pdf

Commentaren

Transcriptie

pdf
Activiteitenverslag2004
INHOUDSTAFEL
WTCM-CRIF voortdurend in beweging ........................................................................................................................................4
Een lengte voorsprong ......................................................................................................................................................................4
De beter-cultuur ......................................................................................................................................................................................4
WTCM-CRIF zet zich door ............................................................................................................................................................5
Het sociale leven ....................................................................................................................................................................................5
Impact van de acties en de projecten ..................................................................................................................................5
Goede financiële resultaten ..........................................................................................................................................................6
2004
De analyse van de cijfers voor 2004 ..................................................................................................................................7
De onderzoeksactiviteiten ..........................................................................................................................................................................9
ACTIVITEITENVERSLAG
Innoveren met de bedrijven..................................................................................................................................................................12
Statutaire organen........................................................................................................................................................................................37
Adressen ..............................................................................................................................................................................................................40
Cover:
„Unbeatable”
London, 2003 - Détail
Pierre Pourveur
2
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, door elektronische middelen op welke
wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
3
IN
WTCM-CRIF
voortdurend in beweging
Een lengte voorsprong
De beter-cultuur
WTCM-CRIF is wellicht het eerste collectieve centrum dat een
grote stap heeft gezet om zich optimaal aan te passen aan de
regionalisering van België.
De inspanningen gedurende 5 jaar in het kader van
TURBO 2005 hebben geleid tot concrete resultaten. Op
die manier kan WTCM-CRIF bogen op een “professioneel” beheer.
Deze regionale structuur werpt duidelijk zijn vruchten af bij het
versterken van het partnership met en het verkrijgen van de
steun van de verschillende regionale overheden.
Voorts werd in Brussel een WTCM-CRIF-cel opgericht. Deze
vervolledigt de regionale structuur van het Centrum. Na de
oprichting van de cel rekruteerde men met zorg nieuwe medewerkers en ging men aan het werk met haar eerste doelstellingen.
BEWEGING
Deze regionalisering gaat echter niet ten koste van de dienstverlening aan de leden. Door de coördinatie van het investeringsbeleid en de acties kan namelijk een sterke synergie worden bereikt, onder bescherming van de Algemene Directie, die
is samengesteld uit lokale en federale verantwoordelijken. Op
menselijk vlak hebben de teams dagelijks contact met elkaar en
komen zij regelmatig samen om overleg te plegen. Competentie
is de maatstaf voor de oprichting van de stuurgroepen die de
projecten leiden.
Twee andere centra hebben CRYSTAL aangekocht en
ontwikkelen het samen met WTCM-CRIF.
De inspanningen beperkten zich gedurende deze jaren
niet tot de werkinstrumenten, maar waren integendeel
hoofdzakelijk toegespitst op de kwaliteit van de dienstverlening en de klant-ledenbenadering.
WTCM-CRIF verwierf in 2004 de officiële erkenning en
het statuut van collectief onderzoekscentrum voor
Wallonië. Deze goedkeuring stelt strenge criteria voorop en het Centrum voldoet hieraan.
WTCM-CRIF kreeg eveneens het Q*FOR-label voor de
kwaliteit van zijn dienstverlening, zijn opleidingen en
zijn seminaries. Daardoor mag WTCM-CRIF nu in het
Vlaams Gewest adviescheques en opleidingscheques
aanvaarden van de bedrijven als betaalmiddel.
Impact van de acties en de projecten
Het O&O-landschap in de Gewesten verandert voortdurend en
de politiek, die zich bewust is van het belang van innovatie voor
de toekomst, legt sterk de nadruk op de optimalisatie van de
middelen.
De klanten
De drie Gewesten maken er werk van en WTCM-CRIF is er niet
ongevoelig voor. Integendeel, de verantwoordelijken gaan
ervoor en zijn niet bang op het voorplan te treden. Zo treffen
we het personeel van het Centrum op strategische posities aan,
bijvoorbeeld in de comités van Agoria of de UWE, in verenigingen van centra zoals de UCRC, Accord Wallonie, Vloot …
maar ook in officiële instanties zoals de Raad voor het
Wetenschapsbeleid van Wallonië of van het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest en de VRWB (Vlaamse Raad voor
WetenschapsBeleid) in Vlaanderen.
Door zijn aanwezigheid kan WTCM-CRIF beter de belangen
van de industrie en van zijn leden behartigen, maar ook van
nabij de trends voor de toekomst volgen en zich hier beter aan
aanpassen.
Talrijke klanten, oplossingen voor complexe problemen,
een tastbare invloed op de innovatie in de bedrijven,
zijn de concrete resultaten van de inspanningen.
Ruim 4.600 interventies werden er verricht bij 2.042
bedrijven. 3.523 hiervan hadden betrekking op KMO’s
(< 250 personen), goed voor een aandeel van 76 %.
1.287 projecten waren tegen betaling (€ 3,8 milj.) en
3.000 gratis, voor een waarde van € 1,5 milj.
Om de impact van de in WTCM-CRIF verrichte projecten te illustreren, stemden een aantal bedrijven ermee in
een beknopte beschrijving van de interventies van het
centrum op te nemen in dit rapport. Deze vindt u in het
hoofdstuk "Voorbeelden van industriële projecten" op
pag. 12.
Onderstaande figuur toont de analyse van de interventiedomeinen van het team. Deze zijn zeer talrijk, en hun
diversiteit is een troef.
Het sociale leven
De onderzoeksprojecten
In 2004 werd een Ondernemingsraad verkozen in WTCMCRIF. Deze vervoegt het bestaande CPBW. De collega’s die verkozen werden in beide comités, werken in een geest van gezonde discussie en samenwerking, die in het licht van de ideeën die
hier worden behandeld, een zeer positieve invloed laat vermoeden voor het Centrum. De verantwoordelijken van WTCM-CRIF
zien erop toe dat deze geest behouden blijft.
WTCM-CRIF is betrokken bij talloze onderzoeksprojecten, en steeds vaker in samenwerking met universitaire
afdelingen of andere onderzoekscentra, maar ook met
bedrijven.
Bij wijze van voorbeeld noemen we hier enkele prestigieuze buitenlandse partners: Imperial College, MaxPlanck-Institut, Daimler Chrysler, Airbus, Fiat…
Tot slot werd aan de proeflaboratoria van Luik en Gent
het Beltest-certificaat toegekend: dit is een eerste stap
naar de invoering van een totale kwaliteitsgarantie voor
WTCM-CRIF.
IN
IN
Deze manier van werken kreeg de goedkeuring van de klanten
en de overheden.
Om hiertoe te komen, werd door een volgehouden
inspanning een beheersprogramma – CRYSTAL – ontwikkeld op maat van de behoeften van het onderzoekscentrum. Dit ERP-CRM omvat alle activiteiten van
WTCM-CRIF: de analytische boekhouding, het projectbeheer, de contacten met de partners en klanten, de
commerciële opvolging, de overeenkomsten met de
overheid en zelfs het dagelijks beheer van de facturen,
de bestelbonnen of het personeel.
