Van den vos reynaerde

Commentaren

Transcriptie

Van den vos reynaerde
Lesbrief
Reynaert,alive and kicking
Reynaert, alive and kicking
Van
DrentsJeugd TheaterDe Reus
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
2
Van den Vos Reynaerde
Lesbrief bij
Reynaert, alive and kicking
Een voorstelling door Drents JeugdTheater De Reus
voor groep 7 en 8 van het primair onderwijs
3
Reynaert,alive and kicking
4
INHOUD
Inleiding
6
Van den Vos Reynaerde, samenvatting
7
De geschiedenis van de tekst
8
Over de Middeleeuwen en ridderromans
9
Over Lezen en Schrijven
10
Tips voor het bezoeken van de voorstelling
De nabespreking
12
13
Schrijfopdrachten, Recensie schrijven
Acrostichon
15
16
Dierenrondeel
17
Klassengedicht
18
Sint Dracus en de Joor
19
Lessuggestie beeldende vorming
20
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
5
Reynaert,alive and kicking
INLEIDING
B
innenkort gaat u met uw klas kijken en luisteren naar een moderne
bewerking van het beroemde middeleeuwse dieren-epos Van den Vos
Reynaerde. In dichtvorm, verteld en gespeeld door acteur Sijmen de
Jong van DJT De Reus.
De kijkers worden door een zonderlinge verteller meegezogen in een
aaneenschakeling van avonturen en belevenissen van de Vos. Met behulp van
een speciale 'verteltafel', met ingebouwde geluiden, een rookmachine komt
het verhaal tot leven.
Speciaal voor deze 'theatrale tafelvertelling' maakte keramist Peter
Hiemstra beeldjes van de hoofdpersonen uit het verhaal. Ze maken de
voorstelling tot een visueel wondertje.
Met de informatie in deze handleiding kunt u de leerlingen voorbereiden op
de voorstelling en komt u meer te weten over de Reynaert. Ook zijn
lessuggesties opgenomen om ná de voorstelling hierop voort te borduren.
Wij wensen u en de kinderen veel plezier!
Nicolette Leenstra
consulent literaire vorming
Kunst & Cultuur Drenthe
De aktiviteiten hebben tot doel dat de kinderen:
 kennismaken met het verhaal en de achtergronden van de Reynaert.
(dierenepos)
 hun kunstbeleving onder woorden brengen en al pratend nadenken over
aspecten van de voorstelling en het verhaal.
 zich informeren over de middeleeuwen
 zich informeren over het maken van handschriften(manuscripten)
 zich de werking van rijm realiseren
 een rondeel of satirische tekst schrijven
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
6
Reynaert,alive and kicking
7
VAN DEN VOS REYNAERDE, SAMENVATTING
H
et is Hofdag in het dierenrijk; de dieren klagen bij Koning Nobel over
de streken van Reynaert de Vos. Het dieptepunt is wel de komst van
Cantecleer de Haan met zijn gezelschap, die de dode kip Coppe op een
draagbaar meevoeren. Zij is door Reynaert doodgebeten. Bruun de Beer en
Tibeert de Kater krijgen achtereenvolgens de moeilijke taak om Reynaert te
dagvaarden. Voor beiden loopt het slecht af,Grimbeert de Das leidt Reynaert
uiteindelijk wél naar het hof.
Aan het hof wordt Reynaert aangeklaagd en veroordeeld tot de galg. Bruun,
Isengrijn en Tibeert worden belast met de executie en gaan de galg
oprichten. Intussen legt Rey;naert een openbare biecht af, opdat andere na
zijn dood niet van zijn misdaden zullen worden beschuldigd. Deze biecht
draait uit op een beschuldiging van Tibeert, Grimbeert en Isengrijn, die
het plan hadden de koning te vermoorden en Bruun koning te maken. Dit was
mogelijk door een schat, die in het bezit was van Reynaerts vader. Doordat
Reynaert de schat gestolen heeft, is de aanslag echter mislukt. De koning
wil de schat hebben en is bereid de vos het leven te schenken. Reynaert
vertelt dat de schat zich bij de Kriekeput bevindt. Hij kan de koning
daarheen echter niet begeleiden, omdat hij al drie jaar in de ban is; hij
zal een boetetocht ondernemen naar Rome en Palestina. Isengrijn en Bruun
worden gevangen genomen en een deel van Bruuns huid dient Reynaert tot
pelgrimstas.
