Koffie - Oxfam Fair Trade

Commentaren

Transcriptie

Koffie - Oxfam Fair Trade
foto: Eric De Mildt
Koffie
Handel, uit respect.
www.oww.be
>
Struik tussen Kreeft en Steenbok
De klacht
van Multatuli
Bij het begin van het vorige millennium was koffie zeer
populair in de Arabische wereld. Hij werd er gedronken
als een soort geestverruimende drank. In de zestiende
eeuw raakte koffie ook in Europa bekend. Tot ergernis
van de katholieke kerk: een drank van de islamieten werd
beschouwd als des duivels. Paus Clemens VIII zorgde
voor de ommekeer: “Koffie is een veel te lekkere drank
om hem alleen aan de heidenen te laten.”
In de achttiende eeuw werd koffie een koloniaal product.
Vooral de Hollanders deden gouden zaken op hun
koffieplantages in Java. Maar de arbeidsomstandigheden
zaten er reeds grondig scheef. “Op het rijke, vruchtbare
Java heerste hongersnood”, klaagde Multatuli in zijn
boek Max Havelaar (verschenen in 1860). De plaatselijke
bevolking werd verplicht een exportproduct zoals koffie te
verbouwen in plaats van voedsel voor de lokale markt.
In de negentiende eeuw schoten in Latijns-Amerika en
Centraal-Afrika de koffieplantages als paddestoelen uit
de grond. Tegenwoordig is koffie, na olie, de belangrijkste
grondstof in de wereldhandel. Maar 150 jaar na de klacht
van Multatuli is koffie nog altijd een typisch voorbeeld van
ongelijke handelsverhoudingen.
2
De koffieplant is een struik die 6 tot 10 meter hoog kan worden. Door hem te snoeien, blijft zijn hoogte evenwel beperkt
tot zo’n 3 meter. De leerachtige bladeren blijven groen.
Elke struik draagt jaarlijks 2.000 à 3.000 vruchten. De vruchten
lijken op een afgeplatte kers. Ze zijn eerst groen en verkleuren
achtereenvolgens geel, rood en zwart. Na 6 tot 9 maanden zijn
ze rijp.
In elke vrucht zitten twee groene bonen. Een struik is goed
voor 1 kilogram koffiebonen per jaar.
Koffie groeit alleen in het Zuiden, in een gordel die zich situeert
tussen de Kreefts- en de Steenbokskeerkring. De struiken
groeien van nature op beboste hellingen in de schaduw van
bomen. Ideaal is een constante temperatuur van ongeveer
20°C en een hoge luchtvochtigheid.
De ontdekking
Zowat 1.500 jaar geleden merkte de geitenhoeder Khaldi in
Ethiopië dat zijn geiten heel levendig begonnen te hupsen na
het eten van de rode besjes van een bepaalde struik. Khaldi
proefde zelf van de rode besjes. Plots kon hij de hele nacht
wakker blijven. Dit is in het kort de legende van de ontdekking
van de koffie.
De woorden
Het Nederlandse woord
‘koffie’, het Engelse
‘coffee’ en het Franse ‘café’
zijn alledrie afgeleid
van het Arabische
woord ‘qahwa’, het
opwindende.
3
>
Koffie in de wereld
Zoveel mensen, zoveel smaken. Elke cultuur drinkt koffie op
zijn manier, volgens zijn recept en ritueel. De Fransen drinken
’s morgens een grote kom ‘café au lait’ en later op de dag
vooral kleine kopjes sterke koffie. Italië is beroemd om zijn
espresso en cappuccino. Marokkaanse koffie wordt extra
pittig door een vleugje zwarte peper. In Ethiopië voegt men
liever een snuifje zout toe. En in Afrika en het Midden-Oosten
wordt koffie soms geparfumeerd met kaneel, kardemom,
kruidnagel of nootmuskaat.
De liefde
“Koffie moet zwart zijn als de nacht, heet als de hel en
zoet als de liefde”, zeggen de Turken. Ze drinken hun koffie al eeuwen op een bijzondere manier. Ze zetten zeer fijn
gemalen koffiebonen en water in een kannetje met een lange
steel op een zacht vuurtje. Als de koffie kookt, zetten ze
het vuur af. Na drie minuten wordt hij opnieuw aan de kook
gebracht. Dit herhalen ze drie keer. Dan pas schenken ze de
koffie. Maar ze laten hun kopje nog even staan, zodat het
koffiedik kan zinken!