WTCM-CRIF zet zich door
BEWEGING
2004 zal inderdaad in de analen van WTCM-CRIF vermeld
worden als het jaar van de regionalisering van het
Centrum. Om dit beleid te concretiseren, werden naast de
Raad van Bestuur ook regionale Directieraden opgericht. Zo
zijn er onder de leden van WTCM-CRIF een aantal prestigieuze bedrijven die hebben ingestemd om de inspanningen van
het Centrum te ondersteunen. De lijst van deze bedrijven vindt
u aan het eind van dit rapport. Wij wensen al deze partners
hier te bedanken.
BEWEGING
4
5
IN
IN
BEWEGING
WTCM-CRIF startte 15 nieuwe onderzoeksprojecten in 2004.
Deze hadden betrekking op verschillende domeinen en de
gekozen onderwerpen werden ondersteund door de industrie.
Voor 2005 werden 15 andere projecten ingediend; deze werden goedgekeurd of ze bevinden zich in de onderzoeksfase.
Het is interessant te wijzen op de uitstekende aanvaardingsgraad van de projecten die WTCM-CRIF indiende op Europees
niveau, namelijk in het 6e kaderprogramma.
Goede financiële resultaten
De analyse van de cijfers voor 2004
Met een strikt beheer kunnen gunstige resultaten worden
behaald, maar dat is niet voldoende voor WTCM-CRIF.
Het Centrum wil geen resultaat behalen tegen om het
even welke prijs. Het hoofddoel blijft hetzelfde: dienstverlening aan bedrijven, en aan zijn leden in het bijzonder.
Inkomsten
De lijst is lang en de gedetailleerde beschrijving van de projecten in dit rapport zou ons te ver voeren. Niettemin worden de
voornaamste resultaten van de 4 onderzoeken die in 2004 werden afgesloten, voorgesteld op pag. 9.
Hiervoor stelt WTCM-CRIF alles in het werk om doeltreffende financiële middelen te vinden en zich zo onafhankelijk mogelijk te kunnen opstellen.
Analyse van de resultaten wijst ook op de wil om de
inkomsten te diversifiëren en een steeds groter belang
toe te kennen aan inkomsten uit de dienstverlening aan
bedrijven.
De onderzoeksprojecten bieden niet alleen de mogelijkheid de
beschikbare middelen te diversifiëren en onderwerpen uit te
werken met een groot industrieel bereik, maar bevorderen ook
het contact en de samenwerking met de grote Europese centra
en topondernemingen.
De inbreng van de industrie is goed voor de helft van de inkomsten van WTCM-CRIF. De overheden leveren 47 %. In feite zijn
deze twee bronnen vrijwel onlosmakelijk verbonden. De
inspanning van de industrie wordt namelijk met 2 vermenigvuldigd dankzij de overheden, maar aangezien de centra niet
voor 100 % gesubsidieerd worden (behalve uitzonderingen
zoals het EFRO), zou er geen beroep kunnen worden gedaan
op overheidssteun zonder de privé-inbreng en meer bepaald de
bijdragen.
BEWEGING
Vanaf midden 2004 is er een nieuwe vorm van inkomen
bijgekomen (3%) namelijk de nieuwe maatregel van de
federale overheid voor subsidies gebaseerd op de
bedrijfsvoorheffing van de onderzoekers. Dit heeft
WTCM-CRIF toegelaten om een plan op te zetten om te
groeien met 10 personeelsleden ten dienste van de
bedrijven.
De overheidsinkomsten van WTCM-CRIF zijn overigens
zeer gediversifieerd, zoals blijkt uit het histogram hieronder, zodat het beschermd is tegen mogelijke schommelingen.
Het boekjaar 2004 sluit af met een overschot van
€ 693.606.
Dit alles verhoogt de mogelijkheden van WTCM-CRIF aanzienlijk.
Te noteren
De lancering van het competentiecentrum inzake software engineering in de nieuwe geregionaliseerde structuur in Brussel verdient bijzondere aandacht. Deze nieuwe activiteit beantwoordt
aan een behoefte van de leden, en vooral diegenen die software gebruiken in hun eindproducten.
Naast de kennis die ter beschikking wordt gesteld van alle
leden, heeft het team van deze cel de opdracht gekregen, met
de steun van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, de expertise
van WTCM-CRIF over te dragen naar de bedrijven van het
Gewest.
BEWEGING
IN
IN
BEWEGING
In Wallonië heeft WTCM-CRIF een goedkeuring gekregen om
“technologieplatformen” op te richten om technologieën ter
beschikking te stellen van de industrie die nog niet worden toegepast binnen een straal van 1000 km. Zo werd er al een platform opgericht voor thixomoulding van non-ferrometalen; een
ander handelt over de productie van nanopoeders. Deze zullen
operationeel zijn in 2005.
6
7
IN
BEWEGING
Het Centrum is trots op deze overheidssteun, maar is zich er
ook van bewust dat het deze moet verdienen en dat niets vanzelfsprekend is.
Tot slot merken de leden op dat hun aandeel via de bijdragen
door dit systeem wordt vermenigvuldigd met 4. Deze inbreng is
absoluut noodzakelijk, want behalve de industriële legitimiteit
die deze bewijst, vormt deze de hefboom van het vermenigvuldigingsmechanisme.
De ONDERZOEKSACTIVITEITEN
Kosten
Dankzij een regelmatig overschot, resultaat van de
inspanningen voor een goed beheer en dit jaar oplopend tot 4 %, kon WTCM-CRIF zijn behoeften aan liquide middelen onder controle houden en een gestaag
groeiende reserve aanleggen. Hierdoor kan het
Centrum een risicodekkend beleid voeren.
De investeringsinspanning blijft constant, met name
dankzij EFRO (9 %).
Het hoog opgeleide personeel is de grootste rijkdom
van het Centrum. De kosten zijn onder controle en het
aantal personen in dienst bedroeg 130 voltijdse equivalenten in 2004.
OSTO: One-Shot TOoling
De noden van bedrijven met betrekking tot prototypes worden
steeds meer gediversifieerd. Met name de vraag naar kleine
reeksen gespoten kunststofstukken in goed materiaal neemt toe,
met zeer strenge eisen op het vlak van kostprijs en termijn. Het
WTCM heeft zich tot doel gesteld ‘rapid manufacturing’ technieken te ontwikkelen voor drie segmenten: unieke prototypes
(1 - 5 stukken), proefreeksen van 20 - 50 nauwkeurige stukken
(0,1 mm - 0,05 mm) en werktuigen voor middelgrote stukken
(200 - 500 mm).
