Bel Ayre

Commentaren

Transcriptie

Bel Ayre
ZO
22/03/15
15.00
Concert
Bel Ayre
Lieselot De Wilde, sopraan | Lambert Colson, cornetto & blokfluit | Romina Lischka, viola da gamba | Liam
Byrne, viola da gamba | Pieter Theuns, luit & theorbe | Sofie Vanden Eynde, luit & theorbe
Luzzasco Luzzaschi (1545?-1607)
Aura soave
Noé Faignient (fl. ca. 1560-1600)
Adieu Anvers
Ghérardus Mes (fl. 1561)
Ick seg adieu
Giaches De Wert (1535-1596) / Antwerps Liedboek (bewerking: Piet Stryckers)
Un jour je m’en allais / Met eenen droeven sanghe
Gregorio Huet (voor 1550-ca. 1616)
Fantasia in d
Pierre Guédron (na 1564?-1619/20)
Si jamais mon âme blessée
Giaches De Wert
De que sirven ojos morenos
Anoniem (16de eeuw)
El baxel esta en la playa
Mateo Romero (ca. 1575-1647)
Bullicioso y claro arroyuelo
Salamone Rossi (1570-ca. 1630)
Sonata in dialogo
Girolamo Dalla Casa (?-1601)
Beato mi direi
Francesco Maria Bassano (fl. 1610)
Toccata in g
Giulio Caccini (1551-1618)
Torna, deh torna!
Francesco Cavalli (1567-1643)
Che città! Che città!, uit L’Ormindo
Adieu Anvers, viaggiando a Venezia
Wat als de grond onder je voeten te heet wordt, wat als de dingen waarin jij gelooft bedreigd worden,
wat als de dingen waar jij waarde aan hecht vernield worden. Wat als..., want voor westerse mensen
van de zogeheten x- en y-generatie, waar wij van Bel Ayre allemaal toe behoren, zijn dit scenario’s die
zich hoofdzakelijk in het nieuws, in de krant en in een ander land afspelen, maar waar wij tot nu toe
gelukkig van bespaard gebleven zijn. Sterker nog, wij zijn opgegroeid met het idee dat maatschappelijke
veiligheid een vanzelfsprekend iets is. Voor mensen van een generatie ouder roept het gegeven van
fundamentele onveiligheid en vluchten wellicht meer concrete herinneringen op. En als we verder terug
keren in onze geschiedenis diende de ene crisisperiode na de andere zich in een hoog tempo aan.
Ook de periode waaruit Bel Ayre een groot deel van zijn repertoire haalt, is getekend door een van de
meest ingrijpende crisissen voor de Zuidelijke Nederlanden: de tachtigjarige oorlog met als gevolg
het beleg van Antwerpen en de sluiting van de Schelde in 1585 die er in één klap voor zorgde dat de
toenmalige grootste havenstad van Europa en bijgevolg het hele gebied van de Zuidelijke Nederlanden
in de armoede en onderdrukking gestort werd. Hoewel de gevolgen vooral op het sociaaleconomische
gebied voelbaar waren, was de aanleiding tot deze verzwelging van Antwerpen van religieuze aard met
als zwaarste incidenten de beeldenstorm in 1566 en de Spaanse Furie in 1576.
Cynisch genoeg kunnen we zulke pijnlijke gebeurtenissen en de al even pijnlijke gevolgen ervan
vandaag de dag quasi live herbekijken. En dat maakt het zeer concreet: de reacties van de mensen
toen zullen niet anders geweest zijn dan nu. De angst, de wanhoop en de onafwendbare noodzaak om
veiligere oorden op te zoeken zullen even tragisch geweest zijn. Wie het zich ook maar enigszins kon
veroorloven vertrok voor het echt te laat was. Sommigen wipten nog snel de grens naar het Noorden
over, anderen vertrokken naar het Zuiden, per boot dan, want de Alpen oversteken met je hele hebben
en houden was niet meteen de veiligste optie.
Dat Venetië voor veel van die meer gefortuneerde families op die manier in beeld kwam is naast een
bewezen historisch feit ook wel logisch: tenslotte waren Venetië en Antwerpen in hun gloriedagen echte
financiële centra van de Westerse wereld, te vergelijken met Londen en New York vandaag de dag. Zo
was er in Venetië in de jaren negentig van de 16de eeuw reeds een heuse ‘nazione fiamminghi’ actief van
Zuid-Nederlandse handelaars die hun naam verbasterd hadden tot het Italiaans, en die hun roots hadden
in Antwerpen en Amsterdam. Bijvoorbeeld Pieter Pellecoorn (Pietro Pellicorno), Giovanni De Wale, Jan
(Giovanni) en Jacques (Giacomo) Lemens, Nicquet (Nichetti), Pieter De Praet (Pietro del Prato), etc.
