hun eigen centrale
management? De glokalisatie van meertalige communicatiebedrijven is de oplossing voor dit
dilemma dat anders onontkoombaar lijkt. Het is absoluut essentieel om een dialoog te creëren,
of beter een 'trialoog', een structuur die in het centrum veilig verbonden blijft met de klant en,
aan beide kanten, met het geglokaliseerde vertaalbureau dat een tegengewicht biedt voor de
andere 'interne' rol van het lokale kantoor (filiaal of handelaar).
Met deze structuur behoudt de klant zijn strategische macht terwijl hij tegelijkertijd het
meertalige vertaalbureau en diens lokale kantoor controleert door hen te beschermen tegen de
twee mogelijke tegengestelde en ineffectieve dictaturen.
Daardoor worden de potentiële belangenconflicten geminimaliseerd terwijl de gouden regel
van het uitbesteden van meertalige communicatieactiviteiten gerespecteerd wordt.
Want het is absoluut essentieel om de uitbesteding van meertalige communicatiediensten op
te leggen. Het is een categorische imperatief van onze tijd: elk bedrijf moet zichzelf toeleggen
op zijn kernactiviteiten om ervoor te zorgen dat hun eigen activiteiten, waarin ze zich
specialiseren, winstgevend zijn. De historische knowhow van deze klantenbedrijven is dus
gebaseerd op hun productiviteit. Eender welke andere productie, in het bijzonder meertalige
communicatie, moet weggehaald worden uit de interne activiteiten, terwijl er nog wel totale en
echte controle over gehouden moet worden.
Het strategische management van de communicatie van een multinational, geglobaliseerd
bedrijf of bedrijf dat aan het globaliseren is of, ten slotte, een openbare instelling moet
toenemend meertalig zijn, dat omvat de initiële kwestie van de macht te behouden om zijn
positionering strategisch te controleren. Middelpuntvliedende krachten, van zowel filialen als
meertalige vertaalbureaus, moeten structureel gecontroleerd worden. De oplossing is altijd
tripolair.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
87/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
8.4 - Belangenconflicten van klant-revisoren: vooral in het buitenland
In ons boek (dat al vermeld werd) Traduction, adaptation et éditing multilingue, gepubliceerd in
1994, werden verschillende hoofdstukken gewijd aan belangenconflicten en de deontologie van
klant-revisoren. Alle problemen die toen geanalyseerd werden zijn vandaag nog actueel en de
voorgestelde oplossingen worden vaak genegeerd. En dit ondanks het feit dat het boek in
verschillende talen vertaald werd en gratis online beschikbaar is op onze website.
Ik zal ook dit boek online beschikbaar maken, onder dezelfde voorwaarden en in verschillende
talen: zonder illusies, natuurlijk. De berg nutteloze volumes, voortgekomen uit de narcistische
nietigheid van de hedendaagse mens, heeft lange tijd fatale en vernietigende effecten gehad.
Boeken die elke maand gepubliceerd worden door de uitgeversindustrie – desondanks moet er
over deze hoogst tautologische overvloed niet geklaagd worden, onder andere – hebben lange
tijd de redelijke verzadigingsniveaus overstegen waar nihilisme in volle galop terugkeert.
Mensen lezen nog amper, zeggen ze (maar hebben we ooit echt veel gelezen?). Maar dan nog
kunnen we de hoop niet opgeven. Wat kunnen we anders doen?
Dus moeten vertaalde teksten alleen herlezen worden door goede revisoren.
Maar wat is een goede klant-revisor? Eerst moeten ze zich absoluut bewust zijn van deze
belangenconflicten, in de Duitse zin en filosofische betekenis van het woord 'bewustzijn' (o), dat
is kennis die al werkt aan de verbetering van fouten waar ze zich al bewust van is.
Boven het te rechtvaardigen, zelfs al is het onvergeeflijk, narcisme van de auteur plaats de
vertaler zijn verborgen tekst achter anderstalige zinnen. De revisor moet absoluut vermijden
zelfs maar een schaduw van persoonlijke trots toe te voegen aan deze gebalanceerde taak. Om
een perfecte definitieve revisor te zijn, moeten ze zelfs hun eigen redactionele 'zelf' haten. Vaak
is dat niet het geval: deze revisoren ontdekken zichzelf als vertalers of zelfs als copywriters door
een volledige herschrijving uit te voeren van de teksten die ze alleen maar moeten controleren.
Door een concentratie van fouten toe te voegen, natuurlijk en niet ongewoon, het zal donkere
humor zijn voor de betwiste vertalers: het is de hypercorrectie* van revisoren, vrijwel zinloos,
waar vertalers op wachten om de impertinentie van hun herschrijvingen die vaak een soort van
terrorisme zijn te demonstreren.
Daarna moeten ze vermijden een geassocieerde vertaler (of beschikbaar 'gemonolokaliseerd'
vertaalbureau) te hebben dat, gelukkig, bereid is een 'verbazingwekkende prestatie' te leveren
met 'verschrikkelijke' vertalingen geleverd door het meertalige vertaalbureau van het
moederbedrijf: "Dit vertaalbureau, dat buitenlands is, zelfs als het hier een kantoor heeft,
begrijpt onze producten helemaal niet ..."
En, ten slotte, moeten ze houden van hun bedrijf, internationale organisatie en – bovenal –
management, dat aan een gigantisch project werkt: het proberen opbouwen, in een
enkelvoudige strategische lijn van wereldwijde positionering, van een reeks geostilistische
technolecten, met het gekozen meertalige vertaalbureau, om zoveel markten te kunnen
benaderen als gedefinieerd in het geomarketingplan (inclusief hun eigen markt).
(o)
Hegel bevorderde dit concept van identiteit tussen bewustzijn en zelf-correctie enorm.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
88/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Het is in deze pure rol dat zijn hulp ingezet zou moeten worden: in het bijzonder op het
geolinguïstische en technische niveau.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
89/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
8.5 - Het moderne beheer van meertalige communicatiekennis
Zelfs kleine bedrijven, onvermijdelijk geglobaliseerd of globaliseerbaar, moeten zich – ten
minste – neerleggen bij de structurering van een gecentraliseerde dienst voor het beheer van al
hun multimarkt- en meertalige kennis.
Oh, niets ingewikkelds of duurs, hoor. Een paar duizend euro's of dollars (ongeveer twaalf- of
vijftienduizend!) is genoeg: een opslagsysteem en een meertalig vertaalgeheugen (misschien
een eenvoudig beheersprogramma ...). En, bovenal, een moedige kennismanagement*manager: dezelfde aankoper (als je hem al niet ontslagen hebt) maar gemoderniseerd en gered
van de mythologieën van de professionele misleiding van de jaren 60.
Openbare instellingen zouden op deze manier de absurditeit kunnen vermijden van hun
aanvragen van offertes die zowel psychologisch (de ineffectieve en ontoepasselijke
zelfbescherming, volkomen verkeerd) als achterhaald (al meer dan twintig jaar) zijn, in welke
tijd de allofonen de bedrijven hervormd hebben die ze zouden moeten beschermen en
ontwikkelen.
Ik kreeg de wrede verleiding om in het appendix van dit boek een aanvraag van offertes toe te
voegen, waarop onze groep niet gereageerd heeft, die de voorbije dagen van bedrijven kwam
die geacht worden meertalige diensten te leveren.
De meest nutteloze en sadomasochistische bureaucratie, commerciële dwaasheid en
professionele onwetendheid die er is, is zo schaamteloos wijdverspreid dat we de moed niet
hadden een offerte in te dienen. In het volgende deel over correcte offertes zal ik hier meer
over zeggen.
De inzet op buitenlandse markten voor globalisatie is een uitdaging op lange termijn. Het zou
beter zijn er onmiddellijk aan te beginnen. Eigenlijk is het de grote en enige marketinguitdaging
van de moderne bedrijven. Omdat markten meer en meer meertalig worden: zelfs opkomende
landen weten dat en bereiden er zich op voor (en hebben al zeer grote successen geboekt).
Meertalige glossaria, technische fraseologie, multimarktdatabases, verkoopstatistieken,
concurrenten etc., dat zijn – alles welbeschouwd – de kleine instrumenten waarover de
aankoopmanager (die in de marketingafdeling geïntegreerd moet zijn) moet beschikken.
Omdat elk bedrijf niet alle technische terminologie die op de wereld bestaat moet opslaan,
maar alleen die met betrekking tot hun eigen productie, is de taak absoluut de job van elke
moderne marketingwerknemer.
Natuurlijk moet deze structurering verbonden zijn met die van hun eigen filialen en hun eigen
meertalige communicatiedienstenbedrijf.
Nieuwe CEOs, die van de eeuwige post-crisisperiode hebben beslissingen te nemen en werk te
doen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
90/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Want dat is 'post-crisis'-modernisering. Het is de reconstructie van globalisatie en glokalisatie.
En het is in deze richting dat aankopers hun knowhow en beslissingen moeten sturen. Ze
moeten aandachtige bestuurders worden van het kennismanagement van hun bedrijf of
instelling en hun achterhaalde praktijken eruit gooien, die, daarenboven, nooit echt effectief
geweest zijn.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
91/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
9 - Correcte offertes: goede
funderingen voor indieningen
Aanvragen van offertes, van zowel
openbare instellingen als private bedrijven,
zetten het nogal miserabele niveau
van professionele cultuur dat
momenteel aanwezig is op de meertalige
dienstverleningsmarkten in de verf.
Praktijken die illegaal, onrechtmatig en, bovenal,
gedicteerd zijn door de endemische angst voor diensten
die weinig bekend zijn, zitten allemaal vervat
in de specificaties voor het indienen
van deze aanvragen van offertes.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
92/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
9.1 - Een activiteit die onnodig grenst aan of zich volkomen onbewust is van illegale
handelingen
Antwoorden op aanvragen van offertes van openbare instellingen of, meer en meer, private
bedrijven bezorgt managers van meertalige dienstverleningsbedrijven vaak nachtmerries.
Er zijn er velen die, nu al jarenlang, zelfs niet antwoorden. Het niveau van primitivisme en
pretentie van de specificaties voor het indienen van deze aanvragen van offertes is zodanig,
dat, heel vaak, zelfs de meest geglokaliseerde en ernstige bedrijven hun offertes niet indienen:
al was het maar om te vermijden te moeten vechten tegen illegale, absurde of ongepaste
verzoeken.
Aan de andere kant antwoorden brievenbussen, die natuurlijk gemonolokaliseerd zijn, – die
vaak kleine 'geesten' zijn – met dezelfde nonchalance als er getoond wordt in de aanvragen van
deze aankopers, vooral wanneer ze van openbare instellingen komen.
Daarom zijn de winnaars van deze openbare wedstrijden vaak paradoxaal de brievenbussen die
volkomen ongeschikt zijn om te beantwoorden aan de meertalige en diverse vereisten die deze
aanvragen van offertes bevatten.
In de volgende hoofdstukken zal ik enkele van de surreële absurditeiten analyseren die –
dankzij de geleidelijke interventie van private bedrijven – op een traag tempo aan het
verbeteren zijn.
Wat de managers van vertaalbureaus verbaast, is het niveau van onwetendheid over het
gebrek aan professionele cultuur waar deze aanvragen van offertes bol van staan.
Maar diezelfde managers, in plaats van de oorzaak van deze professionele onwetendheid van
klanten op te lossen en antwoorden voor te bereiden, weigeren ofwel deel te nemen aan deze
wedstrijden of leggen er zich passief bij neer, terwijl ze er nauwgezet voor zorgen dat ze aan
bijna geen van de voorwaarden voldoen – vaak, zoals we zullen zien, leeuwachtig – die opgelijst
zijn in de specificaties voor het indienen.
Ik ken persoonlijk een concurrent (een brievenbus) die een grote openbare wedstrijd won door
de curricula vitae toe te voegen van soldaten die al dood waren (onrechtmatig vereist in de
aanvraag als trouwe technische vertalers).
"Als antwoord op absurde pretentie", vertrouwde hij me toe, "kan je alleen absurde
antwoorden geven": en voegde toe "illegaliteit vraagt om illegaliteit" ...
Voor bewijs van de nutteloosheid en het gevaar van de voorzorgsmaatregelen die de
specificaties voor het indienen van openbare en private offertes belasten, lees de volgende
hoofdstukken.
Ik heb een paar pareltjes van de meest voorkomende onder deze aanvragen van offertes
verzameld: het zou bijna onmogelijk zijn ze allemaal op te noemen. Eens te meer nu nieuwe
wetten zelfs voor kleine budgetten openbare procedures vereisen, wat hun triestige komedie in
disproportie heeft gebracht.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
93/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
De meertalige dienstverleningsindustrie bestaat al meer dan een kwarteeuw op een hoogst
gestructureerde en geëvolueerde manier. De aanvragen van offertes die nu gepubliceerd
worden, zijn een professionele belediging voor de bestaande knowhow. Managers van klanten
moeten dat weten.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
94/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
9.2 - Het flagrante voorbeeld: de vraag naar cv's van vertalers
Waarom hebben openbare aankopers meer dan een kwarteeuw lang gevraagd naar de cv's van
vertalers in hun aanvragen van offertes?
Aangezien het huidige idee waar nu geloof aan gehecht wordt door de aanbodmarkt van
meertalige diensten datgene is van een individuele vertaler die alles doet, inclusief de productie
van technische taal voor het technolect in kwestie, denken aankopers in de openbare sectoren
dat ze initiële controles kunnen uitvoeren op teksten zelfs voor ze vertaald werden door de
kwaliteit te 'verzekeren' ... van de bovengenoemde vertaler.
Hier volgen enkele onweerlegbare bezwaren tegen dit volledig ongegronde vooroordeel.
Ten eerste.
De bestellende partij moet weten dat zelfs de beste vertaler van de
wereld – die natuurlijk een diploma en zelfs een masterdiploma heeft – ernstige
fouten kan maken na en ondanks honderden kilometers vertalingen op hun naam.
Ten tweede.
Diezelfde contractuele partij moet weten dat een goede vertaling
verschillende mensen vereist die eraan werken: vertaler, revisor, terminoloog,
verantwoordelijken voor de homogeniteit en een verantwoordelijke voor de validatie
(kwaliteit is het resultaat van controles).
Ten derde.
Ze moeten er ook notitie van nemen dat slavernij al meer dan
tweehonderd jaar afgeschaft is en dat elke werknemer ten allen tijden ontslag kan
nemen (of ontslagen kan worden). Freelancers worden zelfs meer en meer niet eens
echt aangenomen.
Ten vierde.
De pretentie van het ontvangen van cv's is structureel illegaal of
ongerechtvaardigd: de partij die het contract voor de aanvraag van offertes
ondertekent, is de directeur of het hoofd van het meertalige dienstverleningsbedrijf
en niet de vertaler die – bovendien – alleen maar een ondergeschikte van de indiener
is.
Ten vijfde.
Het ontvangen van de cv's waar zo zinloos naar gezocht wordt dient
alleen maar tot het verzwakken (of zelfs vernietigen) van de legale positie en macht
van de enkel economisch en commercieel levensvatbare partij: de ondertekenaar van
de offerte (de directeur of het hoofd): om een huis te bouwen, onderhandel je met
een bedrijf, niet met zijn bouwers.
Het is niet toevallig dat mijn concurrent en vertrouweling uit het vorige hoofdstuk cynisch,
maar alleen in dezelfde mate als hun aankopers in de openbare sector, de nutteloze cv's van
overleden 'specialisten' toevoegde.
Om de kwaliteit van het solliciterende vertaalbureau te verzekeren moet je een andere
methode gebruiken!
Ik heb niet-geglokaliseerde concurrenten al hun professionele fouten al verweten, maar ze
bevinden zich in een goede positie om toekomstige klanten te beginnen en te blijven
uitnodigen om een professionele cultuur aan te leren die ten minste equivalent is aan degene
die ze hebben om een goed paar schoenen te kopen (welk merk? handgemaakt? klaar om te
dragen? en het leer? voor boswandelingen? als stadskledij?).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
95/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Het moet toegegeven worden dat het idee om de aanvraag van offertes te overbeschermen
voortkomt uit de zorg om de klant te beschermen. Maar, zoals ik zal analyseren in de volgende
hoofdstukken, deze overbescherming die voortkomt uit professionele onwetendheid kan maar
op twee manieren eindigen: het ontmoedigen van goede geglokaliseerde bedrijven om op deze
aanvragen te antwoorden, en – natuurlijk – het aanmoedigen van solliciterende brievenbussen,
die gemonolokaliseerd zijn, om vals te spelen bij de specificaties voor het indienen die
ontworpen zijn om noodlottig ontoepasselijk te zijn (waarbij geschillen dreigen).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
96/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
9.3 - Specialisaties van teksten en de mystificatie van 'technische' vertalers
In plaats van de krankzinnige beloftes van gemonolokaliseerde vertaalbureaus met betrekking
tot hun zogenaamde gespecialiseerde vertalers – in elke talencombinatie! – op specifieke
gebieden, inclusief openbare (of private) aankopers, te demystificeren, zou je moeten
verzoeken of eerder eisen dat vertalers – let op, niet het bedrijf – gedocumenteerde specifieke
ervaring hebben.
Ze komen er niet spontaan achter, aangezien de talloze brievenbussen hen niet informeren
over de technieken van de moderne vertaalwetenschap die al meer dan twintig jaar gevestigd
zijn: vertaalgeheugens, voor verschillende merken, die gevuld moeten worden, bedrijf per
bedrijf of instelling per instelling, om het speciale technolect van de klant te creëren.
Nu, in de afschuwelijke arrogantie die typisch is voor een almachtige en megalomane
werknemer in de openbare sector, eisen ze prestaties die simpelweg utopisch zijn in hun
bovenmaatse specificaties voor het indienen.
Bijvoorbeeld het toevoegen van het verzoek om de nutteloze en illegale cv, de onzinnige en
zelfs onmogelijke gedocumenteerde ervaring: elke vertaling is uniek.
Vanwaar deze nutteloze techno-wetenschappelijke losbandigheid?
Het komt duidelijk doordat professionele onwetendheid deze aankoopmanagers in de situatie
plaatst waar ze zelf, door improvisatie, de procedures en verplichtingen voor een beroep (dat
ze denken te kennen) uitvinden.
Maar ook, en bovenal, is het om zichzelf te beschermen tegen mogelijke klachten van hun
bazen in het, heel waarschijnlijke, geval van fouten (vaak al ervaren in het beroemde draaihek
dat nog altijd aan de gang is).
In werkelijkheid kennen ze nog altijd dezelfde regels toe aan communicatieberoepen (die ze
niet goed kennen, ik herhaal het) als ze toepassen op materiële en alleen technologische
producten.
Als de positie van leveranciers aangevallen moet worden – ik leefde mezelf uit door dat in dit
boek te doen – moeten aankopers van klanten ook aan hun professionalisme herinnerd
worden.
Ze behoren, desondanks, ook tot de communicatiesectoren.
Hun onwetendheid, ondanks dat die grotendeels gerechtvaardigd wordt door de oneerbare
praktijken van leveranciers die hen verkeerd informeren en hen niet opleiden, blijft evenzo een
absolute schande ten nadele van hun klanten, hun werknemers.
Wie zal aan het management van klantenbedrijven uitleggen dat de voorbereiding en opbouw,
taal per taal, van het technolect van hun producten alleen uitgevoerd kan worden met de hulp
van vertaalgeheugens, en dit zonder enige miraculeuze methode zoals die van de
onwaarschijnlijke of onbestaande 'technische vertaler'?
Het internet toont uitgebreid, op dezelfde manier als vertaalgeheugens al lang de industrie
gerevolutioneerd hebben, vertaaltechnieken die de ontelbare stommiteiten, die in vele
aanvragen van offertes perfect gedemonstreerd worden, ontmaskeren.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
97/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
9.4 - De behoefte aan borgsommen en 'financiële garanties'
Managers van vertaalbureaus ontvangen specificaties die vol staan met eisen die niet alleen
illegaal zijn, maar ook nutteloos en duidelijk ondeskundig. Vaak zijn er, naast deze specificaties
die over het algemeen ontoepasselijk zijn, ook extravagante verzoeken en verzoeken die zelfs
ingaan tegen de goede werking van een klein bedrijf (niet alleen meertalige diensten).
De zelfs nog meer abstracte en ongepaste interventie door advocaten kan gezien worden in de
specificaties voor het indienen: ze introduceren clausules die typisch zijn voor grote contracten
in de bovengenoemde aanvragen van offertes, die toekomstige klanten moeten ondertekenen
bij leveranciers die helemaal niet betrokken zijn bij culturele activiteiten (men kan zich afvragen
of zelfs voor dit type contracten relevantie een must is).
Wat gerechtvaardigd kan zijn bij contractuele bedragen die in de miljoenen oplopen (euro,
pond of dollar), wordt belachelijk wanneer het toegepast wordt op kleine bedrijven (soms
minuscule bedrijven) die economisch gelimiteerde, heel gelimiteerde, diensten moeten
leveren. Dat komt vooral voor in de openbare sector.
Maar de advocaten, die zelfs nog meer onwetend zijn over onze markten dan de aankopers,
passen standaard clausules toe (of zorgen dat ze toepasselijk zijn) die verkozen worden voor de
zogenaamde belangenverdediging van de instelling of het bedrijf van de klant en die zelfs
berekend worden als hun economische veiligheid en hun algemene (en generische) niveau
overtreffend.
Deze clausules – over het algemeen financiële waarborgen – zouden uiteindelijk ook
ontoepasselijk of duidelijk leeuwachtig zijn (private bedrijven zien hier vanaf: ze weten dat
vertaalbureaus niet over voldoende kapitaal beschikken, zoals alle kleine bedrijven).
De meest surreële situatie gaat om waarborgen voor vertalingen die algemeen als gebrekkig
afgekeurd worden. Het moet onder de aandacht gebracht worden dat geen enkel bedrijf in
onze sector, zelfs in het geval dat ze foutieve vertaling erkennen, ooit meer dan het totaal van
de betwiste factuur terugbetalen (ze kunnen niet anders, zonder failliet verklaard te worden).
De introductie in niet-materiële, maar culturele, terugbetalingsactiviteiten die onmetelijk zijn in
vergelijking met de relatief kleine bedragen waar het om gaat, verhoogt het nog altijd mogelijke
en waarschijnlijke niveau van contractuele geschillen en maakt het in het algemeen vrijwel
onmogelijk om dezelfde activiteit uit te voeren.
De verplichting een verzekering te nemen die soms vereist is als 'dekking' voor mogelijke
fouten, verhoogt in deze situatie overmatig de prijzen en degradeert de activiteit tot een
professioneel niveau dat krankzinnig of onuitvoerbaar is.(o)
(o)
In mijn reeds vermelde boek, Traduction, adaptation et éditing multilingue, geschreven door mezelf en twee
andere managers van mijn bedrijf in 1994, spraken we over een extreme en paradoxale situatie om dit punt te
illustreren. In het geval van een vertaling van twee woorden, JA en NEE, die geplaatst moet worden op knoppen
die ofwel een nucleaire bom lanceren of dat niet doen, kan een mogelijke vertaalfout niet de aanleiding geven tot
terugbetaling van de schade veroorzaakt door een fout die veroorzaakt werd door een vertaalfout. Het wettelijke
'voorzichtigheidsprincipe' houdt mogelijke schade op het bedrag van de vertaalfactuur ...
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
98/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Je kan een symfonieorkest niet vragen te betalen voor een verzekeringspolis die de opvoering
van een muziekstuk 'dekt' dat als onaangenaam beoordeeld werd – door wie is een andere
vraag – om het publiek (dat, misschien, toch geapplaudisseerd heeft) terug te betalen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
99/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
9.5 - De nutteloosheid van testvertalingen, de zelfverminking van 'divide et impera'
en het taboe van referenties
Er zijn drie andere anomalieën die vaak te zien zijn bij deze aanvragen van offertes.
Ten eerste, de vluchtigheid van testvertalingen: al meer dan dertig jaar hebben testvertalingen,
zo ver ik weet, niet kunnen helpen bij de keuze tussen de solliciterende kandidaten.
De reden hiervoor is heel eenvoudig: als je akkoord gaat een testvertaling uit te voeren, is
iedereen extra voorzichtig tot op het punt dat ze bijna altijd acceptabel of uitmuntend zijn. Het
valt echter niet te zeggen dat de middelen en methoden die voor de test gebruikt werden
dezelfde zullen zijn die gebruikt zullen worden voor de toekomstige levering. Daardoor zijn
testvertalingen niet overtuigend bij de selectie. Integendeel, ze dienen enkel om experts bezet
te houden voor de beslissende klant, om de nutteloze testvertalingen te controleren. En
bovenal dienen ze om de sollicitanten te ergeren die dit ritueel, dat uiterst zinloos is, moeten
ondergaan.
Inderdaad, het is niet ongewoon dat deze testvertalingen lang zijn en zelfs bestaan uit
verschillende bladzijden. En daarbovenop wordt er nooit voor betaald!
Vervolgens moet het regelmatige verdeelgedrag van klanten onder contract opgemerkt worden
dat er zich op richt ... “Controle te behouden over hun vertaalbudget” door bijna altijd de zeer
oude Latijnse spreuk van het Romeinse Rijk toe te passen die in dit geval ongepast is, “divide et
impera”.
In werkelijkheid is er niets meer anti-economisch en minder strategisch dan het verdelen van je
eigen budget: ten eerste omdat de vertalingen niet worden toegevoegd aan het
vertaalgeheugen en het risico lopen niet homogeen te zijn (dat is zelfs zeker!); en ten tweede
kunnen klanten door hun budget over verschillende leveranciers te verdelen geen grootschalige
kortingen op hetzelfde algemene en cumulatieve budget verkrijgen. En met betrekking tot het
imperium te bewaken, en controle te houden over de diensten die ze ontvangen, dat is een
complete illusie: het is onmogelijk dat meertalige dienstverleners volgens deze methoden en
argumenten gecontroleerd kunnen worden: geen enkele aankoper (in de openbare sector)
heeft bijvoorbeeld ooit al het kantoor van een kandidaat bezocht!
En ten slotte zullen we kort het taboe rond referenties onderzoeken. Heel vaak bevatten
specificaties voor het indienen een verbod of aanzienlijke beperkingen op het gebruik van de
naam van de klant – en hun merklogo – in reclame van de kandidaat en in hun rechtstreekse
publicaties.
Waarom? Om de waarheid te zeggen, ik heb dit nooit begrepen, zelfs niet vanuit het standpunt
van vertrouwelijkheid dat altijd op inhoud gebaseerd is (en niet op de verpakking).
Dit taboe is zelfs merkwaardiger en onbegrijpelijker als je in beschouwing neemt dat diezelfde
klanten onder contract vaak degenen zijn die hoogst gedocumenteerde referenties opvragen
van vroeger uitgevoerd werk van de kandidaten (of hun werknemers).
Ten slotte onthullen de pogingen tot het controleren van de kandidaten (eerst en vooral!) –
valselijk en corrupt – en tot het overbeschermen van hun eigen bedrijf of instelling onder
contract een verontrustende operationele marginaliteit, een vreselijke professionele
onbekwaamheid en een onmetelijke kost voor de klant.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
100/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Niet te vermelden dat een communicatiegroep zoals die van mij, zich, om een offerte te kunnen
indienen, moet onderwerpen aan de nutteloze vernedering – na meer dan dertig jaar ervaring –
van nog steeds (gratis) testvertalingen te moeten uitvoeren!
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
101/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
9.6 - Wanneer het primitivisme van de vraagmarkt de innovatie van
glokalisatie vertraagt
Zoals we gezien hebben, dienen al deze expediënten die de aanvraag van offertes vullen en hen
primitief, pretentieus, ongerechtvaardigd en, bovenal, nutteloos moeilijk en extravagant
maken, niet tot het selecteren van kandidaten.(o) Het is dus werk dat in feite nutteloos is en
ervoor zorgt dat vele vertaalbureaus – waaronder de beste, vanzelfsprekend – weigeren er aan
deel te nemen (de kosten om deel te nemen zijn niet verwaarloosbaar!).
En ik praat niet over – dat wil ik zelfs niet – bedrieglijke aanvragen van offertes die
georganiseerd worden om een al gemaakte beslissing te maskeren ...
Daardoor komt de vraagmarkt, die nauwelijks bepaald wordt door de aanbodmarkt als gevolgd
van de algemene didactische inactiviteit – zoals we gezien hebben – van de zee aan
gemonolokaliseerde brievenbussen, in het spel, maar ontvangt op zijn beurt een rol die net zo
negatief is als die van de meerderheid van de leveranciers. Maar de voorbije jaren zijn private
bedrijven – en voor een deel zelfs openbare instellingen – begonnen met het uitgeven van
aanvragen van offertes die consequent beter zijn dan die in het verleden.
Er zijn twee redenen voor deze omkering van de trend, die nog altijd maar een eerste stap is.
Ten eerste door de druk van meerdere en vaak voorkomende economische crisissen: klanten
worden gedwongen op verschillende markten te communiceren om hen te veroveren of
permanente relaties met hen aan te gaan.
Ten tweede de noodzaak om zoveel mogelijk die activiteiten uit te besteden die geen deel
uitmaken van hun kernactiviteiten*: moderne instellingen en bedrijven moeten zich
concentreren op activiteiten die gecentreerd zijn rond hun specifieke knowhow en alle andere
uitbesteden, de perifere en bijkomstige activiteiten.