Het onderzochte proces voor de vervaardiging van unieke prototypes is als volgt: productie van een model in was of ander
materiaal via een ‘rapid prototyping’ techniek, inbrengen van
het model in een omhulsel van gips of ander materiaal via
vacuümgieten, verwijderen van het model, spuiten van het
goede materiaal, verwijderen van het omhulsel.
In het onderzoek werden de materialen bestudeerd van
het model en het omhulsel, de procédés voor het verwijderen van deze twee componenten en het spuiten van
de thermoplast.
De productie van proefreeksen van nauwkeurige stukken werd onderzocht op basis van polyurethaangieting
in een siliconenmatrijs rond inzetstukken in gesinterd
metaal. Er werd nog een andere techniek toegepast,
waarbij in gesinterde gietvormen manueel zeer uiteenlopende thermoplasten werden gespoten met behulp
van een Orbitec pistool.
IN
ONDERZOEK
BEWEGING
De evaluatie van de snelle productie van middelgrote
stukken steunde op de vervaardiging van matrijsvormen
via vacuümgieting van aluminium (Metal Part Casting –
MPC) op basis van verloren modellen (PS, was).
8
9
ONDERZOEK
ONDERZOEK
presteren. Molybdeendisulfide (MoS2) is een zachte
laag met uitmuntende zelfsmerende eigenschappen
(wrijvingscoëfficiënt f< 0,1). Deze laag wordt voornamelijk gebruikt in toepassingen bestaande uit bewegende contacten, rollagers, geleiders, …. Waar voorheen
veelvuldig gebruik gemaakt werd van vervuilende vloeibare oliën is deze deklaag een milieuvriendelijke en
kostenbesparende deklaag.
Chroomnitridedeklagen als milieuvriendelijke en
kostenbesparende deklaag
Onderzoek naar veiligheidsfactoren en hun
impact op oneconomische structuren
Ontwerpprocedures voor mechanische lastdragende
constructies maken traditioneel gebruik van concepten
die gebaseerd zijn op veiligheidsfactoren. Ontwerpers
introduceren een veiligheidsfactor om ongewenste effecten op een voorgeschreven wijze in één enkel getal te
vatten. Daarenboven leggen normen en standaarden
veiligheidsfactoren op een nogal forfaitaire manier op
en schatten ze veiligheidsfactoren conservatief in. Deze
overschatting leidt tot te zware, oneconomische structuren.
Parameteronzekerheid in de
eindige-elementenmethode (EEM)
10
Momenteel houden een aantal benaderende oplossingen rekening met onzekerheid van ontwerpparameters. De standaard eindige-elementencode is een
deterministische procedure. Standaardcodes hebben echter al enkele jaren mogelijkheden om het
effect van afwijkingen van nominale condities in te
schatten. De volgende methodes zijn generiek en
kunnen voor alle soorten van eindige-elementenanalyse worden toegepast:
Een eerste methode is een sensitiviteitsanalyse.
Hierbij is de variatie van de output gekoppeld
aan de variatie van een of meerdere inputvariabelen.
Sensitiviteitsberekeningen worden ook gebruikt in
optimalisatieprocedures.
▲
De aanpak met veiligheidsfactoren was aangewezen
toen ontwerpverificaties alleen mogelijk waren met sterk
benaderende handmatige berekeningen. Tegenwoordig
is de EEM een gevestigde en krachtige techniek om het
Huidige benaderende oplossingen
Response surface modelling (RSM) is een techniek die
een respons berekent voor een aantal discrete parametercombinaties. Een oppervlak met een voorgeschreven vorm wordt dan 'gefit' door deze berekende
punten. RSM wordt vaak samen gebruikt met 'design
of experiments' (DOE).
'Monte Carlo'- of MC-analyse is een statistische
methode om het gedrag van systemen te evalueren
waarbij sommige parameters gekenmerkt worden
door een statistische verdeling. Hierbij is dus vereist
dat deze statistische informatie bekend is. Een bijkomend nadeel is het vele rekenwerk dat deze aanpak
vereist.
▲
ONDERZOEK
De partners in dit project zijn Centre Spatial de Liège
(CSL), de afdeling Bouwmechanica van de K.U.Leuven
(K.U.Leuven-BWM), de afdeling Productietechnieken,
Machinebouw & Automatisering van de K.U.Leuven
(K.U.Leuven-PMA), WTCB en WTCM-CRIF. Het project
loopt met steun van het Federaal Wetenschapsbeleid
(ex-DWTC).
Aspecten van onzekerheid komen echter voor in alle soorten
van structureel ontwerp (statisch, dynamisch ...) en ook in elke
soort toepassing (machinebouw, luchtvaart, bouwkunde ...).
▲
Belgische universiteiten en onderzoekscentra ontwikkelden een consistente en bruikbare methode om het effect
van parameteronzekerheden in rekening te brengen. Bij
deze methode bepaalt men het interval waarbinnen
onzekere parameters kunnen variëren, en start men in
functie van de onzekere ontwerpparameters een aantal
eindige-elementenberekeningen. Met de resultaten kan
de impact van de onzekerheid ingeschat worden.
gedrag van een constructie te voorspellen met een gewenste
graad van nauwkeurigheid. Nochtans blijft de techniek zuiver
deterministisch, en de invloed van parameteronzekerheden
wordt niet in rekening gebracht. Het nominale ontwerp dat in
de EE-analyse wordt beschouwd, wordt door toepassing van
veiligheidsfactoren omgevormd tot een hypothetisch extreem
geval, waarop de verificatie dan is gebaseerd.
▲
Chroomnitride (CrN) als deklaag is door haar goede eigenschappen toepasbaar voor een grote waaier van gereedschappen. De deklaag is slijtvast en bezit antikleefeigenschappen
t.o.v. Al- en Cu-legeringen waardoor ze veelvuldig gebruikt
wordt voor vervorm- en verspaangereedschappen. De lage
oppervlakte-energie maakt dat CrN ook toepasbaar is voor
extruderen en spuitgieten van kunststoffen, terwijl de hoge oxidatieweerstand toelaat om de deklaag te gebruiken bij hoge
temperaturen. Andere typische toepassingen zijn het bewerken
van composietmaterialen, hout, papier, rubber, spuitgieten van
Al, …. Een nadeel van deze laag is haar relatief hoge wrijvingscoëfficiënt waardoor sommige toepassingen niet optimaal
Door CrN te combineren met MoS2 wordt een deklaag
gecreëerd met de goede eigenschappen van beide
lagen, namelijk een slijtvaste laag met een hoge oxidatieweerstand en een lage wrijvingscoëfficiënt.
ONDERZOEK
Dit onderzoeksproject gaf ons de kans een nieuwe generatie
originele technologieën onder de loep te nemen, die zullen leiden tot de productiemethoden van morgen. De voorgestelde
oplossingen werden geëvalueerd op hun haalbaarheid, met
hun beperkingen, hun voor- en nadelen op het gebied van kostprijs en termijn. Het nauwkeurigheidsniveau en de mechanische
eigenschappen van de materialen werden bepaald.
