Jalta, `Interview 3: Jolanda van Haarlem: ik blijf gewoon mezelf: ook

Commentaren

Transcriptie

Jalta, `Interview 3: Jolanda van Haarlem: ik blijf gewoon mezelf: ook
Interview Jolanda van Haarlem: “Ik blijf gewoon mezelf, ook bij Cargill in China”
(Jalta, 18 maart 2016)
Het is heel normaal: Nederlanders die wat bereikt hebben genadeloos neersabelen. Om dit tegen te gaan
vanaf nu de maandelijkse rubriek op Jalta waarbij we Nederlanders die dit verdienen aan het woord
laten. Om de trots mee te voelen, om van te genieten en om van te leren. Vandaag deel 3: Jolanda van
Haarlem, Managing Director CPN (Cargill Premix & Nutrition) in China.
In 2015 vierde het Amerikaans familiebedrijf Cargill zijn 150 jarige bestaan. Van een kleine fabriek in
Iowa is het nu een conglomeraat met 150.000 werknemers in 70 landen. De omzet bedraagt 120 miljard
dollar met een netto winst van 1.5 miljard dollar. Naar omzet gemeten is Cargill het grootste bedrijf van
Amerika in privébezit. De divisie waar Jolanda leiding aan geeft houdt zich bezig met het ontwikkelen,
produceren en verkopen van nutritionele voeding voor dieren in China. Ze woont nu twee jaar in
Shanghai en geeft daar leiding aan 600 man, van wie het overgrote deel geen Engels spreekt. In 2011
was ze onderdeel van de verkoop van Provimi aan Cargill, daarvoor heeft ze verschillende rollen in de
ingrediënten wereld gehad. Jolanda is getrouwd en heeft 3 adoptiezonen uit Ethiopië van 16, 12 en 8
jaar oud.
Als Nederlanders om in China te gaan wonen lijkt me een vrij grote cultuurshock. Even afgezien van de
expat gemeenschap. Hoe ga je daarmee om? Mis je Nederland en wat doe je bijvoorbeeld in het
weekend?
“De schok is inderdaad groot. Met name voor ons als gezin, eerst woonachtig in Putten (Gelderland) aan
de rand van het bos, nu in Shanghai tussen alle wolkenkrabbers. Op het moment van vertrek naar China
waren de jongste twee mannen nog maar twee jaar bij ons in Nederland. Dus van de eerste
cultuurschok vanuit Ethiopië naar Nederland confronteerden we ze nu met de volgende cultuurschok:
China. Dit vergde enorm veel aanpassing. In eerste weken na aankomst vallen de vele Chinezen, de
grote hoge verlichte gebouwen, het schooluniform en het verkeer op. Daarnaast gingen de kinderen van
een kleine dorpsschool naar een internationale school. Alleen al de taal: Engels was een probleem. Het
eerste half jaar was zwaar: alle dingen die in Nederland heel makkelijk zijn te verkrijgen (bij de alom
vertrouwde Albert Heijn) en die je niet kunt vinden in China. En ondanks dat het de afgelopen twee jaar
beter is geworden met de lokale supermarkten, moeten we nog steeds drie supermarkten af om alles te
kunnen vinden wat je normaal in Nederland in een standaard supermarkt kunt kopen. In het begin is de
focus vooral op veilig, je weet bijvoorbeeld nog niet waar je veilig vlees en groenten kunt krijgen. En die
kleine dingen waar je nooit over nadenkt: waar vinden we alledaagse artikelen zoals shampoo of
doucheschuim; flessen genoeg in de winkels, maar als je geen mandarijn spreekt, kan je de labels niet
lezen. Dus dan eindig je onder de douche met bodylotion in je haar. Of een ander voorbeeld: uren
wachten in de rij voor de bank om een credit card aan te vragen. En dan ben je eindelijk aan de beurt, is
er niemand die Engels spreekt. Morgen opnieuw een kans. Het aanpassen was lastig voor ons allemaal,
maar voor ieder op zijn eigen manier. Na enige maanden bouwen de kinderen wat vriendschappen op.
Echter in de zomermaanden, vertrokken de eerste vriendjes ook al weer. Dit hoort bij het expat leven,
maar voor onze kinderen een redelijke schok om dit ook weer te moeten verwerken. Nu na twee jaar
hebben ze alle drie vele vrienden en vriendinnen. Ze sporten veel en zitten op een leuke internationale
school met vele diverse nationaliteiten. In het weekend wordt er vooral veel gesport. Daarnaast wordt
er ook veel gefeest in Shanghai door onze oudste zoon. We wonen in een leuke omgeving met om ons
heen vele expats vanuit het westen. Dus in het weekend is het voornamelijk een “expat”-leven. Tijdens
de week begeef ik me voornamelijk tussen de lokale Chinezen.”
Werken als Nederlander voor een Amerikaans bedrijf in China: Afgezien van de open deur dat
verschillende culturele leidinggevende stijlen elkaar verrijken, kan je aangeven waar deze mix van
culturen wel eens wringt in jouw geval?