Wat moeten deze klanten dan doen in plaats van door te gaan met jaren- en decennialang
uitgeven van aanvragen van offertes die bizar, eenzijdig en bovenal ineffectief zijn, wat alleen
maar hun herhaaldelijke achteruitkijkende praktijken aantoont, tot op het punt dat ze praktisch
eeuwigdurend lijken?
Dit boek werd ook geschreven om die mogelijke vraag te beantwoorden.
Ten eerste, als je richting de werkelijkheid beweegt – en daardoor naar haar waarheid – moet
je beginnen bij het vermijden van fouten die duidelijk evident zijn.
En daarna moet je gangbare methoden en anti-professionele gewoonten achter je laten. Hoe?
Helaas, door jezelf te informeren. Bijvoorbeeld door een boek zoals het huidige kritisch te lezen
en het ijverig te bestuderen (maar er zijn ook andere: zie de bibliografie).
(o)
Het spijt me dat ik nogmaals mijn bedrijf vermeld in een tekst die niet bedoeld is om reclame te maken. Maar de
situatie is zo zeldzaam (zo niet uniek): al op de homepage van onze website staat er een link om door te klikken
naar een diepgaande sectie die zovele jaren geleden geschreven werd met de titel 'Correcte offertes': nog steeds
nutteloos in de woestijn prekend?
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
102/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Zo niet, dan kan je je alleen maar positioneren als een rem, een andere volgend op de remmen
die al vermeld werden en zelfs verwijderd werden in dit essay. Wanneer de berg (meertalige
dienstverleningsbedrijven) niet naar Mohammed komt, zal – zegt men – het Mohammed (in
deze situatie de onwetende klant die cultuur naar zijn markt wenst te brengen) zijn die – snel
zelfs – naar de berg van kennis en goed management gaat.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
103/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
10 - Het combineren van teksten en hun afbeeldingen:
de voordelen van de integratie van grafische technieken en het web,
en de directe lokalisatie van programma's
De trend van het integreren en samenbrengen
van verschillende, maar verbonden, activiteiten
is geen recent fenomeen.
Al in de jaren 80, begonnen
meertalige dienstverleningsbedrijven
grafische technieken te integreren ... (prepress).
Daarna was het
de beurt aan lokalisatie van
programma's en van het internet.
Het is goedkoper, sneller en
laat een betere kwaliteitscontrole toe.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
104/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
10.1 - De integratie van grafische en internetactiviteiten in het meertalige schrijven
Nee, deze combinatie van grafische technieken en het web is geen recent fenomeen: voor de
grafische technieken begon het midden jaren 80 (met de marktintrede van de eerste
Macintoshcomputers) en voor websites iets minder dan een jaar later, met de massale
verspreiding van het internet en meertalige websites.
Waarom vonden deze huwelijken of samenkomsten plaats?
Ten eerste dankzij lay-out- en illustratietechnologieën die het middelpunt van deze activiteiten
van de drukkers, die exclusief leveranciers waren, heeft weggehaald (in het grafische tijdperk
bekend als lijm en schaar).*
En dan werd, dankzij het feit dat communicatie meer en meer meertalig werd, de meest
complexe activiteit (die van onze sector) de prioriteit en het onvermijdelijke aanknopingspunt
voor anderen (in het bijzonder softwarelokalisatie).
Aangezien de kwestie van uitvoeringssnelheid – ondertussen – een nog grotere noodzakelijke
prioriteit geworden is, stond het lot van integratie van deze activiteiten vast.
Een andere reden, en niet de minste, was en blijft het feit dat er door het samenbrengen van
grafische ontwerpactiviteiten en linguïstische diensten meer tijd beschikbaar is om
kwaliteitscontroles uit te voeren, voor de definitieve validatie (meertalig en grafisch), praktisch
tot aan de druk- of uploadfase (zelfs op het allerlaatste moment).
De algemene productiekost wordt, duidelijk, ook verlaagd: er moet niet meer heen en weer
gegaan worden tussen de ene kant, schrijvers en vertalers, en de andere kant, de fotografische
zetafdeling van de drukkers.
De bijna gelijktijdige voltooiing van het ontwerp en de editing, vertaling en illustratie met layouts, laat kostenverlagingen toe die, zelfs in de toekomst, deze integraties zullen bevorderen.
Zoals we al meer dan een decennium kunnen waarnemen, zullen zelfs ontwerpactiviteiten
(reclamebureaus) vaak geïntegreerd worden in meertalige, grafische ontwerp- en
webactiviteiten.
Dit begint al vorm te krijgen bij nieuwe bedrijven – vooral met het oog op de eeuwige postcrisis en geglobaliseerde concurrentie – die in staat zijn reclameontwerp, meertaligheid en de
definitieve drukwerk- en internetformaten te produceren.
Toen ik gisteren met mijn vrouw naar de supermarkt ging, had ik de kans om in het café enkele
woorden te wisselen met een Vietnamees koppel (de vrouw was een van de bootvluchelingen
aan het einde van de jaren 70). De echtgenoot vertrouwde me – in perfect Frans – toe dat hij
heel bezorgd was om het Westen: "Hier willen mensen niet meer dan vier uur per dag
productief werken", zei hij me, "als de zaken niet veranderen, ligt de weg open voor Azië." De
vermoeidheid van het Westerse volk is essentieel spiritueel, zoals we weten: ze geloven bijna
allemaal dat ze productiever (en vermoeider) zijn dan ze in werkelijkheid zijn.
Op het niveau van de productiemethoden, wordt dit vertaald – op z'n allerminst – in het
overbruggen van specialiteiten en daardoor in een toename van hun rentabiliteit, om niet te
vermelden een verlaging van de prijzen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
105/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
10.2 - De beschaving van afbeeldingen en meertalige woorden
Alle communicatie is de laatste vijfentwintig jaar radicaal veranderd.
De beelden waarvan de boeken, televisies en kranten van de jaren 70 en 80 – ik herinner me ze
– naïef voorspelden dat ze de woorden zouden vervangen (en zelfs de concepten), deden niet
alleen de geschreven teksten niet uitsterven, maar vermenigvuldigden ze zelfs.
Daardoor ontstond er een nieuwe gedrukte beschaving met elk azimut altijd rijkelijk
geïllustreerd: de teksten zelf moesten hun lay-out perfectioneren tot op het punt dat ze, op een
of andere manier, de connotatie van een block-image kregen. Wat voor de computerrevolutie
de 'schaduw' van het drukwerk genoemd werd, de mix van zwart en wit die je leest, wordt nu
de lay-out genoemd.
Er was zelfs een periode van reclamecommunicatie die grotendeels gebaseerd was op de
belettering van teksten als afbeeldingen en illustraties.
Maar het is bovenal de meertaligheid en de geomarketing voor de export die wat gekend is als
b2b-communicatie, business-to-business, doen toenemen hebben: de gedrukte en
'onzichtbare' reclame gekend als 'below the line'*, voor belangrijke producten voor
massaconsumptie (b2c, business-to-consumer).
Aangezien de hoeveelheid zogenaamde 'above the line'-reclameboodschappen, boven de lijn
van de publieke zichtbaarheid, onvermijdelijk een niveau van verzadiging bereikt heeft aan de
maximale drempel van het menselijke waarnemingsvermogen, is de communicatie die zich
grenzeloos ontwikkeld die die gedrukt wordt en die via het internet.
Televisie, film, dagbladen en tijdschriften, radio en posters kunnen alleen de geproduceerde
communicatie overdragen aan vertalers en copywriters.
En het is in het belang van deze communicatie dat ze rechtstreeks ontworpen en geïllustreerd
wordt door dezelfde keten van schrijvers, vertalers, revisoren, terminologen en
verantwoordelijken voor de homogeniteit.
Grafische ontwerpers, webontwerpers, webontwikkelaars, webmasters en editing-managers
zijn er dus toe gekomen zich aan te sluiten bij de panorama's van onze meertalige
dienstverleningsbedrijven.
Al bijna meer dan een kwarteeuw, en steeds vaker.
Eerst waren het de nieuwe technologieën die dat toelieten en oplegden.
Momenteel zijn het de uitvoeringssnelheid en de besparingen op de productiekosten die dat
vereisen. Maar de toename in de opties voor kwaliteitscontrole zullen, in de toekomst (en
vandaag echter ook al), ook de integratie van deze drie communicatieactiviteiten duidelijk
maken.
Zelfs in de reclamesector keren ze, na een goede vijftien jaar van verdeelde specialisaties en
ondergang van de activiteiten, snel terug naar het hervormen van de beroepen.
Dat is wat aankopers ook moeten ontdekken, door bijvoorbeeld kandidaatbedrijven met een
offerte te bezoeken om ze echt te kunnen selecteren.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
106/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
10.3 - Copywriters, vertalers, grafische ontwerpers, webmasters en IT-engineers:
zij aan zij
Zoals we gezien hebben, zijn er in de linguïstische ketens verschillende specialisten van
moderne grafische ontwikkeling betrokken – altijd in dezelfde teams – bij het creëren van
websites, privékantoren voor e-marketing, softwarelokalisatie en, natuurlijk, bij het creëren van
gevalideerde boekjes, catalogussen en folders.
Van de definitieve drukproef en vergelijkende controle, door drukkers, tot de productie van
handleidingen, affiches en andere brochures.
Hoe vaak hebben onze meertalige dienstverleningsbedrijven ook afgewerkte en gedrukte
documenten afgeleverd aan klanten (natuurlijk in verschillende talen) op paletten (klaar voor
gebruik), door ze rechtstreeks te verschepen naar hun filialen of verdelers ...?
De volledige A-tot-Z-dienstverlening kan alleen maar uitbreiden. Zelfs, en vooral, om
kostenreducties en tijdbesparingen te realiseren die meer en meer vereist worden door de
post-crisis wereld.
Wanneer ik praat over een grondige herstructurering van de productiemiddelen achter de
financiële recessie van onze activiteitensector, bedoel ik exact dit type integratie van
geassocieerde en verbonden diensten onder hen, op een synergetische manier, door de
moderne technologie.
Inderdaad, de meest geavanceerde meertalige dienstverleningsbedrijven zijn voorzien van –
naast het internet en vertaalgeheugensystemen in een netwerk – de meest krachtige
Macintoschcomputers (de nieuwste 27'' iMac, bijvoorbeeld) en de hele reeks programma's voor
grafische ontwikkeling (InDesign, QuarkXPress, Photoshop, Illustrator, PHPeclipse,
Dreamweaver, PowerPoint etc.).
Dit omvat ook programma's voor softwarelokalisatie (Corel Catalyst, HTML QA, Http QA etc.).
Het lijkt duidelijk dat het in het belang is van elk modern bedrijf en degene die in de toekomst
modern willen blijven om sterkere verbindingen aan te gaan met dit type partner: dat is het
antwoord op de economische en technologische uitdagingen die de internationale industriële
herstructurering al, genadeloos, is beginnen te organiseren.
Ook dat is glokalisatie.
Maar om dat te bereiken, is het essentieel dat meertalige communicatiebedrijven zichzelf
kunnen positioneren voor de grootste verzoeken die gedaan kunnen worden door de
uitbestedingen van klantenbedrijven.
Ze moeten gespecialiseerd en glokaal zijn – of worden.
Een syncretische beweging, die teruggaat naar een polyedrische eenheid en, laat het gezegd
zijn, een hoogst gecultiveerde professionele nederigheid, kan onze bedrijven van de toekomst
redden.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
107/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Aankopers van klanten hebben ook hier veel werk te doen: ze moeten beter naar hun
aanbodmarkten kijken en niet doorgaan met de achterhaalde oefening van het vissen in een
eindeloos onbekende oceaan.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
108/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
10.4 - Geglokaliseerde meertalige lokalisatie: de synergie van editors, vertalers en
grafische ontwerpers in samenwerking met de klant
Het woord glokalisatie bevat natuurlijk de term lokalisatie, wat het doel aangeeft dat elk bedrijf
(of instelling) zich stelt – impliciet – als een vereiste voor het ontwerp, de vertaling en de
productie van definitieve formaten, om meertalige communicatie over te brengen.
Ik praat in dit boek niet over tolkdiensten en conferenties met alles inbegrepen die in detail
geanalyseerd worden, onder andere, op de website van mijn groep.
Maar het woord glokalisatie geeft ook, meer en meer, aan hoe dit algemene doel bereikt moet
worden. Beter nog, het geeft zelfs aan dat dit doel alleen bereikt kan worden als je zo veel
actieve kantoren hebt, en je je over alle communicatieproductie uitstrekt, als er talen beloofd
werden. Je moet dus een van de goed gestructureerde geglokaliseerde communicatiebedrijven
op de markt kiezen.
Je moet ze eerst vinden (ze zijn zeer zeldzaam) en ze dan uitnodigen om zichzelf voor te stellen.
Maar vooraleer je beslist, moet je het dichtstbijzijnde kantoor bezoeken en terwijl – wanneer
nodig – hun hoofdkantoor contacteren: als je tot een heilige moet bidden, kan je beter ook de
chef en overste aanspreken. Alleen al uit veiligheid en respect voor de hiërarchie. En dan moet
je gebruik maken van de opleidingsdiensten die ware geglokaliseerde bedrijven aanbieden aan
toekomstige en huidige klanten.
Men moet in gedachten houden: de essentie is de uitbreiding van hun klantenbedrijf op de
wereldmarkten of hun eigen meertalige universum dat noodzakelijkerwijze gelimiteerd is.
Om de waarheid te zeggen, de essentie draait ook en vooral om de overleving van je eigen
bedrijf: mislukking is niet alleen de zorg van anderen. Er is geen oneindig aantal plaatsen: ze
moeten in plaats daarvan genummerd worden en het aantal waardige kandidaten neemt elke
dag toe. Zelfs voor openbare instellingen.
Als je geen permanent partnerschap aangaat met een geglokaliseerd bedrijf – het wordt vereist
door de onvermijdelijke noodzaak van uitbesteding en ze zijn niet duurder – neem je een groot
risico.
Samengevat is het essentieel dat editors, vertalers en grafische ontwikkelaars georganiseerd
zijn, kantoor per kantoor over de hele wereld, zodat ze zij aan zij in synergie kunnen
samenwerken.
Natuurlijk is het altijd het dichtstbijzijnde kantoor, datgene dat een taal deelt met het
klantenbedrijf, dat onderworpen is aan dezelfde jurisdictie en beheerd wordt door de algemene
projectmanager van de uit te voeren opdracht dat het referentiekantoor wordt voor alle talen.
Updates van het hoofdkantoor kunnen echter alleen maar de projectualiteit waar het om gaat
versterken (bovendien verplicht het lokale kantoor van het geglokaliseerde vertaalbureau dat,
ten minste voor grote projecten). Het lokale moet op alle niveaus omgaan met het globale.
Kantoren van geglokaliseerde communicatiebedrijven, in hun drievoudige moderne structuur,
beschikken al over deze toekomstige productie- en dienstverleningsmodellen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
109/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Maar het is bovenal essentieel dat zelfs de klant zijn grot kan verlaten waar professionalisme
vaak nog altijd vasthoudt aan schokkende achterhaalde vormen van culturele activiteiten. Het
streven naar uitmuntendheid in de totale kwaliteit wordt alleen mogelijk gemaakt door een
sprong in de waarde van de culturen van spelers op onze markten.
Dat is de hoofdreden voor de lengte van het volgende deel, nummer 11 over Betekenis,
Schoonheid en het Kwade.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
110/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
10.5 - Softwarelokalisatie: IT-engineers en linguïsten (taal per taal
en ter plaatse)
Je moet software niet lokaliseren. Je moet software, eenvoudigweg, glokaliseren.
Inderdaad, hoe kan een 'meertalig vertaalbureau' software, of teksten, lokaliseren, als ze zelf
geen productieve organisatie hebben – onder hetzelfde merk – dat geglokaliseerd is?
Dezelfde productieargumenten voor meertalige teksten zijn van toepassing, zelfs nog meer, op
te lokaliseren software voor dezelfde markten (meervoud!).
De definiëring van standaarden voor lokale markten, of het nu gaat om elektriciteit, IT,
meetsystemen of gewoonweg over het geostilistische niveau, moet ter plaatse uitgevoerd
worden. Of ten minste door een geglokaliseerd bedrijf dat een kantoor ter plaatse heeft: altijd
onder hetzelfde merk.
Dit laatste punt, zich onder hetzelfde merk bevinden, is centraal voor zowel a) het wettelijke
perspectief, b) productietijd, en ten slotte c) controle van de productiekosten.
a – Een glokale productiestructuur die geïntegreerd is onder een enkel contract en
onderworpen is aan de wetgeving van het hoofdkantoor van de klant verzekert ook echte
vertrouwelijkheid en een stevige contractuele basis (alle productie kan intra
muros*uitgevoerd worden!).
b – De productietijd wordt tot een minimum gereduceerd: iets heel kostbaars als je in
aanmerking neemt dat de levensduur van software al heel kort is (soms kan hij niet
gelokaliseerd worden vooraleer hij vervangen wordt).
c – Reductie van de productiekosten is misschien het beste resultaat van glokalisatie: de
integratie van constructie-, linguïstische en grafische ontwerpsactiviteiten laat besparingen
toe die, toegevoegd aan de bespaarde tijd, lokalisatie toegankelijker en praktischer maken.
Ingenieurs, lokalisatoren, vertalers, terminologen en project managers praten op deze manier
met elkaar in kantoren van geglokaliseerde vertaalbureaus en belichamen het tijdperk van
linguïstische constructie: ze praten over software, de software die voor de lokalisatie zelf
gebruikt wordt, ze bespreken de planning, opspoorbaarheid, lokalisatie-instrumenten, online
hulp, compilaties, herstellingen van defecten, testen etc. Kort gezegd, ze werken zij aan zij meer
volgens de oude artisanale methode dan de futuristische technologische methode. En ook
voordeliger.
Het grote probleem van lokalisatie is, in feite, dat het te duur is voor klanten die het vermijden.
Zelfs ten schade van hun concurrentiekracht en het marktaandeel van hun software.
De kostenreductie is daardoor vereist. Hier zijn twee oplossingen voor: glokalisatie en
geïntegreerde diensten. Dat betekent dat ze over zo veel kantoren moeten beschikken als talen
en geostijlen waarin gelokaliseerd moet worden en de kantoren moeten ook operationeel zijn
voor de drie activiteiten die nodig zijn voor softwarelokalisatie: IT-engineering, meertaligheid
en (web)publicatie.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
111/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11 - Zin*, noodzaak en schoonheid tegenover het eeuwige kwaad
De zoektocht naar de totale betekenis
in het leven van de mens is niet alleen
gerechtvaardigd, maar het is nog altijd
het eerste en beslissende doel van
eender welke echt professionele actie.
Kan de metafysica van de zoektocht
naar perfectie uitgesloten worden
van de menselijke noodzaak en zelfs
van onze eigen professionele activiteiten?
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
112/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.1 – Hebben meertalige activiteiten een existentiële en metafysische betekenis voor
ondernemers, werknemers, ambtenaars of freelancers?
Vooral bij onze communicatieactiviteiten die gelijkaardig zijn – zelfs als ze geen verband lijken
te houden – aan Logos*, ligt de betekenis van het leven binnen de muren van het meertalige
huis.
Iedereen leeft ervoor om naar betekenis te zoeken op dezelfde manier als ze ademen.
Dit is hoe ze de dood begrijpen: de plaats waar de Betekenis verdwijnt en waar de leegte van
de krankzinnigheid in haar plaats verschijnt.
Vaak zijn de belangen, rechtstreeks en onmiddellijk (van facturatie, bijvoorbeeld), verenigd in
dit nihilisme dat gecreëerd werd door de ondergang van de Betekenis door het totalitair
worden en het overwinnen van elke andere liefde. We stoppen zelfs met praten over de
betekenis die de rationaliteit van de werkelijkheid nochtans opdringt.
Dit wordt technisch, en incorrect, 'opportunisme' genoemd. Wie geeft er in dit geval om de
professionele en, wanneer 'noodzakelijk', existentiële waarheid. De categorische en
leeghoofdige imperatief zou bestaan uit het alleen maar factureren, herhalen we.
Zijn we bovendien niet gerechtvaardigd zo te handelen door de consensus en de vraag naar
kortingen van klanten die "altijd gelijk hebben"?
En nochtans hebben we gezien hoe het zelfs mogelijk is het concept van dienstverlening
volledig te mystificeren tot "de klant heeft altijd gelijk". Het volstaat afstand te doen van de
gekoesterde en vernieuwende roeping van het ondernemerschap.
Wanneer ondernemers, en zelfs werknemers, volledig de liefde verliezen voor hun
projectualiteit en professionalisme, wat nog altijd een van de noodzakelijke houdingen is voor
eender welke marketingactiviteit, heeft het ideologische nihilisme zijn subtiele en stille oorlog
al gewonnen.
Daardoor riskeert Betekenis, met een hoofdletter B, het te verdwijnen. In deze situaties –
wanneer ze voorkomen – praten we over metafysica met de verachting die oplichters als 'naïef'
beoordelen. Denk aan Dostoyevsky’s De idioot,(o) de naïeve persoon die de komedie verlaat als
de enige persoon met gezond verstand en redelijkheid.
Nee, zoals dit en in deze pseudologica is er niets voorbij wat verkocht kan worden: voorbij het
fysische, wat de Romeinen 'res' noemden, is er alleen dat wat gedefinieerd kan worden als
'illusies van onverbeterlijke idealisten en van nutteloze, achterhaalde religies'. En dat in alle
economische sectoren.
De weg ligt dus open voor de wet van de materialisering*, zelfs en voornamelijk in meertalige
diensten. We riskeren ten minste te denken in termen van acties en operaties.
Vergeet daarenboven niet al de voetpadfilosofen en 'toutologues' (specialisten in niets) die ons
er voortdurend aan herinneren dat het leven betekenisloos is en zijn doel het niets is. Ze sporen
ons ook aan om om te gaan met het feit dat "de waarheid niet bestaat" en dat alles relatief is ...
Maar Betekenis is er altijd. Het is eeuwigdurend mogelijk, als je ernaar zoekt, als je jezelf de
passie geeft van de zoekers naar de waarheid en het absolute.
(o)
Fyodor Dostoyevsky, De idioot, (eerste editie 1869), Actes Sud, Parijs, 2000.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
113/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Het maakt niet uit of je een ondernemer of een werknemer bent: je bent eerst en vooral
menselijk.
Onze linguïstische communicatieactiviteiten dwingen ons vaak rechtstreeks na te denken over
de betekenis van de dingen: we blijven altijd overbrengers, bemiddelaars en nooit lege
sofisten*.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
114/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.2 - Communicatie als feitelijke noodzaak en schepper van Schoonheid
De absolute essentie van het kapitalistische systeem is communicatie.
Je zou zelfs kunnen zeggen dat het zijn intrinsieke natuur is. Alle andere systemen, aan de
andere kant, onthullen enkel hun gesloten ontwerp, zelfrefentie, totalitarisme en, uiteindelijk,
pauperisme.(o)
Het resultaat van al deze oncommunicatieve en antikapitalistische politiek-economische
systemen is altijd een tekort geweest. De armoede in de landen die er min of meer aan
toegewijd waren is daar een bewijs van. Het is, na de implosie van het communisme in 1989,
niet nodig om te wachten op het (opnieuw) vestigen van de universele demonstratie van dit
feit.
Maar er kan meer gezegd worden. De ontologische wortel van het kapitalisme is eenvoudigweg
religieus: in de Bijbel zelf bevindt zich het goddelijke gebod dat de mens het recht geeft bezit te
nemen van de creatie en ze te perfectioneren.(oo)
Samen met de schoonheid van de wereld gecreëerd door God, erfde de Mens de
onherroepelijke taak zijn eigenschappen, charme en kennis te verbeteren.
Waaraan zouden we anders ons leven wijden, dan aan het nog meer ontdekken over natuur en
cultuur, door het ontwikkelen van veroveringen en het perfectioneren van alle diensten om het
leven van de planetaire gemeenschap te vergemakkelijken (en ze tegelijkertijd spiritueler en
trouwer te maken).
Het is een elementaire eigenschap van de menselijke natuur om aangetrokken te worden door
schoonheid, de kostbaarheid van authentieke dingen, cultuur en kunst.
Dat zijn de vier factoren, de vier basisfactoren van communicatie.
En dat is de basisreden voor het gebruik (dat vaak misbruikt wordt, bovendien, zoals we gezien
hebben) van de term kwaliteit.
Voor het ontelbare leger van gemonolokaliseerde vertaalbureaus is het woord kwaliteit alles
waarover ze kunnen praten.
Om de kwestie te vertroebelen en de klant voor de gek te houden, duidelijk. Maar ook door
deze duistere en onherroepelijke neiging tot perfectie, eindeloos, van de eeuwige schoonheid
die iedereen waardeert. Zelfs gemonolokaliseerde vertaalbureaus.
Daardoor zou je op het eerste gezicht kunnen zeggen dat de communicatie van onze beroepen
(reclame, meertaligheid en gedrukte/webformaten) gerechtvaardigd is door de feitelijke
behoeften aan reputatie en verkoop. In werkelijkheid gaat het om veel meer: het is duidelijk de
natuurlijke aantrekking naar alles wat mooi is dat de primitieve, antieke, klassieke, moderne en
postmoderne mens tot actie dreef.
Hoe kan je dan de creatie van Schoonheid, de toename van Vernieuwing en de productie van
uitmuntendheid overal ontkennen?
(o)
Denk bijvoorbeeld aan het centrale concept van vrijheid, onder woorden gebracht door Karl Popper in zijn boek
The open society and its enemies, Éditions du Seuil, Parijs, 1979.
(oo)
De Bijbel, Genesis 2-3. Paulus VI, schreef in zijn encycliek Populorum progression, Uitgeverij Vaticaan, Rome,
1967, “Elke werker is … een schepper,” 27: l.c. 271.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
115/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Hoe kan je, daaraan toegevoegd, ontkennen dat Schoonheid het rijsmiddel van alle dingen in
het leven is?
Ondanks de traagheid van de transformatie en de actieve weerstand van vooral de vele
brievenbussen bestaat de aantrekkingskracht van uitmuntendheid in onze meertalige
activiteiten.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
116/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.3 - Waarom heeft God, in de Bijbel, de Toren van Babel en zijn unieke taal
vernietigd?
Iedereen kent het verhaal van de Toren van Babel, verteld in het boek Genesis van de Bijbel. (o)
De meest voorkomende interpretatie is de volgende waarin de Mens een toren aan het
bouwen was om, zoals een kleine god, de Hemel te kunnen bereiken: God strafte de mens door
hun wolkenkrabber van ongepaste trots te 'vernietigen' ... Er is ten minste één andere
verklaring die even belangrijk en essentieel religieus is en volkomen relevant is voor meertalige
communicatie. In de spectaculaire toren, onsterfelijk gemaakt door bijvoorbeeld Pieter Bruegel
de oude, spraken ze maar één taal in één enkele cultuur die onvermijdelijk 'incestueus' werd:
het was essentieel – in het goddelijke project – om de aarde 'multicultureel te maken' door alle
delen ervan te bevolken.
In dit tweede kortverhaal zien we het teken van de luiheid van de Mens in het amper moeite
doen om meester te worden van alle gebieden van de wereld. We zien ook de strategie om de
Mens te stimuleren om zich cultureel te diversifiëren, we zien de intentie – uiteindelijk – van
het vermenigvuldigen van talen in de toekomst en hebben verschillende expressieve vormen.
Zoals altijd het geval is, kan een cultureel project alleen maar – om mee te beginnen – de
vrucht zijn van een actie die natuurlijke neigingen onderdrukt, natuurlijk negatief, waaraan de
Mens niet kan ontsnappen (hij kan ze alleen controleren). Om de natuur – die door de grootste
moderne Italiaanse dichter, Leopardi een "wrede moeder" genoemd werd – te overwinnen,
moet de cultuur haar plaats innemen, zoals gezegd wordt.
Het goddelijke project eindigt echter niet met de 'vernietiging' van de luie en apathische toren,
die de meest schaamteloze luiheid vereert. Dit is dan de transcendente en goddelijke rol van
meertaligheid: de eenheid herontdekken en recreëren die, ondertussen, door de mensheid
verrijkt werd met culturen. De verschillende beschavingen, in hun intrinsieke schoonheid,
moeten nog meer contrasteren, hun producten uitwisselen, elkaar verrijken ... De hele Creatie
doen communiceren door meertaligheid is het ware 'intelligente ontwerp' van de culturele en
economische constructie van de mensheid.
Een paar duizend jaar later lijkt het alsof we over hetzelfde onderwerp gelezen hebben in de
brochure van UNIAPAC (International Christian Union of Business Executives, Frankrijk, 2008)
(blz. 121). Op bladzijde 14 van dit kleine boek (de waarde der waarden), lezen we: "Dit is hoe de
spirituele ervaring de drie P's van de corporatieve sociale verantwoordelijkheid belicht: 'Planet,
Profit and People' (planeet, winst en volk)".
De recreatie, in de vorm van Nemesis*, van de vernietiging van de Toren van Babel – volgend
op de volledige verspreiding van de mensheid over de aarde – geldt als een van de meest
sublieme en religieuze projecten die ingebeeld kunnen worden. Het is niet toevallig dat het
intrinsiek arrogante, ongelukkige en artificiële project van Esperanto* smolt als sneeuw voor de
zon. Nooit tevoren leek de waarde van elke taal zo uitvergroot: door de toepassing van
meertaligheid, natuurlijk.