Het is de route van de Zuidervaarders die Bel Ayre in kaart brengt in dit programma. Aan boord
koopfamilies, handelaars, kunstenaars, wetenschappers, verstekelingen,... allen lieten ze iets achter,
allen kampten ze met heimwee, angst, verdriet. Maar ook hoop op iets beters: ze kwamen in contact
met andere culturen, andere gewoontes, nieuwe liefdes. In de teksten van de liederen komen deze
verhalen tot leven, worden de emoties van deze mensen concreet, de muziek maakt het tastbaar: “Ic
seg adieu, wy twee wi moeten sceiden, tot op een nyeu; so wil ick troost verbeyden. Ic late bi u dat
herte mijn, want waer ghi zijt, daer sal ic zijn. Tsi vruecht oft pijn, altoos sal ic u vry eygen zijn.”
Eveneens zwermden een netwerk van muzikanten die uit over heel Europa. Niet zelden hadden zij Vlaamse
roots – waarbij we ‘Vlaams’ moeten interpreteren als pars pro toto voor de Lage Landen, van NoordFrankrijk tot aan de Nederlandse rivieren. Ietwat exotische namen als Mateo Romero (kapelmeester
in Madrid) of Gregorio Huet (luitist in Wolfenbüttel) zijn terug te brengen tot respectievelijk Matthieu
Rosmarin en Grégoire Huet (beiden wellicht afkomstig uit het Luikse). En waar Luzzasco Luzzaschi een
rasechte Italiaanse tongtwister is, hoeft iemand die verlegen zit om de uitspraak van een naam als
Giaches de Wert slechts ‘Jacques de Weerdt’ te denken – bij voorkeur met een Gentse tongval. De
internationale carrières van componisten vormden draden die een stad als Antwerpen verbonden met
centra als Parijs, Venetië of Rome, via een repertoire en de verspreiding ervan via de muziekdrukkunst.
Dit concertprogramma rijgt knopen uit dat internationale en intertekstuele netwerk op een associatieve
manier aan elkaar. Daarnaast bewandelt het echter nog een andere belangrijke muziekhistorische
lijn. De gekozen stukken bevinden zich immers aan weerszijden van het kantelpunt dat omstreeks
1600 de muzikale barok uit de renaissance deed ontstaan. Louter vocale polyfonie werd solozang
met begeleiding, en de beheerste toepassing van het contrapunt moest plaats ruimen voor nieuwe
harmonieën in functie van de tekstexpressie. Toen Claudio Monteverdi voor het doorvoeren van deze
stilistische revolutie werd bekritiseerd, verdedigde zijn broer Giulio zijn muziek onder meer door deze
nieuwigheden te wortelen in de algemeen gerespecteerde traditie. De nieuwe stijl kwam niet zomaar
uit het niets, maar ging terug op innovatieve trekjes die reeds aanwezig waren in Italiaanse madrigalen
van 16de-eeuwers als Cipriano de Rore en Giaches de Wert. De invloed van de Lage Landen reikt dan
ook verder dan de verspreiding van de Vlaamse polyfonie tijdens de renaissance. Ze bevatte tevens de
kiemen voor de ontwikkelingen waarmee Italianen als Luzzaschi (leerling van de Rore), Giulio Caccini
en Francesco Cavalli mee de basis legden voor de muziek van de toekomst.
Simon Van Damme, Lieselot De Wilde & Pieter Theuns
Aura soave
Aura soave di segreti accenti
che penetrando per l’orecchie al core
svegliasti la dove dormiva Amore.
Per te respiro e vivo
da che nel petto mio
spirasti tu d’Amor vital desio.
Vissi di vita privo
mentre amorosa cura in me fu spenta:
hor vien che l’alma senta
virtu di quel tuo spirito gentile.
Felice vita oltre l’usato stile.
Ic seg adieu
Ic seg adieu,
wy twee wi moeten sceiden,
tot op een nyeu;
so wil ick troost verbeyden.
Ic late bi u dat herte mijn,
want waer ghi zijt, daer sal ic zijn.
Tsi vruecht oft pijn,
altoos sal ic u vry eygen zijn.