De volgende dag vertrekt de vos, vergezeld door Cuwaert de Haas en de
hofkapelaan Belijn, de Ram. Ze komen bij Reynaerts burcht, Maupertuus.
Cuwaert gaat mee naar binnen. Reynaert bijt hem dood en stopt z'n kop in de
pelgrimstas. Belijn mag deze "brief" aan de koning brengen en zeggen, dat
hij geholpen heeft hem te schrijven. Reynaert verhuist met z'n gezin naar
de wildernis.
Als de koning merkt dat de brief in werkelijkheid de kop van de haas is, is
hij zeer vertoornd. Firapeel, het luipaard, gaat de onschuldige gevangenen,
Bruun en Isengrijn, bevrijden en zij verzoenen zich weer met de koning. Het
is nu duidelijk, dat Reynaert allen weer grandioos heeft beetgenomen.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
8
DE GESCHIEDENIS VAN DE TEKST
H
et onbetwiste hoogtepunt van de middeleeuwse literatuur uit de Lage
Landen is een satire: Van den vos Reynaerde, het verhaal over de
rebelse Reynaert, die door list en bedrog het feodale dierenrijk
waarvan hij deel uitmaakte volledig op zijn kop zette. Zowel adel,
geestelijkheid als burgerij krijgen er duchtig van langs, en tussen de
regels door wordt ook de middeleeuwse literatuur zelf (zoals de ridderepiek
met zijn lachwekkende queesten) niet gespaard.
Willem - 'die Madocke maecte' - schreef zijn satirische dierenverhaal in de
dertiende eeuw (plm 1260, in Gent?), de periode van de grote
ridderverhalen. Het oorspronkelijke publiek herkende alle elementen uit het
verhaal dan ook direct: de hofdag waarmee het verhaal begint, de
rechtszitting waarop de koning orde op
zaken stelt, de paladijnen die hun heer
van raad voorzien, enzovoorts. Maar alle
normen en waarden volgens welke het
middeleeuwse ridderleven hoorde te
verlopen, worden in dit verhaal met de
voeten getreden.
De 'omgekeerde wereld' van het
dierenverhaal, waarin dieren op menselijke wijze spreken en handelen, is
bijzonder geschikt om mensen op indirecte wijze iets duidelijk te maken.
Een dierenverhaal toont het publiek de wereld in spiegelbeeld: dieren
treden handelend, denkend en sprekend op alsof het mensen zijn. Mensen
worden daarentegen doorgaans als domme, instinctieve en redeloze wezens
afgeschilderd. Door het publiek deze spiegel voor te houden, wordt daarmee
eigenlijk gezegd: 'Kijk maar eens goed hoe jullie je gedragen'. Als
bijkomend voordeel kan de auteur zijn beschrijving van de omgekeerde wereld
volgens het principe 'man bijt hond' een komisch effect meegeven. Op die
manier is het mogelijk om, zonder mensen bij name te noemen, op een
aangename wijze commentaar of kritiek te geven op de manier waarop het er
in de mensenwereld aan toegaat.
Willem borduurde voort op een al bestaand Frans verhaal: Le roman de
Renart. Koning Nobel de leeuw en de andere dieren komen hier al in voor.
Maar Willem heeft het al vertalend scherpte en geestigheid meegegeven en
nieuwe elementen in het verhaal gebracht.
Zo is de Reynaert een op zichzelf staand kunstwerk geworden.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
9
OVER DE MIDDELEEUWEN EN RIDDERROMANS
M
et Middeleeuwen wordt de periode aangeduid in de Europese geschiedenis
tussen 500 en 1500 na Christus.
