Kenozoicum

Commentaren

Transcriptie

Kenozoicum
11/26/2012
Let op schaalverschillen!
Systeem Aarde-7 Het Kenozoicum
Meteoriet
Einde van:
Dinosauriers
Ammonieten
Rudisten
Belemnieten
etc
Kenozoicum: de laatste ~65 miljoen jaar
Kenozoicum
•
•
•
•
•
•
‘Moderne’ tijd; vooral vanaf het Mioceen
Evolutie van de zoogdieren
Evolutie klimaat bepaald
Sinds het Oligoceen ijs op Antarctica
Sinds het Kwartair ijs op het N-Halfrond
Ontwikkeling van tropische, subtropische, subarctische en arctische
klimaatsgordels met eigen fauna/flora
• Komst van Homo sapiens
1
11/26/2012
Huidige oppervlaktecirculatie in de oceanen
Plaatconfiguratie K/T grens; 65 m.j.
Grote tektonische gebeurtenissen in het Kenozoicum
2
11/26/2012
Temperatuur tijdens het Kenozoicum
Thermische isolatie van Antarctica
Principe stabiele zuurstof
isotopes analyse
3
11/26/2012
Ontstaan van de psychrospheer: koud bodemwater
Brandt et al, 2007 Nature
4
11/26/2012
N-Halfrond in het
vroege Kenozoicum
Paleogeen
Na de meteorietinslag kregen de zoogdieren hun kans.
Naast grondbewoners ontwikkelden zich allerlei boombewoners.
5
11/26/2012
Evolutie zoogdieren
Gigantisme in de biosfeer
Amazonia
Titanoboa ~60 m.j. (Amazonia)
6
11/26/2012
Titanoboa cerrejonensis
7
11/26/2012
Relatie lithosfeer-biosfeer
Andere giganten
In het Eoceen-Oligoceen (~4025 m.j) leefden enorme
zoogdieren zoals
Indricotherium die qua
afmetingen kon concurreren
met de dino’s
Arsinoitherium
8
11/26/2012
Deinotherium
Mioceen
Evolutie zeezoogdieren
De zee-zoogdieren vertonen een omgekeerde evolutie: van land naar zee
Belangrijke stap:
Ontstaan Himalaya (lithosfeer) en de
moesson (atmosfeer)
9
11/26/2012
De aziatische moesson is ontstaan
door het omhoogkomen van de
Himalaya’s.Tijdens de zomer
blaast de SW moesson.
In de winter omgekeerd.
Savanne landschap
Evolutie paarden
De roofdieren ontwikkelden zich sterk tijdens het Mioceen. Het
antwoord van de grazers was een evolutie tot grotere en
snellere dieren
10
11/26/2012
Mesohippus
In het koelere Oligoceen/Mioceen pasten de paardachtigen zich aan de
veranderende vegetatie aan. Het werden snelle vlaktedieren
De eerste paarden leefden in de bossen en waren klein.
Toen de bossen plaats maakten voor open vlaktes werd het paard een prooidier.
Volgende tektonische stap: ca 3 miljoen jaar geleden:
Isthmus van Panama verbreekt het kontakt Stille/Atlantische Oceaan
Vanaf ca 2.6 m.j.: ijskap op het Noordelijk Halfrond
11
11/26/2012
IJstijd fauna
Wolharige neushoorn
Mammoet
<>
12
11/26/2012
Sahelanthropus
Ardipithecus
4.4 miljoen jaar oud
De oudste hominide is in Tsjaad gevonden: een
schedel van ~ 7 m.j. oud
Klimaat in de Sahara
Voetsporen (Laetoli) van 3.6 m.j. oude hominiden
die duidelijk bipedaal waren.
Rotstekeningen van 25.000 jaar geleden tonen aan dat er in die tijd vee
gehouden kon worden: regen en begroeiing
Australopithecus afarensis
13
11/26/2012
BKBH= Bended Knees
Bended Hips
De Neandertaler wordt o.a. gekenmerkt door de zware wenkbrauwbogen.