Ic dancke u lief,
reyn minnelic lief gepresen,
voor alle grief
so wilt mi doch ghenesen.
Dese niders fel met haer fenijn,
si hebben belet ons blide aenschijn
op dit termijn.
Altoos sal ic u vry eygen zijn.
Adieu, schoon stadt,
adieu, prieel vol vruechden,
reyn maechdelijck vat,
Zoete bries van geheime tonen,
die langs de oren het hart bereiken,
je hebt Amor gewekt in mijn slaap.
Voor jou adem en leef ik
van toen je in mijn boezem
het levende verlangen naar Amor hebt ingeblazen.
Ik leefde, beroofd van het leven, zolang
de zorg om de liefde in mij uitgedoofd bleef:
nu is het zover dat de ziel de kracht van jouw
nobele geest begint te voelen. Wat een gelukkig
leven dat zoveel verder gaat dan het alledaagse.
daer wi tsamen verhuechden!
Gedenct den troost die ghy mi boot,
ghi zijt myn lief die ic noeyt en vloot;
ic segt u bloot:
u eygen blive ic tot inde doot.
Met eenen droeven sanghe
Met eenen droeven sanghe
ist dat ick u claghen moet,
dat ic dus bi bedwange
moet laten dat liefste goet;
haer wesen is so soet
van haer die mi trueren doet;
na haer moet ick verlanghen,
verteerend mijns herten bloet.
Adieu, suyver princesse,
adieu, reyn violier,
adieu, reyn acoleye,
adieu, reyn eglentier,
adieu, bemint rosier,
adieu, reyn balsemier,
it is mijn bien alleye,
adieu, ic moet van hier!
Si jamais mon ame blessée
Si jamais mon ame blessée
loge aileurs qu’en vous sa pensée
puissay-je ester pour chastiment
privé de tout contentement.
Si jamais l’amour d’autre dame
eschauffe mon Coeur de sa flame,
puissay-je esprouver les rigueurs
de toutes sortes de malheurs.
Als mijn gekwetste hart op zekere dag
zijn overpeinzing elders herbergt dan bij jou,
dat ik dan ter kastijding
van elke vervulling mag verstoken blijven.
Als de liefde voor een andere dame
mijn hart op een dag in vuur en vlam zet,
dat ik dan de onverbiddelijkheid van alle mogelijke
vormen van ellende mag ondervinden.
Si jamais le temps ny l’absence
peuvent esbranler ma constance,
puissay-je sans aucun secours
languir le le reste de mes jours.
Bref, soyés moy toujours cruelle
autant que vous me sembles belle,
si je mancque a vostre beauté
d’amour, et de fidelité.
Als ooit de tijd en het gemis
mijn standvastigheid kunnen doen wankelen,
dat ik dan zonder enige ondersteuning de rest van mijn
dagen in smachtend verlangen mag wegkwijnen.
Kortom, wees niet-aflatend meedogenloos voor mij
in dezelfde mate dat u mij bekoorlijk lijkt,
als ik ten aanzien van uw schoonheid
in liefde en getrouwheid tekortschiet.
De que sirven ojos morenos
De que sirven ojos morenos
que nome mireis tam mas
de que yo padezca mas,
mas no de que hoy quiera menos.
Waarom toch, donkere ogen,
kijken jullie niet meer naar mij,
zodat ik juist nog méér lijd;
er is niets dat ik nu minder wil.
El baxel esta en la playa
El baxel esta en la playa
presto para navegar, ay ay ay!
Ay, quien se quiere embarcar?
De boot ligt op het strand
gereed om uit te varen, ay, ay, ay!
Ay, wie wil er inschepen?
Acudan a la marina
los que fueren del Amor,
para quitarles su ardor;
pues que la vela se tira
al son d’esta mi bozina
os quiero yo pregonar, ay ay ay!
Laten zij die in de ban van de liefde waren
maar naar zee gaan,
zodat ze zich kunnen ontdoen van hun liefdesvuur;
laat het zeil hijsen
als mijn hoorn klinkt,
dat vraag ik jullie, ay ay ay!
En pagar el homenage
a los dioses del Amor,
a quien quiere navegar
si se le hara ultrage.
Solo tenga buen corage
quando sentira gridar: ay ay ay!
Een eerbewijs brengen
aan de goden van de liefde
is een zelfbelediging
voor degene die de zee op wil.
Hij moet alleen wel standvastig zijn
als hij hoort schreeuwen: ay ay ay!