Op basis van de hier gedefinieerde toepassingssegmenten
moeten de aan de hand van deze concrete gevallen ontwikkelde technieken nog worden geïndustrialiseerd.
11
ONTWERPEN
Innoveren
MET DE BEDRIJVEN
Vandaag is de deuropeningssensor functioneel en wordt de
besturingssoftware geperfectioneerd, zodat een van de volgende maanden de massaproductie kan starten.
Arodo Total Bag-Handling maakt machines om bulk- en stortgoederen - zowel cement, zand en grind, als voedsel zoals
melkpoeders, diepvriesgroenten - in zakken te verpakken en
verpakte producten te palletiseren.
De nieuwe Arovac vacuümtechniek is een nieuwe methode om
poeders te ontluchten, en maakt het gebruik van stoffilters of
van ontluchtingssondes overbodig. Dit laat toe aanzienlijke
besparingen door te voeren in het transportvolume van de verpakte producten en in het verbruik van verpakkingsmateriaal.
Het weglaten van de stoffilters heeft als groot voordeel dat het
vacuümsysteem op volle capaciteit kan werken. Deze nieuwe
methode laat toe om b.v. cement stofvrij te verpakken in hermetisch gesloten “Weather Shield” zakken, in plaats van in de
gebruikelijke papieren ventielzakken. Deze hermetisch gesloten
zakken beschermen het verpakte cement uitstekend tegen vocht,
en verlengen de houdbaarheid significant.
Het weglaten van de ontluchtingssondes elimineert ook het risico op contaminatie, en dit levert ook een extra meerwaarde
naar hygiëne toe. In de voedingsindustrie kunnen b.v. melkpoeders nu ook in een 100% gesloten zak verpakt worden in plaats
van in de gebruikelijke zakken met microperforaties. Door het
toepassen van het “bottom-up” vulprincipe komt er bovendien
ook veel minder stof in de omgeving.
De nieuwe manier van ontluchten wordt bekomen door
een nieuw type klepontwerp met een zeer kleine
inbouwruimte en een uitstekende vacuümdichtheid. De
klep kan tevens vervaardigd worden uit een “foodproof” materiaal. Voor het ontwikkelen van deze klep
heeft Arodo samengewerkt met het WTCM en
Centexbel. Om zijn intellectuele eigendom te beschermen, heeft Arodo een octrooi aangevraagd.
BEA ontwikkelt nieuwe sensoren voor het
openen van automatische deuren
De firma BEA produceert sensoren voor de veilige opening van automatische deuren. Het principe steunt op
een actieve infraroodtechnologie. Aan de ene kant van
de deur stuurt een zender vanuit een LED een lichtimpuls
naar de vloer, en aan de andere kant analyseert een
sensor het weerkaatste licht en detecteert deze de eventuele aanwezigheid van een persoon of object.
BEA ontwikkelt nieuwe sensormodellen. Een van deze
modellen bevat een dubbele prisma om de evenwijdige
infraroodstraal die naar de vloer wordt gestuurd op te
splitsen in twee stralen, waarvan de ene naar rechts en
de andere naar links wordt afgebogen. Met deze inrichting kunnen twee zones
worden bewaakt op basis
van één enkele lichtbron.
De optische prisma’s worden meestal in polycarbonaat of acryl vervaardigd
door middel van een spuitgietprocédé, waarvoor een
duur werktuig moet worden
geproduceerd.
ONTWERPEN
Alvorens zich aan een dergelijke
investering
te
wagen, richtte BEA zich tot
het WTCM om prototypes te
vervaardigen met voldoende precisie en transparantie
om de functionaliteit van het
concept te valideren. Via
stereolithografie werden
prisma’s vervaardigd die
met succes in het labo werden getest.
12
Brabantia heeft zijn assortiment pedaalemmers
uitgebreid met de rechthoekige pedaalemmer
Brabantia heeft een nieuw
pedaalsysteem ontworpen om
het deksel van zijn huishoudelijke afvalemmer te openen. Om
de duurzaamheid en de kwaliteit van dit product te waarborgen heeft Brabantia het WTCM
gecontacteerd voor een analyse
van het openingssysteem. Als
basis voor het onderzoek
bezorgde Brabantia de CADbestanden van het volledige
openingssysteem: pedaal – veer – deksel. Het doel van de studie was het complete systeem te dimensioneren en eventueel het
ontwerp van de verschillende componenten te wijzigen, afhankelijk van verschillende gebruikswijzen (one shot of vermoeidheid).
De sterkte van de elementen werd gesimuleerd en de spanningen bleken aanvaardbaar voor de gekozen materialen, met
enkele beperkingen evenwel met betrekking tot de weerstand
van de veer in de
tijd. Bijgevolg kon
Brabantia
de
dikte van de veer
aanpassen en het
stuk verbeteren.
De onderneming
werkte vervolgens
zijn concept verder uit door een dempinrichting in te
bouwen in het pedaal van de afvalemmer, die voorkomt
dat het deksel dichtvalt. Op basis van de digitale simulaties kon de aandacht worden gevestigd op de zwakke
punten van het ontwerp.
Brabantia beschikt nu over alle nodige informatie om dit
nieuwe product te optimaliseren.
Deios ontwikkelt een innoverend apparaat
voor de weergave van reliëf
DEIOS (Development & Enhancement of Interferometric
Optical Systems), een gloednieuwe spin-off, ontwikkelt
een systeem voor de invoer en weergave van 3D-reliëf.
Dit apparaat is gebaseerd op een optische moirétechniek waarmee elk materieel contact met het object wordt
vermeden.
De Universiteit van Luik stond in voor het onderzoek en
de ontwikkeling, maar het bedrijf wilde verder gaan
dan het laboprototype en wenste over een geïndustrialiseerd en transporteerbaar apparaat te beschikken om
metingen ter plaatse te verrichten.
ONTWERPEN
Arodo verpakt poeders stofvrij
Deios deed een beroep op het WTCM om dit doel te
bereiken. Via een FMEA-analyse kon in de eerste plaats
het bestek voor het apparaat worden gedefinieerd. De
verschillende punten die moesten worden opgelost, hielden verband met de functionele eisen van de optische
componenten (stofdichtheid, betrouwbaarheid van de
instelling, klimatologische omstandigheden, functionele
toleranties, …), met de stabiliteit van de mechanische
componenten voor de betrouwbaarheid van de metingen, met de gebruiksvriendelijkheid van de apparatuur
in functie van de te verrichten opmetingen, enz. Het
WTCM ontwierp op basis hiervan de inbouwelementen
13
ONTWERPEN
matechniek zijn “line-of-sight” processen waardoor er altijd een
dikteverschil in de deklaag zal zijn tussen de top en de zijkanten van het kwartsbuisje.