De sterke Turkse koffie wordt heet gedronken, zonder melk,
maar sterk gezoet.
Wetenschappers schenken
wakkere koffie
• Cafeïne (de meest actieve stof in koffie)
stimuleert het centrale zenuwstelsel.
Ben je moe of lusteloos, dan zijn één of twee
koppen koffie een milde opkikker.
• Cafeïne remt de ontwikkeling van kwaadaardige
kankergezwellen af.
• Koffiedrinkers hebben een grotere kans om een
hartaanval te overleven. Niet voor niets tref je
cafeïne in heel wat medicatie aan.
• Een kop koffie verbetert het uithoudingsvermogen bij lopen en fietsen.
• Koffie bevat nul calorieën en is een ideale
dorstlesser.
4
>
Het vakmanschap
van de kleine boer
Miljoenen mensen werken in de teelt, de verwerking en
de verhandeling van koffie. 30 procent van alle koffie in
de wereld komt van plantages. Zelfstandige boeren zijn
goed voor 70 procent van de koffieproductie; hun bonen
zijn vaak van de beste kwaliteit, dankzij de ervaring en
het vakmanschap van vele generaties.
Kleine boeren, die in ideale omstandigheden kunnen
werken, produceren koffie van prima kwaliteit. Ze
hebben het echter lastig om te concurreren met de
geautomatiseerde plantages. En al te vaak zitten ze in
de greep van opkopers die verbonden zijn aan een van
de multinationale koffiegroepen. De opkopers betalen
doorgaans te weinig, niet zelden onder de productiekost.
Ze knoeien met gewichten en kwaliteiten of rekenen
overdreven kosten aan. Oxfam-Wereldwinkels koopt
uitsluitend koffie van boeren die zich organiseren in een
producentengroep.
5
>
>
De wereld zit op een koffieberg
Sinds het einde van de jaren 1980 worstelt de wereld
met een structureel koffieprobleem: het aanbod is groter
dan de vraag. Daardoor is de prijs van koffie op de
wereldmarkt al heel lang onaanvaardbaar laag.
In het begin van de jaren 2000 bereikte de koffieprijs een
absoluut dieptepunt. De koffieproducenten verloren toen
4,5 miljard dollar per jaar, berekende de Wereldbank. In
Centraal-Amerika en Afrika gingen regeringen, bij gebrek
aan inkomsten uit de export van koffie, zelfs snoeien in
de armoedebestrijding. Met als gevolg doffe ellende bij
miljoenen families van koffieboeren.
In 2005 en 2006 was de prijs aanvaardbaar. Maar de
algemene trend sinds een kwarteeuw is duidelijk: de
koffieprijs daalt en is instabiel.
Wie heeft de berg gebaard?
De koffiecrisis is begonnen in 1989 met het afschaffen
van het Internationaal Koffieakkoord. Sindsdien maken
de koffieproducerende landen geen afspraken meer over
het volume koffie dat ze willen en mogen produceren.
Evenmin zijn er nog prijsafspraken.
Maar ook andere factoren zorgen voor overproductie en
lage prijzen.
* De Wereldbank en het Internationaal Muntfonds hebben
in de jaren 1980 en 1990 veel koffieproducerende landen
verplicht om te investeren in nieuwe koffieplantages. Met
de inkomsten uit de koffie-export zouden ze hun schulden
6
kunnen afbetalen, voorspelden de financiers. Maar toen de tijd
van oogsten aanbrak, was de koffieprijs fel gezakt. De nefaste
politiek van de twee instellingen maakte de overproductie
alleen maar erger.
* Multinationale ondernemingen (zoals Philip Morris, Kraft,
Nestlé en Sara Lee/Douwe Egberts) en ‘kleinhandelaars’
(zoals de Amerikaanse marktleider Starbucks) bezitten grote
voorraden koffie die ze aanspreken als het aanbod van de
producenten daalt. Zo houden ze de prijs laag.
* De koffieconsumptie stijgt niet zoals verwacht. Jongeren
drinken steeds minder koffie. Het verbruik in het Zuiden blijft
onder de verwachtingen.