“Ik balanceer eigenlijk continue tussen deze drie culturen. De focus in mijn dagelijkse werk is momenteel
de Chinese cultuur. Mijn team bestaat uit honderden Chinezen waarvan maar een klein gedeelte Engels
spreekt. Het is dus voor mij van groot belang dat ik me verdiep in de lokale cultuur. Daarnaast werk ik
uiteraard voor een Amerikaans bedrijf, dus heb ik ook dagelijks met de Amerikaanse cultuur te maken.
Ondanks dat de Nederlandse cultuur officieel geen onderdeel van dit geheel uitmaakt, ben ik natuurlijk
zelf Nederlandse en zal ik mezelf dus aan moeten passen aan beide culturen. Als Nederlanders zijn we
altijd erg direct, als ik dit bij mijn Chinese team toepas, komt dit veel te agressief over en voelen de
meeste mensen zich aangevallen en niet gerespecteerd. Ook de Amerikanen vinden het prettiger als de
waarheid wat subtieler gebracht wordt, dus dit is zeker iets waar ik tegenwoordig veel op let. Ik ben hier
vele malen subtieler in geworden dan een aantal jaren geleden. Chinezen zijn gewend om duidelijke
richting van hun leidinggevende te krijgen. In het begin in China heb ik af en toe de fout gemaakt om
mijn team een bepaalde opdracht te geven en te verwachten dat er een oplossing komt. Echter, ik had
veel te weinig richtlijnen gegeven en dan gebeurt er weinig. De Chinesen zijn over het algemeen zeer
hiërarchisch net als de Amerikanen en zetten de baas op een bepaald voetstuk. Na twee jaar ben ik er
inmiddels aan gewend, maar het blijft vreemd voor mij als ik continue aan het hoofd van de tafel wordt
gezet, ieder diner moet speechen en men pas gaat eten na mijn eerste toast en mijn eerste hap eten.
Iets wat we ons in Nederland niet voor kunnen stellen, maar hier een hele normale gang van zaken is. Je
moet dus oppassen dat je heel goed naar je mensen blijft luisteren, de grote valkuil is om alles er door
heen te drukken. Er zal van nature weinig tegendruk komen, het is heel normaal dat de baas alle
beslissingen neemt. Maar als je je team dus niet goed begrijpt en je niet op de kleine nuances let, zou
het zo kunnen zijn dat je hele team het niet met je eens is, maar omdat je de baas bent, zullen ze dit niet
zeggen. Dit laatste past dus helemaal niet bij de Nederlandse of Amerikaanse cultuur, want daar wordt
wel degelijk verteld wat men ervan vindt. In Amerika is men wel subtieler, maar het wordt wel
medegedeeld en in Nederland wordt dit zeer direct gedaan. Een grote valkuil voor de gemiddelde
westerling in China”
De economische situatie in China is veel in het nieuws de laatste tijd met een grote impact op
bijvoorbeeld de economie in Afrika en Brazilië: wat is er nou echt aan de hand volgens jou?
“De afgelopen jaren heeft China een ongelooflijke groei doorgemaakt. Je hoeft alleen maar een paar
dagen door China te reizen en je kunt dit zien. Overal in China wordt gebouwd,
appartementengebouwen komen als paddenstoelen uit de grond, Shanghai lijkt groter en groter te
worden. Prijzen voor onroerend goed zijn skyhigh in steden als Shanghai. Iedereen vraagt zich af hoe ver
deze groei nog kan doorgaan. Ik kan het duidelijk maken aan de hand van een anekdote: toen ik jaren
geleden (destijds nog voor Borculo Domo, nu onderdeel van FrieslandCampina) naar China reisde,
arriveerde ik op Shanghai Pudong airport. De weg van Pudong naar de stad was nog een semi snelweg,
de ezels met volgeladen karretjes liepen er rond, mensen fietsten er nog op de weg, rondom rijstvelden.
Iedere paar jaar als ik terugkeerde naar Shanghai, leek de weg naar de stad korter te worden, de wegen
werden beter, geen fietsen en ezels meer op de weg. En nu, Pudong loopt naadloos over in de stad.
Voor je gevoel arriveer je in de stad als je op airport Pudong aankomt. Ik denk dat ieder developing
country door bepaalde fases heengaat. Allereerst een enorme groei en dan zwakt de groei af en toe wat
af. Echter, in welke significante markt is er nog een jaarlijkse groei van zeven procent? Daarnaast is de
potentiele markt immens, vele bedrijven zijn volop bezig zich te professionaliseren en dus zijn er
continue veranderingen. Daar zul je als bedrijf mee om moeten kunnen gaan als je een belangrijke rol
wilt innemen in deze markt. Het is misschien niet meer zo makkelijk als een aantal jaren geleden, en het
behalen van groei puur op basis van opportunisme zal lastig zijn. Maar, persoonlijk, denk ik dat China
nog steeds een enorm belangrijke markt is en zal blijven voor vele bedrijven. Key word is “agility”: wees
bereid je te verdiepen in de markt, investeer voor de langere termijn en pas je aan aan de lokale markt.”