Verschillende deklagen werden getest. SiC-deklagen via een
CVD-proces presteerden het best in de testopstellingen op basis
van hun resistentie tegen kryoliet en de voordelen van deze
alternatieve depositietechniek. Door het aanbrengen van een
SiC-deklaag via CVD op kwartsbuisjes van een Cry-O-Therm
sensor is deze beter bestand tegen de corrosieve werking van
het kryolietbad. Bovendien is de CVD-techniek minder arbeidsintensief dan het plasmaspuiten.
Hereaus werkt momenteel aan de optimalisatie van het proces
in samenwerking met een leverancier van dit type deklagen.
Indien ook deze testen positief zijn, dan zal Hereaus overschakelen naar deze alternatieve techniek voor het aanbrengen van
een deklaag op een kwartsbehuizing van het thermokoppel. De
innovatie biedt Hereaus dan niet enkel de gezochte kostenreductie, maar ook een performantere deklaag.
van de laser, de camera en de elektronica en bestudeerde de
thermische eigenschappen hiervan en het volledige aansluitblok.
Er werd een prototype in gesinterd PA gebouwd om de geometrie en de vormgeving van het geheel te valideren. Na controle
van de stabiliteit en de reproduceerbaarheid van de metingen
van het apparaat, werden de omkasting, de structuur en de
behuizing vervaardigd in aluminium en werd de apparatuur in
overeenstemming gebracht met de EG-“machinerichtlijnen”.
Deios beschikt nu over een compact, functioneel, betrouwbaar
en transporteerbaar apparaat dat bovendien van industriële
kwaliteit en commercialiseerbaar is.
Heraeus Electro-Nite verbetert de
corrosieweerstand van zijn sensoren
ONTWERPEN
Cry-O-Therm sensoren van Heraeus Electro-Nite meten de temperaturen op in een aluminium-elektrolysecel op basis van kryoliet. Een plasmagespoten Cu-Mo deklaag beschermt de sensor
nu tegen het corrosieve kryoliet. Met een alternatieve SiC
deklaag aangebracht via een CVD depositieproces ontwikkelde
Heraeus een goedkoper proces en een meer efficiënte deklaag.
De sensor bestaat ondermeer uit een thermokoppelgedeelte dat
ingebracht is in een kwartsbuisje. Een plasmagespoten Cu-Mo
(35µm) deklaag beschermt nu het kwartsbuisje tegen diffusie en
corrosie door het kryoliet. Het plasmaspuiten van deze Cu-Mo
deklaag is een proces dat, omwille van technische redenen,
beperkingen geeft naar reeksgrootte en dus een impact heeft op
de kostprijs. Daarom zocht Heraeus naar een kostengunstiger
alternatief.
14
De alternatieve technieken die Heraeus samen met het
WTCM uittestte, zijn Physical Vapour Deposition (PVD)
en Chemical Vapour Deposition (CVD). Beide technieken zijn goedkoper dan het huidige plasmaspuiten aangezien ze in één depositiecyclus een groter volume van
materiaal kunnen bedekken met een deklaag. CVD
heeft als bijkomend voordeel dat de deklaag uniform is
over het gehele behandelde oppervlak. PVD en de plas-
HTMS doet één specifiek ontwerp in 10 dagen
uitgroeien tot een volledig productengamma
dankzij virtuele testen
Op basis van één klantspecifiek ontwerp ontwikkelde HTMS een
nieuw gamma hoogelastische afdichtingsringen. Met behulp
van eindige-elementenberekeningen kon a priori en met een
hoge graad van nauwkeurigheid voor het volledige bereik aan
toepassingen het gedrag voorspeld worden en de ontwerpparameters correct gedimensioneerd worden.
HTMS ontwerpt en produceert hoogwaardige precieze
metalen afdichtingen voor de chemische, petrochemische en nucleaire industrie, alsook voor lucht- en
ruimtevaarttoepassingen en machinebouw. Begin 2004
werd een afdichtingsring ontworpen die een hoger elastisch bereik had dan wat de markt tot dan toe aanbood,
zonder het nadeel van een te geringe sluitkracht.
Op basis van eindige-elementensimulaties bij het
WTCM werd de sectie van deze uitvoering aangepast.
Prototypes werden met succes getest, en de ring werd
uiteindelijk besteld door de klant.
Wat begon als een “one shot” analyse van een afdichtingsring met gewijzigde geometrie, groeide verder uit
tot een idee om een volledig gamma van dergelijke
afdichtingsringen te ontwikkelen. Op basis van virtuele
tests (eindige-elementenanalyses) bepaalde WTCM de
beste parametercombinaties (m.b.v. Design of
Experiments) om een volledig bereik van toepassingen
te kunnen invullen.
In een minimale doorlooptijd, en zonder de dure ontwikkeling van prototypes (gereedschapskosten !) verwierf men een goed inzicht in de belangrijkste prestatieparameters zoals het krachtverloop en de terugveerweg. Op basis van deze simulatieresultaten worden nu
de definitieve ontwerpen uitgetekend en de productietools in gereedheid gebracht.
Marmorith optimaliseert zijn concept
van betonnen lichtgewichtvloeren
Marmorith produceert grote prefab betonplaten voor de
vloeren van gebouwen of parkings. Het bedrijf ontwikkelde een vloerconcept (Airdeck®) waarbij de plaat
lichter wordt gemaakt door materiaal weg te laten waar
dit niet bijdraagt tot de sterkte.
De gewichtsbesparing van de vloer wordt gerealiseerd
door polypropylene inbouwlichamen in de onderste
schil van de vloerplaat in te bouwen in de fabriek. Na
montage op de werf wordt het bovenste wapeningsnet
aangebracht. De inkepingen in deze inbouwlichamen
houden het wapeningsnet op zijn plaats. Hierna wordt
de vloer verder gestort op de werf met stortbeton. Het
transport, de hantering en het plaatsen van de prefab
elementen, die enkel bestaan uit de onderste schil met
inbouwlichamen is veel gemakkelijker en minder duur
omdat de producten lichter zijn. Daarnaast kan men
met dit vloerconcept grotere overspanningen creëren
aangezien dit type van vloer in 2 richtingen dragend is.
ONTWERPEN
ONTWERPEN
15
ONTWERPEN
ONTWERPEN
Nomics overtuigt medische topfiguren van de
efficiëntie van zijn slaapanalysator
Nomics ontwikkelt producten in het domein van signaalacquisitie, -analyse en -verwerking. De onderneming biedt met
name ambulante sensoren en opnemers/analysatoren aan voor
de opsporing en diagnose van apnoe en andere vormen van
ademhalingsstoornissen tijdens de slaap.
Deze producten werden ontwikkeld in samenwerking met het
onderzoekcentrum voor waak- en slaapstoornissen van het UZ
van Luik, op basis van een origineel idee van zijn directeur, Dr.