De Hoge Middeleeuwen duurden van circa 1000 tot circa 1250. Het was de tijd
dat in Europa de ridderordes opkwamen die de burgers beschermden tegen
invallen van Noormannen en roversbendes. De ridders bouwden steeds mooiere
kastelen.
In het riddertijdperk bestonden er eigenlijk geen beroepslegers. Het was de
vorst die in tijden van nood en oorlog zijn leenmannen bij elkaar riep en
ten strijde trok. Naarmate de leenmannen machtiger werden, waren ze minder
bereid om voor hun vorst als krijgsman op te treden. Daarom zocht de vorst
steun bij de lagere adel, die hij tegen betaling in dienst nam als
raadgevers en militairen: de ridders.
Vanaf ongeveer 1100 werden in Europa talloze ridderromans gedicht. Het
waren romans vóór en over de ridderstand. Op rijm, want dat lag beter in
het gehoor. En in de volkstaal, want veel ridders verstonden geen Latijn.
De mode van de ridderroman begon in Frankrijk. Veel Nederlandse romans zijn
dan ook vertalingen uit het Frans.
De meeste ridderromans spelen zich af aan en rond het hof van Karel de
Grote of van koning Arthur. Maar ook over helden uit een verder verleden
werden ridderromans geschreven. In de ogen van de middeleeuwers stonden
grote helden uit het verleden op gelijke hoogte met de vooraanstaande
ridders uit de eigen tijd.
Van den Vos Reynaerde is in deze tijd geschreven en geeft er een pittig
commentaar op.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
10
OVER LEZEN EN SCHRIJVEN ware
I
n de Middeleeuwen konden de meeste mensen, inclusief de rijken, niet
lezen en schrijven. Dat was heel gewoon.
De kloosters waren bronnen van geleerdheid en wetenschap. Veel
kloosters hadden ‘grote’ bibliotheken waar geoefende monniken boeken
overschreven en prachtig illustreerden.
Ze deden dit staande aan schrijftafels in de schrijfzaal die scriptorium
werd genoemd.
Het overschrijven van boeken ( de drukpers was nog niet uitgevonden) vergde
veel precisie en geduld; vandaar de term monnikenwerk.
Manuscript betekent: met de hand geschreven. Al die oude boeken worden
manuscript of handschrift genoemd.
Perkament
De schrijvers ( oftewel scribenten) gebruikten in Europa vooral perkament
om op te schrijven: de gespleten huid van kalveren of lammetjes. Dat was
erg duur materiaal. Papier werd aanvankelijk van lompen gemaakt en was nog
erg vezelig en ook duur.
Inkt en pen
De inkt was een zure vloeistof gemaakt van galnoten. Later gebruikte men
koolstof in olie.
De schrijver strooide zand op de natte inkt om het werk sneller te laten
drogen.
Deze inkt werd in een hol buisje gedaan, gemaakt van riet of een veer van
de kalkoen, gans of eend. Van de vogelveer (slagpen) is ook ons Nederlandse
woord pen afgeleid. Deze pennen moesten steeds geslepen worden met een
scherp mesje, een tijdrovend en secuur karwei. Een dwarse inkeping in het
afgeplatte uiteinde zorgde ervoor dat de pen flexibel was.
De geschreven teksten uit de Middeleeuwen werden rijk versierd, onder
andere met miniaturen: kleine afbeeldingen die heel precies zijn
geschilderd.
Onderwijs
In de dertiende eeuw volgden bevoorrechte leerlingen les in de abdijen. Ze
maakten lange dagen en moeste strikt gehoorzamen. In de klas werd weinig
gelezen en geschreven. De leerlingen kregen hun kennis door urenlang te
luisteren naar hun leraar en door vragen te stellen. Leerboeken waren er
niet. Aan het eind van de 15e eeuw verschenen de eerste Latijnse
spraakkunstboeken.