(o)
De Bijbel, Genesis 11:1-9.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
117/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Waarom, daarenboven, zouden we denken dat het ontwerp van God een ontologisch doel van
scheiding zou hebben en niet – altijd rijker en prachtiger – van gemeenschap?
Denk aan het mirakel waarbij alle talen gesproken werden bij de liturgie van Pinksteren*.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
118/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.4 - De liefde voor de schepping en het wonder van de meertalige communicator
De verschillende types Darwinisten werken er nog steeds hard aan om “wetenschappelijk te
bewijzen”, zoals zij het stellen, dat God niet bestaat (o) (ondanks het feit dat Darwin zelf dat
nooit heeft durven beweren). Ze zouden de origine, goddelijk en transfigurationeel, moeten
zien van de passie in de creaties van – vaak in stilte – een groot aantal managers en
werknemers in ons beroep. Het is een liefde voor de creatie die, hoe klein ze ook is, alleen
gezien kan worden in de eenvoudige bewondering, altijd transcendent, die elke meertalige
communicator in ons beroep toont voor het bestaan.
Het is enkel de vrijwillige stompzinnigheid van immanente materialisten* die hen belet te
buigen voor de kracht van vruchtbare verbazing, wanneer ze geconfronteerd worden met de
oneindig kleine schoonheid van een bloemknop.
Dit soort bewondering, onweerstaanbaar poëtisch, veroorzaakt door herhaling, al was het maar
om de weerstand te verslappen tegen materialiserende, positivistische en materialistische
tendensen die onze cultuur, die ernaar streeft te domineren, ons wil opdringen. Zegt men niet
dat we, zelfs op de leeftijd van seniliteit, de ogen van kinderen moeten hebben, verbaasd over
de betekenis van de dingen?
De besten onder de creatieve mensen en scheppers zijn altijd eeuwige kinderen.
Het is geen verrassing dat Finkielkraut, misschien de grootste levende Franse filosoof, bij het
schrijven van zijn recentste boekNous autres, modernes,(oo) onmiddellijk toegeeft dat het doel
van zijn lessen aan de prestigieuze École polytechnique de Paris bestaat uit "eerst en vooral de
metafysica te ontwarren, wat de fundamentele relatie is tot het wezen dat zichzelf
manifesteert ..." Het probleem van de moderniteit, het modernisme en de transcendentie zijn
de kern van zijn 350 bladzijden lange werk dat een belangrijk en centraal punt in het
intellectuele debat van onze tijd markeert . Finkielkraut deelt een fundamentele bekrachtiging
in zijn analyse van 1977 door Roland Barthes, de gevierde modernistische auteur van Degré
zéro de l’écriture, waarin hij schreef: "Opeens werd ik onverschillig over het feit dat ik niet
modern ben." De modernist par excellence veranderde, net voor zijn accidentele dood, volledig
van idee over zijn beeld van een grote communicator.
Meertalige communicatoren, waaronder onze vertalers, moeten dus – als ze niet gedomineerd
worden door nihilistische en opportunistische ideologieën – heel erg van hun beroep houden.
Er zijn niet zo veel beroepen die zo volledig abstract en potentieel spiritueel zijn als onze
activiteiten die wonderen verrichten in het produceren, geostijl per geostijl, van deze zelfde
boodschap van schoonheid. In de menigte bestaat er geen expressie die magnifieker is dan de
culturele expressie.
(o)
Net zoals we Gods bestaan niet kunnen bewijzen, kunnen we Zijn niet-bestaan ook nooit bewijzen. Vandaar de
beroemde Gok van Pascal*. We kunnen alleen getuige zijn van zijn Macht en Schoonheid. Zegt men niet dat de
muziek van Bach in elke noot over God spreekt?
(oo)
Alain Finkielkraut, Nous autres, modernes, Ellipses, Parijs, 2005 (blz. 7-14).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
119/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Maar om deze natuurlijke houding van verbazing en verwondering over het bestaan te
behouden, is het essentieel om deze visie actief te cultiveren, die behoort tot de schoonheden
van de armen van geest en liefhebbers van de moderniteit, niet het modernisme. Vertalers
hebben de kans om hun hele leven te wijden aan het aldoor reproduceren, in stimulerende
teksten die nooit repetitief zijn, van de kennis van diversiteit*.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
120/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.5 - De oneerlijke dictatuur van het marktopportunisme tegenover de professionele
waarheid
Het moderne afdrijven naar wat gekend is als “gelukkig opportunisme” (o) dat onze
geseculariseerde* gemeenschappen overstroomt, helpt amper onze activiteiten te beschermen
tegen nihilisme, zacht maar algemeen, dat de cultuur van de economische sectoren domineert
– zelfs meer, ideologisch and extern. Om de professionele waarheid te bevorderen, heb je een
compacte hoge idealiteit nodig die zich volledig onderscheidt van het relativisme*, wat als een
van de grootste culturele problemen van onze tijd geïdentificeerd is.
Daarenboven is het relativisme, door zijn tautologisch aard, zeer moeilijk op te lossen en te
genezen: elke keer dat de geesten van de goede wil en inclinatie, die naar conceptuele eenheid
zoeken (kenmerkend voor elk bestaan), hun handen vuil maken, eindigen ze tegenover
eindeloze en nutteloze parasitische en uitgedroogde discussies.
Deze zijn gecentreerd rond de eeuwige terugkeer naar het boosaardige concept dat alle
posities even vergelijkbaar en gegrond zijn ... en dus relatief.
Dus wat zou er makkelijker en logischer zijn dan het idee te steunen dat elk meertalig
dienstverleningsbedrijf zijn eigen individuele methode kan nastreven om, bijvoorbeeld, de
zogenaamde uitmuntendheid in kwaliteit* te verzekeren. Terwijl ze simpelweg de
methodologische gelijkwaardigheid voorstellen van de zogenaamde kwaliteit in vergelijking
met de kwaliteit die objectief is en door glokalisten verdedigd en gevestigd wordt!
Zelfs nog meer wanneer dit oneerlijke dictatorschap op het theoretische niveau toegevoegd
wordt aan het genadeloze dat de mensen de wet van de markt noemen (en de misleiding van
"de klant heeft altijd gelijk").
Het debat binnen het beroep is dus een thematische oppervlakkigheid en marginalisering,
waarvoor relativisme een ideale dekmantel is, dat nooit de echte kwesties van het
basisonderzoek op de agenda zet.
Het feit dat, daar aan toegevoegd, de reactie van de markt fout werd ingeschat, dankzij de
misleidende praktijken van publicitaire overclaim en het radicale tekort aan echte
vertaalwetenschappelijke informatie, staat ver buiten het debat.
De meest ontmoedigende mechanismen van het commerciële opportunisme zijn nog altijd
dezelfde.Hoe kunnen we dan uit deze helse blokkade raken zodat de dialogische en rationele
hoop opnieuw de bovenhand kan halen?
Een verzwarende factor vormt het feit dat het uitvoeren van verheven intellectuele beroepen je
dichter zou moeten brengen, en je niet distantiëren, van de mysteries* van logos.
(o)
De grootste pedagoog van de twintigste eeuw, Monsignor Luigi Giussani (Desio 1922,  Milaan 2005, Italië),
stichter van de katholieke beweging Communion et Libération, wellicht de meest gecultiveerde op de wereld
(aangezien het de meest actieve is) met een aanwezigheid in meer dan 70 landen op elk continent, sprak over
“vrolijk nihilisme”. Hij herhaalde vaak een analyse van de uitmuntende Franse theoloog Teilhard de Chardin (1881
-  1955), die onder de aandacht bracht hoe het nihilisme zelfs “de wil om te leven” van de moderne mens had
afgenomen (www.clonline.org, in het Engels, Spaans en Italiaans).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
121/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.6 - Legitieme bedrijfsethiek in meertalige dienstverlening. Zijn principes en winst
verenigbaar?
Gedurende de voorbije tien jaar hebben we discreet gepraat over bedrijfsethiek* en
economische moralen. Parallel daaraan verspreidde zich de notie van bedrijfscultuur in al zijn
vormen en in grote proportie, in het bijzonder met betrekking tot meertalige bedrijven, die
specifieke applicaties ontwikkeld hebben voor hun eigen activiteiten.
Zou het kunnen dat de moralen terugkeren naar de bedrijven?
De vorige economische crisissen, de financiële die de grootste recessie veroorzaakte die we ons
kunnen herinneren en die nog altijd alle activiteiten ruïneert, en die van de vrolijk verkwistende
staten, vooral in het zuiden van Europa, vinden hun oorzaken en operationele gevolgen in
immorele bankoperaties en hardnekkige schulden (welvaartsovervloed).
Daardoor werden alle media ertoe gedwongen om vaker dan gewoonlijk te praten over ethiek
in de economie. Vaak zelfs op de voorpagina's van zowel kranten als nieuwsmagazines.
Paus Benedictus XVI zelf heeft verschillende keren over het onderwerp gesproken en, in het
bijzonder, in de verheven encycliek Caritas in veritate, waarin hij de sociale doctrine van de
Kerk herinnert en ontwikkeld. Die veroordeelt, natuurlijk, duidelijk de parasitische en
speculatieve (en zelfs schurkachtige, vanzelfsprekend) praktijken. Het koortsachtige zoeken
naar makkelijke winst en de te hoge staatsuitgaven leiden altijd tot onrechtvaardigheden, en
heel vaak zelfs tot monsterlijke economische crisissen (risicovolle hypotheken, in dit geval).
Het probleem dat verschijnt – en al beginnen verschijnen is in de internationale publieke opinie
– is dat van de compatibiliteit tussen moralen en winst.
Aangezien het toevoegen van waarde aan de schepping de roeping is van eender welke
activiteit. Het maken van winst zou dus het materiële en goddelijke doel van de activiteiten
moeten zijn. Maar deze activiteiten moeten echt de waarden verhogen in de wereld en hem
niet verarmen door beroerde speculaties.
Het feit dat bijvoorbeeld geen enkele bankmanager, in Europa of in de meest vooruitstrevende
landen, of bestuurder of financieel adviseur in de gevangenis geëindigd is (ze niet het
onderwerp waren van het onderzoek of lastig gevallen werden), moedigt dit ethische
optimisme niet echt aan. En toch werden al deze financiers verantwoordelijk gehouden – vox
populi, van de eenvoudigste burger tot de grootste expert – voor de economische catastrofe
die zich nog altijd verder ontplooit. Politici hebben zich in 2008-2009 heel genereus getoond
(met toekomstige bijdragen van de belastingbetaler natuurlijk) in het overeind houden van
'failliete' banken.
De relatie tussen moralen en winst is dus niet echt opgelost als je in aanmerking neemt dat de
compatibiliteit tussen ethische principes en de rentabiliteit van bedrijven niet echt en
waarachtig een actueel onderwerp is.
Inderdaad, politici zijn er, duidelijk zeer naïef, niet in geslaagd de enorme subsidiepaketten te
recupereren ondanks de aanzienlijke winsten die in 2009 nog steeds aangekondigd werden
door deze uiterst oneerlijke financiële instellingen, maar die behandeld werden alsof ze
werkloos en dakloos waren. En toch is er nog steeds hoop op waarheid en gerechtigheid.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
122/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.7 - Waarom schreef Paus Benedictus XVI - in klaarblijkelijke absurditeit - dat werk alleen
gratis kan zijn
Net zoals het gezegde, oorlog is te belangrijk om alleen aan generaals over te laten, zou je
kunnen zeggen dat managers niet de exclusiviteit mogen krijgen over het majestueuze thema
van het werkkapitaal.
In het bijzonder voor beslissende vragen is het essentieel te luisteren naar wat de grote
theologen zeiden (zelfs nog meer naar de filosofen die altijd ondergeschikt blijven aan en
dienaars zijn van de theologie: philosophia ancilla theologiae, zeiden de Romeinen zeer juist: De
filosofie is de dienares van de theologie!). Benedictus XVI is, meer dan eenvoudigweg de
Plaatsvervanger van Christus en de Opperpriester van onze moderne tijd (we zijn niet verplicht
dat de erkennen, in feite ...), ook een grote filosoof en theoloog: over dit tweede punt, aan de
andere kant, heerst er quasi-unanimiteit.
Wat schreef hij, onze paus, in deze laatste encycliek, een bestseller over de hele wereld, Caritas
in veritate, over werk? Heel eenvoudig dat het gratis zou moeten zijn!(o)
Is hij gek geworden? Doorgaans werkt men om geld te verdienen.
Nee, het voor de hand liggende zeggen dat al volledig geaccepteerd is door iedereen om
gewoon het volk te behagen is niet de eerste zorg van de paus. Hij gaat ver om concepten –
inclusief rechtvaardigheid in economie en werk – en filosofische formuleringen af te leiden. Hij
legt er de nadruk op dat de diepgaande eschatologische* verbintenis van de mens die zijn hele
wezen uitvindt in professionele activiteiten niet materieel kan worden beloond.
Zeker, de mens moet economisch beloond worden en dat op een rechtvaardige manier,
natuurlijk, maar de essentie van hun verbintenis – hoe klein of bescheiden ook – kan niet
materieel gekwantificeerd worden.
Inderdaad, hoe kan je de absolute waarde berekenen van het nederigste van alle beroepen dat
uitgevoerd wordt met de wezen-achtige gratie van een dienst aan de liefde en aan de
gemeenschap (sociaal)?
Dit alles staat in verband met de heiligheid en de kosteloosheid van de volledige vrijheid.
Dat is het christelijke concept van werk dat alle talenten creëert en waardeert, op alle niveaus.
En die enige parasitaire exploitatie door het uitvergroten van de eerlijke en vrijgevige
toewijding van de werker veroordeelt. Wie wordt, op deze manier, zelfs enkel objectief, de
bijbelse werker in de wijngaard?
Het is de Westerse cultuur die moet herstellen van het idee van projectuele kosteloosheid die
alleen en origineel, in zijn genetische aard, de bron van het werk creëert.
Aan de andere kant zien we een Westen dat meer consumeert dan het produceert door het
opeenstapelen van zeeën van staatsschulden. De eer van elke mens bestaat er in plaats
daarvan in om altijd meer te produceren dan hij consumeert: en wie zou er, anders, de
toekomst van zijn eigen kinderen financieren?
Wanneer we het goddelijke 'reclamebericht' lezen op de noodlottige grot in Bethlehem dat
verschijnt aan mensen van goede wil, worden we met hetzelfde idee geconfronteerd.
(o)
Benedictus XVI, Caritas in veritate, Uitgeverij Vaticaan, Rome, 2009, (34, 35, 36).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
123/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Het nihilistische en wetenschappelijke idee streeft ernaar dit grandioze idee van werk compleet
te elimineren uit het leven van de mensen, die onderworpen zijn aan de pneumatische
drainering van hun wil om te leven.
Werk wordt geboren vanuit dit originele en onverzettelijke verlangen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
124/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.8 - Het subsidiariteitprincipe, geen primitief en nihilistisch liberalisme
Nu, het is essentieel om te verklaren wat het economische concept is waaraan de
voorbestemde mensen van goede wil al hun dagelijkse werkinspanningen moeten wijden, of
dat nu in onze activiteitensector is of meer algemeen in eender welk ander gebied. Vooral
vandaag, waar het communisme vrijwel verdwenen is (o). Inderdaad, liberalisme, dat aan terrein
wint in de sociaal-communistische visies die geïmplodeerd zijn en zichzelf als min of meer
totalitair onthuld hebben, heeft bijvoorbeeld net de huidige financiële recessie gecreëerd met
kolossale gevolgen (om zeer kwaadaardige redenen – zoals we gezien hebben).
Al in 1931 schreef Pius XI over het concept van het subsidiariteitprincipe in zijn encycliek
Quadragesimo anno. Het is een zeer oude economische en politieke visie uit de middeleeuwen,
met name uit de tijden van het kloosterwezen dat de economie introduceerde in de Europese
renaissance. We praten vaak over de culturele (en religieuze) rol van de talloze kloosters die de
antieke beschaving redden door de transcripties en vertalingen van alle teksten van de Griekse
en Hebreeuwse cultuur naast de Romeinse literatuur en literatuur in vele andere geschreven
talen. Aan de andere kant verzuimen we het te praten over de meer dan 10.000 Toscaanse (en,
meer algemeen, Italiaanse) bedrijven (!) die, aan het einde van de middeleeuwen en het begin
van de renaissance geëxporteerd en opgericht werden in het Noorden van Europa en Engeland.
Over dit onderwerp handelt een opmerkelijk werkstuk van meer dan 500 bladzijden,
geschreven door een Nederlandstalige uit Antwerpen, Anne-Marie Van Passen, een professor
aan het prestigieuze Hoger Institut voor Vertalers en Tolken, die in haar boek L’ore di
ricreazione (Leuven University Press, België, and Bulzoni Editore, Italië, 1990), tot in het uiterste
detail de chronologie beschrijft van deze grote economische, en culturele, beweging van
Europese eenmaking en integratie.
Deze economische en technologische beweging was, naast de artistieke beweging, heel
belangrijk, zelfs op zijn kwantitieve schaal. De monniken maakten deel uit van de zeldzame en
grote reizigers van die periode die reisden om religieuze en economische redenen: inderdaad,
de kloosters zonden hun 'boodschappers' van het ene eind van het continent naar het andere
om te coördineren met andere kloosterordes, maar ook om hun economische ervaring uit te
wisselen, op het technische en het ondernemingsniveau. Kloosters werden de centra waar het
subsidiariteitprincipe vaste voet kreeg en waren de basis voor de vroegindustriële ontwikkeling,
die een sterk gemeenschaps- en sociaal karakter heeft.
(o)
Socialisme, wat alleen maar – zelfs historisch – verdund communisme is, sterk verdund liberalisme, kan alleen
maar hetzelfde lot ondergaan op een gelijkwaardig verdunde termijn …
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
125/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Het subsidiariteitprincipe, aanvankelijk zelfs geïntegreerd in de EU, stimuleert de oprichting van
bedrijven en verbiedt de staats- en gemeenschapslichamen tussen te komen en hun
ontwikkeling – zoals gedaan wordt bij modern interventionistisch staatssocialisme – te
belemmeren. Johannes Paulus II en Benedictus XVI hebben met hun recente encyclieken dit
subsidiariteitprincipe teruggebracht en bevorderd door het, zelfs nog meer, te integreren in de
sociale leer van de Kerk.(oo)
(oo)
De katholieke Kerk publiceerde een werk: Compendium van de sociale leer van de Kerk. Het is een kolossale
referentie van meer dan 500 bladzijden, met een christelijke visie op het sociale plan (Uitgeverij Vaticaan, Rome,
2004).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
126/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.9 - Het eeuwige kwaad in zaken doen: het vurig bestrijden en zich er terwijl van bewust
zijn dat het niet totaal
geëlimineerd kan worden
Zogenaamd moderne (modernistische) culturen volharden er in de eerste waarheid te
betwisten waaraan de mensheid, ontologisch, onderworpen is, wat de joods-christelijke traditie
de 'erfzonde' noemt. De idiosyncrasie van de hedendaagse mens tegenover het woord 'zonde',
waarvan hij het bestaan graag zou beëindigen, met name door psychologisme en algemeen
relativisme, geeft niet toe – of probeert niet toe te geven – aan het bestaan van het kwade.
We verkiezen het 'externe' rechtvaardigingen te vinden, zoals, bijvoorbeeld, die die van de
psyche of de gemeenschap komen.
Rousseau, de filosoof van Genève, beweerde al in de achttiende eeuw, en zei ook hetzelfde in
Émile, dat de mens, in zijn 'natuurlijke toestand' volmaakt goed zou zijn, maar dat het de
beschaving van de gemeenschap is die hem slecht maakt ... (o) Met deze bewering uit het
midden van de achttiende eeuw, kunnen we de geboorte van het moderne sociologistische* en
geseculariseerde concept aanwijzen en dateren dat de hedendaagse cultuur blijkt te
domineren.
In realiteit heeft het kwade altijd bestaan.
Het is de vrijheid, intelligentie en genade van de mens die het permanente bestaan ervan
vestigen.
Het is hun rationele verlangen dat het beoordeelt door nauwgezette analyse, terwijl ze zichzelf
geven aan de redenering van logos en de discretie van de Heilige Geest.
En, uiteindelijk, is het liefdadigheid dat het eeuwigdurend bestrijdt in de zekerheid er tegen te
vechten, zo ver mogelijk, zonder ooit te doen alsof het geëlimineerd is: zijn wortels groeien
altijd terug in de geest, in de 'demonische' kant van elke mens. Verbeelding, menselijke
gedachten, zijn genie en zijn talent – alles dat de mens groot maakt – is vaak, altijd,
doordrongen van het kwade.
Daarom is het essentieel het op te sporen en voortdurend te rapporteren over de oorlog
ertegen en terwijl diegenen te vergeven die er door bezeten zijn of er aan toegegeven hebben:
wij allemaal (min of meer)!
Kierkegaard, de Deense schrijver die nu bekend is als 'existentialist' alvorens de beweging
ontstond, sprak tijdens zijn korte leven in de negentiende eeuw over de 'duivel' die diep
genesteld zat in wat hij de moderne 'mondaine mens' noemde, actief nagestreefd – zelfs in het
pre-televisietijdperk – door de reeds modernistische 'massa-mens'.
In de zakenwereld, in het volbrengen van onze professionele activiteiten, kunnen we dus niet
zomaar de controle en overhand over ons gedrag overdragen aan de inerte krachten van de
dingen die ons onvermijdelijk naar het kwade dat al in ons zit proberen te leiden.
Maar deze koppigheid van het meedogenloos betwisten van religieuze ideeën, inclusief de
erfzonde, onthult – paradoxaal – een onderliggende tendens in ons tijdperk van zoeken naar
het terugwinnen van een diepe religieuze levensopvatting: dit toont de etymologie van
religare,* het verbinden van het bestaan en dat wat bestaat in een individuele, unitaire visie.
(o)
Jean-Jacques Rousseau, Du contrat social (eerste editie 1762), Le Livre de poche, Parijs, 1996.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
127/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
In ons universum van ideeën die verward raken en elkaar tegenspreken, kunnen we nog steeds
een houding van grote terugkeer – op een antinomische manier – naar de eschatologische
traditie waarnemen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
128/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.10 - De waarheid en de eeuwigheid van de persoon als het centrum van leven en werk
Paus Paulus VI, die nauwkeurig geciteerd werd door Benedictus XVI in Caritas in veritate (op.
cit.), zei dat “de mens de bron, het centrum en het einde van al het economische en sociale
leven is.” Het idee dat activiteiten met als doel – voor al het andere – economische winst, die
we gewoonlijk denken en uitvoeren, overtroffen worden door deze kleine opmerking die
betekenis geeft aan de centrale focus van zijn plan.
De antropocentrische visie van het leven, in de chaos van de techno-wetenschappelijke
ideologie die in de mode is, kan alleen maar authentiek herinnerd worden door de Kerk, nog
altijd Mater et Magistra, en door zijn diepgaand rationele en humanistische cultuur, omdat het
grenzen transcendeert!
Alle andere ideeën, die de mens aan de bron, in het centrum en aan het einde van het
economische en sociale leven zouden kunnen vervangen, kunnen alleen maar leiden tot
vernietigende resultaten.
Bijvoorbeeld de tegenzin tegen de overgang, zelfs progressief, naar het glokalisme toont, in
onze activiteitensector, dat we onszelf radicaal gedistantieerd hebben van de centraliteit van
de mens, niet alleen bij onze meertalige diensten, maar bij de gehele betekenis van het leven.
De enige twee afbeeldingen van dit boek, de omslag met de vier aapjes (waarvan de eerste de
meest emblematische is) en het varken dat twee kleine vleugels gekregen heeft (dat ten minste
toch een beetje probeert te vliegen), tonen de grenzen en verlangens die de zwakheid en,
tegelijkertijd, de grandeur van de menselijke aard uitdrukken. Dat kan alleen toegewijd worden
aan de Waarheid en de Eeuwigheid.
Inderdaad, het is de persoon en geen andere ideologie of pseudo-economische entiteit zoals
winst ten koste van alles, zoals sociale klasse, of zelfs ondernemingen, het is altijd en alleen de
persoon die het centrum van enige activiteit is: dat betekent niet – vanzelfsprekend – dat de
persoon of het bedrijf geen eerlijke inkomsten mag vergaren.
Daarom is liberalisme op zichzelf niet volledig acceptabel (zonder de fascistische of sociaalcommunistische concepten te vermelden die beweren – in onze tijd – 'liberaal' te zijn). De enige
bescherming tegen de anarcho-liberalistische strekking en tegen het interventionistisch
staatssocialisme is de sociale en christelijke leer van het subsidiariteitprincipe. Vooral tegen
tendensen van het staatscollectivisme, valselijk de 'welvaartsstaat' genoemd, die zich
verspreiden – onopvallend – in de meerderheid van de Europese landen.
Er bestaat een andere naam – misschien meer verspreid – die van het sociale liberalisme, die
misschien in aanmerking zou kunnen komen ware het niet dat hij te veel besmet is door het
adjectief 'sociaal' dat de laatste veertig jaar te pas en te onpas besproken werd op het
staatsniveau in Europa.
Het individu, vrij en verantwoordelijk, kan door deze samenleving begrepen worden als
menselijk en transnationaal (universeel). Het individu dat handelt volgens het
subsidiariteitprincipe kan alleen werken voor zijn eigen goed en het succes van de algemene
belangen, het gemeenschappelijke goed: de algemene toename van het vermogen.
Zelfs en vooral in communicatie- en meertalige activiteiten zoals de onze.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
129/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
11.11 - De advocaat van de duivel verdedigt de praktijken van gemonolokaliseerde bureaus:
het probleem van het enige merk
In dit laatste stadium zullen we proberen de vraag te stellen, op de klassieke manier van de
advocaat van de duivel, die de volledige conceptuele, logische en marketingstructuur van het
glokalisme als eervolle bolwerken van de antieke taalindustrie op het spel kan zetten.
Waarom zouden gemonolokaliseerde vertaalbureaus (de eeuwige brievenbussen) niet kunnen
blijven meertalige diensten verlenen op een nieuw uitmuntendheidsniveau?
Waarom zouden ze hun krachten niet kunnen verenigen (aangezien hier al internationale
voorbeelden van bestaan) om hun nationale talen te verschaffen aan het meertalige netwerk
dat zo gecreëerd zou worden?
Waarom zouden deze gemonolokaliseerde vertaalbureaus, zelfs de eerlijke en gewillige, niet
van positie kunnen veranderen naar één enkel merk om hun klanten meertalige diensten van
echte kwaliteit te bieden?
Alle argumenten in dit boek (elk ervan) geven uitgebreid, en soms zelfs op een herhaaldelijke
manier, antwoord op deze drie uiteraard onderling verbonden vragen.
Het sleutelwoord voor het beantwoorden van deze drie sluwe (en duivelse, zoals altijd) vragen
en, bovenal, om het te vermijden een nieuw boek te moeten schrijven, is het woord 'merk'.
Hetzelfde en individuele merk, dat is de fundamentele basis voor alle moderne, verleden en
toekomstige marketing. Dat woord bevat alle connotaties: wettelijke, professionele, knowhow,
organisatie, economische ontwikkeling, noodzakelijke en duurzame ontwikkeling, wettelijke
kwaliteitsgarantie, individuele commerciële gesprekspartner, homogeniteit in de
productiemiddelen, hulpmiddelen en territorialiteit in partnerschap, concurrentie, productieve
verantwoordelijkheid etc.: reeds een dozijn van deze connotaties zitten onvermijdelijk vervat in
het marketingwoord 'merk', dat onmisbaar en noodzakelijk is voor alle commerciële
activiteiten.
Kennelijk zou je het, oppervlakkig en frauduleus, kunnen stellen zonder merken: de advocaat
van de duivel zou, op een moderne sofistische en listige manier, kunnen pleiten in het voordeel
van deze productieve optie, die een onderwerp en kwaliteitsgecontroleerde inhoud ontbreekt
en die, natuurlijk, hoogst betwistbaar is.
Ik zou minstens nog een dozijn titels kunnen toevoegen aan het dozijn bezwaren dat ik
hierboven opgelijst heb (ik zal je de relatieve argumenten besparen) en die al gerechtvaardigd
werden in de meer dan zestig hoofdstukken van dit essay.
Daarenboven volstaat het na te denken, zelfs snel, over het onaanvaardbare idee om een
voorname en heel belangrijke geschreven tekst voor eender welke linguïstische levering toe te
vertrouwen aan een concurrent. Aangezien de enige en alleenstaande eigenschap die het feit
dat we niet openlijk concurreren – in onze sector – vestigt, het feit is dat we hetzelfde merk
hebben.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
130/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Zo eenvoudig is het. Daarenboven heeft de praktische ervaring van de laatste vijfentwintig jaar
overvloedig aangetoond, zowel op het niveau van de EU (met het EESV, Europees Economisch
Samenwerkingsverband) als op het niveau van deze brievenbusgenootschappen, dat deze
pogingen om verschillende meertalige dienstverleningsbedrijven te hergroeperen een eerder
wankel, zo niet negatief, verslag hebben: deze Europese groepen kunnen niet alleen de last
dragen van de initiële tekortkomingen van hun ongelijkwaardige leden!
En toch is de EESV nog altijd een nieuw bedrijf, en dus een nieuw merk, zelfs als dat tijdelijk is
met de taak de meertalige diensten aan zich te onderwerpen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
131/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
12. Nawoord
De definitieve proeflezing van een boek dat net geschreven werd,
creëert onvermijdelijk het verlangen om er de laatste hand aan te leggen,
het beter te contextualiseren, te verklaren en
het vorm te geven om herhalingen te vermijden.