7
>
Afrika zit in de koffieput
Verschillende Afrikaanse landen zijn extreem afhankelijk van
koffie, maar het continent speelt nauwelijks een rol in de
internationale koffiehandel. Dat illustreren deze drie figuren.
(figuur 1) Het land Colombia produceert veel meer
arabicakoffie dan alle Afrikaanse landen samen, ook al
gaat de productie in het Latijns-Amerikaanse land al jaren
gestaag achteruit.
(figuur 2) In Afrika is de productie en de export van
robustakoffie helemaal in elkaar gestuikt. Hiervoor is
de concurrentie van goedkopere productielanden als
Vietnam en Brazilië verantwoordelijk. Maar ook is de koffieinfrastructuur en -structuur in heel wat Afrikaanse landen
flink verouderd of kapotgegaan.
(figuur 3) Op de wereldmarkt is het Afrikaanse land Burundi
een onooglijke speler, maar het haalt wel 61 procent van
zijn exportinkomsten uit koffie. In Brazilië daarentegen, met
voorsprong de grootste koffieproducent ter wereld, is koffie
goed voor maar 2 procent van de inkomsten uit export.
Afrikaanse koffieboeren hebben
een probleem
In Afrika kennen de producentengroepen van koffie
mekaar niet of nauwelijks. Kleine producenten vormen
een heterogene groep met weinig aanspreekpunten. Het
gebrek aan infrastructuur en communicatiemiddelen is
uiteraard niet vreemd aan deze vaststellingen.
De situatie is nefast voor de gesprekken over een nieuw
Internationaal Koffieakkoord, die de Internationale
Koffieorganisatie (ICO) momenteel voert: de Afrikaanse
koffieboeren worden er niet gehoord door de grote
jongens.
Oxfam-Wereldwinkels probeert zijn Afrikaanse
koffiepartners te helpen door hun netwerken te versterken.
Op die manier kunnen de producenten hun stem laten
horen op internationaal niveau. Betere netwerken moeten
ook toelaten meer politiek gewicht in de schaal te werpen,
bijvoorbeeld bij de eigen overheden, die in de ICO aan de
onderhandelingstafel zitten.
Tenslotte kan een stevig uitgebouwd netwerk ervoor
zorgen dat Afrikaanse koffie weer op de kaart van
de Europese koffiedrinker staat als een hoogwaardig
kwaliteitsproduct.
Africa Coffee: ik drink mijn koffie graag zwart
De Africa Coffee is een paradepaardje van OxfamWereldwinkels. Hij is een melange van bonen van
producentengroepen in Ethiopië, Tanzania en Uganda.
8
9
>
Eerlijke handel werkt
aan rechtvaardige handelsregels
Een nieuw koffieakkoord?
Een nieuw Internationaal Koffieakkoord, met goede afspraken
tussen de consumenten in het Noorden en de producenten
in het Zuiden, moet de basis vormen voor een stabiele en
evenwichtige markt. De producenten hebben belang bij goede
prijzen, de consumenten bij
goede kwaliteit.
Stabiele koffieprijzen
De koffiemarkt lijdt onder prijsschommelingen en instabiele
prijzen. Die maken het de boeren moeilijk om te plannen op
lange termijn. Door betere afspraken te maken en de markt te
reguleren is een stabiele prijs nochtans mogelijk.
Duurzame koffie
Oxfam-Wereldwinkels vraagt in een rapport dat de
Internationale Koffieorganisatie (ICO) oplossingen zou zoeken
voor een duurzamere koffieproductie. Ook pleit het rapport voor
maatregelen die de kleine boer en zijn organisatie beter moeten
uitrusten om te reageren op een crisis in de markt. Daarnaast
blijft Oxfam-Wereldwinkels actief zoeken naar manieren van
aanbodbeheersing.
10
Eerlijke handel in koffie:
1,26 is het minimum
Oxfam-Wereldwinkels koopt koffie bij producentengroepen in veertien landen. Door samen te werken, staan
de boeren sterker: ze produceren efficiënter, leveren
betere producten en dwingen betere verkoopvoorwaarden
af. De eerlijke handel betaalt de koffieboeren minimum
1,26 dollar per pond koffie. Lager dan deze minimumprijs
gaan we nooit, want dan verdient de boer niets aan
zijn koffiebonen. Onze prijs garandeert de koffieboeren
een menswaardig inkomen. In deze prijs is een eerlijke
handelspremie inbegrepen. Met de premie financiert
de groep projecten voor de hele gemeenschap of het
ganse dorp, zoals scholen, infrastructuur en sanitaire
voorzieningen.