Aktiviteit:
 Mooie letters schrijven met inkt en kroontjespen
 Afbeeldingen van Middeleeuwse Handschriften bekijken
 Miniaturen bestuderen
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
11
De laatste bladzijde van het handschrift van de Reynaert.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
12
TIPS VOOR HET BEZOEKEN VAN DE VOORSTELLING
1. Vóór de voorstelling
Hoe kijk je naar een voorstelling?
e kinderen waarschijnlijk wel vertrouwd met het kijken naar
voorstellingen.
Het is belangrijk dat ze zich realiseren dat een voorstelling 'live'
Dis en gemaakt wordt waar je bij bent.
Het gedrag van het publiek is van invloed op de kwaliteit van de
voorstelling in positieve, maar ook in negatieve zin. Lopen, praten,
eten en schuifelen stoort.
Een goede aandacht maakt het leuker!
Gesprek vooraf
Bereid de kinderen voor op de voorstelling
Middeleeuwen, leven aan het hof.
Praat met de leerlingen over de middeleeuwen.
Wanneer waren die? Hoe zag de maatschappij er toen uit? ( zie
informatieve tekst, p. 9)
Werd er toen dezelfde taal gesproken als nu?
Denk ook aan Robin Hood: er waren mensen die in opstand kwamen tegen
onrechtvaardige heersers. Reynaert de Vos is hier in zekere zin mee
te vergelijken, hoewel zijn inborst minder goed is.
Vertel dat het verhaal Van den Vos Reynaerde gespeeld en verteld gaat
worden door een toneelspeler, onder de nieuwe titel Reynaert, alive
and kicking.
2. De dag van de voorstelling
Zorg dat u ruim op tijd aanwezig bent. Zorg dat de kinderen indien
nodig naar het toilet zijn geweest. De kinderen kunnen het beste in
groepen de zaal binnen komen.
Leerkrachten gaan tussen de kinderen zitten.
Na afloop van de voorstelling klapt het publiek om de speler te
bedanken. Hoe mooier de voorstelling, des te langer het applaus. Na
het applaus verlaten de leerlingen onder begeleiding en volgens
afspraak de zaal.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
13
3. Na de voorstelling- de nabespreking
Het klassikaal nabespreken van een voorstelling geeft een meerwaarde.
Ten eerste is het interessant te zien en te horen dat ieder zijn
eigen beleving heeft gehad.
Het gaat dus om het uitwisselen van kijk-, luister- en
belevingservaringen.
Ten tweede is er een belangrijk taal-aspect aan: het leren verwoorden
van gedachten, gevoelens en ervaringen. Nadenken over wat een ander
ervan vindt. Je een mening vormen.
Al uitwisselend ontdekkingen doen over de voorstelling. Er zijn geen
goede of foute opmerkingen.
Tevens kunnen door gerichte vraagstelling filosoferende gesprekken op
gang komen.
Het is raadzaam zoveel mogelijk open vragen te stellen. Vermijd na
een gegeven antwoord de 'Waarom'-vraag.
Een heel handige aanloopzin is: 'Vertel eens….' ( zie ook het boek
Vertel eens van Aidan Chambers, Querido 1995, erg interessant om meer
te halen uit boekbesprekingen)
Basisvragen voor de nabespreking
Leuk
Wat vond je leuk, mooi of goed aan deze voorstelling?
Wat is je opgevallen?
Wat vond je heel speciaal, erg mooi, supergrappig of
spannend?
Wat had nog langer mogen duren?
Niet leuk
Wat vond je niet leuk?
Waren er momenten of gedeelten die je vervelend, naar of
vreemd vond?
Welke?
Was er een moment waarop het verhaal niet meer boeide?
Wanneer was dat?
Vertel eens
Moeilijk
Snapte je iets niet? Wat was er moeilijk of onduidelijk?
Wat gebeurde er dat je nog nooit eerder gezien, gehoord
of meegemaakt hebt?
Op welk(e) moment(en) kon je het verhaal niet meer
volgen?
Waar kreeg je een vervelend gevoel bij?
Zit er volgens jou iets in dat niet klopt?
Patronen, verbanden
Zag je bepaalde patronen of verbanden? ( toelichten:
dingen die herhaald worden of die met elkaar te maken
hebben)
Wat was steeds hetzelfde
Wat kwam steeds terug?