Kort gezegd, om het te herschrijven … : een privilege dat
kleine ondernemers die altijd overwerkt zijn
niet is gegund.
Mijn concurrenten weten dit.
Ze hebben, ondanks alles, mijn respect, omdat
ze ten minste herkenbaar zijn in dezelfde
extreme en bewegende gelijktijdigheid.
Misschien zo ver als de ernstige kwestie van het secularisme.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
132/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
12.1 - Wat je niet kan helpen te denken over je eigen concurrenten
Wat moet je zeggen tegen je concurrenten waarmee je, desondanks, doorheen decennia van
nauwkeurig dagelijks leven gegaan bent, altijd dicht bij hetzelfde werk en hetzelfde essentiële
mysterie?
Ten eerste is er de vrijelijk aangenomen eenheid die behoort tot het ondernemerschap, en op
een schaal die zelden meer nobel is: die van een modelmens in actie gekarakteriseerd door een
complete en uiterst projectuele verantwoordelijkheid die vaak, heel vaak, een passie is.
Wie anders kan er waarachtig zo veel zeggen dan kleine ondernemers, authentieke helden van
ons tijdperk, zelfs nog meer wanneer ze onderworpen zijn aan dezelfde fiscale onderdrukkingen
die monsterlijk geworden zijn, die uitgebuit worden en die bijna nooit gevierd worden?
Hun positie blijft over het algemeen onderkend, onvermoeibare creatieve mieren in onze
moderne gemeenschap (die de krantenkoppen en andere media voorbehoudt om nutteloze en
marginale marionetten af te schilderen); we benaderen het objectief in een zeldzame culturele
dichtheid.
Zelfs zonder elkaar rechtstreeks te zien of vaak zonder elkaar persoonlijk te kennen, de relatie
die de openlijke en vrije markt vormt over lange concurrentieperiodes – vaak ook onzichtbaar –
creëert onvermoede identificatieverbanden.
De positionering die we met ons eigen bedrijf aannemen op de markt kan nooit de
ondernemingsinhoud verkleinen die alleen de grenzen definieert van het lot van de vrijheid van
de moderne mens: dat van het ondergeschikt zijn aan niemand!
Mannen en vrouwen die alleen God als hun meester hebben of zouden moeten hebben.
Ze zouden – desondanks – niemand slaafs moeten bedanken: hun waardigheid als waarachtig
onafhankelijke mensen maakt hen heersers over hun, klaarblijkelijk, kleine voldoening.
Voldoening is, inderdaad, nooit klein.
Alleen achteraf kunnen andere waardeoordelen toegevoegd worden volgens de professionele
keuze die deze concurrenten gemaakt hebben (vaak ook veroorzaakt door de markten).
Het is, daar aan toegevoegd, niet zeldzaam dat ze tijd en energie, die moeilijk te berekenen is,
moeten wijden – die die ze nog hebben – aan de opleiding, en niet alleen professionele
opleiding, van jonge werknemers.
En hoeveel offers moeten ze brengen – helemaal alleen, meestal – voor het creëren en volgen
van de carrières van managers en zelfs intrapreneurs.(o)
Het is dankzij al dit ondernemersengagement met risico's die alleen op hun eigen inspanningen
gebaseerd zijn, dat een groot deel van de strijd tegen het nihilisme objectief gewonnen wordt.
Ten minste op het economische niveau van onze kleine bedrijven.
De appreciatie is zeer groot.
(o)
Eind jaren 70, vond een duo Britse onderzoekers – Gifford en Elizabeth Pinchot – dit neologisme (intrapreneur)
uit dat zo belangrijk geworden is in ons tijdperk. Diezelfde Gifford Pinchot publiceerde in 1985 een bestseller in het
Verenigd Koninkrijk, waarin deze term, die historisch werd als zijn centrale thema, gebruikt werd. Mensen die
absoluut geen aanleg hadden om ondernemer te worden, werden, en worden dat meer en meer, betrokken en
onderwezen zichzelf als intrapreneurs in een carrière die, na verloop van tijd, onvermijdelijk tot het
ondernemerschap leidt.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
133/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
12.2 - De wolf onder de mantel van het professionele associationisme
Ik kan de definitieve bespreking van mijn concurrenten (over de hele wereld, trouwens) niet
beëindigen zonder te praten over de professionele associaties die de belangen van onze
activiteiten behartigen.
Er doet zich een gebeurtenis voor in Parallelle levens van Plutarchus,(o) in het hoofdstuk over
Lycurgus, waarbij het tragische verhaal van een jonge Spartaan verteld wordt, die, omdat hij
een kleine wolf (of een vos, als ik me niet vergis) verstopt had onder zijn mantel, heldhaftig lijdt
in stilte, voor de ogen van iedereen, terwijl het dier hem volledig opat.
Dit kortverhaal is voor mij een metafoor voor de deelname van vele kantoren van mijn groep,
geglokaliseerd in verschillende landen, aan onze Europese associatie (maar ook overzees):
inderdaad, verschillende gemultinationaliseerde meertalige dienstverleningsbedrijven die bij
deze professionele verenigingen ingeschreven zijn, weigeren nog steeds de bijna perfecte
nutteloosheid van hun deelname in het leven van de genoemde verenigingen toe te geven. In
die associaties zijn gemultinationaliseerde en geglokaliseerde vertaalbureaus onder dezelfde
mantel ondergebracht die de 'wolf' van de gemonolokaliseerde brievenbussen bedekt.
Het oprichten van nationale en internationale associaties die bestaan uit zowel geglokaliseerde
vertaalbureaus (of die die multinationaal aan het worden zijn) als gemonolokaliseerde
bedrijven, is net zoals de zee proberen te mengen met olie. Je moet altijd rekening houden met
problemen met de zee als eeuwige punten op de agenda die alle andere mogelijke
besprekingen overschaduwen. Als je het samenstellingsniveau van een associatie naar beneden
haalt, kan je alleen maar in stilte verslonden worden door de meest algemeen gevonden en
vraatzuchtige wolf, die listig verstopt zit (listig volgens hun normen) en in contact komt met het
levende vlees van de activiteiten.
Maar wat zelfs nog erger is, is het feit dat op het marketingniveau deze masochistische
strategie van het zich mengen met brievenbussen leidt tot het definitieve opgeven om echt de
glokale (en gemultinationaliseerde) positie op de markten te presenteren en te cultiveren.
Integendeel, de geglokaliseerde bedrijven of die die multinationaal aan het worden zijn
transformeren zichzelf uiteindelijk paradoxaal in de ondersteuners (vaak vrijwillig) van de
gemonolokaliseerde bedrijven. Ze verstoppen, in werkelijkheid, hun moedige en eerlijke glokale
of geglokaliseerde toekomstige positioneringen onder dezelfde mythische mantel: en zo valt
alles uit elkaar en wordt het paradoxaal.
Het gebrek aan een eschatologische en een vertaalwetenschappelijke cultuur leidt noodlottig
tot het misplaatste 'heroïsme', 'nutteloos en masochistisch', dat beschreven wordt door
Lycurgus, de grote Spartaanse moralist. De ware oplossing voor het probleem van het moderne
associationisme zou dus bestaan uit het oprichten van de enige professionele associatie die nog
niet bestaat, tegenoverstaand aan die van de freelancers en de gemonolokaliseerde
brievenbussen op het Europese en extra-Europese niveau. Dat zijn associaties die gelijkaardig
en talrijk zijn in dezelfde vervalste positie. Wanneer zal er een exclusieve associatie bestaan
voor globale en geglokaliseerde bedrijven?
(o)
Plutarchus, Parallelle levens, (geschreven rond 100 n.C.), C.U.F., Belles Lettres, Parijs, 1999.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
134/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
12.3 - De grote fout van politiek correct te zijn: je mag er nooit over praten
Alvorens mijn pen neer te leggen, moet ik even stilstaan bij de enige kritiek die ik kreeg bij het
uitbrengen van mijn eerste boek, dat ik samen met twee andere managers van mijn bedrijf
schreef,(o) meer dan vijftien jaar geleden. Na een lange reeks loftuitingen over het boek
eindigde onze universiteitsprofessor zijn ondubbelzinnige kritiek over een hoofdstuk (het
zevende) met de uitspraak dat we het, eenvoudigweg, "niet hadden mogen schrijven".
In mijn nawoord van 2007 voor de geüpdatete uitgave van het boek voor de dertigste
verjaardag van mijn groep, besloot ik dit hoofdstuk over 'de culturele en politieke omgeving',
dat niet zou mogen geschreven zijn, volledig te herpubliceren. Waarover ging het?
Het hoofdstuk was gewijd aan de culturele en politieke aspecten van onze activiteitensector.
We waagden het in ons boek, dat zich, naar de mening van onze hoogst gerespecteerde
criticus, "zou moeten" beperkt hebben tot een "handleiding voor linguïstische en
multimediadiensten", te spreken over extra-professionele thema's waar technische en
professionele boeken "niet over zouden mogen praten".
"Dat is niet de manier waarop de zaken verlopen."
Dit gaat over de subjectiviteit van de auteur. Zijn persoonlijke en zelfs intieme meningen die
absoluut niet mogen verschijnen in een professioneel essay dat een bepaalde toon moet
aanhouden en moet grenzen binnen de "totale objectiviteit". Kort gezegd, het is niet 'politiek
correct' om de 'wetenschap' van een analyse en een 'nauwgezette' beschrijving te besmetten
met meningen die niet zouden mogen gaan over het publieke debat op een specifiek gebied.
Dit is een samenvatting van de expliciete en impliciete motivaties van onze professor en criticus
die behoren tot de galoppade van het 'groepsdenken'. Ik vraag me af wat dit type kritische lezer
zou denken over een boek over glokalisme of een deel (het 11de) dat vergelijkbaar is met het
hoofdstuk dat hij als irrelevant beoordeelde dat herhaaldelijk voorafgegaan en gevolgd wordt
door beschouwingen die 'politiek incorrect' zijn en zelfs theologisch extern aan enige rationele
'relevantie'. "Dat is niet de manier waarop de zaken verlopen."
Waarom mag de Mens, die natuurlijk menselijk is alvorens loodgieter of vertaler te zijn, niet
praten over deze ultieme en essentiële kwesties?
En waarom mag de Mens deze dimensies niet verbinden (religare!) die ook een sleutel zijn tot
de kwestie van de praktijk in deze activiteiten? En nog eens, waarom mag de Mens in een vrije
discussie niet vragen – zoals elk menselijk, levend wezen – naar deze thema's op het publieke
podium? En ten slotte, waarom mag een boek – het maakt niet uit dat het in de eerste plaats
professioneel is – niet handelen over de geest (onze geest) en het Opperwezen (het
Opperwezen van ons allemaal) en moet het enkel gaan over vertaalgeheugens?
De kritiek van mijn waardige professor, die ik als ongegrond beschouwde, die vijftien jaar lang
door mijn hoofd gespookt heeft, is, uiteindelijk, dezelfde die me aangezet heeft – als ik dat mag
zeggen – om dit kleine boek te schrijven.
Wat vrees ik – momenteel – het meest?
Zoals je kan zien, jij die dit aan het lezen bent, dacht ik te eindigen met een kleine opmerking op
een A4-bladzijde: het lijkt niettemin zo dat ik er nog een moet schrijven.
(o)
J. Permentiers, E. Springael en F. Troiano, Traduction, adaptation et éditing multilingue, op.cit.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
135/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Ik moet absoluut praten over wat ik beschouw als de culturele en spirituele afwijking die
waarschijnlijk de ernstigste van onze tijd is: die van het secularisme gekoppeld aan het
relativisme: de basis van onze cultuur die in verval aan het raken is. En dan zal ik mijn werk echt
voltooid hebben.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
136/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
12.4 - Secularisme als het meest ernstige en kwaadaardige probleem van onze tijd
Momenteel maak ik me zorgen over hetzelfde bezwaar dat in 1994 aangehaald werd door deze
techno-wetenschappelijke professor.
De ideologie van het groepsdenken, dit politiek correcte idee dat aan de basis lag voor deze
enige negatieve kritiek, kan zich alleen maar verder – niet alleen in Europa – ontwikkelen en
uitdiepen. Het is zelfs een keerpunt geworden voor alle meest masochistische en anti-liberale
ideeën – ik weeg mijn woorden – van onze tijd.
Het is veranderd van een taboe van niet alleen over culturele politiek te praten naar een taboe
van niet te praten, publiekelijk vanzelfsprekend, over ideeën en concepten die alle andere
ideeën en concepten creëren.
We moeten ons beperken tot techniek of industrieel management – beweert deze eigenaardig
totalitaire ideologie – en moeten de filosofische en theologische 'tussenkomst' voorkomen, die
daarentegen 'bedoeld' is voor de persoonlijke sfeer (van de professionele).
De publieke sfeer moet voorbehouden worden, gesteriliseerd van enige besmetting, vooral
door religie: de eschatologische beschouwingen zijn zelfs niet relevant voor de bedrijfsethiek.
Hier in België, is het te bespreken thema – bijvoorbeeld – dat van de eliminatie van de letter K
uit alle namen van historische instellingen: de K van Katholiek, natuurlijk. Die moet verdwijnen.
Oh, niet dat de K nutteloos is: ze heeft eenvoudigweg niet het recht vermeld te worden in iets
openbaars. Ze moet gesloten en stil blijven binnen het bewustzijn van de mensen en binnen de
muren van de kerken (of ook de synagogen, moskeeën, tempels etc.).
Binnen de autoriteit van de menselijke polis, waar je moet 'omgaan met zaken', mag men zelfs
geen eschatologische of metafysische thema's introduceren. "Dat is niet de manier waarop de
zaken verlopen" ...
Deze ideologie waarin primaire en ultieme ideeën verboden zijn en onderworpen zijn aan het
ostracisme genaamd secularisme: "Aangezien we seculair zijn (en geen toegewijde religieuze
mensen), kan je, wanneer je een boek over een beroep schrijft, ons beter niet lastigvallen met
immateriële principes. We praten alleen over de techno-wetenschap, het concrete en het
tastbare ... In geseculariseerde autoriteiten praten we over niets anders dan, zeer terecht,
dingen: eender welke andere boodschap, over verlossing of transcendentie, moet strikt binnen
de private omgeven van het individu blijven: met andere woorden, je mag denken wat je wilt,
zolang je het maar niet in de publieke sfeer brengt."
Secularisme – en niet het seculaire – toont zichzelf dus als de meest vrijheidsbeteugelende
gedachte van onze tijd: het ontzenuwt alles en smoort alle mogelijkheden in de kiem.
Om een meer algemene en hedendaagse vergelijking te maken, zou je het voorbeeld kunnen
geven van de laatste benoeming tot Belgische Aartsbisschop, die van Monseigneur Léonard, die
Kardinaal Daneels vervangt. De media van het land stond heel vijandig tegenover deze keuze.
De redenen voor deze tegenstand, die terugging tot de jaren 90, kunnen gevonden worden in
de heel Ratzinger-achtige opvattingen van de nieuwe primaat van België over veel thema's: in
plaats van zich te verheugen om deze eschatologische eenheid (met wie anders moet een
aartsbisschop akkoord gaan dan met zijn paus?), apprecieerde de media, bijvoorbeeld,
nauwelijks zijn consequente houding in de deelname aan publieke debatten (met geen directe
macht, natuurlijk, behalve dan die van zijn eenvoudige en goddelijke mening).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
137/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Het secularistische idee is hier tamelijk politiek relevant: ze verkiezen de posities die
beoordeeld worden als heel, overdreven afstandelijk en 'ambtenaar-achtig' van de vorige
kardinaal, zelfs als die theoretisch onbuigzaam zijn.
Waarom zouden we in een vrij debat niet mogen kijken naar en geen vragen mogen stellen
over de verbanden tussen de dingen en het absolute? Tussen creaties, glokalisatie en
meertalige kwaliteit?
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
138/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
13. Professioneel, filosofisch
en theologisch glossarium
Het is het waard onze woorden te wegen,
vooral die over de metataal van meertalige diensten.
Die woorden die secularistische ideologieën
verbannen hebben uit het publieke debat,
moeten het gezonde verstand en de cultuur re-integreren.
Dat zijn de woorden die gekend moeten zijn en herwonnen moeten worden
zelfs in termen van de duidelijkheid
van hun betekenissen
Onze algemene vrijheid hangt van hen af,
alsook onze professionele onafhankelijkheid.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
139/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Aa
Aanbeveling
Marketing- en creatief advies dat gegeven wordt door het reclame- of 'direct marketing'-bureau aan de
adverteerder alvorens de eigenlijke campagne begint. Aanbeveling verwijst ook naar het advies dat gegeven wordt
door het vertaalbureau aan zijn klant (of vice versa) alvorens het meertalige project opgestart wordt.
Aankoper-klanten
In nieuwe vormen van de industriële organisatie zijn de aankopers de aankoopmanagers – in hun verschillende
marketingdenominaties – van de nieuwste bedrijven in dit huidige tijdperk van globalisatie.
Aanpassing
Het overbrengen van een tekst, of meer algemeen een werk, naar een andere taal, en er op letten dat de sociostijl,
grafische presentatie en de inhoud van de boodschap overeenkomen met de kenmerken van het doelpubliek in de
brontekst. Deze overeenstemming is alleen mogelijk als ze gemaakt wordt door vertalers, copywriters en grafische
ontwerpers om voldoende gewicht te geven aan alle elementen in de doeltaal die origineel gevestigd waren in de
brontaal. Aanpassingskwaliteit verschilt van vertaalkwaliteit en publishing-kwaliteit. (Zie Vertaling, Editing en
Publishing)
Aanvaardbaarheid
In de linguïstiek is aanvaardbaarheid een concept dat uit verschillende factoren voortkomt, waarvan de
belangrijkste de grammatica is. Er zijn verschillende niveaus van aanvaardbaarheid voor een tekst of een uiting. Bij
vertalingen wordt de aanvaardbaarheid van een tekst bepaald door de mate aan grammaticale correctheid en, op
het semantische niveau, door het feit of er een volledige reproductie van de betekenis is in de doeltaal. Voor het
socio-stilistische aspect wordt de aanvaardbaarheid bepaald door de esthetische begrijpelijkheid die in de tekst
ontwikkeld is, die zo ver gaat te beweren, en dus te betalen voor, een stilistisch niveau van aanpassingskwalitiet of
'nulfout' editing-kwaliteit, i.e. ver voorbij alleen maar vertaalkwaliteit. Terminologische aanvaardbaarheid wordt
gedefinieerd door de relevantie en precisie van de technische fraseologie van de tekst (zie Techneem, Technolect
and Terminologie).
Above-the-line
Letterlijk: boven de lijn van de zichtbaarheid en hoorbaarheid van reclame. Reeks reclameactiviteiten die de
publieke media (krant, radio, tv, bioscoop en posters) voor hun rekening nemen. Algemene reclame, het beeld en
de algemene bekendheid, zijn – hoofdzakelijk zo niet exclusief voor grote merken – 'above-the-line'-media. De
nieuwe internetmedia bevinden zich zowel above- als below-the-line (zie Below-the-line).
Acme
Het toppunt in de melodische lijn van een zin.
Acrostichon
Versvorm waarbij de beginletters van elke lijn een woord vormen. Over het algemeen worden die letters in
kapitalen gedrukt om de stijlfiguur onder de aandacht te brengen.
Advertorial
Informatieve reclametekst in de vorm van een editoriaal. Ook publicatieverslag genoemd.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
140/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Afaeresis
Weglating van één of meerdere fonemen aan het begin van een syntagma: 't voor het, 's nachts voor des nachts.
Allegorie
Een verpersoonlijking, een concrete of persoonlijke representatie om ideeën of concepten weer te geven door
middel van symboliek (bv. `de rechtspraak` voorgesteld door middel van een weegschaal).
Alliteratie
Herhaling van dezelfde medeklinker in een opeenvolging van woorden. Guido Gezelle schreef de allitererende zin:
Stafrijmen zijn stapstenen waarop men steunt met de stemme.
Een alliteratie creëert doorgaans een onaangenaam effect wanneer ze niet bedoeld was. Wanneer ze slim
toegepast wordt, bijvoorbeeld in reclame, is ze heel aantrekkelijk.
Allofoon
Een persoon van wie de (moeder) taal verschilt van die die gesproken wordt in een land. De positie van
buitenlanders is de voorbije veertig jaar heel actueel geworden in alle ontwikkelde landen.
Allusie
Een stijlfiguur die polysemie introduceert, waardoor er een andere betekenis gesuggereerd kan worden. Een
allusie kan de vorm aannemen van ambiguïteit, een woordspeling of een anachronisme. Bijvoorbeeld: zijn handen
in onschuld wassen.
Alteriteit
Filosofisch concept dat 'het anders zijn' definieert. Sinds het taboe van incest en de vernietiging van de Toren van
Babel werden de open gemeenschap en meertaligheid gecreëerd.
Amfibolie
Syntactische ambiguïteit, over het algemeen onbedoeld, die een polysemie creëert die heel lastig te vertalen is.
Bijvoorbeeld: Hij nam een trein naar het zuiden van het land, en verwonderde zich over het landschap, wat hij
lange tijd niet gedaan had.
Anachronisme
Chronologische fout in een zin. Een anachronisme kan opzettelijk zijn als stijlfiguur, zoals bij een allusie.
Anafoor
Een stijlfiguur die bestaat uit het herhalen van een woord of woordgroep aan het begin van een zin:
Niemand die het weet, niemand die wat doet, niemand die het wat kan schelen ...
Anakoloet
Een zin die twee opeenvolgende zinsdelen bevat die geen logisch verband lijken te hebben. De eerste constructie
wordt plots verlaten om een tweede te beginnen. Deze stijlfiguur wordt bijzonder veracht door vertalers wanneer
ze onbedoeld is of het zinsdeel onduidelijk maakt.
Anomaal
Een uiting die alleen geïnterpreteerd kan worden in de context van een semantische of poëtische code waar ze
mee in verband staat.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
141/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Antifrase
Stijlfiguur waarbij een term of een uitdrukking vervangen wordt door het tegendeel ervan, vaak met een ironische
bedoeling: Natuurlijk begreep ze altijd alles (= Ze begreep niets).
Antithese
Een uiting die een tegenstelling aangeeft. Bijvoorbeeld: een uitspraak die een antithese bevat, begint met maar,
niettegenstaande dat, zelfs als, desondanks.
Antonomasia
Het gebruik van een eigennaam of verzamelnaam om een algemeen idee uit te drukken (Bv. "Hij is een ware
Harpagon." (Harpagon is de vrek in L'Avare van Molière)).
Apocope
Weglating van één of meerdere fonemen aan het einde van een woord: eind voor einde.
Appositie
Grammaticale constructie waarbij twee gewoonlijk naast elkaar staande naamwoorden dezelfde referent hebben
en in dezelfde syntactisch relatie staan tot de rest van de zin (bv. de dichter en Gezelle in een "biografie van de
dichter Gezelle").
Art Director
Hoofd van de lay-out, het grafische ontwerp en het algemene ontwerp van een reclamedocument (afgekort tot
AD). Bij de editing van audio, i.e. de opnamefase, is de art director het hoofd van de artistieke interpretatie van de
dubbing gecreëerd door de sprekers of acteurs. Ze worden bijgestaan door een moedertaalspreker-vertaler die
een goede uitspraak, coherentie van de elocutie en een perfecte naleving van de tekst verzekert.
Bb
Barbarisme
Een vaak voorkomende fout in vertalingen. Er door de invloed van de brontekst toe geleid worden woorden te
gebruiken zonder het te beseffen en ook de morfologie van de vreemde woorden te verstoren. Soms ontsnappen
barbarismen zelfs aan verschillende proeflezingen en revisies. Bijvoorbeeld het gebruik van 'hoogspanning' voor
'hoge spanning' (naar het Duitse Hochspannung). Of het gebruik van 'administratie' in de betekenis van 'bestuur'
(naar het Engelse administration).
Base line
Afsluitende headline aan het einde van een reclamebericht of een onderdeel van een brochure die de
reclamestrategie van het bedrijf samenvat.
Basisvertaling (machinevertaling)
Een vertaling die volledig uitgevoerd werd door een softwareprogramma zonder enige menselijke tussenkomst.
Vaak is het niveau van begrijpelijkheid van zo'n vertaling te laag, zodat dit type vertaling (automatische)
onbruikbaar is. Dat hangt natuurlijk af van de (bron- en doel-) talen en vooral van het gebruikte 'machinevertaling'systeem. Meertalige vertaalbureaus gebruiken over het algemeen Systran, de wereldleider op het vlak van
automatische vertaling. Hun vertalers en terminologen werken aan de teksten om ze begrijpelijk en van hoge
kwaliteit te maken (Zie Machinevertaling).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
142/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Bedrijfscultuur
Verzameling van connotaties met betrekking tot de marketingpositie, productieorganisatie, nationaal en
internationaal bereik, gedragsprincipes en, meer algemeen, de morele visie van het management en het personeel
van een bedrijf.
Bedrijfsethiek
Alle morele regels die van toepassing zijn op de activiteiten van openbare intsellingen, bedrijven, sectoren of
indieningen van aanvragen van offertes.
Below-the-line
Reeks promotie-acties uitgevoerd onder de lijn (van de reclamezichtbaarheid en hoorbaarheid). Die acties worden
dus uitgevoerd 'buiten' de publieke media: krant, radio, tv, bioscoop en posters (Zie Above-the-line).
Betekenis
De dominante ideologie, of ideologie die ons tijdperk wil domineren, die bepleit, verscholen zo niet openlijk, dat
het leven geen betekenis heeft. Er zijn maar een paar 'filosofen' die expliciet het idee van nihilisme of de
afgezwakte versie ervan ondersteunen: 'zwak denken'. Aan de andere kant spreken we er in het algemeen niet
over: dat wordt niet gedaan. Modern nihilisme bespreekt de betekenis niet. Het is zelfs heel vocaal en discussieert
over alles en wat dan ook, op voorwaarde dat het niet buiten de grenzen van wat 'politiek correct' is gaat; de
'fatsoenlijkheid' zoekt niet naar de ultieme betekenis van het leven. Meestal vermijden ze zelfs het woord
'betekenis'. We leven, zoals de theoloog Theillard de Chardin zei in 'vrolijk nihilisme'.
Bijlage
Folder dat in een magazine bijgevoegd is. Losse bijlage: een stijf papieren reclamebericht dat niet vastgemaakt is
aan de bladzijden van een magazine.
Body copy
De hoofdtekst van een reclamebericht of folder (Zie Base line en Headline).
Brand activation
De komst van het internet, met de sociale netwerken en mix van verschillende communicatiekanalen om nieuwe
klanten aan te trekken (die steeds moeilijker te vinden zijn) heeft geleid tot de aanpassing van vroegere 'belowthe-line'-technieken: ze zijn meer en meer de meest voorkomende route voor brand (en product) activation. We
praten niet langer, eenvoudigweg, over below-the-line, maar in plaats daarvan over 360°-communicatie met
gebruik van verschillende types media.
Bijvoorbeeld, naast de traditionele krant, radio, tv en posters, maken we gebruik van combinaties – vaak
verrassende – met het internet, mobiele telefoons, websites voor het delen van filmpjes, online spelletjes, e-mail,
evenementen, public relations etc. Reclame is sinds de jaren 90 aanzienlijk veranderd (Zie Below-the-line en
Publishing).
Briefing
Reeks instructies en aanbevelingen die naar de editor, vertalers en publishing-manager gestuurd worden door de
klant zodat ze de opdracht correct kunnen uitvoeren.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
143/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Brievenbus
Verwijst naar een vertaalbureau dat gemonolokaliseerd is in één enkel land en dat teksten uitbesteedt aan
freelancers, die ze dan leveren aan hun klanten, zonder ze te kunnen lezen of verbeteren. Ze beschikken –
vanzelfsprekend – niet over interne revisoren die hun meertalige productie zouden kunnen controleren en
valideren (Zie Vertaalbureau).
Business-to-business
Rechtstreekse communicatie van het ene bedrijf naar het andere. Een rechtstreekse reclametechniek hoofdzakelijk
voor producten en diensten die niet voor het gewone publiek bedoeld zijn. De techniek is complex en gebruikt een
mix van below- en 'above-the-line'-reclame waarbij direct mail en telemarketing een belangrijke rol spelen. De rol
van teksten in 'business-to-business'- communicatie is essentieel. Afgekort wordt het geschreven als 'b2b' of 'b2c'
voor business-to-consumer (voor massaconsumptie).
Cc
Circumlocutie
Een perifrastische uiting die iets uitdrukt dat je verborgen wenst te houden. Bijvoorbeeld: Hij stierf na een lange en
pijnlijke ziekte.
Climax en anticlimax
Stijlfiguren waarbij de elementen geschikt worden in een stijgende (climax) of dalende (anticlimax) opeenvolging.
Colofon
Lijst van namen van de uitgever, directeur, hoofd-editor, drukker en informatie over copyright, editie etc. van een
publicatie. Over het algemeen wordt de colofon aan het begin of het einde van een document gedrukt (meestal
een magazine).
Communicatieterritorium
Relationele dimensies en velden die een specifieke communicatietechniek toepassen. Een marktbevolking,
gedefinieerd op een subjectieve manier, waarbij – over het algemeen – reclame werkt voor het imago van een
merk en direct marketing gebruikt wordt voor de promotie ervan.