R. Poirrier. Deze eenvoudige methode die voor de patiënt weinig hinder met zich brengt, is een alternatief voor de hinderlijke methoden die momenteel gebruikelijk zijn voor de meting
van de ademhalingsinspanningen. Ze bestaat uit een continue
meting van de afstand tussen de onderkaak en de bovenkaak,
gedurende heel de nacht, met behulp van één enkele
zender/ontvanger.
richtlijnen inzake medische apparatuur. Er werden
prototypes in gesinterd polyamide vervaardigd, die een
doorgedreven afwerking kregen die deze van gespoten
stukken benadert.
Met deze prototypes konden proeven worden verricht
en konden tegelijk de elektronica en de geometrie van
de behuizingen en sensoren worden gevalideerd.
Nomics presenteerde de prototypes tijdens een grote
internationale conferentie, waar zij goed werden onthaald door topfiguren uit de medische wereld.
Tot nog toe was de aandacht van Nomics vooral gericht naar
de elektronische ontwikkelingen. In nauwe samenwerking met
het WTCM ontwikkelde de onderneming de nodige behuizingen en sensoren voor de praktische uitwerking van het concept.
ONTWERPEN
Het WTCM ontwikkelde een theoretisch model om het ontwerp
van deze inbouwlichamen te optimaliseren met eindige elementen, en slaagde erin dit experimenteel te valideren. De dimensionering van de nieuwe inbouwlichamen leidde namelijk tot
een aanzienlijke wijziging van het oorspronkelijke ontwerp van
de wanden, teneinde de inertie hiervan te verbeteren. Door het
aanbrengen van structurele nokken en lokaal de dikte te vergroten, konden de beoogde doelstellingen worden bereikt, terwijl
het gewicht en bijgevolg de kostprijs optimaal bleven.
Gietsimulaties vervolledigden deze structurele benadering met
een validatie van de technologische haalbaarheid van het uiteindelijke ontwerp.
Inmiddels is Marmorith gestart met de productie van een
spuitgietmatrijs voor de productie van deze nieuwe
generatie inbouwlichamen.
Open Scrolling Technology wil zijn producten
ook in de warme landen kwalitatief
operationeel zien
Open Scrolling Technology produceert rollende
reclamesystemen die de aandacht trekken door de
beweging van de beelden. De firma, die reeds aanwezig is op tal van internationale markten, wil zijn werkterrein uitbreiden naar andere gebieden, zoals het
Midden-Oosten.
Deze panelen, die vanop afstand kunnen worden
geprogrammeerd en die met elkaar in verbinding kunnen staan via een GSM- en RF-verbinding, zijn tamelijk
ingewikkeld en bevatten talloze mechanische en elektronische onderdelen.
Aanvankelijk was voorzien dat de sensoren op hun plaats zouden worden gehouden met een harnas, maar dat bleek voor de
patiënt moeilijk te verdragen. Dus werd het concept herzien en
kregen de sensoren en houders een speciale omhulling zodat ze
op het voorhoofd en de kin konden worden gekleefd.
De materialen werden gekozen overeenkomstig de Europese
16
Vandaag kunnen de eerste producties starten op basis
van drie prototypematrijzen. De commercialisering is
gepland voor mei 2005.
ONTWERPEN
Marmorith wenste het ontwerp van de inbouwlichamen te verbeteren om te voldoen aan een zeer streng bestek. De prefab
platen moeten voor opslag en transport bij verschillende temperaturen kunnen worden gestapeld zonder te vervormen. Ze
moeten zonder schade op te lopen bestand zijn tegen de zijdelingse krachten wanneer het transportvoertuig draait of remt.
Tot slot moeten de bouwvakkers in alle weersomstandigheden
veilig op de platen kunnen lopen en dit zonder het product te
beschadigen.
Het WTCM ontwierp volledig - met alle functionaliteiten - een
opneemeenheid die op de patiënt wordt bevestigd en de gegevens registreert, en een tweede die de nodige elektronica bevat
voor de analyse van deze gegevens in een ziekenhuisomgeving.
Het was dus belangrijk na te gaan of de huidige producten bestand zouden zijn tegen de extreme temperaturen in deze landen, te meer omdat ze perfect afgedicht moeten zijn tegen vocht en insecten en geen ventilatie- of verluchtingssystemen toelaten.
Het WTCM voerde een digitale simulatie uit van het
opwarmingsverloop binnenin de behuizing bij felle zonneschijn. Om de resultaten van het theoretisch model te
valideren, werd een infraroodportiek gebouwd waar17
ONTWERPEN
mee exact de stralingsstroom op een gegeven oppervlak kan
worden nagegaan. Door de afstand tussen deze inrichting en
het oppervlak aan te passen, is het mogelijk de zonneschijn van
een bepaald gebied in een bepaalde periode van het jaar te
simuleren.
Het reclamepaneel werd volgestopt met sensoren en de temperatuursstijging, die in de loop van de tijd werd gemeten, stemde overeen met de voorspellingen van het model. Uit de conclusies kon worden afgeleid dat de systemen van Open Scrolling
in warme landen konden functioneren, maar dat enkele voorzorgsmaatregelen in het ontwerp de bedrijfszekerheid en kwaliteit ten goede zouden komen.
ONTWERPEN
van het nieuwe ontwerp werd een moedermodel vervaardigd en werd een proefreeks van beenkappen
gegoten via de vacuümgiettechniek.
Deze prototypes maakten het mogelijk de beenkap te
testen in een rijcentrum. Voorts kon Polymar het nieuwe
product presenteren op gespecialiseerde beurzen en
potentiële klanten overtuigen.
De firma beschikt nu over alle elementen om de definitieve matrijs te vervaardigen en industriële reeksen van
de beenkappen te spuiten.
(binnen- en buitentank) als voor de accessoires austenitisch roestvast staal (RVS). Het legeringselement Ni is
echter zeer duur, en bovendien schommelt de prijs
ervan dusdanig dat er geen stabiele marktprijs kan
gevonden worden voor deze austenitische roestvaste
stalen. Dit levert niet alleen een probleem op voor Packo
Inox zelf, maar ook voor de klanten, aangezien het zeer
moeilijk is hen een stabiele prijs aan te bieden. Reden
genoeg dus om naar een alternatieve materiaalkeuze
over te gaan!
In samenwerking met WTCM besloot Packo Inox op
zoek te gaan naar enkele alternatieven, waaronder ferritisch roestvaste stalen (soortgelijk Cr gehalte, geen Ni).
Om te beslissen of en welke onderdelen effectief in ferritisch RVS kunnen worden uitgevoerd, werd een grondig onderzoek uitgevoerd naar de invloed van de verschillende milieus waarmee de melkkoeltanks en de
onderdelen ervan in aanraking komen. Ferritisch RVS
heeft immers wel een behoorlijke corrosieweerstand,
maar die is niet zo goed als die bij austenitisch RVS.
Daarbij is niet alleen de invloed van de melk van
belang, ook het melkhuisklimaat én het onderhoud
ervan zullen bepalend zijn of toepassing van ferritisch
RVS mogelijk is.
materiaal vangt de slagen goed op, met een minimaal gewicht.
