Printversie - Museum van de Nationale Bank van België

Commentaren

Transcriptie

Printversie - Museum van de Nationale Bank van België
worden aan chocolade verschillende positieve ‘geneeskrachtige’ eigenschappen
toegeschreven ; het product staat onder meer bekend als voedzaam, als een
antidepressivum en als een afrodisiacum.
Laurie De Maré
Museumgids
jke
e ki
In d
r
Cacao, een
smakelijk
betaalmiddel
Maart
2013
Bibliografie
Q
BOURGAUX, A., Quatre siècles d’histoire du cacao et du chocolat, Bruxelles : Office international du
cacao et du chocolat, 1935.
Q
Musée du chocolat (Parijs) : www.museeduchocolat.fr
Q
Museum van cacao en chocolade (Brussel) : www.mucc.be
Q
Q
RIVERO, P.P., ‘Les graines de Quetzalcóatl’, in Le Courrier de l’Unesco, Parijs, Unesco, 1990, vol. 43,
nr. 1, p. 16-19.
Van cacaoboon tot nuevo peso : numismatiek in Mexico, tentoonstellingscatalogus, Brussel, Nationale
Bank van België, 1993.
museum
België staat bekend om zijn chocolade. Iets wat menig toerist na een bezoek aan
Brussel zeker zal beamen. Maar wat verklaart nu de sterke link tussen ons land en
chocolade ? Hoewel deze voeding vandaag wordt aanzien als delicatesse, is dit niet
altijd zo geweest. Bij de Maya’s en de Azteken werden de cacaobonen gebruikt als
betaalmiddel. Van deze ‘In de kijker’ krijg je ongetwijfeld het water in de mond.
De eerste cacaoboeren waren te vinden in het Mayarijk, een van de oudste
beschavingen van Amerika. De Maya’s gebruikten de bonen als wisselmunt tegen
voedsel of kledij, maar ook als basisingrediënt voor de Xocoatl, een bittere drank die
niets met onze huidige chocolademelk te maken heeft. Xocoatl werd gemaakt met
geroosterde cacaobonen. Deze werden vermalen en vervolgens gemengd met water
en kruiden. De bittere chocoladedrank was gereserveerd voor edelen en krijgers.
van de
Nationale Bank van België
GELD, EEN VERHA AL
Wildewoudstraat 10 te 1000 Brussel.
Elke dag open van 10 tot 18 uur. Gesloten op maandag.
Voor meer informatie, bel naar +32 2 221 22 06 of per e-mail [email protected]
Geïnteresseerd om ook het volgende nummer van de
‘ In de kijker ’ te ontvangen ?
Verwittig ons via mail op [email protected]
www.nbbmuseum.be
Maart 2013
Tot de 16de eeuw was chocolade onbekend op het Europese continent.
Het was pas wanneer de Spanjaarden, onder leiding van Hernan Cortès, in 1519 voet
zetten op het Azteekse grondgebied
(het huidige Mexico), dat ze deze
grondstof ontdekten. Toen de Spaanse
conquistador Cortès, in opdracht van
Karel V, in de Nieuwe Wereld aankwam,
werd hij door de Azteken verkeerdelijk
aanzien als de teruggekeerde godkoning Quetzalcoatl. Deze laatste,
doorgaans afgebeeld in de vorm van
een gevederde slang, was een van de
belangrijkste goden in de Azteekse
cultuur. Hij werd aanzien als de god die
de cacaobomen op aarde had gebracht
en daarom werd de Xocoatl ter ere van
hem bereid. Omdat de god Quetzalcoatl
Quetzalcoatl en zijn metgezellin – schilderij uit Codex Borbonicus,
ooit beloofd had om op een dag terug een Azteeks manuscript
te keren en zijn volk te redden, en door een samenloop van andere toevalligheden,
werd Hernan Cortès als deze godheid aanzien.
De
Azteken,
een
van
de meest geavanceerde
beschavingen in CentraalAmerika, palmden het gebied
van de Maya’s in en namen
hun economisch systeem
over. Ook de cacao kwam
in Azteekse handen. Het
werd het meest gebruikte
betaalmiddel van dit preColumbiaanse volk voor hun
dagelijkse, kleine transacties.
In een brief aan keizer Karel
vermeldde Cortès dat ‘deze
bonen dienen als munt voor
Gravure die een indianenvolk uit Centraal-Amerika toont terwijl cacao wordt bereid
de dagelijkse aankopen’.