Computer-grafisch ontwerper
De vroegere grafische ontwerper die zijn broomzilverpapier aan elkaar lijmde en belettering voor titels
produceerde is getransformeerd in een computer-grafisch ontwerper met een computermuis in de hand. Sinds
midden jaren 80 wordt de lay-out van pagina's alleen nog op een scherm gecreëerd.
Concept
Algemene en abstracte representatie van een product of een dienst. De creatie van een concept voor een merk (of
product/dienst) bestaat uit het vormen van de strategische identiteit ervan.
Copy
Meer algemene benaming voor body copy. De getypte tekst van een reclamebericht of folder (Zie Body copy).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
144/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Copyright
De rechten van de auteur en dus het verbod op reproductie zonder voorafgaande toelating. Niet te verwarren met
copywriting.
Copy strategy
Document dat het concept, de focus en verkoopargumentaria van een reclame- of 'direct marketing'-campagne
definieert.
Copywriting
Ontwerp en editing van reclame- of marketingteksten volgens de regels van het vak, de marketingdoelen en de
van tevoren bepaalde positionering van het product/de dienst. Bij vertalingen vereist de copywritingkwaliteit dat
de tekst een hoge vertaalbaarheid heeft. Copywriters zijn soms ook vertalers (Zie Editing, Herschrijving en
Vertaalbaarheid).
Corporate image
Verzameling van conceptuele, visuele, stilistische en referentiële kenmerken van een bedrijf. Als uitbreiding van de
definitie van een merkimago van een bedrijf of product, de kenmerken die aan een bedrijf toegedicht worden door
consumenten, klanten, leveranciers en de omgeving (bedrijfsidentiteit).
Correcte offertes
Openbare instellingen en private bedrijven publiceren vaak aanvragen van offertes om één of meerdere
kandidaten op de markt te selecteren. Het adjectief 'correct' wijst op de kwestie van legaliteit, eerlijkheid en
professioneel niveau van deze aanvragen van offertes: gewoonlijk worden ze als onacceptabel beoordeeld.
Creativiteit
Aanleg voor de geest van uitvinding, innovatie en introductie van nieuwe en originele ideeën. In de Klassieke
Oudheid werd dit onderverdeeld bij het deel van de retorica dat 'inventio' genoemd werd. Schrijven en vertalen
zijn, natuurlijk, belangrijke factoren van de editing-creativiteit.
Dd
Deadline
Uiterste datum en tijd voor de productie van een editing-activiteit (Zie Ter perse gaan).
Dealer imprint
Het gebied, vaak uitgelijnd, voorbestemd voor het adres van de handelaar of merkvertegenwoordiger op een
gedrukte folder.
DE
Acroniem voor Designer-Editor (Zie Copy en Copywriting).
Definitief
Document (cameraklaar) klaar om gescand te worden.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
145/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Delokalisatie
De delokalisatie van een linguïstisch product komt voort uit het feit dat je een tekst schrijft of vertaalt in een
andere taal dan de taal die gesproken wordt in dat specifieke land, waarin de schrijver of vertaler van de tekst
leeft. Als je bijvoorbeeld schrijft (vertaalt) in het Italiaans of in het Japans buiten Italië of Japan, veroorzaak je de
delokalisatie van linguïstische producten. Het nadelige gevolg van deze delokalisatie wordt aangetoond door de
talrijke lexicale, idiomatische of conceptuele aanpassingen die de vertaler of revisor ongewild in de tekst
introduceert. Dezelfde vertaler of revisor, die in het buitenland woont, maar blijft vertalen in zijn of haar
moedertaal, wordt beïnvloed door de taal die dagelijks in dat land gebruikt wordt. Als gevolg daarvan hervertalen
ze onbewust buitenlandse uitdrukkingen in hun moedertaal. Bovendien evolueert elke taal, meer dan je zou
geloven. Na verloop van tijd verliezen vertalers die geëmigreerd zijn onvermijdelijk hun grip op de terminologie en
zelfs de stijl van hun moedertaal. Dat is de voornaamste reden die gemonolokaliseerde vertaalbureaus, die
innovatief worden, ertoe drijft hun strategie te baseren op de 'relokalisatie' van hun linguïstische productie door
de oprichting van kantoren in doeltaallanden (waar de talen gesproken worden). Op die manier kunnen ze de
linguïstische kwaliteit van hun teksten verzekeren! (Zie Glokalisatie en Relokalisatie).
Design
In marketing: een creatief proces dat erop gericht is visuele werken (vorm, kleur, materiaal, lettertype, grafisch
ontwerp etc.) te bestuderen en te creëren met als doel de esthetische en functionele identiteit van een product of
zijn verpakking te definiëren.
Deverbatief
Een zelfstandig naamwoord afgeleid van een werkwoord. Ontslag (van ontslaan).
Dialect
Zelfs een homogene taal verandert na verloop van tijd, waardoor er divergente vormen ontstaan als gevolg van
socio-culturele variaties en spraakgemeenschappen. Deze variëteiten van de taal worden dialecten genoemd. Die
kunnen, op hun beurt, – als een omgekeerd proces – de status van een taal bereiken.
Direct mail
Rechtstreekse reclame via de post die er, voor de reclamemaker, uit bestaat de reclame en de redactionele
documenten rechtstreeks naar potentiële klanten die ze geïdentificeerd hebben te sturen.
Dispatching
Inzamelings- en verdelingsdienst van een bedrijf. Een gemonolokaliseerd vertaalbureau doet aan dispatching
wanneer ze niet over interne vertalers beschikken en alleen maar alle teksten naar freelancers sturen en
doorgeven aan klanten, zonder een linguïstische interventie uit te voeren.
Doel
Groep fysische of legale personen (consumenten, bedrijven) die het doel vormen van een campagne of een actie.
Doxologie
Volgens de classificatie van Ad Hermans, in zijn Dictionnaire de sociologie (op. cit.),is doxologie de discipline die het
algemene (generische) culturele niveau van de moderne mens – dus copywriters en vertalers – zonder speciale
opleiding of specialisatie bestudeert.
Drukfout
Typografische fout waarbij een letter vervangen werd door een andere (in de ouderwetse handgeschreven vorm).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
146/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Drukproef
Afdruk of fotokopie van tekst dat aan de klant of productieleider voorgelegd wordt vóór de definitieve versie (Zie
Proef).
Dubbing
Tekst opnemen die toegevoegd zal worden aan een audiovisueel werk (film, animatie, slideshow etc.) in één of
meerdere talen. De vertaaltechniek varieert volgens het tekstype: er wordt rekening gehouden met de duur van
scénes (commentaarstem), het melodische ritme (liedjes) en lipbewegingen (lipsynchronisatie).
Duplicaat
Ook 'letterlijke' vertaling genoemd, die de structuur van de brontaal reproduceert in de doeltaal. Het is een
'woord-voor-woord'-vertaling die gevreesd wordt door een klant die, vaak met reden, bezorgd is dat de tekst niet
door een amateur mag overgebracht worden, die kiest voor het eerste equivalent dat in het woordenboek
gevonden wordt. Daarenboven is het goed geweten dat natuurlijke taal en 'woord-voor-woord'-vertalingen
incompatibel zijn. (Zie Letterlijkheid en Letterlijke vertaling)
Dysgrafie
Het onvermogen te schrijven, over het algemeen veroorzaakt door een mentale stoornis. Niet te verwarren met
een algemene en relatieve dysgrafie van onze tijd die veroorzaakt wordt door een zeker verlies van de gewoonte
van en vertrouwdheid met het schrijven: we bellen of sturen sms'en naar elkaar.
Ee
Editing
In een industriële cultuur staat editing voor alle handelingen die nodig zijn voor de publicatie van een commerciële
boodschap (informatief, reclame of, in het algemeen, marketing). Op het redactionele gebied bestaat editing uit
het herschrijven – de opdracht van een vakkundige schrijver (de editor) – van een tekst bedoeld voor publicatie.
Zelfs de auteur van de tekst kan deelnemen aan de verbetering van de definitieve versie. Meertalige editing
bestaat uit alle handelingen die nodig zijn voor het produceren van een document in verschillende talen. De term
editing wordt vaak gebruikt als een synoniem voor publishing. Maar de term publishing staat voor de grafische,
typografische (productie van drukwerk) of, algemeen gesproken, de masteringactiviteiten (audio-/video-opnames)
die uitgevoerd worden om cd's te produceren (Zie Publishing).
Editor
Schrijver verantwoordelijk voor de editing (Zie Copywriting en Editing).
Eschatologie
Een discipline die tegenwoordig niet erg populair is, nu mensen – over het algemeen – voor het heden wensen te
leven. De eschatologie behandelt het ultieme doel, de oorsprong en de mysteries van de mens. Kort gezegd gaat
het over God en de rol van de eeuwigheid in ons leven. Of nog beter, over ons leven, zelfs het dagelijkse leven, in
relatie tot God, Zijn wetten, dood en onze vrijheid ... In feite leidt alles naar de eschatologie en is de eschatologie
gelinkt aan alle aspecten van ons leven. Als we er maar zouden over nadenken.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
147/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Esperanto
Een kunstmatige taal die ernaar streeft alle andere talen te vervangen in een universele tweetalige utopie. Het
werd in de vorige eeuw gecreëerd op basis van een combinatie van bijna alle belangrijke talen over de hele wereld.
Het idee waarop het gebaseerd is, is natuurlijk techno-wetenschappelijk (of beter, techno-wetenschap) en het is
een typisch voorbeeld van de mislukking van een modernistisch utilitarisme dat gedurende de twintigste eeuw
dominant was. Momenteel is het bestaan van Esperanto volledig vergeten.
Ethiek
Moreel concept dat bestaat uit gedragsprincipes en regels die bedoeld zijn om het interpersoonlijke leven eerlijk
en beschaafd te maken. Ethiek is, natuurlijk, ook van toepassing op economische activiteiten (Zie Bedrijfsethiek).
Etymologie
Studie van het proces waarmee talen en woorden doorheen de tijd en overheen de culturen veranderen.
Eufemisme
Stijlfiguur dat bedoeld is om het venijn uit een begrip te halen. Understatement, circumlocutie en allusie zijn de
meest gebruikte vormen. Bijvoorbeeld: Jouw tekst van 95 bladzijden vertalen op één dag? Dat lijkt me moeilijk.
Ff
Financiële garantie
Een verzekeringspolis die sommige openbare instellingen of private bedrijven (heel zelden) vereisen in hun
specificaties voor het indienen van openbare offertes of wedstrijden.
Flat file
Miniatuurpresentatie van alle bladzijden van een afdruk op een plaat, ze zijn vaak gerangschikt in een boek.
Huidige lay-out- en positioneringsprogramma's creëren automatisch flat files.
Flyer
Folder of niet-gevouwen en onafhankelijk blad dat uitgedeeld wordt.
Folder
Reclamedocument dat bestaat uit één enkele pagina die meestal gevouwen is.
Freelancer
Onafhankelijke professional die voor bedrijven aan een opdracht werkt op basis van een vast contract. Meertalige
dienstverleningsbedrjiven en reclamebureaus doen bijvoorbeeld vaak een beroep op freelancers.
Gemonolokaliseerde vertaalbureaus scheppen op dat ze duizenden freelancers 'beschikbaar' hebben (die ook
'beschikbaar' zijn voor andere brievenbussen).
FTP
Acroniem voor File Transfer Protocol. Protocol voor het verzenden van bestanden via het internet met een
toegangscode.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
148/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Full-bleed
'Full-bleed'-afdrukken betekent dat de hele nuttige oppervlakte van een bladzijde (of van een deel van een
bladzijde) benut wordt. In feite is het het afknippen na het afdrukken wat betekent dat de marges (afgedrukt)
behouden kunnen worden die anders verloren waren wanneer ze afgeknipt werden.
Gg
Gebruik
Ondanks woordenboeken en door grammatici vastgelegde regels blijft de taal die in het dagelijkse leven gebruikt
wordt de belangrijkste referentie voor alle schrijvers.
Geïnternationaliseerd bureau
Reclamebureaus, vertaalbureaus of bureaus voor grafisch ontwerp (drukwerk en websites) die al
geïnternationaliseerd zijn of aan het internationaliseren zijn. Vaak is de positionering van zulke bureaus die van het
glokalisme (Zie Vertaalbureau en Glokaal).
Geostijl
De geostijl van een taal bestaat uit de eigenschappen specifiek voor een bepaald land (of geografische regio).
Bijvoorbeeld: er bestaat Brits Engels en Amerikaans Engels, Castiliaans en Argentijns Spaans, Lusitaans en
Braziliaans Portugees. Zelfs wanneer het gaat over 'Nederlands', is er een verschil tussen Nederlands en Vlaams
(zoals het geschreven en gesproken wordt in België), terwijl die plaatsen zich minder dan 100 km van elkaar
bevinden. Het proces van globalisatie lijkt het te verkiezen, op een klaarblijkelijk paradoxale manier, de talen te
karakteriseren en het lijkt de strategische divergentie van linguïstische geostijlen (Tsjechisch, Slovaaks, Servisch,
Kroatisch etc.) meer bevorderlijk te maken. Aangezien taal meer en meer een waardevolle factor is voor de
kwaliteit en de concurrentiële geomarketingsector, is het noodzakelijk het vermogen te hebben om ze te
produceren (en te controleren) "Waar ze gesproken wordt". Dat is een andere reden die aan de basis ligt van de
relokalisatiestrategie van linguïstische productie, die de groeiende multinationalisatie van geglokaliseerde
meertalige dienstverleningsbedrijven mogelijk gemaakt heeft.
Glokaal
Dit neologisme komt voort uit de woorden 'globaal' en 'lokaal'. Dit nieuwe adjectief combineert de tegengestelde
betekenaars van de twee woorden: het concept van he globale en dat van het lokale. Eigenlijk komt 'glokaal' voort
uit het Engelse woord 'glokalisatie', dat in de marketingtaal verscheen aan het einde van de jaren 90 in de
Verenigde Staten. 'Glokalisatie' beschrijft de creatie van diensten die gericht zijn op internationale markten, maar
die ontwikkeld zijn om aanpasbaar te zijn aan elke lokale cultuur. Het concept van de relokalisatie van de
taalproductie (Ze produceren waar ze gesproken worden), dat aan de basis ligt van de strategische positionering
van de activiteiten van meertalige bedrijven, is niets minder dan de 'glokalisatie' van de linguïstische diensten. Na
twintig jaar van globalisatie in de wereldeconomie, kan de 'Think Global, Act Local'-strategie van de jaren 70 alleen
een nieuw productieconcept bereiken dat specifiek is voor globale en, tegelijkertijd, heel lokale activiteiten: het
glokale aspect van communicatietalen, bijvoorbeeld.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
149/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Gok van Pascal
Blaise Pascal (1623 Clermont-Ferrand,  1662 Parijs), de grote Franse wetenschapper, theoloog en filosoof vond
een gok uit (die beroemd geworden is) waarbij hij verdedigde dat het redelijk en veel aanlokkelijker was om je
leven te baseren op de gok dat God bestaat in plaats van op het tegendeel. Aangezien we ten eerste niet weten
hoe we moeten bewijzen dat de Schepper bestaat (of niet bestaat); is het verkieslijk te gokken op de positieve
hypothese. Ten tweede is het beter om te leven met het idee dat God bestaat, zoals elke religieuze traditie
duizenden jaren lang (en op elk gebied) de goede culturele basis van transcendentie aangetoond heeft. En daarbij
nog, wat als hij wel bestaat?
Gradatie
Stijlfiguur die bestaat uit de voorstelling van de elementen die een accumulatie vormen volgens een progressieve
of degressieve hiërarchie.
Grafisch tijdperk (dat van lijm en schaar)
Midden jaren 80 veranderde door de uitvinding van DTP (Desktop Publishing) de productiemethode voor grafisch
ontwerp, illustratie en fototypografie radicaal: deze drie activiteiten werden geïntegreerd op computers. Dat
betekende het einde van de fototypografie door middel van het knippen en plakken van afbeeldingen en foto's die
ook op een opmaakmodel geknipt en geplakt werden.
Grijze terminologie
Termen of idiomatische uitdrukkingen die tot de fraseologie – vaak specifiek voor de zakenwereld – behoren die
nog niet gepubliceerd werden.
Groepsdenken
Over groepsdenken werd vooral in kranten gepraat (door journalisten en heel zelden door echte en pseudofilosofen), gedurende ongeveer twintig jaar. Er worden twee basisbetekenissen geassocieerd met dit woord. Ten
eerste, het idee van een conformistisch, reducerend en simplistisch ontwerp dat over het algemeen niet
gespecificeerd is maar occasioneel gedefinieerd wordt door kritische gebruikers die tegengestelde standpunten
willen stigmatiseren. Iedereen wil dus iedereen aanvallen met de beschuldiging van groepsdenken in de mooiere
en minst onbuigzame van de relativismen. En dan is er nog een andere definitie – minder verspreid – die gaat over
de heel algemene ideologie van secularisme en politieke correctheid, wat het voorbeeld van groepsdenken
geworden is (Zie Secularisme).
Hh
Header
Tekst die een artikel introduceert, meestal in het vet geschreven.
Headline
Titel bovenaan een reclamebericht of artikel.
Herontwikkeling
Technologische reorganisatie van het productieproces en de human resources met het oog op het bedrijf
concurrentiekrachtig te maken op zijn markten.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
150/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Herschrijving
Het herschrijven van een tekst door een copywriter die schrijft volgens de regels van het vakgebied. Deze activiteit
zou veel vaker uitgevoerd moeten worden dan dat momenteel gedaan wordt. Door hun grondige kennis van
specifieke relevante onderwerpen, zijn technici vaak betrokken bij het opstellen van teksten. Technische teksten
die duidelijk uitgelegd zijn en voldoende bewerkt zijn vanuit een adverteerdersstandpunt zijn echter nog steeds
heel moeilijk te vinden. Als we in beschouwing nemen dat deze teksten bijna altijd vertaald en aangepast zijn in
andere talen, is het niet moeilijk het strategische belang van een goede herschrijving voor het merkimago van een
bedrijf in te schatten. (Zie Copywriting, Schrift en Vertaalbaarheid).
Hiaat
Het voorkomen van twee klinkergeluiden zonder pauze of tussenkomend medeklinkergeluid in twee verschillende
woorden (of in hetzelfde woord), waardoor de spreker gedwongen wordt ze met de mond open uit te spreken.
Homoniem
Een enkel woord dat twee dingen kan betekenen of naar verschillende mensen kan verwijzen, of zelfs een 'virtueel
synoniem'. Het zijn vaak synoniemen; hun semantische equivalentie is zelden perfect.
Houding
Algemene instelling van een persoon tegenover een product, dienst of merk. Houdingtype: verzameling van
publieke houdingen die, door een vereenvoudigingsproces, samengebracht worden in een standaard en
betekenisvol model (socio-culturele categorieën of marktsegmenten).
House organ
Een voltooide bedrijfspublicatie voor interne en, voornamelijk, externe communicatie (klanten, studies,
aankoopadviseurs, professionele omgevingen, public relations etc.). Bedrijfstijdschriften, die verschillende vormen
kunnen hebben, vestigen meer en meer de aandacht op de convergentie van de typische interne menselijke
relatiefuncties en de typische externe voorbije beeld- en positioneringsfunctie. House organs worden meer en
meer online gepubliceerd.
HTML
Acroniem voor Hyper Text Markup Language. Code die gebruikt wordt om hypertekst-links te creëren op het
internet.
Huisstijl
Stijlgids gekozen door een bedrijf en, meer specifiek, de typografische en grafische stijl voor bedrijfsteksten.
Hyperbool
Stijlfiguur die opzettelijk overdreven uitdrukkingen gebruikt: Het heeft eeuwen geduurd.. Hyperbool gebruikt in
reclame: de prijzen zijn schandalig laag (= uitzonderlijk laag); spotprijzen.
Hypercorrectie
Het feit dat teksten nooit perfect zijn kan ervoor zorgen dat de schrijver of proeflezer steeds opnieuw
aanpassingen maakt, buiten de grammaticale, terminologische of stilistische behoefte daaraan. Deze overmatige
correctie is bij linguïsten gekend als hypercorrectie. Het kan, niet ongewoon, als gevolgd hebben dat de tekst
paradoxaal slechter gemaakt wordt door het introduceren van bijvoorbeeld grammaticale varianten of het verlies
van de exacte betekenis van het origineel.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
151/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Hypertekst
Tekst opgeslagen in een computerformaat dat – door het gebruik van een tekstverwerkingsprogramma – de lezer
van het ene woord naar het andere kan doorverwijzen. Door op een onderlijnd woord te klikken, word je
rechtstreeks doorgestuurd naar het deel van de tekst dat overeenkomt met het woord dat speciaal opgemaakt
was. Vooral gebruikt op websites.
Hypocoristicon
Het gebruik van 'troetelnamen': Lieverd, Mammie. Een Hypocoristicon kan ook gebruikt worden met een ironisch,
sarcastisch, paternalistisch of agressief doel.
Ii
Ideogram
Gestileerde tekening van een idee of een object. Vaak gebruikt voor het ontwerpen van logo's.
Idiolect
De specifieke fraseologie van een individu in een gegeven situatie. Idiolect komt voort uit het woord technolect en
bepaald de specifieke stijl van een persoon.
Idiotisme
Uitdrukking van een idioom. Het idioom is een verzameling van ontelbare (idiomatische) uitdrukkingen die
behoren tot een specifieke gemeenschap die niet woord-voor-woord in een andere taal vertaald kunnen worden.
Bijvoorbeeld: Het regent oude wijven.
IFT
International Federation of Translators. Wereldwijde associatie hoofdzakelijk voor freelancevertalers.
Imago
Reeks waargenomen en geprojecteerde representaties volgens dewelke het bedrijf, merk of product
geïdentificeerd wordt door het publiek.
Immanent materialisme
Filosofisch concept volgens hetwelke niets bestaat behalve wat rechtstreeks en materieel geobserveerd kan
worden. Al wat abstract is, wat niet door de zintuigen kan worden waargenomen en wat niet positivistisch en
fenomenologisch is, bestaat niet (of zou niet mogen bestaan).
In-house
Interne medewerkers binnen een bedrijf. Interne vertalers, grafische ontwerpers, schrijvers, art directors etc.
Initiaal
Eerste letter van een bladzijde, hoofdstuk of paragraaf die veel groter (en vetgedrukt) geschreven is dan de tekst
om de bladzijde typografisch te illustreren. Het werd aangetoond dat het gebruik van een initiaal het aantal keer
dat een bladzijde gelezen werd tot 15% verhoogde. Monniken die in de middeleeuwen teksten overschreven,
waren zich al bewust van dit principe. Zij creëerden ook de mooist versierde letters ooit getekend (miniaturen).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
152/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Inside back
De binnenkant van het achterste deel van de omslag van een publicatie (inside front: de binnenkant van het
voorste deel van de omslag).
Institutionele reclame
Reclame die bedoeld is om het imago van een bedrijf te creëren of te ontwikkelen, en niet echt om de verkoop van
reclameproducten of -diensten te stimuleren.
Interferentie
Wanneer twee of meer talen vaak samen gebruikt worden, komt er vaak lexicale of syntactische interferentie voor.
Dit fenomeen, dat de fouten beschrijft die veroorzaakt worden door de invloed van de ene taal op de andere, is
een klassiek probleem bij vertalingen en kan opgelost worden door de tekst verschillende keren te herlezen en te
reviseren. Een slechte vertaling van het Engels naar het Nederlands kan ervoor zorgen dat het Engelse woord
eventually vertaald wordt als eventueel terwijl het eigenlijk uiteindelijk betekent, dat is het resultaat van een
lexicale interferentie tussen de twee talen. De essentiële oplossing voor dit probleem is een geglokaliseerde
productie.
Interpolatie
Een tussenvoeging die een zinsdeel opsplitst en geen grammaticaal verband heeft met dat zinsdeel: “Ik ga weg” –
zei hij – en hij vertrok.
Intra muros
Letterlijk 'binnen de muren' in het Latijn. Activiteiten, met name de productie van teksten, die uitgevoerd worden
binnen geglokaliseerde kantoren, die dus niet uitbesteed worden aan freelancers, wat de confidentialiteit
garandeert. De enige methode om te verzekeren dat teksten echt confidentieel zijn is door ze binnen het bedrijf
zelf, binnen de muren, te houden en te verwerken.
ISBN
Acroniem voor Internationaal Standaard Boeknummer (standaard internationale code voor boeken). Het ISBNnummer, dat aan elke editor toegekend wordt, moet op elk gepubliceerd werk gedrukt worden. (Zie ISSN).
ISO
Acroniem voor International Standard Organisation (Internationale Organisatie voor Standaardisatie.) De term 'ISO
9000' verwijst naar vijf internationale standaarden. De standaard ISO 9000-1 verschaft richtlijnen voor
kwaliteitsgaranties: de drie andere (ISO 9001, ISO 9002 en ISO 9003) zijn de referenties voor het garanderen van
bedrijfskwaliteitssystemen en worden toegekend door middel van een certificaat dat geleverd wordt door
geregistreerde organisaties. Terwijl de 'ISO 9004'-standaard gebruikt wordt voor interne kwaliteitscontrole,
verwijzen ISO 9001, 9002 en 9003 naar externe kwaliteitscontrole in contractuele situaties (klantleverancierrelaties). In de Verenigde Staten wordt de 'ISO 9001'-standaard ANSI/ASQC 91-1987 genoemd; in
Spanje UNE 66901; in Zweden SS-ISO 9001; in Italië UNI EN 29001.
ISSN
Acroniem voor Internationaal Standaard Serienummer (standaard internationale code voor magazines en
tijdschriften). Het ISSN-nummer, dat aan elke editor toegekend wordt, moet op elk gepubliceerd werk gedrukt
worden. (Zie ISBN).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
153/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Kk
Kader
Typografie, vaak omlijst, klaar om geïntegreerd te worden in de lay-out van een pagina.
Kennismanagement
Meertalige communicatie maakt hier deel van uit. Die wordt beheerd op basis van vertaalgeheugens en digitale
terminologische databases voor elke taal. Het hoofdkantoor van de klant, filialen in het buitenland en
geglokaliseerde vertaalbureaukantoren moeten in harmonie werken om het kennismanagement te beheren en te
ontwikkelen.
Kernactiviteit
De specifieke activiteit van een bedrijf. Sinds de jaren 90 moet elke openbare instelling en elk privaat bedrijf zijn
activiteiten concentreren op hun kernactiviteit, i.e. de specialisaties van hun activiteiten. Natuurlijk moeten ze alle
andere activiteiten extern laten uitvoeren (Zie Uitbesteding).
Kerndoelpubliek
Een groep van toekomstige klanten binnen een doelpubliek, die meer geneigd zijn positief te reageren op een
aanbod.
Knowhow
Kan zowel professionele expertise in het algemeen als de technieken en technologische systemen van een bedrijf
betekenen.
Koppen
Alle titels, tussentitels en tussengevoegde titels van een tekst.
Kwaliteit
Reeks hooggeprezen eigenschappen van een product of dienst die momenteel verkocht wordt. Om de beschrijving
'kwaliteit' te verdienen moet er een overeenkomst zijn tussen de verkoopsbeloften en de realiteit van het
aangekochte product. Een kleine zuinige auto kan van hoge kwaliteit zijn als de beweerde eigenschappen
overeenkomen met zijn effectieve prestatie, terwijl een limousine, ondanks de extreem hoge prijs, niet van 'hoge
kwaliteit' kan zijn als zijn prestatie niet overeenkomt met wat er bijvoorbeeld in het reclamebericht beweerd werd.
Bij vertalingen wordt linguïstische kwaliteit geassocieerd met verschillende niveaus van aanvaardbaarheid die
overeengekomen werden tussen de klant en de leverancier van linguïstische diensten wanneer de bestelling ervan
gedaan werd. (Zie Uitmuntendheid, ISO, Overclaim en Totale kwaliteit).
Kwaliteitslus
Kwaliteitsverzekering, zoals voorgeschreven door de ISO 9000, beschrijft de kwaliteitscontroleactiviteiten die
zullen leiden tot de verbeterende acties die ondernomen zullen worden om enige fouten te elimineren die
gevonden werden bij de vervaardiging van producten. Al deze activiteiten, 'Controle, correctie en validatie', zijn
samen bekend als de 'kwaliteitslus'. Elke 'Totale Kwaliteit'-management is gebaseerd op het principe van de
kwaliteitslus.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
154/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Ll
Lalofobie
Angst om te spreken voor een publiek. Een typische reden waarom een potentiële tolk zich zou richten op het
vertalen.
Lay-out
Geïllustreerde concepttekst, meestal met gebruik van markeringen, en meer algemeen, de grafische rangschikking
van verschillende elementen (titels, tekst, afbeeldingen etc.) van een brochure, poster, logo etc. (Zie
Opmaakmodel en Rough)
Lead
Inleidende tekst van een artikel, meestal vetgedrukt.
Leenvertaling
Gebruik van een woord uit een vreemde taal zonder de originele spelling aan te passen (bv. maestro, art nouveau,
chauffeur).