Bullicioso y claro arroyuelo
Bullicioso y claro arroyuelo
que salpicas las guyas blancas
de tu imbidia los ruiseñores
van saltando de rama en rama.
Kolkend en helder beekje,
dat vol afgunst de witte kiezelsteentjes
nat spat, de nachtegalen springen
van tak naar tak.
Lucinda mas bella,
y qual bella ingrata
a quien fuego abrase
si la nieve a brasa
Lucinda, de allermooiste vrouw,
even hardvochtig als mooi,
die pas als sneeuw brandt
door het vuur zal ontvlammen,
de un arroya claro
mira la mundança
y a su son alegre
alegre cantava.
kijkt naar de beweging
van een heldere beek
en zingt opgewekt
bij dat vrolijke geluid.
Vivas larga vida
adorada ingrata
y amor te de vista
aunque ojos le faltan.
Dat je lang moge leven,
ondankbare aanbedene,
en dat Amor je inzicht moge schenken,
ook al heeft hij geen ogen.
No toque a tu boca
aunque a mi me mata
mas passito lengua
cantad puer que cantan!
Dat hij jouw mond niet moge beroeren,
ook al doet hij mij sterven.
zing zachter, jullie nachtegalen,
als zij aan het zingen is!
Beato mi direi
Beato mi direi,
se mi mostrasse vostr’alma mercede
quel di che fan vostre parole fede.
Ma son homai si stanco
de l’aspettar cio che’l mio cor desia,
ch’io potrei venir manco,
in van bramando vostra cortesia.
Dunque speranza mia,
Ik zou gelukkig zijn,
indien u mij het mededogen toonde
dat u mij al zo lange tijd belooft.
Maar ik ben zo vermoeid
van ‘t wachten op dat wat mijn hart begeert
dat ik zou kunnen sterven
zonder de troost van waar ik vergeefs naar smacht.
Wil dus, licht van mijn leven,
prima ch’io giung’al fin gli anni rei,
consolatte gli afflitti spirti mei!
voordat ik aan mijn smart ten onder ga,
mijn reeds zo lang gekwelde hart vertroosten!
Torna, deh torna
Torna, deh torna pargoletto mio,
torna, che senza te son senza core!
Dove t’ascondi, ohimè? Che t’ho fatt’ io,
ch’io non ti veggio e non ti sento, Amore?
Corrimi in braccio omai, spargi d’oblio
questo, che ‘l cuor mi strugge, aspro dolore.
Senti de la mia voce il flebil suono
tra’ pianti e tra’ sospir’ chieder perdono?
Keer toch weer, mijn kind,
want zonder jou ben ik mijn hart kwijt!
Waar verberg je je toch? Wat heb ik jou misdaan
om je niet meer te mogen zien of horen, mijn lief?
Kom in mijn armen, laat mij mijn smart vergeten,
want nu is het pijn dat mijn hart voelt.
Hoor je ’t zwakke geluid van mijn stem
die jou, zuchtend en wenend, om vergeving vraagt?
Che città, che città
Che città, che città!
Che costumi, che gente
sfacciata ed insolente!
Ogn’un meco la vole
con fatti e con parole.
Wat een stad, wat een stad!
Rare zeden, rare mensen,
schaamteloos en onbeschoft!
Iedereen wil iets van mij,
met daden en met woorden.
Mille perigli e mille
mi sovrastano al giorno,
ho cento insidiatori ognor d’intorno.
Né so il perché capire.
Chi me’l saprebbe dire?
Een duizendtal gevaren
bedreigt mij dag na dag,
honderd belagers zwermen om mij heen.
Ik begrijp niet waarom.
Wie kan mij dit verklaren?
Tal le guancie mi tocca,
che non conosco a pena,
seco cortese m’invita a cena.
Né so il perché capire.
Chi me’l saprebbe dire?
Een man die ik niet ken
raakt zomaar mijn gezicht aan
en noodt me te dineren.
Ik begrijp niet waarom.
Wie kan mij dit verklaren?
Ogn’un tace e lo sa.
Che città, che città!
Non vedo l’ora che ritorni Amida
Niemand verklaart mij iets.
Wat een stad, wat een stad!
Ik hoop maar dat Amida gauw terugkomt
in Tremisene per partir di qua.
in Tremisene, want dan mag ik weg.
Che città, che città!
Che costumi, che gente
sfacciata ed insolente!
Wat een stad, wat een stad!