En tot slot is de kap zeer flexibel, zodat ze de bewegingen van
het dier niet hindert.
Op basis van een ergonomische voorvorm van de beenkap,
gevormd op een beenmodel, vroeg Polymar aan het WTCM om
een definitieve vorm uit te werken die via spuitgieten zou kunnen worden vervaardigd en die op de voor- en achterbenen
van het paard zou passen. Op basis van het digitale bestand
Traficon optimaliseert zijn verkeerscontrolesysteem
Traficon is wereldmarktleider op het gebied van videobewaking van het wegverkeer. De onderneming ontwikkelt tal van toepassingen op het vlak van verkeersbeheer. De videosignalen van de camera’s langs de weg
worden in real time geanalyseerd en omgezet in nuttige
informatie voor de controlesystemen van de signalisatielichten, telsystemen of voor de alarminstallaties van de
nooddiensten.
Tijdens de studieronde kon Packo Inox tegelijkertijd ook
voldoende kennis opdoen in verband met mogelijke verwerkingsproblemen als lasbaarheid, thermische uitzetting en galvanische koppeling.
Packo Inox reduceert kostprijs melkkoeltanks
door juiste materiaalkeuze
Packo Inox produceert al jaren toestellen en onderdelen, onder
meer voor de melkindustrie. Voor de productie van melkkoeltanks gebruikt Packo Inox momenteel voor zowel de tank
Packo Inox kan zijn klanten nieuwe voorstellen formuleren die het mogelijk maken om het product prijsstabieler te maken, en mogelijk zelfs goedkoper!
ONTWERPEN
Polymar Research is als onderneming
gespecialiseerd in het spuitgieten van
kunststoffen, maar ontwikkelt ook zijn
eigen producten. In samenwerking met de
Universiteit van Luik en het Europees
paardencentrum van Mont-le-Soie ontwierp het een beenbeschermkap voor
paarden. Dit nieuwe ontwerp biedt verschillende voordelen in vergelijking met
de producten die momenteel op de markt
zijn. Doordat de beenkap is opengewerkt, wordt deze verlucht, zodat het
been van het paard minder zweet en
minder warm wordt. Het elastomeer18
ONTWERPEN
Polymar ontwikkelt een eigen productie van
beenkappen voor paarden
Traficon vroeg aan het WTCM om een camerabehuizing te ontwerpen die verhitting van de elektronische
onderdelen voorkomt bij blootstelling van het materiaal
aan de zon. De behuizing moest perfect gesloten zijn en
na grondig onderzoek van de dichtingen konden oplossingen worden voorgesteld die een hermetische afdichting garandeerden.
Een thermische berekening gaf aan welke wijzigingen
moesten worden aangebracht aan het oude ontwerp om
te voldoen aan het nieuwe lastenboek. Aan de hand van
19
ONTWERPEN
De aansluiting van de kabels werd zodanig aangepast dat de
installateur van de camera de behuizing niet meer hoeft te openen, een handeling die altijd een risico inhield voor de dichtheid van het toestel.
te kunnen nagaan. De grootte van de laserspot voor de
polymerisatie is van dezelfde grootteorde als sommige
delen van de geproduceerde stukken. Vandaar dat het
zo moeilijk is dergelijke stukken te vervaardigen.
Traficon beschikt nu over een geïntegreerd en functioneel ontwerp voor de behuizing van zijn systeem.
Een eerste prototype stelde Tyco in staat enkele correcties aan te brengen aan het ontwerp van de connector.
Andere konden in werking worden getest. Vandaag
bevindt de nieuwe connector zich in de fase van de
industriële proefproductie.
Van component tot systeem, Tyco Electronics
innoveert
Een waterdichte behuizing voor
ondergrondse netwerk-elektronica
Een glasvezelconnector die een perfecte
aankoppeling garandeert
Tyco Electronics brengt op dit ogenblik een waterdichte
behuizing op de markt, die het mogelijk maakt om
actieve netwerk-elektronica te stockeren in ondergrondse betonnen handgaten. De elektronica is volledig afgesloten van de buitenlucht. Tyco onderzoekt daarom verschillende systemen om de warmte-uitwisseling met de
omgeving te beheersen en warme punten als gevolg van
opwarming van de elektronische onderdelen tot een
minimum te beperken.
De omgevende aarde draagt bij aan de passieve koeling van de installatie en Tyco wilde over een theoretisch
model beschikken om zijn ontwerpkeuzen te valideren.
Tyco wenste over prototypes te beschikken die het mogelijk
maakten de concepten van de nieuwe connector te verifiëren en
zijn werking te testen. Meer bepaald wenste de firma de klikverbinding van de vijf onderdelen van de connector te valideren alvorens te investeren in een spuitgietmatrijs. Deze onderdelen zijn klein en moeten zeer nauwkeurige afmetingen hebben, met maten die soms kleiner zijn dan 0,1 mm.
ONTWERPEN
De modellering van de thermische uitwisseling van
warmte met de bodem in een theoretisch model gieten,
stoot op verschillende moeilijkheden: de afmetingen van
de aarde zijn enorm in vergelijking met die van de
bestudeerde installatie, de warmte-invloeden door zonneschijn aan de oppervlakte zijn intens, en de omgevingstemperaturen zijn afhankelijk van de seizoenen.
Het WTCM opteerde ervoor eerst een model te ontwikkelen van de grond in een overgangstoestand, over verschillende jaren, door de installatie te beschouwen als
een eenvoudige warmtebron achter de betonnen wanden. Deze berekening leverde de grenscondities op
voor een tweede modellering, die de ondergrondse
module zelf analyseerde.
Het WTCM stelde voor om Viper-stereolithografie toe te passen,
waarmee stukken met een zeer hoge precisie kunnen worden
vervaardigd. De techniek is gebaseerd op een laagsgewijze
polymerisatie van een zeer transparant hars, wat een voordeel
is om het gedrag van de optische vezels binnenin de connector
20
Om het model te valideren, bouwde Tyco een proefstation, bestaande uit een realistisch betonnen handgat dat
voorzien was van sensoren, en met een warmtebron met
een instelbaar vermogen. De metingen werden vergele-
ken met de waarden afkomstig van het theoretisch model. De
correlatie tussen de voorspellingen en de metingen was zeer
bevredigend.
Vandaag beschikt Tyco over een degelijk thermisch model dat
hen in staat stelt ontwerpvarianten van hun behuizingen voor
verschillende markten te valideren voor verschillende afmetingen en klimaatomstandigheden.
Het WTCM modelleerde voor Wellcare Products eerst
de warmte-uitwisseling via de menselijke huid en het
gedrag van het met water gevulde omhulsel om de vereiste vloeistofvolumes, de contactmaterialen en de materiaaldikten te bepalen. Op basis van deze berekeningen
konden de vormen van het product worden geoptimaliseerd.