Eerlijke handel is méér
Eerlijke handel is meer dan een menswaardig inkomen
voor achtergestelde producenten. Eerlijke handel betekent
ook:
• zo rechtstreeks mogelijke aankoop
• maatregelen die producenten en hun organisaties
sterker maken op economisch, sociaal en politiek vlak:
steun en advies, vormingsprogramma’s, kredieten,
kwaliteitszorg, productontwikkeling, marketing, beheer,
boekhouding, ...
• respect voor mens en milieu
• duurzaam partnerschap
Oxfam Fairtrade op de Belgische koffiemarkt
Het totale volume in gewicht is de voorbije 20 jaar zeer stabiel
gebleven. In waarde echter is er wel een marktgroei, onder andere
door het succes van de koffiepads, die ook Oxfam-Wereldwinkels
hebben geïntroduceerd. Het marktaandeel van eerlijke handel
(koffie met een Max Havelaarlabel) bedraagt 1,74 procent. Van deze
‘eerlijke’ omzet vertegenwoordigt Oxfam Fairtrade (het merk van
Oxfam-Wereldwinkels) 46 procent, de rest wordt verdeeld over 25
andere licentiehouders van Max Havelaar. Met een omzet van 520
ton bezet Oxfam Fairtrade zowat 1 procent van de Belgische markt
(52.351 ton). In 1990 goot de Belg bijna 150 liter koffie naar binnen.
17 procent meer cafeïne dan in 2005, toen hij zichzelf 124,9 liter
inschonk. (De gegevens zijn van 2005.)
•
•
• ••
8
11
•
•
•
•
• •
6
7
1
5
2
3
4
10
9
>
•
•
•
De koffiepartners
van Oxfam-Wereldwinkels
In Amerika
1. Guatemala: Guaya’b
2. Honduras: CCCH
3. Nicaragua (3 partners): Prodecoop, Cecocafen en UCPCO
4. Costa Rica: Coocafé
5. Haïti: Recocarno
6. Mexico (2 partners): Uciri, Ismam,
7. Cuba: Kavecafé
8. Venezuela: Quebrada Azul
9. Bolivia (3 partners): Coraca-Irupana,
Coraca-Chulumani en Coraca-Carrasco
10. Peru: Cepicafé
11. Ecuador: Fapecafes
In Afrika
12. Tanzania (2 partners): KNCU en KCU
13. Ethiopië: Oromia
15. Uganda: Gumutindo
12
13
15
12
De meerprijs van
een pakje wereldwinkelkoffie
“Jullie vaste minimumprijs is voor ons een zegen. Maar
eerlijke handel is meer dan een vaste minimumprijs. Jullie
betere prijs pusht de gewone opkopers om ook een
hogere prijs te betalen. En dankzij de meerprijs van de
eerlijke handel konden we aandelen in de fabriek kopen.
Die aandelen zijn belangrijk omdat we vermoeden dat
Nestlé maar al te graag deze fabriek zou kopen. Het is de
enige fabriek van oploskoffie in Afrika die niet in hun bezit
is. Als ze ons zouden opkopen, zouden ze een absoluut
monopolie hebben. Hoe meer aandelen we verwerven,
hoe moeilijker voor Nestlé om er de handen op te leggen.”
(John Kanjagaile, Kagera, Tanzaniaanse leverancier van
koffie)
“De eerlijke handel is ook de motor achter het succes van
onze biologische koffie. Jullie kunnen de boeren overtuigen
om organische mest te gebruiken en de biobonen apart te
bewaren. En jullie vangen een deel van de kosten op.”
(John Kanjagaile, Kagera, Tanzaniaanse leverancier van koffie)
De smaak van ‘eerlijke’ koffie
“We kijken streng toe op de kwaliteit van de koffiebonen.
Reeds bij de pluk scheiden we de goede van de slechte.”
(Tadessa Meskela, Oromia, Ethiopische leverancier van koffie)
“Eerlijke handel betaalt een goede prijs. Logisch dat jullie
onze beste koffie krijgen.”