Letterlijke vertaling
Een reproductie in een andere taal die stap voor stap gecreëerd wordt vanuit een woordenboek, woord per
woord, wordt gewoonlijk een letterlijke vertaling genoemd. Klanten vragen naar niet-letterlijke vertalingen omdat
ze, natuurlijk, heel bezorgd zijn om letterlijke vertalingen. In feite is het negatief praten over letterlijke vertalingen
alsof ze een of ander vulgair duplicaat zijn inaccuraat en incorrect: eigenlijk is de letterlijke vertaling een deel van
de grote vertaalwetenschappelijke traditie, dat wilt dat een vertaling trouw is en zelfs morfologisch dicht aanleunt
bij de brontekst. De definitie van 'letterlijke vertaling' werd uitgevonden om de tendens te stigmatiseren van
beroemde 'mooie en ontrouwe' vertalingen te produceren. De moderne vertaalwetenschap beschouwt
letterlijkheid in een vertaling als het beste voor de meertaligheid van technische teksten (Zie Duplicaat en
Letterlijkheid).
Letterljikheid
Vorm van vertaling die bestaat uit het produceren van een versie die heel dicht bij de morfologie en structuur van
de brontaal ligt. Niet te verwarren met een 'woord-voor-woord'-vertaling of een duplicaat. Een letterlijke vertaling
is, in feite, een reproductie die zowel accuraat blijft in vergelijking met de originele tekst als stilistisch onberispelijk
met betrekking tot de doeltaal.
Ondanks de algemene visie dat het een slechte vertaling is, is een letterlijke vertaling de best gepaste voor
technische en commerciële teksten (en niet alleen deze). Een vertaling die niet trouw is, is geen vertaling (Zie
Duplicaat en Letterlijke vertaling).
Lezen op meerdere niveaus
Het gedetailleerd lezen op meerdere verschillende niveaus (semantisch, stilistisch, morfologisch en lexicaal)
waaraan elke goede vertaler zich wijdt om de verticale en horizontale dimensies van een tekst te leren kennen.
Diepgaand lezen is altijd de initiële fase van een vertaling.
Lijncliché
Document dat bestaat bestaat uit lijnen of vaste delen zonder enige gradatie in tinten, dat daardoor
gereproduceerd kan worden zonder screening.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
155/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Lingua franca
Een tamelijk rudimentaire gemengde taal die opgebouwd is uit de grammatica en woordenschat van een aantal
verschillende talen. Vaak gevonden in meertalige gemeenschappen in havensteden. Ook pidgin genoemd.
Linguïstische constructie
De moderne vertaalwetenschap richtte zich, vooral in de jaren 90, meer en meer op de informatietechnologie en
de telematica om nieuwe meertalige productietechnieken te ontwikkelen. De succesvolste resultaten van
linguïstische constructie zijn lokalisatie en vertaalgeheugens (Zie Lokalisatie en Vertaalgeheugensysteem).
Linguïstische controle
Een linguïstische controle is de initiële fase van de 'kwaliteitslus' die uit minsten twee andere handelingen bestaat:
de verbetering van geïdentificeerde fouten en een definitieve validatie van de tekst. De linguïstische controle van
meertalige teksten wordt uitgevoerd door met verschillende parameters te werken, die natuurlijk in een contract
vastgelegd moeten worden (als je er zeker van wilt zijn dat je goed bediend wordt). In feite is een linguïstische
controle, of vaker linguïstische controles in het meervoud, de hoeksteen van de linguïstische kwaliteit (en van de
eventuele lay-out). Een eenvoudige orthosyntactische controle kan even makkelijk toegepast worden als een
relevantiecontrole (tijdens het schrijven), semantische accuratesse (tijdens het vertalen), controle van de
terminologie en idiomatische bewoording, controle van geografische en sociale stijlen, tekstuele gepastheid met
betrekking tot de lay-out van de tekst etc. Dit kan geïmpliceerd zijn in een contract, maar het is beter om het te
specificeren. (Zie Lezen op meerdere niveaus en Kwaliteitslus).
Lipsynchronisatie
Gesynchroniseerde dubbing van films waarbij het geluid van de woorden getimed wordt om overeen te komen
met de lipbewegingen. De vertaling van teksten voor lipsynchronisatie verschilt van die voor ondertiteling.
Ondertiteling heeft meer betrekking op de segmentering van visuele scènes dan met articulatie van de lippen.
Litotes
Stijlfiguur, een vorm van allusie gebaseerd op negatie van het omgekeerde van wat je wilt zeggen: "Geen slechte
zanger" of "Niet ongelukkig".
Logo
Afkorting van logotype. Handelsmerk, symbool etc. (van een bedrijf of instelling) dat vaak de afgekorte of
verlengde naam van het merk in zijn ontwerp bevat. Voorbeeld: de appel van Apple of het IBM-logo in horizontale
lijnen.
Logos
Logos is het woord, de reden en het mysterie van het leven van waaruit alles voortkomt: Het christendom legt uit
hoe de Schepper het Woord belichaamde door Jezus Christus in menselijke gedaante. Meertaligheid heeft Logos in
zijn afkomst en oorsprong. Maar ook aan zijn einde en uiteindelijke doel.
Logosfeer
Een neologisme dat in de jaren 80 uitgevonden werd door de Franse schrijver Michel Tournier. De betekenis die hij
eraan gaf was het universum van woorden en concepten specifiek voor dichters en romanschrijvers.
Lokalisatie
Proces van het aanpassen van software met het oog op die te verhandelen op een specifieke internationale markt.
Dit proces, eenvoudig en toch complex, bestaat uit het vertalen van de gebruikersinterface, het aanpassen van
dialoogvensters, het integreren van specifieke nationale kenmerken (wanneer nodig) en het controleren van het
resultaat om te verzekeren of het programma nog altijd perfect werkt.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
156/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Ludditisme
Een werknemersvereniging in Groot-Brittannië aan het begin van de negentiende eeuw die tegenstand bood tegen
de introductie van machines, waarvan gedacht werd dat ze werkloosheid zouden veroorzaken. De naam
Ludditisme is afgeleid van Ned Ludd, een werknemer die een textielmachine vernietigde in 1779. De initiële
tegenstand van Europese ambtenaren tegen machinevertaling herinnert aan deze beweging (Zie
Machinevertaling).
Mm
Machinevertaling
Een computersysteem gecreëerd voor automatische vertaling (Zie Basisvertaling en Vertaalgeheugensysteem).
Marketing
Coördinatie van activiteiten en studies die erop gericht zijn de behoeften van consumenten te identificeren, te
anticiperen en te vervullen om zo de hoogst mogelijke winst behalen op het bedrijfskapitaal en dus de beste
producten aan de beste consumentenprijs aan te bieden. Het concept van marketing omvat talrijke activiteiten,
van het idee voor een product tot de dienst-na-verkoop. Marketingmix: een combinatie van zakelijke activiteiten
die betrokken zijn bij de marketing van een product (prijs, verpakking, reclame, verdeling, promotie, DM, PR,
internet etc.).
Marktsegment
Deel of sector van de markt dat, om technologische of commerciële redenen, openstaat voor nieuwe oplossingen.
De segmentering van de markt verandert dus voortdurend.
Mastering
Alle technische activiteiten die de opname van de matrix (analoog of digitaal) van een mastertape mogelijk maken
en die gebruik maken van akoestisch en/of videomateriaal dat gemixt wordt in de studio. Na de montage en de
dubbing wordt de master gebruikt voor het publiceren van cd's of (publishing) dvd's. (Zie Editing, Dubbing,
Lipsynchronisatie en Publishing).
Materialisering
Etymologisch stamt het af van 'materiaal': 'ding', 'object'. Het is het proces van 'objectivering' dat ervoor zorgt dat
materialistische en positivistische mensen de realiteit omzetten naar 'dingen'. Tot op het punt dat ze zelf dingen
worden met een lotsbestemming van nietigheid, aangezien iedereen nog altijd zal sterven. Aangezien
transcendentie ontkend wordt, is materialisering onvermijdelijk: daardoor worden meertalige activiteiten, via een
roekeloze besparing, behandeld als spijkers die per kilo verkocht moeten worden.
Meertaligheid
Meertalige diensten zijn de activiteiten van geglokaliseerde vertaalbureaus die leveren aan bedrijven die deze
diensten moeten uitbesteden om zich te kunnen concentreren op hun eigen kernactiviteiten (Zie Uitbesteding en
Kernactiviteit).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
157/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Meervoudig auteurschap
Eigenschap van een tekst waarvan het schrijven en vertalen door meerdere mensen uitgevoerd werd. Naast de
schepper en schrijver zijn er de vertalers, revisoren, terminologen, verantwoordelijken voor de homogeniteit en
verantwoordelijken voor de validatie. Het idee dat een pragmatische (industriële) tekst geschreven of vertaald kan
worden door één enkele persoon komt voort uit een achterhaald concept en organisatie en is, in ieder geval,
vandaag onrealistisch.
Metafoor
Stijlfiguur waarbij twee objecten vergeleken worden door middel van analogie: Deze wet effent het pad voor
misbruik.
Metataal
Technische taal of systeem gebruikt om over een andere taal of systeem te praten. Het is niet mogelijk de kwaliteit
van een tekst te beoordelen zonder metataal of een gespecialiseerd glossarium, dat de structuur, morfologie en
geanalyseerde termen precies definieert. De creatie van dit interdisciplinair glossarium is bedoeld om een
professionele, filosofische en theologische metataal te verschaffen.
Metonymie
Stijlfiguur waarbij een woord dat naar een voorwerp refereert de zaak vervangt die bedoeld wordt (waarbij de
oorzaak het effect vervangt, de houder de inhoud etc.): Hij dronk een glas.
Modernisme
Het streven naar moderniteit is ingeschreven in de genetische code van de mens: het eerste antropomorfe wezen
dat op twee voeten staat, keek, verrast en verwonderd, naar de lucht en begon richting moderniteit te wandelen.
Later werd de tweevoeter een techno-wetenschapper en, bovenal, verloor zijn verwondering voor de natuurlijke
wereld en raakte overtuigd van het positivistisch materialisme; ze werden modernistisch, niet modern. Met andere
woorden, ze bleven nieuwsgierig en bleven zelfs dingen scheppen, maar vergaten dat ze een schepsel waren.
Monolokalisme
Ondanks de toenemende globalisering van de wereldeconomie zijn er veel bedrijven die gemonolokaliseerd
blijven. Daar is niets mis mee: je móet niet multinationaliseren. Tenzij de aard van de productie van jouw
activiteiten vereist wat, sinds de jaren 90, gekend is als geglokaliseerde multinationalisatie. Het voorbeeld van
meertalige communicatieactiviteiten is, in dit geval, duidelijk: aangezien talen alleen geproduceerd en gevalideerd
kunnen worden in kantoren die gelokaliseerd zijn in de doeltaallanden, moet je zo veel geglokaliseerde kantoren
hebben als er talen beloofd werden aan de klanten. Monolokalisme is dus antagonistisch aan de productie van
meertalige diensten.
Monosemie
Uitdrukking of woord dat maar één betekenis heeft. Tegengestelde van Polysemie (Zie Polysemie).
Motivaties
Psychologische redenen die individuen ertoe drijven te reageren of niet te reageren (verlangen, prestige, angst
etc.) op een reclamebericht.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
158/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Multinationalisatie
Handeling die een bedrijf toelaat verschillende andere actieve kantoren op te richten in andere landen dan waar
het bedrijf gelokaliseerd is. Omdat globalisatie een onomkeerbaar fenomeen is, kan een groot aantal bedrijven,
zelfs de kleinste, het niet helpen internationale dimensies aan te nemen, ofwel door het exporteren van hun
producten of diensten, of door hun aantal internationale kantoren te verhogen. Bedrijven die meertalige diensten
produceren, hebben, per definitie, een multinationale roeping. Ze riskeren het echter op de zijlijn te blijven staan
door hun intrinsieke en achterhaalde onaanpasbaarheid aan de vereisten: er is niets absurder dan het produceren
van een folder in het Chinees of in het Spaans in Berlijn. De multinationalisatie van de linguïstische
dienstenproductie wordt daardoor onmisbaar en onvermijdelijk (Zie Monolokalisme en Glokaal).
Mysterie
Dit woord is zeldzaam geworden. Het wordt gebruikt in de situatie waar er aangenomen wordt dat er een mysterie
is tot op het moment dat mensen de 'waarheid van de feiten' ontdekken (bijvoorbeeld bij een onopgeloste
moord). In principe zouden mysteries, in onze positivistische en materialistische cultuur, niet mogen bestaan: al
wat de metafysica betreft, buiten wat tastbaar is, bestaat niet. De mens zou alles moeten en kunnen weten,
zonder grenzen, beweren wetenschappers. Het hangt allemaal van het individu af, van hun eigen ongelimiteerde
wil. Geen enkele realiteit controleert hen of kan hen controleren etc. Het is ook eigenaardig (maar begrijpelijk en
consistent) dat het woord mysterie hooggeprijsd geworden is in de zogenaamde esoterische cultuur van obscure
en geheime enigma's die nog steeds veel gebruikt worden in een zeker soort van film en horrorliteratuur
(literatuur die een goedkope toe-eigening van de onweerstaanbare drang naar transcendentie representeert).
Nn
Naamsbekendheid
Het vermogen van een merk om door het publiek herkend te worden. Geassisteerde naamsbekendheid:
herkenning van het merk in een lijst dat het merk bevat. Spontane naamsbekendheid: spontane vermelding van
het merk wanneer het producttype in kwestie vermeld wordt.
Nemesis
In de Griekse mythologie was Nemesis, dochter van de Nacht, een personificatie van de gerechtigheid en de orde
in het universum. Ze sloeg genadeloos diegenen die hun natuurlijke en ontologische status te boven gingen neer
met haar wraak. Het woord nemesis kreeg dan de betekenis van het onvermijdelijke van je eigen lot dat zich
tragisch zal keren als je het probeert te bedriegen.
Neografisme
Vervormde spelling van een woord dat de manier waarop het uitgesproken wordt niet beïnvloedt: Een kado voor
jouw verjaardag.
Neologisme
Verschillende duizenden woorden die dezelfde achting krijgen in alle talen. In mindere mate is het ook mogelijk
om de verdwijning van het gebruik van de woorden te zien. Taal evolueert meer dan je misschien denkt.
Neologisme is dus de kunst van het uitvinden van nieuwe woorden. Aangezien je geen nieuwe uitdrukkingen kan
creëren zonder enige filosofische regels, moeten specialisten de creatie van nieuwe technisch-idiomatische
woorden uitvoeren, in het bijzonder als de woorden in kwestie meertalige woorden zijn die aangewend worden
voor technologisch gebruik of voor internationale producent of bedrijfsmerken (industrieel neologisme).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
159/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Nihilisme
Filosofie die enige absolute waarde in het leven ontkent: het gebrek, voor hen, aan een fundament in het bestaan
van transcendentie is de basis ervan. Friedrich Nietzsche, de grote Duitse filosoof van de negentiende eeuw nam
deze theorie (die al terrorisme veroorzaakt had in Rusland) op en ontwikkelde ze aanzienlijk. Het bracht hem tot
zijn beroemde uitspraak "God is dood". In realiteit stierf de grote Duitse filosoof, die als de belichaming van het
nihilisme beschouwd werd, in Weimar op 25 augustus 1900, terwijl God nog altijd in leven was, en blijft.
Emblematisch stierf de denker volledig krankzinnig, na filosofisch een paard omhelst te hebben in Turijn. Hoewel
hij gezegend was met een verbijsterende intelligentie en indrukwekkende cultuur, is het door opzettelijk het
bestaan van de Schepper te ontkennen onvermijdelijk geweest dat zijn grootse verstand alle zin voor rede verloor.
Momenteel is nihilisme een banale kwestie geworden voor winkelassistentes. Het werd getransformeerd tot de
smakeloosheid van al het filosofische discours. De moderne concepten van politieke correctheid, de vrolijke
oppervlakkigheid van de televisie en de onbevredigende theorieën van het secularisme hebben het overgenomen
op het niveau van de massale nihilistische cultuur (Zie Secularisme).
Nulfout
Niveau van uitmuntendheid specifiek voor het editing-kwaliteitsniveau: niet alleen werden de teksten vertaald en
gereviseerd tot in het kleinste detail, maar de terminologie werd ook gevalideerd om de tekst geo- en
sociostilistisch geschikt te maken, alvorens de meertalige homogenisatie uitgevoerd wordt en voor de definitieve
controle voor hun conformiteit aan de lay-out en illustraties. Het 'akkoord-voor-drukken' kan alleen ondertekend
worden met de zekerheid dat de beslissende 'nulfout'-editing-kwaliteit bereikt werd. Wat de garantie van 'nulfout'
met betrekking tot publishing aangaat, is het mogelijk die te bereiken door het controleren en valideren van de
definitieve prepress-handelingen en die betreffende het drukken, tot en met het voltooien en het binden. In het
geval van audiovisuele publicaties, wordt de 'nulfout' bereikt na het controleren van de master (opname-,
dubbing- en postproductiecontroles). In feite is de definitie van 'nulfout' meer een metafoor voor het streven naar
uitmuntendheid: als eenvoudige stervelingen weten we dat absolute perfectie niet bestaat.
Oo
Omkadering
Tekst geformateerd om de uitlijning van een afbeelding te volgen.
Omnibuswoord
Woord dat alles kan betekenen en dus alleen vanuit de context begrepen kan worden: Geef dat ding eens door,
alsjeblieft.
Ongelijke rand
Tekst met uitlijning aan de linker- of rechterkant.
Onomatopee
Schrijfwijze van woorden waarvan het geluid de imitatie is van het geluid of de actie die bedoeld wordt: koekoek,
knots, oehoe. Merk op dat zo'n woord heel vaak vertaald moet worden: KUKELEKU wordt COCK-A-DOODLE-DOO in
het Engels, COCORICO in het Frans, CHICCHIRICHI in het Italiaans, QUIQUIRIQUI in het Spaans en KIKERIKI in het
Duits.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
160/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Ontologie
Filosofische studie van het Wezen zelf. Aristoteles (en de scholastiek) definieerden het, met de naam
transcendentia, door het aangeven van zijn aard, “het ding in zichzelf”, als wezen voorbij zijn verschijning en
kenmerken.
Oor
Ruimte rechts en links op de voorpagina van een publicatie (krant, tijdschrift, house organ etc.) waarin de titels
gedrukt worden van de artikels die in de publicatie verschijnen .
Opeenvolging van tijden
Grammaticale regel die stelt dat de tijd van werkwoorden en ondergeschikte zinsdelen bepaald wordt volgens de
hoofdzin: Bijvoorbeeld: Ik deed wat gedaan moest worden. Ik ga doen wat noodzakelijk is gedaan te worden.
Opmaakmodel
Gedrukt plan klaar om gereproduceerd te worden (lichtdruk door camera of scanner) en gecreëerd tijdens het
samen zetten van de fotografisch gezette tekst, foto's en illustraties. (Zie Definitief en Lay-out).
Opschrift
Eerste zin waarmee een artikel, reclamebericht of tekst begint. Moderner gebruik dan 'incipit'. Ook de verklarende
tekst die aan een afbeelding toegevoegd wordt.
Overclaim
Wanneer reclame te veel belooft. De systematische overclaim van 'brievenbus'-vertaalbureaus heeft veel schade
toegebracht – en blijft dat doen – aan het imago van vertaalbureaus.
Oxymoron
Stijlfiguur waarbij twee tegengestelde of incongruente termen samengezet worden: Een zwakke tiran; wrede
vriendelijkheid.
Pp
Pagina-opmaak
Stilistische positionering en proportionaliteit van grafische elementen, foto's en tekst op een pagina. (Zie Lay-out
en Voorkeursplaats).
Papierloos
Begin jaren 80 vond er een uitzonderlijke versnelling in de computerdigitalisatie plaats die de globale productie op
vijfentwintig jaar gerevolutioneerd heeft. En dat gaat zo door. Futurologen van die tijd wijdden al hun tijd aan
zowel enthousiaste als leeghoofdige voorspellingen. Eén daarvan was dat er kantoren zonder papier zouden zijn.
We weten wat er gebeurd is: we hebben nog nooit zo veel gedrukt papier gezien ...
Paralogisme
Drogreden, hoewel ter goeder trouw.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
161/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Paroniem
Woord of opeenvolging van woorden die een gelijkaardige spelling, maar verschillende betekenis hebben:
Onderwijs en Onderwijl. Besteedbaar en Bekleedbaar.
Pay-off
Korte afsluitende zin in een filmpje of op een afgedrukt reclamebericht dat ofwel boven het handelsmerk geplaatst
wordt, of eronder. Vaak bestaat de pay-off uit de opvolging van het logo en vat het de activiteit of de positionering
van het bedrijf samen).
Pictogram
Gestileerde tekening die een boodschap voorstelt zonder het gebruik van woorden.
Pidgin
Zie Lingua franca.
Pinksteren (spreken in tongen)
In Handelingen der Apostelen (2:1-11) wordt de miraculeuze gebeurtenis (festival – als je dat kan zeggen –
tweeduizend jaar sedert Pinksteren) beschreven waarbij Jezus' volgelingen plotseling alle talen begonnen te
spreken die in die tijd bestonden. Het katholieke idee van de universele aard van de boodschap van de christelijke
verlossing werd afgebeeld door het overwinnen van het Hebreeuwse religieuze concept van die tijd, dat de
boodschap enkel voor het 'uitverkoren volk' (de Joden) bestemd was.
Polysemie
Woord of uitdrukking met meerdere betekenissen. (ZieMonosemie).
Positionering
Beeld of waarneming van een merk, product of zelfs bedrijf in vergelijking met andere merken/producten in
hetzelfde vakgebied of een concurrent.
Presentatief (aankondiging (voor)naamwoordelijke groep)
Een grammaticale vorm die ervoor zorgt dat een deel van een zin onder de aandacht gebracht wordt: Hier is het
document waar ik gisteren over praatte. Er zit een vlieg in mijn soep.
Productieleider
Specialist in prepress en expert in procedures voor afdrukken en doorsturen. In feite zijn zij de cruciale schakel
tussen het ontwerp en de productie van een afdruk. Ze kunnen dus werken – vanaf de projectfase – van
doorsturen tot ontwerp en verschaffen hun kostbare knowhow, gebaseerd op ervaring. Daarnaast controleren ze
de 'prijs-kwaliteit'-verhouding door het ontwerp te beïnvloeden en te verzekeren dat elke productiefase van een
afdruk perfect voltooid wordt. In België worden ze chef van de productie genoemd. Let op, een productieleider –
zoals grafische ontwerpers – worden verwacht zich enkel bezig te houden met de tekst vanuit een grafisch
standpunt.
Proef
Definitieve versie die door de klant voor akkoord ondertekend moet worden alvorens ze afgedrukt of online gezet
kan worden. Waar nodig kan het vertaalbureau ook de verantwoordelijkheid nemen voor het ondertekenen van
ontwerpen die klaar zijn om af te drukken.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
162/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Proeflezing
Revisieproces van controle en verbetering dat een vertaler uitvoert op een tekst die al vertaald werd door iemand
anders. Het moet opgemerkt worden dat de doeltaal de moedertaal van beide vertalers moet zijn. Het is ook
noodzakelijk dat de eerste vertaler het laatste woord heeft over het al dan niet toepassen van zijn collega's
verbeteringen op de tekst. Hij zal ze alleen introduceren na de precisie en relevantie van de verbeteringen van de
revisor gecontroleerd te hebben. Want uiteindelijk kan ook de proeflezer fouten maken! Het wordt erkend dat
deze dubbele controle over het algemeen ondersteund wordt door de natuurlijke en welbekende jaloezie van de
eerste vertaler, die de verbeteringen alleen zal toepassen als ze systematisch gepast, terminologisch precies en
stilistisch gerechtvaardigd zijn. Teksten die bedoeld zijn voor publicatie worden vaak verschillende keren
gereviseerd: door een technische expert voor de terminologie, door de copywriter die tenminste tweetalig is (om
de getrouwheid van de reproductie van betekenis en stijl te verzekeren) en door een taalcoördinator (om de
homogeniteit te verzekeren).
Psychografie
Beschrijving en analyse van het psychologische en gedragsprofiel van een individu of een groep consumenten.
Psychologisme
Het psychologisme, dat een massafenomeen geworden is, lijkt onze moderne cultuur te willen domineren. De
absurditeit van sommige verdicten (zoals de vrijspraak in moordprocessen door 'tijdelijke
ontoerekeningsvatbaarheid' of de veroordeling van inbraakslachtoffers voor het 'pronken met hun weelde')
reduceren radicaal de ostentativiteit van de media en, bovenal, de namiddagtelevisie. De psychoanalyse van
Freud, die zelden gelezen wordt en slecht geïnterpreteerd wordt, is een de facto vervanging geworden voor het
idee van de zonde: mensen gaan veel meer naar de psychologen, liggend op een sofa, in plaats van te biechten op
hun knieën. Zoals altijd is psychologie in orde (het heeft altijd bestaan), maar niet de gedegenereerde versie van
het moderne psychologisme.
Publiek
Groep van mensen die, over een vaste periode, blootgesteld worden aan een reclameboodschap. Cumulatief
publiek: gewonnen publiek door herhaling van de boodschap. Potentieel publiek: groep van mensen die bereikt
zouden kunnen worden door een format tijdens een campagne. Eigenlijk publiek: deel van het publiek dat ook echt
bereikt wordt in de doelgroep. Effectief publiek: deel van het publiek dat de typologische eigenschappen heeft van
de doelgroep. Publiek heeft ook betrekking op lezerspubliek.
Publishing
Alle activiteiten verbonden met de publicatie van reclamemateriaal, uitgevoerd door ofwel een bedrijf of een
instelling met gebruik van verschillende formaten (papier, cassettes, cd, dvd, websites etc.). Multimedia-publishing
verwijst naar publicaties die geïntegreerd zijn of in verschillende formaten beschikbaar zijn. Publishing bestaat dus
uit mastering (de audiovisuele opname waarvan cd's gekopieerd kunnen worden), prepress (van de illustraties en
pagina-lay-out bij DTP tot en met de productie van films) en editing, met andere woorden, alle schrijfactiviteiten
(copywriting, herschrijven, schrijven van scripts) die vooraf gaan aan de lay-out, beeld- en geluidopname. De term
publishing wordt vaak als een synoniem voor editing gebruikt, zelfs als deze laatste een meer beperkte betekenis
heeft. (Zie Editing).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
163/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Rr
Recto
De oneven bladzijde (rechterkant) van een publicatie (geprezen door adverteerdes door de hogere zichtbaarheid
in vergelijking met de even bladzijde).
Redactionele reclame
Informatieve reclame die lijkt op een redactioneel artikel van het medium. Ook reclamereportage genoemd.
Relativisme
Aangezien de waarheid niet bestaat voor ongelovigen en aangezien, voor hen, het leven geen betekenis heeft,
worden alle ideeën en acties als gelijkwaardig gewaardeerd. Alles is dus relatief in de onbeduidendheid van
vergelijkingen waarbij elke projectualiteit altijd gelijk is aan de andere, zelfs als ze verschillend is: hoe dan ook, we
verkeren in nietigheid en we bewegen allemaal richting nietigheid, is de stelling van dit relativistische idee dat
ellendig tegenover het leven staat.
Religare
De etymologische wortel van religie: in feite is de religieuze houding die van het permanente en eindeloze zoeken
naar het verband met alles en het andere. Religiositeit is in geen geval een 'godvruchtige' en terugdeinzende
houding, maar een permanent zoeken naar de absolute waarheid en gerechtigheid. Helemaal het
tegenovergestelde van relativisme, bijvoorbeeld.
Relokalisatie
In de linguïstiek betekent relokalisatie het terugbrengen van een activiteit naar de oorspronkelijke locatie van waar
het gedelokaliseerd werd (of die gebaseerd is op delokalisatie). Taalproductie kan idealiter, en met het hoogste
niveau van accuratesse, alleen uitgevoerd worden in het land of de landen waar de taal (talen) gesproken wordt
(worden). Ze onbezonnen in het buitenland (of in een andere geostilistische regio) produceren, is onzin. Dat is de
basisreden voor het uitvoeren van de glokalisatie van productie en validatie bij meertalige diensten.
Rem
Negatieve motivatie die een individu ertoe drijft iets niet te doen. Bijvoorbeeld, de voorbereiding van
verkoopargumentaria of het schrijven van mailing-brieven moet rekening houden met remmen en ze snel
ontkrachten.
Retorica
Logische en esthetische structurering van taal. De klassieke retorica bestond uit drie hoofdonderdelen: inventio
(stofvinding), dispositio (schema van de rede) en elocutio (stijlleer). De kunst van het schrijven, ondanks de bijna
totale verwaarlozing van de eerste twee onderdelen, blijft het doel van al het linguïstische onderwijs. Vandaag
beschouwen we de retorica als alleen betrekking hebbend op de stijl.
Ritmische aanpassing
Een vertaling – in zeer vrije zin – die geproduceerd wordt waarbij het ritme van een lied of muzikale basis waarbij
de basis niet veranderd kan worden, gerespecteerd wordt. Ritmische aanpassing wordt bediscussieerd in
audiovisuele editing.
Rough
Voorbereidende ruwe schets van een document met illustraties, titels en tekst om aan een klant te tonen om hun
voorlopige goedkeuring te verzekeren.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
164/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Ss
Sabir (mediterrane lingua franca)
Pidgin. Zie Lingua franca.
Schrift
Moderne communicatie, zelfs mondelinge communicatie, is altijd verschuldigd aan haar geschreven voorbereiding.