Herkende je iets uit andere situaties of verhalen?
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
14
Toeschouwersvragen
Toen je in de zaal zat en de voorstelling was nog niet
begonnen, wat dacht je toen dat het voor voorstelling was?
Wat bracht je op die gedachte?
Hoe denk je daar nu over?
Ken je andere voorstellingen of verhalen die hierop lijken?
Welk deel van de voorstelling zou je nog eens willen zien?
Als de (schrijver en de maker en de) speler van dit stuk je
zouden vragen wat er anders of beter zou kunnen, wat zou je dan
zeggen?
Was er iets in deze voorstelling dat je zelf wel eens hebt
meegemaakt?
Bij welke stukken in de voorstelling heb je helemaal
meegeleefd?
Welke momenten in de voorstelling lijken het meest op het echte
leven?
Wat herinner je je nog het beste?
Wat ga je je vrienden over deze voorstelling vertellen?
Deze vragen zijn overgenomen uit de brochure: Samen met kinderen
naar…tentoonstelling, dans, concert, theater, een uitgave van Vier Grote
Steden Kunsteducatie.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
15
EEN RECENSIE SCHRIJVEN
SCHRIJFOPDRACHT 1
E
en recensie is een bespreking van een boek, voorstelling, film
of concert door iemand die er verstand van heeft. De recensent
is vaak journalist of kunstenaar. Hij of zij geeft een
beschrijving van de bijgewoonde voorstelling of het gelezen boek.
Bovendien geeft hij of zij een persoonlijk oordeel en een
persoonlijke mening. Wat was goed of boeiend of origineel, wat was
voorspelbaar of saai.
De leerlingen schrijven een recensie over de voorstelling Reynaert,
alive and kicking.
Wat moet er in staan:
 De titel van de voorstelling, de naam van de uitvoerende, de
plaats, de tijdsduur.
 Voor welke leeftijdsgroep is de voorstelling bedoeld.
 Iets over de inhoud: waar ging het over.
 Iets over de uitvoering: Hoe zag het toneel eruit, hoe werd er
gespeeld?
 Wat vond je van de kleding en de attributen.
 Wat kun je zeggen over de sfeer, over het vakmanschap van de
speler?
 Hoe waren de reacties van het publiek, wat is je eigen mening?
 Waren er zwakke punten? Heb je nog een tip voor de speler?
 Waren de verstaanbaarheid en geluids-en beeldkwaliteit in orde?
 Wat is je slotconclusie?
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
16
ACROSTICHON
SCHRIJFOPDRACHT 2
Dat de auteur onbekend wilde blijven zal iedereen begrijpen: hij liep groot
gevaar dat zijn vrijmoedig geschrijf gewroken zou worden.
Toch komt zijn voornaam in het verhaal voor: in de eerste regels wordt ene
Willem genoemd en de slotregels vormen een acrostichon (= naamdicht) met de
woorden: b i W i l l e m e , hetgeen betekent: door Willem. Doordat
vroegere overschrijvers die regels hadden veranderd is dit acrostichon pas
rond 1920 ontdekt. Hieronder volgen de laatste negen regels van het
gedicht. ( zie blz 10 van deze handleiding)
Bi Gode , ic dart u wel raden
Isengrim sprak tot den bere
Wat sechdire toe, Brune here? Bruun sprac:
Ic hebbe liever in de rijsere, dan hier te
Liggen int ijsere
Laat ons tot den koning gaan
Ende sinen pais daar ontvaan
Met Firapeel dat si gingen
Ende maakten pais van alle dingen
(Firapeel is het luipaard)
De vertaling luidt:
Dit adviseer ik u, bij God!
Isengrim zei tegen de beer:
Nou, wat vind jij ervan, heer
Bruun? ‘Ik lig wel liever buiten
dan dat ze me in de boeien sluiten
Laten we naar de koning gaan;
we nemen zijn vredesaanbod aan.’