Hoe zou je Chinees leiderschap goed kunnen omschrijven? Hoe pas je daar zelf tussen?
“Zoals al eerder gezegd, hiërarchie is in China van groot belang. Als leidinggevende van Nederlandse
(Westerse) afkomst moet je dus heel erg goed oppassen dat je blijft luisteren naar mensen en ze de
gelegenheid geeft hun mening te geven. Dit is voor de over het algemeen introverte Chinees heel erg
lastig. Dus als je hier niet goed rekening meehoudt, zou je een strategie kunnen volgen als manager die
perfect past bij de visie van de leidinggevende of het hoofdkantoor. Maar wordt deze visie dan gedragen
door de lokale Chinese club? Leiderschap in China houdt in dat je continue aftast, goede relaties
opbouwt met je team, waardoor vertrouwen stijgt zodat het team zich veilig voelt om feedback te geven.
Het continue doorduwen van beslissingen zoals we dat gewend zijn in de Westerse wereld werkt hier
niet. Geduld is een schone zaak. Relaties opbouwen is van groot belang hier in China. De mensen willen
‘De context’ begrijpen. Wie is Jolanda? Dus onderdeel van een successvol leidinggevende hier in China is
dus ook een stukje bloot geven van je privéleven. Onlangs heb ik mijn gezin meegenomen naar 1 van de
Annual Dinners die we hier altijd op onze locaties houden tijdens het vieren van het Chinese Nieuwjaar.
Dit wordt enorm gewaardeerd door het team, ze zien dan iets meer dan de “baas Jolanda” en dat levert
waardering, vertrouwen en respect op. Een typisch Chinese manier van het opbouwen van relaties zijn
de vele diners met de teamgenoten, klanten en andere relaties. Tijdens deze diners wordt er naar elkaar
geluisterd, men probeert elkaar beter te begrijpen en het respect kan op deze manier worden
opgebouwd. Dit onderdeel moet niet onderschat worden, het is misschien vreemd voor de westerse
cultuur, maar het is een essentiele activiteit om de context beter te kunnen begrijpen. Ik blijf heel erg
mezelf in alles wat ik doe. In alle rollen die ik heb: als leidinggevende, moeder, partner en vriendin. No
fancy stories. Ik verdiep me erg graag in mensen en dan in het bijzonder in de richting waar zij zich beter
kunnen ontwikkelen. Het beste uit iedereen halen. In de leiderschap matrix zit ik in het vakje:
influencing en Bonding. Oftewel, ik krijg vaak te horen dat ik heel “echt” ben. Onlangs zat ik in een panel
voor High potentials binnen Cargill en daar gaven ze me de feedback: “Great to see that successful
leaders can be both sensitive and action oriented.”
Je geeft aan dat je niet zoveel hebt met politiek, toch heb je drie adoptiezonen en je bent erg
betrokken op mensen, hoe rijm je dat met elkaar?
Ik heb in het verleden heel erg veel vrijwilligerswerk gedaan. Ik was voorzitter van een adoptiestichting,
maar heb dit helaas met pijn in mijn hart opgegeven toen we naar China gingen. Zou weer graag iets
vergelijkbaars doen, maar is er nog niet van gekomen. Je raakt dan automatisch betrokken in wat
politiek omtrent adoptie. Ik ben gewoon niet zo van het ergens om heen lullen, wil graag duidelijke en
eerlijke taal en vindt dat vaak niet het geval in de politiek. Daarnaast komt nog dat ik met mijn
bijzondere gezinssamenstelling me ernstig zorgen maak over het feit hoe er later naar mijn 3 gekleurde
mannen wordt gekeken. Discriminatie volop in China en ook in Nederland of Amerika is dit niet minder.
Mijn kids vragen mij nu al: waar zijn we in de toekomst het veiligst en waar wordt er niet raar naar ons
gekeken alleen omdat we donker zijn? Dit vind ik bijzonder zorgwekkend als moeder van drie
fantastische mannen maar met een donker kleurtje!
Tot slot: je bent een vrouw op een hoge positie: zit je al tegen het glazen plafond, of geloof je niet zo
in dat begrip?
Allereerst geloof ik sterk in het feit dat mensen op hun positie zitten omdat ze er goed in zijn. Niet
omdat ze een bepaald geslacht hebben. Ik ben dus niet zo van de vrouwenfora omdat ik denk dat het
gaat om het potentieel van de mensen, onafhankelijk van ras, achtergrond of geslacht. Daarnaast zal ik
de laatste zijn die zegt dat het makkelijk is om een werkende moeder te zijn. Echter, als je de keuze hebt
gemaakt om de uitdaging aan te gaan en een werkende moeder wilt zijn, dan is mijn motto: Go for it! Ga
niet op zoek naar een goede worklife balance, want dat gaat hoogstwaarschijnlijk frustreren omdat dit
vaak onmogelijk is in bepaalde posities. Echter, geniet van de momenten die je met je familie hebt. Ga
op zoek naar quality time en plan zorgvuldig! In andere woorden: ik geloof niet dat er een glazen
plafond voor vrouwen is. Have faith in yourself, go for it and enjoy!