Vaak wordt het gedefinieerd door de uitdrukking 'conceptschrijven', wat de twee belangrijkste functies van
schrijven aangeeft, ideeënvorming en compositie. Het schrijven wordt vaak uitgevoerd op basis van een briefing
met de klant om een brochure, folder, artikel of zakenkrant voor te bereiden. De teksten worden, eens ze
geproduceerd zijn, vertaald door vertalers, terminologen en revisoren en worden vaak gelay-out en geïllustreerd
door grafische ontwerpers die instaan voor zowel het drukken als het vormgeven. Het is niet ongewoon dat het
schrijven (of zelfs het herschrijven) tijdens de voorbereiding van een website gefinaliseerd wordt door de
webontwerpers en webmasters die het uploaden naar het internet. (Zie Copywriting en Herschrijving).
Sciëntisme
Zoals gezien kan worden in de adjectieven die voor de suffix 'isme' gevoegd worden (zoals sociologisme,
psychologisme, secularisme etc.), is sciëntisme de ongecontroleerde en ontrouwe verduistering van de betekenis
van wetenschap (science). Het is het idee dat alle waarheid, kennis en moraliteit (tot het beste waarop ze
gefundeerd kunnen worden) alleen kunnen voortkomen uit de resultaten van experimenten. Metafysica,
transcendentie en het absolute bestaan niet, volgens sciëntisme, of moeten verbannen worden: in deze gevallen
zou alleen logica pretenderen rationaliteit en rede te vervangen.
Secularisatie
Oorspronkelijk was het een beweging waarbij de 'seculaire' staat bezit nam van de rijkdom en het bezit van de
Kerk. Sinds de Franse revolutie veranderden deze confiscaties geleidelijk in ten eerste de complete scheiding van
Kerk en staat en dan in de pretentie van het uitsluiten van de kerkelijke gedachte uit de volledige samenleving.
Moderne secularisatie wordt ook secularisme genoemd (Zie Secularisme).
Secularisme
Een beweging die niet alleen de scheiding van de machten tussen Kerk en staat bepleit, maar ook – meer en meer
– de uitsluiting van de kerkelijke gedachte uit enige 'openbare ruimte'. Secularisme heeft dus als doel – vaak
zonder het te vermelden – acceptatie te bereiken voor 'seculariteit' als een nieuwe religie, meer politiek totalitair,
volgens dewelke het bestaan van enige andere religie zich beperkt tot de intieme of private sfeer: De kerkelijke
gedachte zou zich – daar aan toegevoegd – moeten beperken tot de 'grenzen' van de Kerk zelf. De burgerlijke
samenleving behoort tot het niet-religieuze en het feit dat er veel niet-religieuze mensen zijn die geloven
(natuurlijk, ze vormen de overgrote meerderheid), is van geen belang: ze moeten zich maar tevreden stellen met
het beleven van hun religie in hun Kerk alsof het een onbelangrijk bijgeloof is. Secularisme beweert ook de
dominante ideologie van onze tijd te zijn.
Segmentering
Scheiding van een bevolking of een index volgens bepaalde criteria (over het algemeen sociocultureel en
economisch).
Semantiek
In de linguïstiek, de studie van de betekenis binnen een zin en in zijn context. Semantische verwantschap in een
vertaling bestaat uit de totale reconstructie (niet meer, niet minder) van de connotaties van de brontekst in de
doeltekst.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
165/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Semiologie
Wetenschap die de betekenis en codificatie van tekens bestudeerd. Bij reclame en marketing, bijvoorbeeld, kijkt
het naar het vermogen van een boodschap of actie om iets uit te drukken of te betekenen.
Semiometrie
Marktonderzoek met als doel de culturele en semiotische verbanden tussen producten en hun klanten te
analyseren.
Slagzin
Laatste, culminerende zin van een artikel of een tekst die de pointe creëert (Zie Base line).
Slotzin
Laatste zin van een artikel of copy.
Snijtekens
Ook snijlijnen genoemd. Ze worden toegevoegd aan een document tijdens de kopieerfase om aan te geven waar
het papier na het afdrukken gesneden moet worden
Sociologie
De zogenaamd moderne cultuur maakt niet langer een onderscheid tussen het echte en het rationele. De
sociologie doe zich voor als hoogst rationeel door het te laten lijken dat zijn bevindingen (wanneer ze werkelijk
realistisch en goed onderzocht zijn) niet lijden onder een kort of overgankelijk kenmerk van de tijd of van een visie.
Het adjectief sociologistisch verschilt dus van sociologie aangezien het zijn vluchtige en ideologische betekenis
onder de aandacht brengt. Bijvoorbeeld: een bedrijf als marktleider beschouwen door naar maar één parameter te
kijken, de omzet. Het moet opgemerkt worden dat deze neiging om de tijdelijke en op voorkomen gebaseerde
kwestie te laten samenvallen met de resulterende grondgedachte van een wereldvisie waar zin, de ultieme
betekenis, voortdurend ontzegt wordt.
Sofist
In Griekenland, tussen de vijfde en de vierde eeuw v.C., waren de Sofisten van filosofisch belang, vooral met
betrekking tot speculatie: ze amuseerden zich met het om de beurt verdedigen van de meest tegengestelde
posities en ontwikkelden op die manier de retorica van het tijdperk, de taal van de overtuiging en het zuivere
argument. Hun leus was dat geen bewijs mogelijk is: het bewijs dat ze beiden konden 'bewijzen' en waarvan ze de
betekenisloosheid konden aantonen. Ze zijn de voorvaderen van de nihilisten en relativisten van onze tijd en zijn
ongewild de stichters van het huidige modernisme waar het winnende resultaat de enige geprezen waarde is. De
Sofisten waren niet echt geïnteresseerd in de moderniteit (hun ideologie werd door de Peloponnesische Oorlog
opzijgeschoven), maar in modernisme en zijn methoden. Als ze in onze tijd zouden leven, zouden ze
reclamemakers zijn in de stijl van de jaren 80 en 90, heel 'hip' maar in crisis.
Soloecisme
Een grammaticale fout die verschilt van een barbarisme (een fout die over het algemeen door een buitenlander
gemaakt wordt) waarbij het lijkt alsof de grammaticale regels gerespecteerd worden: Hun zeggen dat er een
aantal leerlingen op tijd waren.
Sterke taal
De definities van sterke en zwakke talen houden verband met economische en demografische parameters.
Chinees is een sterke taal (1,6 miljard sprekers) en Estisch een zwakke (1,35 miljoen sprekers). Elke taal is relatief
gezien belangrijk vanuit een cultureel standpunt (onafhankelijk van zijn historische traditie).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
166/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Stratificatie
Onderzoekstechniek waarbij de bevolking in een reeks opvolgende lagen onderverdeeld wordt die gedefinieerd
worden volgens sociologische, economische, culturele etc. factoren.
Studie
Handeling gericht op de observatie van individuen en feiten. Consumentenonderzoek: onderzoek naar
consumentengedrag. Marktonderzoek: onderzoek, verzameling en analyse van kwantitatieve en kwalitatieve
informatie over de echte en potentiële markt van een bedrijf. Motivatieonderzoek: onderzoek naar de bewuste en
onbewuste motivaties van mensen met betrekking tot een product. Omnibusstudie: collectieve studie waarbij
verschillende klanten de optie hebben om specifieke zelfgekozen vragen voor te leggen aan een gedeelde
steekproefgewijs samengestelde groep. Kwalitatieve studie: studie met een beperkt aantal mensen die
ondervraagd worden met open vragen met als doel de onderliggende redenen te definiëren voor gedragingen,
zonder zich zorgen te maken over de kwantificering en categorisering van de verkregen antwoorden.
Stylesheet
Bladzijde waarop de basiskenmerken van de typografie en de grafische stijl van een publicatie gedefinieerd zijn.
Het stylesheet maakt het mogelijk dat alle publicaties de specifieke huisstijl van een bedrijf of een instelling
bevatten.
Synoniem
Term die gegeven wordt aan een zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord, bijwoord, werkwoord of enige
andere uitdrukking, die hetzelfde betekent als een andere en dus, wanneer ze omgewisseld worden, de betekenis
van de uitspraak niet beïnvloeden. Het kan ook verwijzen naar twee uitspraken, die als synoniem beschouwd
worden.
Syntagma (meervoud syntagmata)
Term die verwijst naar de reeks van twee of meer linguïstische elementen. Hier volgt een voorbeeld waarbij de
vorige zin verdeeld werd in syntactische units: Term die verwijst naar/de reeks van/twee of meer linguïstische
elementen.
Tt
Taalindustrie
De toenemende globalisatie in de wereldeconomieën versnelde aanzienlijk vanaf de jaren 80 dankzij de komst van
de digitalisering en het internet. De resulterende ontwikkeling in het gebruik van talen creëerde een industrie die
zowel linguïstische diensten als software (vertalingen met gebruik van vertaalgeheugens) produceert.
Teaser
Reclameslogan of grafische kunstgreep speciaal ontworpen om de lezer te intrigeren, die dan later gevolgd wordt
door een tweede tekst of opvolgend reclamebericht dat het eerste verklaart en zo de opgewekte nieuwsgierigheid
van de lezer vervult.
Techneem
Minimaal uitdrukkingselement dat tot een technische woordenschat (het technolect) behoort.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
167/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Technische vertalers
Een zogenaamde technische vertaler die meer vanuit de praktische behoeften van de klanten en brievenbussen
gecreëerd wordt dan vanuit de realiteit in de wereld van het vertalen. De twee hoofdredenen hiervoor zijn
eenvoudig. Al meer dan een kwarteeuw reisden en leefden vertalers met diploma's (vaak Masters in hun
vakgebied), die bedreven waren in vreemde talen, in het buitenland (zowel om familiale redenen als om studies en
professionele posities). Na het behalen van hun diploma's beginnen ze hun carrière als vertalers met vrijwel geen
andere professionele of technische ervaring. Ten tweede is het aantal technische specialisaties – duidelijk – te
groot om nog te tellen geworden: hoe kunnen deze vertalers zich daarin specialiseren? Dat is simpelweg
onmogelijk. Hoe kunnen vertalers in realiteit hun terminologische en fraseologische problemen bij technische
vertalingen oplossen? Dat hangt af van de geglokaliseerde vertaalbureaus aan de ene kant en alle
gemonolokaliseerde vertaalbureaus aan de andere kant. En van de klanten, natuurlijk. De oplossing van waarachtig
moderne vertaalbureaus is het voorbereiden van terminologie met gebruik van vertaalgeheugens. Vertaalbureaus
die aan de andere kant technische vertalers blijven beloven die klaar staan om te werken, blijven de klanten
bedriegen door de ontvangen teksten door te sturen naar hun pseudo-technische freelancers. Dat is hoe de wereld
werkt in 2010.
Technolect
Het technolect behoort – als een onderverdeling – tot de sociostijl (de taal en terminologie van een activiteit of
een bedrijf). Professioneel jargon gekarakteriseerd door wetenschappelijke of technische lexicale uitdrukkingen.
Teken
Kleinste compositie-eenheid die overeenkomt met de representatie van een typografische spatie. Het teken is
voornamelijk belangrijk als een basiselement voor het berekenen van de prijs voor het creëren van een tekst, wat
berekend wordt per duizend woorden.
Tekstverwerking
Gecomputeriseerd typsysteem ontwikkeld in de jaren 80 dat nu wijdverspreid is. Het is gebaseerd op het principe
van gedifferentieerd drukken van het type toetsenbord op het scherm. Het kan codering genoemd worden, omdat
alle gecomputeriseerde grafische en tekstuele informatie opgeslagen wordt in een geheugen.
Teleologie
De wereld, ons persoonlijke leven en alle relaties in onze wereld houden verband met de enkelvoudige en toch
meervoudige doelen. Dat is exact wat de Hebreeërs gezien en begrepen hebben, die dus het monotheïsme
ontdekten dat hen groot maakte (zelfs in de slavernij onder het zeer tijdelijke juk van de Egyptenaren, die
polytheïsten waren). De etymologie van teleologie stamt van het Griekse woord telos, wat doel of einddoel
betekent: zelfs polytheïsten zoeken naar een enkel punt van waaruit alles ontstaat en waarnaar alles convergeert
(alfa en omga). De teleologie is dus, aantoonbaar, het lot geworden van elke positionering geschreven in zijn
genetische code.
Terminologie
Technische woorden die tot een bepaald domein behoren. Deze woordenlijst vormt het technolect van een sector
of een bedrijf en wordt digitaal verwerkt door vertaalgeheugens (Zie Techneem, Technolect en
Vertaalgeheugens).
Ter perse gaan
Het 'ter perse gaan' is de uiterste deadline vooraleer de bestanden naar de drukkers gestuurd worden (Zie
Deadline).
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
168/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Titel
Naast koppen en tussentitels, kunnen de splitsende kop, de headline, de lopende hoofdregel en de lopende
voetregel ook toegevoegd worden. De splitsende kop verdeelt de kolommen transversaal door hen horizontaal te
scheiden. De lopende hoofdregel is de titel die op elke bladzijde van de publicatie herhaald wordt. De lopende
hoofdregel en de lopende voetregel beschrijven de titels van de delen of hoofdstukken waar de bladzijden toe
behoren. (Zie Koppen).
Tolkwerk
Tolkwerk wordt gedefinieerd als eender welke mondelinge vertaling van de ene taal naar de andere, die gericht is
naar een publiek. Vertalen, aan de andere kant, is eender welke schriftelijke overbrenging naar een andere taal. Er
bestaan acht types toklwerk: simultaan, fluistertolken, consecutief, liaison, van het blad, teleconferentie, gemengd
en beëdigd tolken. (Zie Vertalen).
Totale kwaliteit
Algemene definitie van de productiekwaliteit en, bovenal, regels die gevolgd moeten worden om het beste
resultaat te bereiken. Kwaliteit wordt dus gezien als een proces waarbij alle partijen betrokken zijn die bijdragen
leveren om ze 'Totaal' te maken (Zie Kwaliteit).
Troop
Van het Griekse woord tropos (stijl),een woord of uitdrukking gebruikt in figuurlijke zin: stijlfiguur. Alle stijlfiguren
zijn tropen.
Tussentitel
Kleine, tussenliggende koppen in een artikel of reclamebericht.
Typograficus
Neologisme afgeleid uit de samenstelling van typograaf en grafisch ontwerper.
Naam die in het bijzonder gegeven wordt aan vakkundige DTP-operatoren.
Typometer
Samen met de draadteller was dit instrument onontbeerlijk voor de typograficus. Het wordt gebruikt om gegoten
letters te meten voor het bepalen van het letterkorps, de interlinie en de regellengtes alsook voor de overbrenging
van de ene schaal naar de andere (didot of pica, het decimale stelsel en de Engelse maateenheden). Het werd niet
overbodig gemaakt door DTP.
Uu
Uitbesteding
Het extern laten uitvoeren van diensten. Moderne bedrijven moeten zich concentreren op de activiteiten die tot
hun kernactiviteit behoren en op het activiteitengebied waar hun knowhow het toelaat hoge winstmarges te
behalen (Zie Kernactiviteit).
Uitbreiding (coëfficiënt)
De toename (of afname) van het aantal woorden veroorzaakt door de vertalingsactiviteit. De coëfficiënt van de
uitbreiding is de verhouding tussen het aantal woorden in de brontaal en het aantal woorden in de doeltaal.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
169/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Uitmuntendheid (Publishing)
Terwijl kwaliteit altijd relatief is (het wordt gedefinieerd door het vergelijken van het beloofde en het eigenlijke
product), wordt de uitmuntendheid van een product altijd met absolute woorden uitgedrukt: de beste kaviaar in
de wereld (of één van de beste), de snelste PC met de hoogste prestatietechnologie, een meertalige dienst van het
hoogste niveau ('nulfout'), etc. Uitmuntendheid van vertalingen en multimedia-publishing kan alleen bereikt
worden door internationale en geglokaliseerde vertaalbureaus die actieve filialen hebben die in staat zijn een
interne linguïstische controle te verzekeren met gebruik van geavanceerd technisch materiaal voor prepress en
mastering (Zie ISO, Overclaim en Kwaliteit).
Universelen
In alle natuurlijke talen is het mogelijk gemeenschappelijke uitdrukkingen te vinden met vergelijkbare
betekenissen, zelfs als hun morfologie erg verschillend is. Linguïsten hebben deze gelijkenissen 'universelen'
genoemd.
Vv
Value Marketing
Eind jaren 80, eerst in de Verenigde Staten, dan ook snel in Europa, won het concept van value marketing meer en
meer aan terrein in reclame- en commerciële strategieën. De massamerketing en zogenaamde imagomarketing
van de jaren 70 en 80 is verdwenen, ze zijn nu vervangen door geïndividualiseerde en Value Marketing.
Consumenten blijven echt dromen, met de rekenmachine in hun hand en hun ogen wijd open, ze zijn zich meer
dan ooit bewust van de echte waarde van producten. Vóór al het andere zijn consumenten vastbesloten om 'waar
voor hun geld te krijgen' en worden ze geslepen kopers. Ze blijven plezier hebben bij reclame die ontworpen is om
hen te laten dromen, maar alleen op voorwaarde dat die informatief is en vergezeld wordt ... van aantrekkelijke
aanbiedingen. Maar bovenal houden ze van de juiste prijs. Ze kunnen niet langer bedot worden met pseudowaardes: ze eisen garanties op reducties en getrouwheidskaarten! Value Marketing zou zelfs toegevoegdewaardemarketing genoemd kunnen worden: het is moeilijk om de consument meer te doen betalen en de
consument verkrijgt meer waarde dan ooit als hij een product koopt.
Verbatim
Geschreven verslag met iemands exacte uitspraken.
Verbeterde errata (gewoonlijk afgekort tot 'errata')
Latijnse uitdrukking die letterlijk 'correctie van fouten' betekent. Lijst van correcties die uitgevoerd moeten
worden op een publicatie.
Verkoopargumentarium
Een reeks praatjes bedoeld om iets verkocht te krijgen. Ze worden opgesteld overeenstemmend met de persoon
die ze gebruikt en de persoon die het doel vormt. Het wordt dus geredigeerd, geïllustreerd en afgedrukt voor
verdelers, verkoopteams en aankoopadviseurs voor een product of een merk.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
170/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Vertaalbaarheid
Eender welke tekst kan vertaald worden naar eender welke taal. Het universele principe heeft dat steeds
toegelaten. In de meertalige publishing definieert de vertaalbaarheid echter de mate waarin een tekst makkelijk
vertaald kan worden naar verschillende talen dankzij zijn perfecte begrijpelijkheid in termen van retorische inhoud
en het kosmopolitische karakter (inderdaad universeel) van zijn tropen: metaforen zijn niet de vriend van de
vertaalbaarheid.
Vertaalbureau
Bedrijf waarvan de activiteiten gericht zijn op vertaling. Er zijn verschillende types vertaalbureaus, die elk een
ander segment van de markt bedienen. Ten eerste, de meertalige en geglokaliseerde vertaalbureaus, die filialen
hebben in verschillende landen en een groot aantal human resources die een tekstcontrole van hoge kwaliteit
kunnen garanderen (vertalers, revisoren, editors en terminologen). Deze bedrijven zijn nogal zeldzaam. In feite is
de meerderheid van de vertaalbureaus die de brede, algemene sector van de markt bezetten gekend als
'brievenbussen'. Die bestaan uit exclusief lokale, gemonolokaliseerde bedrijven die al of bijna al hun productie
uitbesteden aan freelancevertalers. Daardoor kunnen ze zelfs geen interne revisie garanderen van vertalingen of
talen die niet lokaal gesproken worden. De derde sector van de markt bestaat uit tweetalige of drietalige
vertaalbureaus. Deze bedrijven bieden enkel hun moedertalen als doeltalen aan. Hun kwaliteitsniveau, ondanks
goedkoper te zijn, is over het algemeen gelijk aan of beter dan dat van brievenbussen. Inderdaad, vertalers die in
deze kantoren werken, werken heel vaak tegelijkertijd voor hun eigen klanten en voor andere vertaalbureaus van
de tussenklasse (Zie Geïnternationaliseerd bureau, Vertaalbureau en Glokaal).
Vertaalgeheugens
(Zie Vertaalgeheugensysteem).
Vertaalgeheugensysteem
De samenstelling van een sector- of bedrijfstechnolect vereist het gebruik van moderne software voor
terminologie en fraseologie genaamd 'vertaalgeheugensysteem'. Met deze software kunnen ook glossaria van
klanten, die idealiter gecontroleerd en goedgekeurd werden door de klant, opgeslagen worden en een maximaal
aantal aan meertalige teksten opgeslagen worden. Inderdaad, alle teksten die gebruikt werden voor een doeltaal
worden gearchiveerd en onderverdeeld in segmenten die verzamelt worden in een soort van reusachtig
woordenboek. Vanuit een terminologische en fraseologisch standpunt laten deze programma's een voortdurende
integratie van deze woordenboeken toe, want hoe meer er voor een klant vertaald wordt, hoe meer de
vertaalgeheugens gevuld worden met specifieke linguïstische knowhow. Iedereen haalt dus voordeel uit tijd,
precisie en, natuurlijk, financiële besparingen (Zie Basisvertaling).
Vertaalwetenschap
Vertaalwetenschap wordt door professor en linguïst Antoine Berman gedefinieerd als "de reflectie van de vertaling
over zichzelf vanuit zijn ervaring". De aanzienlijke investeringen die geglokaliseerde vertaalbureaus elk jaar doen in
vertaalwetenschap (terminologie, publicaties, professionele boeken en handleidingen) zijn meer geconcentreerd
op de toegepaste vertaalwetenschap. In feite is het onderzoek van de fundamentele vertaalwetenschap al zeer
geavanceerd. Ze is zeer zelfverzekerd sinds ongeveer de jaren 50 dankzij talrijke universiteitsprofessoren, vaak
emeritus.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
171/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Vertaling
Geschreven overbrenging van een tekst van de ene taal naar een andere. Het hoofddoel van vertaling is het
herstellen van de semantiek, de morfologische en de stilistische elementen van de brontaal in de doeltaal.
Vertaling verschilt daarom aanzienlijk van een duplicaat ('woord-voor-woord'-vertaling) en van tolkwerk
(mondelinge vertaling). Terwijl het duplicaat waarschijnlijk resulteert in een onaannemelijke morfologische
accuratesse, zonder stijl en met semantische onzekerheid (onacceptabel), is het doel van tolkwerk het produceren
van een globale reconstructie, die gebalanceerd is en onmiddellijk effectief en specifiek is voor de gesproken taal.
Vertaling verschilt ook van de aanpassing van reclame (ook geschreven), die totale resultaten vereist met
betrekking tot stijl, voornamelijk geo- en sociostijl, zelfs als de morfologische verschillen ook heel significant
blijken. Het risico bestaat erin dat het verschil in stijl ook een ietwat gemarkeerd verschil produceert met
betrekking tot de semantiek en dus met betrekking tot de focus en het concept van het aan te passen
reclamebericht (Zie Aanvaardbaarheid, Aanpassing, Duplicaat, Tolkwerk en Letterlijkheid).
Vertaling van het blad
Mondelinge vertaling geproduceerd door het lezen van een tekst en die rechtstreeks te vertalen in een andere
taal. Vertalingen van het blad worden meestal uitgevoerd door tolken op meertalige vergaderingen.
Vervolg
Deel van een artikel op de voorpagina – op de rechterkant en/of onderkant – van een krant of bedrijfstijdschrift
dat verder gaat binnenin de publicatie.
Voorkeursplaats
Het deel van een bladzijde dat het eerste de aandacht trekt. Tijdens de voorbereiding van de lay-out is de
voorkeursplaats waar rekening mee moet worden gehouden meestal bovenaan link van de bladzijde te vinden.
Ww
Webmaster
Een grafisch ontwerper die gespecialiseerd is in computerontwikkelingen voor het creëren van website- en
communicatiesystemen op het internet.
Website Publishing
Het ontwerp, de productie en de levering van een geïllustreerde website klaar om op het internet te plaatsen.
Websites zijn meer en meer de reclamemiddelen die de industrie en de handel nodig hebben. Het internet is zelfs
een familie van nieuwe media geworden die de reclamewereld niet over het hoofd kan zien; soms is die zelfs
belangrijker dan andere traditionele formaten. Alleen een modern meertalig en multimediaal publishing-bedrijf
(vooral wanneer het multinationaal is) kan de taak van websiteproductie aan. (Zie HTML en WWW).
Weduweregel
Laatste regel van een paragraaf die verschijnt aan het begin van een bladzijde (kolom), waarvoor een aanpassing
van de fototypografie van de tekst nodig is.
Weesregel (of asymmetrische of holle)
Eerste regel van een paragraaf die verschijnt aan het einde van een bladzijde (kolom), waarvoor een aanpassing
van de fototypografie van de tekst nodig is.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
172/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Weltanschauung
Letterlijk 'wereldbeeld' in het Duits. Duitse filosofen, waaronder de meest vermaarde, hebben dit woord altijd
gecultiveerd door het in het centrum van alle onderzoek te plaatsen. Het is misschien om deze reden dat Duitse
filosofen een grote reputatie hebben van systematisch te zijn en diepgaand naar de zaken te kijken. En toch was
een van deze grote denkers – misschien de meest representatieve onder hen (vooral in het nihilisme) – van dit
zogenaamd 'filosofische' land, Friedrich Nietzsche, onverzoenlijk 'fragmentarisch' en anti-methodologisch.
WWW
Acroniem voor World wide web (zie Website Publishing).
Zz
Zeugma
Stijlfiguur waarbij een of twee termen samen gezet of vergeleken worden: De vertaling staat vol fouten en de
originele tekst vol paralogismen.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
173/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
14. Index van namen
Wees nederig en dankbaar
tegenover de mensen
die ons voorgingen in de vermoeidheid
en de vreugde van het leven.
Zij verlichten voortdurend
ons dagelijkse pad
naar de waarheid.
En naar de professionele waarheid.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
174/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Alexander de Grote
Aristoteles
Roland Barthes
Ludwig von Beethoven
Benedictus XVI
Antoine Berman
Sir Timothy (Tim) Berners-Lee
Pieter Bruegel de Oude
Teilhard de Chardin
Gilbert Keith Chesterton
Emil Cioran
Pierre Corneille
Martina Csolàny
Paus Damascus
Godfried Danneels
Fyodor Dostoyevsky
Alain Finkielkraut
Sigmund Freud
Johann Wolfgang von Goethe
Luigi Giussani
Johannes Gutenberg
René Haeseryn
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Ad Hermans
Victor Hugo
Johannes Paulus II
Søren Kierkegaard
Edgar Lee Masters
André-Mutien Léonard
Giacomo Leopardi
Mohammed
Nemesis
Friedrich Nietzsche
Sandrine Olejnik
Blaise Pascal
Paulus VI
Jacques Permentiers
Pius XI
Elizabeth Pinchot
Gifford Pinchot
Plutarchus (Ploutarkhos)
Karl Popper
Mary Quant
Raymond Queneau
Edmond Rostand
Jean-Jacques Rousseau
Sint Ambrosius
Sint Augustinus
Sint Hiëronymus
Sint Lucas
Sint Marcus
Sint Mattheus
William Shakespeare
Erik Spingael
Michel Tournier
Franco Troiano
Europese Unie
Anne-Marie Van Passen
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
1.1
1.6
11.4
1.7
11.6 – 11.7 – 11.10
13
0
11.3
11.5
3.5
3.4
13
5.2
7.5
12.4
11.1
11.4
13
1.7
11.5
0
4.6
8.4
5.7 – 13
6.5
11.8
11.9
0
12.4
11.3
9.6
13
5.3 – 13
7.3
1.4 – 13
11.2 – 11.10
7.3 – 9.4 – 12.3
11.8
12.1
12.1
12.2
11.2
3.2
13
14
11.9
7.5
7.5
0 – 7.5
4.6
4.6
4.6
13
7.3 – 9.4 – 12.3
13
7.3 – 9.4 – 12.3
5.3 – 11.8
11.8
www.eurologos.com
175/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Marguerite Yourcenar
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
8.1
www.eurologos.com
176/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
15. Bibliografie
Onze culturele activiteiten worden
mogelijk gemaakt dankzij de ideeën
die terug te vinden zijn in publicaties.
Van graffiti tot het laagste van de
gedrukte artikels in onze kranten.
En in elk boek zoals deze hieronder opgelijst.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
177/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
. Jörn Albrecht, Linguistik und Übersetzung, Niemeyer, Tübingen, 1973, DE.
. Emmanuel Alexandre, Créez vos publications d’entreprise, Armand Colin, Parijs, 1991, FR.
. Friedmar Apel, Il manuale del traduttore letterario, a cura di Emilio Mattioli e Gabriella Rovagnati, Guerini e
associati, Milaan, 1993, IT.
. Friedmar Apel, Sprachbewegung, Carl Winter Universitätsverlag, Heidelberg, 1982, DE.
. Enrico Arcaini, Analisi linguistica e traduzione, Pàtron ed., Bologna, 1986, IT.
. Massimo Baldini, Manuale del perfetto scrittore, Oscar Mondadori, Milaan, 1996, IT.
. Prof. mr J.P. Balkema, Mr G.R. de Groot, Recht en vertalen, Deventer, Kluwer, 1987, BE.
. Michel Ballard, Europe et traduction, Artois Presse Université, Arras, 1998, FR.
. Michel Ballard, La traduction à l’université, P.U. Lille, 1993, FR.
. Michel Ballard, La traduction de l’anglais au français, Nathan Université, Parijs, 1987, FR.