Ze gingen mee met Firapeel en verzoenden zich geheel
Nadat u dit gezamenlijk besproken
hebt, maakt ieder een simpel
acrostichon.
Elke leerling schrijft zijn of
haar naam in hoofdletters onder
elkaar.
Deze letters worden aangevuld met
mooie of interessante woorden.
Voorbeeld:
Rariteit
Eigenzinnig
Yoghurt
Natuur
Aardbol
Extra
Rood
Toeval
In tweetallen voorlezen of in de hele kring.
Als alles af is, wordt het eigen acrostichon zo mooi mogelijk opgeschreven
met gekleurde en eventueel versierde hoofdletters.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
17
DIERENRONDEEL.
SCHRIJFOPDRACHT 3
De Reynaert wordt een dierenepos genoemd. Een epos is een heldendicht. In
de Nederlandse literatuur komen verder geen heldendichten voor, dus we
mogen deze benaming met een korrel zout nemen)
U gaat met de klas een rondeel maken. Maar eerst wat voorbereidend werk:
materiaal verzamelen!
 De leerlingen maken een lijstje met dieren die ze zelf zouden willen
zijn.
 Ze kiezen er de leukste van uit om over te schrijven. De keus omcirkelen
 In trefwoorden schrijven ze uiterlijke kenmerken, eigenschappen en iets
over de leefomgeving van het dier op. Kleuren, geuren, geluiden,
speciale details. Bewegingswerkwoorden, passend bij het dier.Uitwisselen
in tweetallen.
Vervolgens:
Een rondeel is een versvorm waarin bepaalde regels als een soort refrein
terugkeren. Dat maakt het stevig en rond. Het aantal regels kan variëren
van 8 tot 13 of 15.
Hier volgt een opdracht voor een rondeel van 8 regels.
Hierbij liever geen rijm gebruiken!
Maak van tevoren duidelijk dat een regel maximaal 7 of 8 woorden heeft.
Korter mag ook.
Het verdient aanbeveling om het gedicht klassikaal regel voor regel ‘op te
geven’. Ieder kind maakt wel individueel een tekst.
Terwijl je het gedicht maakt, stel je je voor dat je dat dier bent.
Regel 1: Begint met 'Ik ben een ( je dier) …. en ik (
bewegingswerkwoord)
Regel 2: Hoe zie je eruit Hier komt een kleur in voor.
Regel 3: Iets over je woonplaats. Er komt een geluid in voor
Regel 4: Herhaal regel 1
Regel 5: Wat ben je aan het doen ( plus bewegingswerkwoord)
Regel 6: Hierin schrijf je nog iets bijzonders,
Regel 7: herhaal regel 1
Regel 8: herhaal regel 2
Als alles klaar is eventueel verbeteringen aanbrengen. In het net
schrijven, evt met een tekening erbij.
Voorlezen in tweetallen of in de kring
De gedichten kunnen gebundeld worden: De klas in Dierenportretten
In de Reynaert hebben dieren menselijke eigenschappen; nu hebben de
kinderen
een portret van zichzelf als dier gemaakt.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
18
KLASSEGEDICHT OP RIJM
SCHRIJFOPDRACHT 4
In de Reynaert rijmen de regels 2 aan 2. We geven zo’n rijmschema aan met
aabbccddee
enzovoort. Deze manier van rijmen wordt nu nog door de meeste mensen
gebruikt als ze een gedicht gaan maken voor een bruiloft of het
Sinterklaasfeest.
Ook hebben de versregels in de Reynaert eenzelfde cadans: meestal 4
accenten of zwaartepunten per regel.
De meeste mensen in de Middeleeuwen konden nog niet lezen en schrijven,
zelfs al woonden ze aan het hof.
In bijna alle teksten en toneelstukken in die tijd zorgen ritme en rijm er
samen voor dat de luisteraars naar het gedicht de woorden goed konden
onthouden en begrijpen.
Het begin van het verhaal van de Reynaert, voorgelezen door Sijmen de Jong
aan het begin van de voorstelling:
Het was in eenen tsinxen daghe,
Dat beede bosch ende haghe
Met groenen loveren waren bevaen.