Het was een volk dat leefde onder extreme (koude) condities.
Homo sapiens
Fossielen van de oudste moderne mens, Homo sapiens, zijn
160.000 jaar oud.
14
11/26/2012
Klimaatsgordels
De verspreiding van de moderne flora en fauna is sterk bepaald door
het huidige
g klimaat met ijskappen
j
op beide polen.
• Klimaatszones van pool tot evenaar
–Arctisch
–Subarctisch
–Transitional
–Subtropisch
–Tropisch
• Sommige soorten hebben een bipolaire verspreiding
• Andere soorten zijn polair geisoleerd
Globale huidige oceaancirculatie: de Conveyor Belt
Land/zee oppervlakte temperaturen
Noordelijk Halfrond: ijsbeer
Polaire isolatie
Zuidelijk Halfrond: pinguins
15
11/26/2012
??
Wat is er over van de rifsystemen??
Recente stromatolieten
Spons rif in Hecate Strait
16
11/26/2012
Toekomst van het Rif ecosysteem?
– 10% historische reductie areaal
Bedreigingen:
– Landgebruik: Run-off/ Sediment transport
– Pollutie: riolering, kunstmest
– Global Warming
– Vernietiging van de habitat
– Nieuwe pathogenen
17
11/26/2012
Crown of thorns
Coralbleaching
Strombus
18
11/26/2012
Verspreiding huidige koralen
Guinotte et al. (in press)
from Flügel und Kiessling 2002
• warm water (25° - 29°C)
Diepzee riffen:
• Koud water (4° - 13°C)
• fotische zone (0 - 40m)
• 30° N to 30°S
• oligotroof (weinig voedsel)
• Afotische zone (250 - 1200m)
• 71° N to 60°S
• Eutroof (voedselrijk)
Erik Pontoppidan (1698-1764)
Bisschop in Bergen
1755: „The marine Fauna of Norway“
Oligotrofe warm-water riffen
Southern
Gyre Water
Central Water
Mienis, 2006
Northern
Gyre Water
Intermediate Water
Bisschop Gunnerus (Trondheim:
1718-1773)
Eutrofe koud-water riffen
Cold Deep Water
45°S
0°
45°N
Oudste schets van Lophelia pertusa door
Gunnerus in 1758 gepubliceerd in Linnaeus‘
monografie „Systema naturae...“
Mienis, 2006
19
11/26/2012
Diepzee koralen geassocieerd
met:
Methaanvoorkomens
Regionale oceanografie
Lophelia pertusa
Carbonaat mounds: meer dan 380m hoog
Mienis, 2006
Madrepora oculata
Mienis, 2006
Mienis, 2006
Sinds Onder Plioceen
4 - 11°C in de NO-Atlantische
Oceaan
11-13°C in de Middellandse Zee
Hard substraat
Genoeg voedsel
Veel stroming
Leeft in symbiose met een worm:
Eunice norvegica
1 cm
20
11/26/2012
Boxcorer
Pistoncorer
Hotspot van biodiversiteit (meer dan 750 soorten op NE Atlantische riffen)
Moderne analogie voor carbonaat mounds in het verleden; mogelijke olie/gas
reservoirs
Leggen (paleo)temperaturen en stromingspatronen vast
Madrepora ENAM9918-4 SW
Rockall Trough margin
2.5
4.0
1.5
3.5
3.0
0.5
2.5
-0.5
2.0
δ13C
-1.5
1.5
δ18O
-2.5
1
2
3
4
1.0
5
6
7
8
9 10
Mienis, 2006
Mienis, 2006
Stage mogelijkheden en websites
Top
Onderkant
Pistoncore in carbonaat mound
Mienis, 2006
21
11/26/2012
Levende fossielen
3.6 miljard jaar evolutie van het leven
Toekomst?
Atmosfeer: toenemende broeikas Aarde
Lithosfeer: continue plaattektoniek
Hydrosfeer: stijgende zeespiegel, verzuring (?)
Biosfeer: zesde massa-extinctie?
Anthropocentrisch wereldbeeld
22

Vergelijkbare documenten