(John Kanjagaile, Kagera, Tanzaniaanse leverancier van koffie)
13
Oxfam Fairtrade
serveert straffe koffie
De meeste Oxfam Fairtrade koffie is een melange van bonen van
verschillende herkomst. Om eenzelfde smaak te kunnen aanhouden,
kan de samenstelling van de melanges soms wisselen.
Afrika
Een melange van arabica en robusta van uitsluitend Afrikaanse
oorsprong. Volle, ronde koffie met een verrassend wilde smaak.
Extra
Een melange van arabica en robusta.
Een zachte koffie voor ieder moment van de dag.
Dessert
100 % arabica. Een typische ontbijtkoffie, gewaardeerd om
zijn milde smaak.
Mokka
Overwegend arabica. Een karaktervolle en krachtige koffie met
een subtiele bitterheid.
Bio
Een pittige arabica met zachte afdronk en verfijnd aroma.
Met Biogarantielabel.
Bio Bonen
Voor wie het aroma van de bonen zelf vrij wil maken: even karaktervol
en pittig als de gemalen versie. Met Biogarantielabel.
Decaf
Een cafeïnevrije melange. Zacht en mild, om een ganse dag van te
genieten.
Bio Decaf
Uniek op de Belgische markt: cafeïnevrij én biologisch. Een zachte en
milde koffie om een ganse dag van te genieten. Met Biogarantielabel.
Bio Oploskoffie
Een zachte dessertkoffie uit Tanzania. Met Biogarantielabel.
Cubita
Een eigenzinnige koffie met een aparte smaak. Geteeld, gebrand én
verpakt in Cuba.
14
Bio Goldkoffie
100 % arabica uit Ethiopië, het thuisland van de koffie. Een
zachte koffie met een fruitige afdronk. Met Biogarantielabel.
Espresso
Een krachtige koffie met een intens aroma en een volle smaak.
Oploskoffie
Een zachte dessertkoffie uit Tanzania.
Pads regular
Vol, ronde arabica met verfijnd aroma en een zachte afdronk.
Regular kan je vergelijken met dessertkoffie.
Pads bio strong
Pittige koffie, aangenaam krachtig van smaak, met een zachte
afdronk. Strong kan je vergelijken met mokkakoffie. Met
Biogarantielabel!
Pads decaf
Een cafeïnevrije melange. Een zachte en milde koffie voor ieder
moment van de dag.
Sommige soorten zijn beschikbaar in maxiverpakking (1kg).
Ideaal voor grootverbruikers.
Koken met koffie
Koffiemousse met chocolade
Ingrediënten (voor vier personen)
90 gram fondantchocolade*, 8 lange vingers (in stukjes), 4
eieren, 4 eelepels gemalen hazelnoten, 4 eetlepels suiker*, 4
eetlepels boter, 1 kop sterke koffie*, 2 eetlepels rum*
(* = product van Oxfam Fairtrade, te koop in de wereldwinkels)
Bereiding
• Smelt de chocolade ’au bain marie’ in twee eetlepels water.
• Voeg suiker en gesmolten boter toe en klop de eierdooiers
één voor één onder het chocolademengsel. Vijf minuutjes
verwarmen en dan de pan van het vuur halen.
• Klop intussen de eiwitten flink stijf en spatel ze samen met
de nootjes door het chocolademengsel. Voeg koffie, rum en
koekjes toe.
• Verdeel de mousse over kleine schaaltjes en laat die een
paar uur opstijven in de koelkast.
• Serveer met een toefje slagroom.
(Dit recept komt uit ’Koffie verkeerd? Van boontje tot bakje troost? Het verhaal van de
koffie en 20 verleidelijke recepten’, een uitgave van FOS – Socialistische Solidariteit.)
08015 • oww-ed.
• 6de herwerkte
druk •uitgever:
100% Koen
kringlooppapier
000 • oww-ed.
04-2007 01-2005
• 100% kringlooppapier
• verantw.
Van Bockstal,
verantw. uitgever: Johan Elsen, Ververijstraat 17, B-9000 Gent. • Niet op de openbare weg gooien aub.
Ververijstraat 17, B-9000 Gent. • Niet op de openbare weg gooien aub.
www.oww.be
www.oww.be

Vergelijkbare documenten