Nobel, die coninc hadde ghedaen
Sijn hof crayeren over al,
Dat hi waende, hadde hijs gheval,
Houden ten wel groten love
Doe quamen tes sconinx hove
Alle die diere, groet ende cleene,
Sonder Vos Reynaert alleene.
Hi hadde te hove so vele mesdaen,
Dat hire niet dorste gaen:
De Reynaert is bedoeld als satire op
a. de toestanden aan 't Vlaamse hof (let op de corruptie en hebzucht van
Nobel, Bruun, Isengrijn en Tibeert) b. de geestelijkheid van die dagen (let
op Belijn, die bij de koning een goede beurt wil maken door te laten zien,
dat hij toch wel een brief kan schrijven) ; c. de burgerij
U verzint met de klas een schelmerige hoofdpersoon. U laat deze in diverse
verwikkelingen terechtkomen. Elke dag een paar rijmende regels bedenken en
zien hoe het gedicht zich ontwikkelt.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
19
SINT DRACUS EN DE JOOR
(oftewel Sint Joris en de draak)
TOEGIFT
Naast het rijmschema aa bb cc enz. wordt in deze parodie op een
riddergedicht het spoonerism toegepast ( spreek uit spoenerism):Het
verwisselen van de beginklanken van woordparen of klanken binnen 1 woord.
De Engelse dominee Spooner zorgde met deze techniek voor veel plezier in
zijn gemeente. Dit gedicht is een soort ballade.
Sint Dracus op zijn redel os
reed moef te droe door 't bomber
sos;
van vorg verzuld door 't loeve drot
eens nuizeklaars - een man van God,
die zak en zwiek en uitgeput
ter neer lag in zijn hamele schut.
Daar grijpt hij plots zijn slagbaard
zweet,
geschrokken door een krauwe reet.
Stok staan raard en puiter stil,
verschamd lier door zo'n gauwe ril.
Is daar een mens in nervenstood?
Reeds in de dauwen van de kloot?
Nu ijlt Sint Dracus sloorspags voort
naar waar de kroodneet werd gehoord
en daar ontblult zich aan zijn hik
een schouwspel dat hem schramt van
lik:
Een mubbenschonster, groest en woot,
de auwen kluit, de blanden toot,
wijl aan de roet der votsen ligt
(de banden voor 't hang gezicht)
een vronkjouw - uiterschate moon,
het toofd gehooid door kraarlen
poon.
Sint Dracus, hoewel mang te boe,
mormt stoedig op het ondier toe
en weet het, zonder staf te ijgen,
kakvundig aan zijn rans te lijgen.
Nog vuugt het spuur, pompt nog een
kroot,
dan krijgt het de gestade noot.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
De jonkvrouw slaakt een krille
scheet,
valt zwijm, bomt kij, en grijpt
hem beet.
Hij zet haar neer, roor op zijn
vos,
en voert haar uit het brakendos
weer naar haar slader op het vot.
Daar nielt men kneer, daar grijst
men Pod.
`Sint Dracus' mikt haar snoeder,
`luister'
maar Dracus waaft al dreg in 't
duister.
Hij mompelt zacht: `Had jij me
maar,
Ik moet nog naar een nuizeklaar!'
Lang vaart de stader in de nacht
slaakt dan een zucht en zevelt
pracht:
`Dat had mijn schoonzoon kunnen
zijn,
daar pist ons Mia weer de trein!'
John O'Mill
Reynaert,alive and kicking
20
DIERENKOP IN KLEI
OPDRACHT BEELDENDE VORMING
Doel:
Materiaal:
Inleiding:
De leerlingen leren een dierenkop van klei te maken, waarbij
het karakter van het dier zichtbaar wordt gemaakt.
Per leerling een bolletje klei ter grootte van een flinke
tennisbal. Hulpmiddeltjes om structuren aan te brengen, zoals
kleispateltjes, spijkers, potlood, ijscostokjes enzovoort.