Enkele voorbeelden : een konijn kostte tien bonen en voor de aankoop van een
slaaf werd een bedrag van een honderdtal bonen aangerekend. De cacaobonen
die werden gebruikt als geld, waren echter niet dezelfde als deze waarvan
Xocoatl werd gemaakt. Het waren de quauhcacaoatlbonen die als munt werden
gebruikt.
Het is dus aan Hernan Cortès dat we de cacao te danken hebben. Christoffel Columbus
had tijdens zijn ontdekking van Amerika immers geen interesse in het betaalmiddel.
Verschillende bronnen beweren zelfs dat hij dacht dat de cacaobonen de uitwerpselen
van geitjes waren.
De waarde van cacao
Een object wordt pas als betaalmiddel gebruikt als het als voldoende zeldzaam
of kostbaar wordt ervaren om begerenswaardig te zijn. De cacao dankte zijn
waarde aan de moeilijkheden die de teelt en de productie van de cacaoplant
met zich meebrachten. Door het zwakke rendement werd cacao een zeer duur
product.
Van de primitieve betaalmiddelen was cacao een van de beste omdat het
naar believen kon worden gedeeld. De Maya’s en de Azteken namen echter
ook hun toevlucht tot de quachtli, lappen katoen, die een aantal werkuren
vertegenwoordigden. Het waren deze quachtli die als wisselstandaard dienden :
een quachtli was ongeveer gelijk aan 100 cacaovruchten.
In de kijker
Aangezien cacao ook een heerlijk voedingsproduct is, moedigde het winstbejag
aan zonder gierigheid uit te lokken. De bezitters van cacaobonen waren immers
eerder geneigd om ze te consumeren, dan om ze onder de grond te bewaren en
op te sparen.
Zoals alle munteenheden, had ook de cacao met vervalsingen te kampen. De
vervalsers maakten bijvoorbeeld de kostbare boon leeg en hervulden deze met
modder om de boon opnieuw haar normale gewicht te geven.
Cacao was het belangrijkste betaalmiddel van het Aztekenrijk. In 1555 werd de
waarde officieel vastgelegd. Een Spaanse reaal was gelijk aan 140 cacaobonen.
Cacaogeld bleef tot aan het begin van de 19de eeuw wijdverspreid in de landen in
het centrum van huidig Zuid-Amerika.
De cacao-export
De Spanjaarden begrepen heel snel de voordelen van cacao. Na de kolonisatie van
Mexico exporteerden ze de drank naar Europa. Het recept, dat zorgvuldig geheim
werd gehouden, pasten ze aan de Europese smaak aan door er suiker aan toe te
voegen. Cacao werd onmiddellijk heel populair bij het Spaanse hof en werd in
navolging hiervan bij de ganse Europese elite geserveerd. Aangezien ons land in die
tijd onder Spaans bewind stond, kon het dus mee genieten van de export van deze
delicatesse.
Tijdens de industriële revolutie, in de 19de eeuw,
werd ons land de bakermat van enkele grote
chocolaterieën, die bijdroegen aan de bekende
Belgische chocolade. In 1912, 55 jaar nadat
het bedrijf zich in de Koninginnegalerij in
Brussel had gevestigd, vond Jean Neuhaus de
praline uit. Inderdaad, reeds in 1857 had zijn
grootvader, eveneens Jean Neuhaus genaamd,
er een apotheek gevestigd. Hij had het geniale
idee om de onaangename smaak van de medicijnen met een chocoladelaagje te verbergen.
De farmaceutische snoepjes kenden zo’n succes
dat de kleinzoon van de uitvinder besliste om er
een zoetigheid van te maken door het medicijn
te vervangen door een lekkernij. Het nieuwe
snoepje doopte hij ‘de praline’.
Cacaoplant
Alhoewel cacao vandaag geen betaalmiddel meer is, blijft het een belangrijk
product. Zo is het een van de grondstoffen die op de beurs genoteerd staan. Verder
Maart 2013

Vergelijkbare documenten

xocolatl! - TEKST met name

xocolatl! - TEKST met name De eerste cacaoboeren waren te vinden in het Mayarijk, een van de oudste beschavingen van Amerika. De Maya’s gebruikten de bonen als wisselmunt tegen voedsel of kledij, maar ook als basisingrediënt...

Nadere informatie