Rare zeden, rare mensen,
schaamteloos en onbeschoft!
vertaling: Marianne Lambregts (Spaans), Ike Cialona
(Italiaans), Brigitte Hermans (Frans)
Bel Ayre
BEL AYRE (uitgesproken als ‘bel air’) betekent letterlijk ‘mooi lied’. Het woord ‘ayre’ had rond 1600 bijna
overal in Europa dezelfde schrijfwijze en betekenis. En zo vat de groepsnaam meteen samen waar Bel Ayre
voor staat: sinds hun oprichting vertolken zij de mooiste liederen uit het rijke barokrepertoire. Aan de hand
van verrassende verhaallijnen, frisse combinaties uit het repertoire en een begeesterende stijl willen zij
deze muziek herkenbaar maken voor zowel de kenners van het genre als een publiek dat minder vertrouwd
is met deze muziek. Want dat muziek tot het kart kan spreken is een van haar meest evidente maar tegelijk
ook meest unieke krachten: muziek ontstaat in het nu en creëert daardoor een tijdloosheid die de tijd van
eeuwen terug met die van vandaag verbindt.
Bel Ayre ontstond in 2010 als trio rond de bezetting zang, theorbe en viola da gamba. Vanaf 2014 wordt de
groep steeds aangevuld met muzikanten van topkwaliteit. Sinds hun ontstaan concerteerde het ensemble
op concertlocaties en festivals zoals Bozar, Operadagen Rotterdam, festival van het Venetian Centre for
Baroque Music, New Years’s Music Festival Gstaad, Promenades Musicales du Pays d’Auge, live op France
Musique, live op radio Klara, Klara Festival on Tour, Zomeravondconcerten aan zee, Dag van de Oude
Muziek in Alden-Biesen. In 2011 waren zij Selected Promising Ensemble van IYAP, in 2013 kregen ze de
kans om zich te presenteren op de recitals van de Jonge Oost-Vlaamse Solisten. In 2015 is Bel Ayre Scoop
Ensemble van het Concertgebouw Brugge.
Goed om te weten
Foyer
De foyer van AMUZ is open vanaf een uur voor aanvang
van het concert en blijft ook na afloop van het concert nog
geruime tijd open.
Beeld- en geluidsopnamen
Het is absoluut verboden beeld- en geluidsopnamen te
maken tijdens de concerten en voorstellingen zonder
Rondleidingen en zaalverhuur
Wenst u met een groep een rondleiding in de gebouwen
van AMUZ, om zo het fascinerende verhaal te horen
van de gerenoveerde kerk en AMUZ als concertgebouw
en -organisator, of wenst u meer informatie over de
mogelijkheden om de zaal te huren voor concerten,
voorstellingen en presentaties? Gelieve dan tijdens de
kantooruren contact op te nemen met de administratie
expliciete toelating van de directie van AMUZ.
van AMUZ.
Concertinleidingen, aanvangsuur
en duur van de concerten
De concerten in AMUZ vangen op zondag steeds aan
om 15.00 uur. Op andere dagen starten de concerten
om 21.00 uur. Voor de avondconcerten is er steeds een
inleiding om 20.15 uur. De concerten in AMUZ hebben
in principe geen pauze en duren tussen de 65 en 80
minuten, tenzij anders vermeld.
Medewerkers AMUZ
Bart Demuyt, directie & artistieke leiding | Veerle
Braem, zakelijke directie | Robin Steins, assistentie
programmering & educatie | Frederic Delmotte, assistentie programmering & dramaturgie | Tine Hubrechts,
zakelijk medewerker | Klaartje Heiremans, pers & communicatie | Greet Coenegrachts, communicatie | Tine
Clevers, eindredactie & ticketing | Mona Heyrman,
directieassistentie & productie | Jan Tambuyser, productie & techniek | Evelyne Van Mieghem, productie &
zaalhuur | Bart Tambuyser, techniek & gebouwbeheer |
Koen Koninkx, foyer & ticketing
Programmaboekjes
De programmaboekjes bij de concerten van AMUZ zijn
downloadbaar van de website www.amuz.be vanaf
enkele dagen na het concert.
Laatkomers
De concerten in AMUZ hebben in principe geen pauze.
Laatkomers kunnen dan ook niet meer worden toegelaten
in de concertzaal. Op vertoon van hun concertticket
kunnen zij het concert volgen op de plasmaschermen in
de foyer.
Binnenwerk geprint bij
www.prints-copy.be
wettelijk depotnummer: D/2014/0306/169

Vergelijkbare documenten