In de voorstelling spelen dieren met
menselijke eigenschappen een
belangrijke rol. Hun hebbelijkheden
komen naar voren in de dingen die ze
doen en zeggen. Maar ook hun
uiterlijk verraadt hun karakter. Zo
zijn koning Nobel en koningin
Nobeline verzot op macht en rijkdom.
Dat kun je zien aan hun sieraden en
het goud waarmee ze zijn behangen. Ze
zien er niet zo slim uiten Reynaert maakt daar dan ook
behoorlijk misbruik van. De koning kijkt wel ernstig. Dat komt
door de vorm van de wenkbrauwen die aan de binnenkant van de
ogen naar beneden lopen.
Bruun de Beer leeft maar voor één ding en dat is honing. Hij
heeft dan ook een grote pot honing om zijn nek die hij altijd
bij zich draagt. Bij Bruun loopt de vorm van de wenkbrauwen net
andersom als bij de koning. Daardoor ziet hij er
wat verongelijkt uit.
Als je van klei een dier maakt, kun je door de vorm van de
wenkbrauwen, de ogen en de mond een bepaalde uitdrukking geven:
vals, laf, bang, vrolijk…
Kijk maar eens naar de mond van Tibeert de Kater. Hij heeft
zijn bekje wijd opengesperd en laat zijn tanden zien. Zijn tong
steekt naar buiten. Hij schreeuwt het uit. Kom niet bij hem in
de buurt, want hij pakt je. Op zijn jasje zie je zijn
twee liefhebberijen: een muis en een stukje kaas.
Werkwijze:
U vertelt de leerlingen dat ze een dier gaan uitkiezen om een
borstbeeld van te maken, zoals in de voorstelling. Ze moeten
proberen om het karakter van het dier te laten zien. Hierbij
mag zeker overdreven worden. Heeft een dier een scherpe snavel;
maak die snavel dan extra scherp. Heeft het dier een
langwerpige kop, of is die kop juist rond?
De leerlingen beginnen met de vorm van de kop uit het bolletje
klei te drukken.Ook de schouders worden vormgegeven. Pas als de
basisvorm goed is, worden er details aangebracht. De ogen kun
je maken door met de chterkant van een potlood een kuiltje op
de plaats van de ogen te drukken. Daarna wordt er een bolletje
klei ingedrukt waarin met de punt van het potlood de iris wordt
geprikt.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Reynaert,alive and kicking
21
De bek kan gemaakt worden door eerst de bovenkant van de bek
vorm te geven en daarna de onderkant eraan te bevestigen.
De dieren in het verhaal hebben haast allemaal een jas aan. Met
een mesje o.i.d. kunnen lijnen in de klei gemaakt worden om de
jas vorm te geven. Details als zakjes, knoopjes, medailles e.d.
worden uit kleine stukjes klei gevormd en op de
jas geplakt. Ook andere onderdeeltjes ( zoals bij Tibeert muis
en kaas) kunnen aan de jas of de kop worden bevestigd. Alle
onderdelen die aan het beeldje worden bevestigd moeten
vastgezet worden met kleislib of met wat spuug.
Als laatste kunnen eventueel haren of veren gemaakt worden door
met een mesje in de klei te krassen. Dunne haren met een scherp
mesje, dikke haren met een dikker voorwerpje.
Als de dierfiguren klaar zijn moeten ze gedroogd worden en als
het mogelijk is moeten ze in een keramiekoven worden gebakken.
Als er geen oven op school is kunnen de figuren misschien bij
een pottenbakker in de buurt worden gebakken.
Als de figuren gebakken zijn kunnen ze met schoolverf (bv
Ecola) beschilderd worden en eventueel gelakt.
Deze beeldende les is geschreven door Peter Hiemstra, de maker van de
keramiekbeeldjes die in de voorstelling gebruikt worden.
Lesmateriaal bij de voorstelling
Kunst & Cultuur Drenthe
Kunst & Cultuur Drenthe
Postbus 924
9400 AX Assen
0592-336999
[email protected]
www.kcdrenthe.nl

Vergelijkbare documenten