. Michel Ballard, De Cicéron à Benjamin. Traducteurs, traductions, réflexions, P.U. Lille, 1992, FR.
. Roland Barthes, Le degré zéro de l'écriture, Seuil, Parijs, 1953, FR.
. Susan Bassnett-McGuire, La traduzione, teorie e pratica, Bompiani, Milaan, 1993, IT.
. Georges L. Bastin, Traducir o adaptar, Universidad Central de Venezuela, 1998, VE.
. Roger Bell, Translation and Translating : Theory and Practice, Longman, Harlow, 1991, UK.
. Karl Heinz Bender, Klaus Berger, Mario Wandruszka, Imago Linguae. Beiträge zu Sprache, Deutung und
Übersetzen, Wilhelm Fink Verlag, München, 1977, DE.
. Vidal Beneyto J. (dir), Las industrias de la lengua, Madrid, Fundación Germán Sánchez Puipérez, 1991, ES.
. Benedictus XVI, Encycliek Caritas in veritate, Uitgeverij Vaticaan, Rome, 2009, IT.
. Alain Berenboom, Le droit d’auteur, Maison Larcier, Brussel, 1984, BE.
. Antoine Berman, Les Tours de Babel, T.E.R. Editions, Parijs, 1985, FR.
. Antoine Berman, La traduction et la lettre ou l’auberge du lointain, in : Les Tours de
Babel, T.E.R Éditions, Parijs, 1985, FR.
. Vijay Bhatia, Analysing Genre : Language Use in Professional Settings, Longman, Harlow, 1993, UK.
. Daniel Blampain, André Goosse, Le français en Belgique, Duculot, Louvain-la-Neuve, 1997, BE.
. H. Bloemen, E. Hertog & W. Segers, Letterlijkheid, woordelijkheid = literality, verbality, Fantom,
Antwerpen/Harmelen, 1995, BE.
. Dominique Boullier and Marc Legrand, Les mots pour le faire, Éd. Descartes, Parijs, 1990, FR.
. Pierre Bourdieu, Ce que parler veut dire, Fayard, Parijs, 1982, FR.
. Bettina Bovinelli e Serena Gallini, Il doppiaggio. Trasposizioni linguistiche e culturali, CLUEB ed., Bologna, 1994, IT.
. Jean Brauns, Comprendre pour traduire, Maison du Dictionnaire, Parijs, 1981, FR.
. Erik Brissot, Les métiers de l’image, Bayard Ed., Parijs, 1990, FR.
. Cyril Brun, Pour une spiritualité sociale chrétienne. Réflexions chrétiennes sur l’actualité, Éditions Tempora,
Perpignan, 2007, FR.
. V.Rajaud, M.Brunetti, Traducir, Dunod, Parijs, 1992, FR.
. Judith Butcher, Copy-éditing, Cambridge University Press, 1994, UK.
. María Teresa Cabré, La terminología. Teoría, metodología, aplicaciones, Barcelona, Antártida, 1993, ES.
. Louis-Jean Calvet, L’Europe et ses langues, Essai Plon, Brussel, 1993, BE.
. Edmond Cary, Comment faut-il traduire ?, P.U. Lille, 1985, FR.
. Edmond Cary, Les grands traducteurs français, Librairie de l’Université Georg, Genève, 1963, CH.
. Enrico Catani, Teoria e pratica della traduzione, Edizioni Quatro Venti, Urbino, 1983, IT.
. Bernard Cathelat, Sociostyle-système, Les Éditions d’Organisation, Parijs, 1990, FR.
. Paul Chavy, Traducteurs d’autrefois, Champion-Slatkine, Parijs-Genève, 1988, FR-CH.
. Hélène Chuquet, Pratique de la traduction, Ophrys, Gap, 1990, FR.
. Nicolas Cirier, Un correcteur fou à l’imprimerie royale, Éditions des Cendres, Parijs, 1987, FR.
. M.J.G. de Jong, Vadertaal en moederland. Over het Nederlands in de Lage Landen en Europa,
Davidsfonds/Clauwaert, Leuven, 1996, BE.
. Jean de la Guérivière, Belgique : La revanche des langues, Seuil, Parijs, 1994, FR.
. D. Delabastia, Theo Hermans, Vertalen historisch bezien. Tekst, metatekst, theorie, Stichting Bibliographia
Neerlandica, Den Haag, 1995, NL.
. Maurice Delcroix, Fernand Hallyn, Introduction aux études littéraires, Duculot, Parijs, 1987, FR.
. Jean Delisle, L’Analyse du discours comme méthode de traduction, Editions de l’Université d’Ottawa, 1981, CA.
. Jean Delisle y Georges L. Bastin, Iniciación a la traducción, Enfoque Interpretativo, Teoría y Práctica, Universidad
Central de Venezuela, VE.
. Jean Delisle, Judith Woodsworth, Les traducteurs dans l’histoire, Les Presses de l’Université d’Ottawa, Editions
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
178/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Unesco, 1995, CA.
. Claude Demanuelli, Jean Demanuelli, Lire et traduire, Masson, Parijs, 1991, FR.
. Jacques Deschepper, Savoir communiquer avec les journalistes, Éditions Eyrolles, Parijs, 1990, FR.
. Philippe Devisme, Packaging, mode d’emploi, Dunod, Parijs, 1991, FR.
. Philippe d’Iribarne, La logique de l’honneur. Gestion des entreprises et traditions nationales, Seuil, Parijs, 1989, FR.
. John Dodds, La traduzione, Instituto Poligrafico e Zecca dello Stato, Rome, 1993, IT.
. Fédor Dostoïevski, L’Idiot, (eerste editie in Rusland, 1869), Actes Sud, Parijs, 2000, FR.
. Jean-Marie Douchy, Vers le “zéro défaut” dans l’entreprise, Dunod, Parijs, 1986, FR.
. Johann Drumbl, Die Verantwortung für das Wort, in : Atti del convegno internazionale. Tradurre : Teoria e
esperienze, Provincia autonoma di Bolzano, 1987, IT.
. Alain Duchesne, Thierry Leguay, Petite fabrique de littérature, Éditions Magnard, Parijs, 1985, FR.
. Christine Durieux, Fondement didactique de la traduction technique, Didier Érudition, Parijs, 1988, FR.
. Bernal Enjuto, Jorge, et al., Tres conferencias sobre la traducción/Three Lectures on Translation, Río Piedras,
Escuela Profesional de Traductores, 1971, ES.
. Alain Etchegoyen, Le capital lettres, Éd. F. Bourin, Parijs, 1990, FR.
. Jean-Christian Fauvet, Jean-René Fourton, La passion d’entreprendre, Les Éditions d’Organisation, Parijs, 1985, FR.
. Alain Finkielkraut, Nous autres, modernes, Ellipses, Parijs, 2005, FR.
. Philippe Gaillard, Techniques du journalisme, PUF, Parijs, 1985, FR.
. François Gallix, Walsh Michael, Pratique de la traduction, Hachette-Classiques, Parijs, 1991, FR.
. Pierre Ganz, Le reportage radio & télé, Presse et formation, Parijs, 1988, FR.
. Georges Garnier, Linguistique et traduction, Paradigme, Caen, 1985, FR.
. Jean Georges, L’écriture mémoire des hommes, Découvertes Gallimard, Parijs, 1987, FR.
. Gietz, R. : Terminología científico-técnica y traducción automática : el punto de vista del traductor, Buenos Aires,
SIIT, 1991, AR.
. Benoît Girard, La communication écrite dans l’entreprise, De Boeck Université, Parijs – Brussel, 1997, FR – BE.
. Italo Girardi, Le professioni linguistiche, Sovera Multimedia, Rome, 1992, IT.
. Luigi Giussani, Le sens religieux, Fayard, Parijs, 1988, FR.
. Luigi Giussani, Perché la chiesa, Rizzoli, Milaan, 2003, IT.
. Luigi Giussani, Uomini senza patria (1982-1983), BUR, Rizzoli, Milaan, 2008, IT.
. Daniel Gouadec, Le traducteur, la traduction et l’entreprise, Afnor Gestion, Rennes, 1989, FR.
. Laura Gran, John Dodds, The theoretical and practical aspects of teaching conference interpretation, Campanotto
Editore, Udine, 1989, IT.
. Françoise Grellet, Apprendre à traduire, Presses Universitaires de Nancy, 1991, FR.
. Blanche Grunig, Les mots de la publicité, Presses du CNRS, Parijs, 1990, FR.
. Mathieu Guidère, Publicité et traduction, L’Harmattan, Parijs, 2000, FR.
. Claude Hagège, L’homme de paroles, Fayard, Parijs, 1985, FR.
. Claude Hagège, Le français et les siècles, Odile Jacob, Parijs, 1987, FR.
. Evelyne Hatch, Discourse and Language Education, Cambridge Language Teaching Library, Cambridge University
Press, 1992, UK.
. Basil Hatim, Ian Mason, Discourse and Translator, Longman, Harlow, 1990, UK.
. Thomas Heller, La communication audiovisuelle d’entreprise, Les Éditions d'Organisation, Parijs, 1990, FR.
. Jean Herbert, Manuel de l’interprète, Librairie de l’Université Georg, Genève, 1952, CH.
. Ad Hermans, Dictionnaire des termes de la sociologie, Éd. Marabout, Brussel, 1993, BE.
. J. Hermans, P. Simoens, P. Jansen (reds.), Taal, vertaling, management. Verkenning in een economisch
niemandsland, The CERA Chair of Translation, Leuven, 1994, BE.
. Michael Hoey, Patterns of Lexis in Text, Oxford University Press, 1991, UK.
. Hans G. Hönig, Strategie der Übersetzung, Gunter Narr Verlag, Tübingen, 1996, DE.
. H. W. Hollander, Vertalen. Een eerste kennismaking, Het Spectrum, Utrecht, 1988, NL.
. Juliane House, Translation Quality Assessment, Gunter Narr Verlag, Tübingen, 1997, DE.
. Michel Huguier, Hervé Maisonneuve, La rédaction médicale, Doin, Parijs, 1992, FR.
. Amparo Hurtado Albir, La notion de fidélité en traduction, Didier Érudition, Parijs, 1990, FR.
. Marie-José Jaubert, Slogan mon amour, Barrault, 1985, FR.
. Férid Jemaa, Dictionnaire bilingue de l’infographie, Editions Eyrolles, Parijs, 1992, FR.
. Volker Kapp, Übersetzer und Dolmetscher, Francke Verlag Tübingen, 1991, DE.
. Hans P. Krings, Was in den Köpfen von Übersetzern vorgeht, Gunter Narr Verlag, Tübingen, 1986, DE.
. Michel Krzak, Terminologie et traduction, in : La traduction : de la théorie à la didactique, P.U. Lille, 1986, FR.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
179/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
. Jean-René Ladmiral, Traduire : théorèmes pour la traduction, Payot, Parijs, 1989, FR.
. Pierre Lambert, Le secret professionnel, Larcier, Brussel, 1985, BE.
. Arthur Langeveld, Vertalen wat er staat, De Arbeiderspers, Amsterdam, 1986, NL.
. Valéry Larbaud, Sous l’invocation de saint Jérôme, Gallimard, Parijs, 1946, FR.
. A. Lefevere, R. Vanderauwera, Vertaalwetenschap : literatuur, wetenschap, vertaling & vertalen, ACCO,
Leuven, 1979, BE.
. Marcel Levy, Guide pratique pour réaliser son journal, Chotard Éditeurs, Parijs, 1989, FR.
. Anne-Marie Loffler-Laurian, La traduction automatique, Septentrion, Parijs, 1996, FR.
. Marella Magris, Polisemia ed omonimia, in : Traduzione, Società e Cultura, Campanotto Editore, Udine, 1992, IT.
. Jean-Luc Martin-Lagardette, Les secrets de l’écriture journalistique, Syros, 1987, FR.
. Jean-Louis Lodomez, Les groupements d’intérêt économique européens, français et belges, De Boeck Professional
Publishing, Brussel, 1989, BE.
. André Martinet, Eléments de linguistique générale, Armand Colin, Parijs, 1991, FR.
. Françoise Massart-Piérard, La langue : vecteur d’organisation internationale, Éditions d’Acadie, Louvain-la-Neuve,
1993, BE.
. Jean Mazaleyrat, Georges Molinié, Vocabulaire de la stylistique, PUF, Parijs, 1989, FR.
. Michael Mc Carthy, Discourse Analysis for Language Teachers, Cambridge University Press, 1991, UK.
. Daniel Mc Donald, Dottrina sociale della chiesa: alcune sfide globali, Il pozzo di Giacobbe, Trapani, 2010, IT.
. Henry Morier, Dictionnaire de la poétique et de la rhétorique, PUF, Parijs, 1981, FR.
. Georges Molinié, Eléments de stylistique française, PUF, Parijs, 1986, FR.
. Georges Mounin, Histoire de la linguistique, PUF, Parijs, 1985, FR.
. Georges Mounin, Les problèmes théoriques de la traduction, Gallimard, 1963, FR.
. Georges Mounin, Dictionnaire de la linguistique, PUF, Parijs, 1974, FR.
. Georges Mounin, Teoria e storia della traduzione, Piccola, Turijn, 1965, IT.
. A. Neijt, V. Fromkin, R. Rodman, Universele taalkunde. Een inleiding in de algemene taalwetenschap. ICG
Publications, 6de druk, Dordrecht, 1994, NL.
. Siri Nergaard, La teoria della traduzione nella storia, Strumenti Bompiani, Milaan, 1993, IT.
. Peter Newmark, Approaches to Translation, Pergamon Press, Hemel Hempsead, 1982, UK.
. Peter Newmark, Paragraphs on Translation, Multilingual Matters Ltd., Clevedon, Philadelphia, Adelaide, 1993,
UK-AUS.
. Peter Newmark, La traduzione: problemi e metodi, Garzanti, Milaan, 1988, IT.
. Peter Newmark, About Translation, Multilingual Matters Ltd., Clevedon, Philadelphia, Adelaide, 1991, UK-AUS.
. Peter Newmark, A Textbook of Translation, Phoenix Elt, Hemel Hempstead, 1995, UK
. Christiane Nord, Einführung in das funktionale Übersetzen, Francke Verlag Tübingen en Basel, 1993, DE-CH.
. Michael Novak, L’impresa come vocazione, Rubbettino, 2000, IT.
. Sandrine Olejnik, Traductique Eurologos (Technolectes, Terminologie et Traduction assistée par ordinateur), Uitg.
TCG,
Brussel, 1999, BE.
. José Ortega y Gasset, Miseria e splendore della traduzione, Sugarco Edizioni, Milaan, 1937, IT.
. Inês Oseki-Dépré, Théories et pratiques de la traduction littéraire, Armand Colin, Parijs, 1999, FR.
. Bruno Osimo, Manuale del traduttore, Éd. Hoepli, Milaan, 1998, IT.
. Bruno Osimo, Traduzione e nuove tecnologie, Éd. Hoepli, Milaan, 2000, IT.
. Bruno Osimo, Traduzione e qualità, Éd. Hoepli, Milaan, 2004, IT.
. François Ost, Traduire, défense et illustration du multilinguisme, Fayard, Parijs, 2009, FR.
. Pascaline Oury, Rédiger pour être lu, De Boeck, Brussel, 1990 and 2006, BE.
. Michaël Oustinoff, Que sais-je : la traduction, PUF, Parijs, 2003, FR.
. Fritz Paepcke, Im Übersetzen leben. Übersetzen und Textvergleich, Gunter Narr Verlag Tübingen, 1986, DE.
. Paulus VI, Populorum progressio, Uitgeverij Vaticaan, Rome, 1967, IT.
. John Peacock, Multilingual Dictionary of Printing and Publishing Terms, Blueprint, 1992, UK.
. Jean Peeters, La traduction, de la théorie à la pratique et retour, Presse Universitaire de Rennes, Rennes, 2006,
FR.
. W. Penninckx, Paul Buyse, Vertaalgids, Zesde herziene en vermeerderde druk, UGA, Kortrijk, 1996, BE.
. Jacques Permentiers, Erik Spingael and Franco Troiano, Traduction, adaptation et éditing multilingue, Uitg. TCG,
Brussel, 1994 (in six languages), BE.
. Elena García Pilar, Aspectos teóricos y prácticos de la traducción, Salamanca, Ediciones Universidad de Salamanca,
1990, ES.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
180/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
. Gifford Pinchot, Why you don’t have to leave to corporation to become an entrepreneur, Berrett-Koehler
Publishers, 1985, UK.
. Yves Plasseraud, Choisir, protéger et gérer vos marques, Les Editions d’Organisation, Parijs, 1977, FR.
. Plutarque, Vies parallèles, (geschreven in ongeveer het jaar 100, eerste editie in Frankrijk 1517), C.U.F., Belles
Lettres, Parijs, 1999, FR.
. Josiane Podeur, La pratica della traduzione, Liguori Editore, Napels, 1993, IT.
. Karl Popper, La société ouverte, Ed. du Seuil, Parijs, 1979, FR.
. Joseph Ratzinger Benedictus XVI, Gesù di Nazaret, Rizzoli, Milaan, 2007, IT.
. Katharina Reiß, H.L. Vermeer, Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie, Max Niemayer Verlag, 1991,
DE.
. Jacques Richez, Textes et prétextes, Ed. du P.S., Brussel, 1980, BE.
. Paul Ricoeur, Sur la traduction, Bayard, Parijs, 2004, FR.
. Jean-Jacques Robrieux, Eléments de rhétorique et d’argumentation, Dunod, Parijs, 1993, FR.
. Jean-Jacques Rousseau, Du contrat social (première édition 1762), Le livre de poche, Parijs, 1996, FR.
. Jean-François Rozan, La prise de notes en interprétation consécutive, Librairie de l’Université Georg, Genève,
1974, CH.
. Geoffrey Samuelson-Brown, A Practical Guide for Translators, Multilingual Matters LTD, Clevedon, 1995, UK.
. Federica Scarpa, La traduzione della metafora, Bulzoni Editore, Rome, 1989, IT.
. Federica Scarpa, Studi sulla traduzione tecnica e letteraria, Edizioni Lint, Trieste, 1990, IT.
. Federica Scarpa, La traduzione specializzata, Ed. Hoepli, Milaan, 2001, IT.
. Angelo Scola, Una nuova laicità, Marisilio, Venetië, 2007, IT.
. Danica Seleskovitch, Marianne Lederer, Interpréter pour traduire, Didier Érudition, Parijs, 1993, FR.
. Danica Seleskovitch, L’interprète dans les conférences internationales, Lettres Modernes, Parijs, 1968, FR.
. Michel Serres, La traduction, Les Éditions de Minuit, Parijs, 1974, FR.
. David Snelling, Strategies for Simultaneous Interpreting, Campanotto Editore, Udine, 1992, IT.
. George Steiner, Après Babel, Albin Michel, Parijs, 1978
. Alain Strowel, Droit d’auteur et copyright, Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Katholieke Universiteit Leuven,
1993, BE.
. Christopher Taylor, Language to Language, Cambridge University Press, Cambridge, 1998, EN.
. Mario Toso, Democrazia e libertà. Laicità oltre il neoilluminismo postmoderno, LAS, Rome, 2006, IT.
. Eliad Tudor, Les secrets de l’adaptation, Éditions Dujarric, Parijs, 1981, FR.
. Raymond van den Broeck, Inleiding tot de vertaalwetenschap, ACCO, Leuven, 1972, BE.
. Raymond van den Broeck, Erik Hertog, Mens en machine in de vertaalopleiding, Fantom, Antwerpen/Harmelen,
1992,BE.
. Anne-Marie Van Passen, L’ore di ricreazione, Leuven University Press and Bulzoni Editore, 1990, BE and IT.
. Henri Van Hoof, Histoire de la traduction en Occident, Duculot, Parijs, 1991, FR.
. Henri Van Hoof, Précis pratique de traduction médicale, Maloine, Parijs, 1986, FR.
. K. van Leuven-Zwart, Vertaalwetenschap : ontwikkelingen en perspectieven, Coutinho, Muiderberg, 1992, NL.
. G. Vazquez-Ayora, Introduccíon a la traductologia : Curso básico de la traducción, Washington, D.C., Georgetown
University Press, USA.
. Peter Verstegen, Vertaalkunde versus vertaalwetenschap, Thesis Publishers, Amsterdam, 1993, NL.
. Raffaello Vignali, Eppur si muove, Innovazione e piccola impresa, Guerini e associati, Milaan, 2006, IT.
. Jean-Pierre Vitrac, Le design industriel, Éditions du Moniteur, Parijs, 1984, FR.
. Giorgio Vittadini (a cura di), Liberi di scegliere, dal welfare state alla welfare society, Etas, Parma, 2002, IT.
. Voltaire, Lettres philosophiques, Larousse, Parijs, 1972, FR.
. Henriette Walter, L’aventure des langues en Occident, Robert Laffont, Parijs, 1994, FR.
. A. Weijnen, De kunst van het vertalen. Beginselleer, W. Bergmans, Tilburg, 1946, DE.
. Valentín Garciá Yebra, Teoría y práctica de la traducción, Madrid, Editorial Gredos, 1982, ES.
. Valentín García Yebra, En torno a la traducción : teoría, crítica, historia, Grebos, Madrid, 1989, ES.
. Valentín García Yebra, Traducción : historia y teoría, Gredos, Madrid, 1994, ES.
. Zierer, Ernesto, Algunos conceptos básicos de la ciencia de la traducción, Trujillo, Perú, Universidad Nacional de
Trujillo, 1979, PE.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
181/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
Allerlei: publicaties en andere auteurs
. Bibliografía básica sobre traducción y terminología. Mexico, El Colegio de México, 1986, ME.
. Kosmos Groot Citatenboek, Utrecht/Antwerpen, Kosmos-Z&K Uitgevers, 14de druk, 1997, NL-BE.
. Actas del Coloquio Iberoamericano sobre enseñanza de la terminología, Granada : Publicaciones de la Universidad
de Granada, 1992, ES.
. Actes des neuvièmes assises de la traduction littéraire (Arles 1992), Actes Sud, Parijs, 1993, FR.
. Atti del convegno internazionale Trieste, (Claudio Magris, Umberto Eco), Campanotto Editore Udine, 1993, IT.
. Dictionnaire des termes de la sociologie, Flash marabout, Alleur, 1991, BE.
. FEDERLINGUA NEWS n° 3 (Tijdschrift van de Association professionnelle de la traduction, de l’interprétation et
des services linguistiques), Brussel, 1990, BE.
. Introduction aux études littéraires, sous la direction de Maurice Delcroix et Fernand Hallyn, Duculot, 1987, FR.
. L’ABC du droit d’auteur, Les Presses de l’Unesco, Parijs, 1982, FR.
. La liberté en traduction, Reports from the International conference held by the E.S.I.T. 7, 8 and 9 June 1990,
réunis par
Marianne Lederer and Fortunato Israël, Didier Érudition, Parijs, 1991, FR.
. Terminologie diachronique, Verslagen van de conferrentie georganiseerd door het Centre de Terminologie de
Bruxelles, Institut Libre
Marie Haps, edited by Caroline de Schaetzen, 1988, BE.
. The Interpreter’s newsletter, tijdschrift van de universiteit van Trieste (S.S.L.M.I.T.), IT.
. Idioma, Linguistic and translatology review, Institut Cooremans, Brussel, 1995, BE.
. Terminologie et traduction, CEE, Brussel-Luxemburg, 1994, BE-LU.
. La traduction littéraire, pratique et perspective, Rondetafelconferentie georganiseerd door het FIT, Parijs, 1986,
FR.
. La traduction au coeur de la communication, Verslagen van de FIT-conferentie in Brighton, 1993, UK.
. La traduction. De la théorie à la didactique, Studies verzameld door Michel Ballard, Presses Universitaires de Lille,
1986, FR.
. La traduction plurielle. Teksten verzameld en gepresenteerd door Michel Ballard, Presses Universitaires de Lille,
1990, FR.
. Le linguiste (Tijdschrift van de CBTIP), Brussel, 1986/1-2, 1987/3, BE.
. Les Tours de Babel, Essays over vertaling, Editions Trans-Europ-Repress, Parijs, 1985, FR.
. Technologie au service des langues, Conferentie van de Bourse des langues de Bruxelles, Centre d’animation en
langues, 1987, BE.
. Terminologies nouvelles, Wekelijkse review van het Agence de coopération culturelle et technique de la
Communauté française de Belgique, n° 6, 1991, BE.
. Le concept de clarté dans les langues et particulièrement en français, Review van het Institut de Sociologie,
Colloque de l’Institut des Hautes Etudes de Belgique, Brussel, 1988, BE.
. Répertoire des produits et services de traitement automatique de la langue française, Controlecentrum van de
Taalindustrie onder leiding van André Abbou, Editions Daicadif, Parijs, 1989, FR.
. Traduction assistée par ordinateur, Controlecentrum van de Taalindustrie onder leiding van André Abbou,Éditions
Daicadif, Parijs, 1988, FR.
. Target (International Journal of Translation Studies), tijdschrift, John Benjamins Publishing, Amsterdam
Philadelphia, NL.
. Le langage et l’homme, Institut Libre Marie Haps, Driemaandelijkse review, Brussel, BE.
. Le concept de clarté dans les langues et particulièrement en français, Review door het Institut de sociologie, Vrije
Universiteit Brussel, 1989, BE.
. Babel, Internationale review over vertaling, driemaandelijks, John Benjamins Publishing, Amsterdam-Philadelphia,
NL.
. Newsletter FIT, Driemaandelijkse publicatie door de Fédération Internationale des Traducteurs, Parijs, FR.
. Multilinguismo e traduzione, Vertaaldienst van de Europese Commissie, Brussel – Luxemburg,
1995, BE – LX.
. Umbero Eco, Claudio Magris, Autori e traduttori a confronto, Campanotto Editore Udine, 1993, IT.
. Imprimeur au cœur de la France de Louis XII à la Révolution industrielle, Gérard Payen at the Syndicat des Maîtres
imprimeurs de Loir-et-Cher, 1987, FR.
. La traduction, notre avenir, XIe Wereldconferentie van het FIT, Euroterm, Maastricht, 1988, NL.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
182/183
Vertalen en publiceren daar waar de talen gesproken worden
e
. Translation – the vital link, La traduction au cœur de la communication, XIII FIT-Wereldcongres, Londen, 1993,
EN.
. Neuvièmes assises de la traduction littéraire, Actes Sud, Arles, 1993, FR.
. Traduzione, società e cultura, publicaties van het Hoger Instituut voor Moderne Talen voor Tolken en Vertalers
aan de Universiteit van Trieste, IT.
. Sussidiarietà ed educazione, Rapporto sulla sussidiarietà 2006, Mondadori Università, Milaan, 2007, IT.
. La ragione esigenza di infinito, a cura di Giorgio Vittadini, Mondadori Università, Milaan, 2007, IT.
. Language International, maadelijks tijdschrift van Translation, Localisation, Interpreting and Global
Communication,
John Benjamin Publishing, Amsterdam, NL.
. Voice over, narration et commentaire, Karina Pönniö, toespraak op het Internationale Forum in Straatsburg op
22-24
juni 1994 georganiseerd door het FIT (Fédération Internationale des Traducteurs) getiteld Communication
audiovisuelle et
transferts linguistiques, FR.
. María Teresa Cabré, La enseñanza de la terminología : uniformización y diversidad, in : Actas del Coloquio
Iberoamericano sobre enseñanza de la terminología, Granada : Publicaciones de la Universidad de Granada, 1992,
ES.
. Jean-Claude Corbeil, Quinze ans de politique terminologique au Québec, in Terminologie diachronique, Verslagen
van de conferentie georganiseerd door het Centre de Terminologie de Bruxelles Institut Libre Marie Haps,
geredigeerd door Caroline de Schaetzen, 1988, BE.
. Franco Crevatin, in : First International Symposium of Conference Interpreting at the University of Trieste,
Campanotto ed., Udine, 1989, IT.
. Jean-Marie Fortin, L'apport de la terminologie dans la promotion d'une langue, in : Terminologies nouvelles, n°6,
1991, BE.
. Jean-René Ladmiral, Pour la traduction dans l'enseignement des langues, in : La traduction : de la théorie à la
didactique, FR.
. Cuadernos de traducción e interpretación/Quaderns de traducció i interpretació, Escuela Universitaria de
Traductores e Intépretes, Universitad Autónoma de Barcelona, 1982, ES.
. Website www.clonline.org (in het Engels, Spaans en Italiaans), bevat de boeken van Monseigneur Giussani en de
publicaties van zijn ‘Communion et Libération’-beweging.
. UNIAPAC (International Christian Union of Business Executives), La valeur des valeurs, 2008, FR.
. Compendium van de sociale leer, Uitgeverij Vaticaan, Rome, 2004, IT.
We moeten in het bijzonder een heel belangrijk biografisch werk (Engels-Frans) melden dat
gecreëerd werd door een 'groep' professoren aan de School voor Vertalen en Tolken van de
Universiteit van Ottawa, onder leiding van Roda P. Roberts: Bibliographie du traducteur
(Translator's Bibliography), Ottawa University Press, 1987. Dit werk bevat de reeds
gepubliceerde bibliografie door Jean Delisle en Albert Lorraine en bestaat uit meer dan 2000
titels van boeken en artikels over de kwestie van vertaling, terminologie, tolkwerk en
meertalig schrijven.
Eurologos Group Wanneer lokalisatie 'glokalisatie' wordt
www.eurologos.com
183/183