Wellcare Products, een nieuwe onderneming voor
een nieuw product
Wellcare Products SA werd in mei 2004 opgericht om nieuwe
producten te ontwikkelen op het vlak van gezondheid en welzijn. Het eerste concept is een zak voor koudebehandeling van
artrose, allerhande letsels, hoofdpijn, enz. Op de markt zijn
verschillende soorten ijs- of gelzakken verkrijgbaar, maar deze
zijn niet ideaal.
De eerste parameter die voor verbetering in aanmerking kwam,
was de koudecapaciteit: het product moet een hoog en duurzaam calorisch vermogen hebben bij een redelijk constante
temperatuur. Het moet koude afgeven om een langdurig therapeutisch effect te hebben.
Een tweede essentieel punt was de soepelheid van het product,
dat zich perfect moet aanpassen, zelfs aan bewegende vormen
zoals een knie.
Vervolgens werd het nieuwe concept van de gelede
alveolaire structuur onderzocht vanuit het oogpunt van
de haalbaarheid van de productie. Twee gespoten halve
schalen werden via spiegellas aan elkaar geassembleerd. De vulling gebeurde door inspuiting doorheen
een elastomeer materiaal dat zich na deze handeling
rond het gaatje sluit. Vervolgens wordt de zak ingebracht in een thermisch gelast omhulsel dat een viskeuze, niet bevriezende gel bevat. Op die manier kan een
goede koude vervormbaarheid worden behouden.
Met een prototypematrijs konden de eerste stukken worden gespoten, die manueel werden verwerkt met experimentele werktuigen om het lassen, de vulling, de productie van het omhulsel enz. te valideren.
Er werden verschillende prototypes met verschillende
geometrische vormen en afmetingen vervaardigd met
het oog op specifieke toepassingen. Deze werden voorgesteld aan de ziekenhuizen, die er zeer enthousiast op
reageerden.
De onderneming behaalde eveneens de gouden medaille op de Eurekabeurs 2004 in de categorie
Geneeskunde en Gezondheid, en de Award of
Excellence van de Directie van INPEX.
ONTWERPEN
een experimentele validatie konden de gegevens van de thermische berekening worden gecontroleerd.
ONTWERPEN
Vandaag heeft Wellcare Products een octrooi aangevraagd voor zijn product onder de naam FFLEXX, de
nodige stalen laten spuiten voor de presentatie en de
kwalificatie, en onderzoekt het de mechanisatie van de
productie. Praktische tests, hoofdzakelijk in een ziekenhuisomgeving, zijn reeds gestart.
21
ONTWERPEN
PRODUCEREN
Welter Racing plaatst zich voor Le Mans dankzij
zorgvuldig bestudeerde stuurvlakken
AMB is een bedrijf dat alle soorten mechanische bewerkingen
uitvoert voor derden. Om zijn marktpositie te verbeteren, en
tegelijkertijd zijn productiviteit te verhogen, kocht het recent
enkele CNC-gestuurde machines. Voor de draaibank opteerde
het voor een tweedehandse machine, wat best paste in de algemene strategie. Voordat de machine in productie ging, heeft het
bedrijf een volledige revisie laten uitvoeren door het gespecialiseerde bedrijf ARMO. De metingen die WTCM daarvoor uitvoerde, brachten een aantal belangrijke onnauwkeurigheden
aan het licht.
Deze stuurvlakken maakten het mogelijk de theoretische
aërodynamische simulatiemodellen op de computer te
valideren en bij te stellen, en op die manier bij te dragen tot de ontwikkeling van de wagen.
Op 12 juni 2004 bracht Welter Racing twee WR 2004’s
aan de start in Le Mans. Een van de wagens moest uiteindelijk opgeven, maar de andere eindigde tweede in
zijn klasse na 270 ronden of 3.685,5 kilometer in 24
uur tijd.
Al snel na de installatie bij AMB bleek dat de dynamische stabiliteit van de CNC-draaibank te wensen overliet. Op de uiteindelijke locatie van de draaibank werden daarom eerst enkele
funderingswerken uitgevoerd om de machine voldoende te kunnen verankeren. Tegelijk kreeg AMB enkele adviezen rond verspaningsvoorwaarden, waardoor die problemen al snel van de
baan waren.
gemonteerd was. Daardoor ontstond er een verkeerde
uitlijning van de centreerpunt, wat vooral bij lange stukken problemen gaf. ARMO heeft het betreffende deel
van het sledebed gedemonteerd en opnieuw gechromeerd en geslepen, wat tot een vermindering van de
gemeten fout met 80 % leidde.
Daarnaast stelde men tijdens de positioneermeting van
de slede een belangrijke omkeerfout vast. Door een te
grote speling van de slede op het sledebed ontstond er
een verschil tussen de aangestuurde positie en de werkelijke positie, afhankelijk van de richting waarin de
slede bewoog. Ook hier heeft ARMO de nodige aanpassingen kunnen doen om de fout te reduceren.
Tenslotte heeft de revisie er ook voor gezorgd dat de
loodrechtheid van de sledebeweging dwars op de rotatieas, perfect in orde kwam.
Zodra alle nodige aanpassingen door ARMO uitgevoerd waren, kon AMB uiteindelijk de machine in productie nemen en op die manier de mogelijke diensten
van het bedrijf verhogen.
Een tweede actie die de firma ARMO nam, was een doorlichting van de geometrie van die draaibank. Daaruit bleek dat een
aantal gemeten parameters onaanvaardbaar waren.
De metingen die door de dienst meettechniek van WTCM uitgevoerd werden, toonden een duidelijke onevenwijdigheid van de
rotatieas en de slede. De oorzaak daarvan was te vinden in het
achterste deel van het sledebed, dat niet helemaal correct
ONTWERPEN
PRODUCEREN
Het Welter Racing team is een kleine renstal die zijn eigen competitiewagens ontwikkelt. Het team wenste de aërodynamica
van zijn prototype sportwagen voor de 24 uren van Le Mans
2004 te testen. Het nam daarom contact op met het WTCM om
met de steun van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA
maquettes van de achterstuurvlakken te bouwen op schaal 1/2.
De grote stukken, van bijna 1 meter lang, moesten absoluut
zeer stijf zijn om betrouwbare resultaten te garanderen tijdens
de tests in de windtunnel. Om tegemoet te komen aan deze eis,
vervaardigde het WTCM de stuurvlakken door PA-poedersintering van verschillende elementen die door verlijming werden
geassembleerd. Om de nodige stijfheid te verkrijgen en een
correcte assemblage te garanderen, werden een aantal aluminiumprofielen aangebracht in de kern van het stuurvlak.
Dankzij deze hybride oplossing konden de gewenste eigenschappen worden verkregen binnen een korte termijn, conform
de eisen van het wedstrijdmilieu, namelijk om en bij de 8 werkdagen per stuurvlak.
Bij ontvangst moest het Welter Racing team de stukken alleen
nog lakken om de vereiste oppervlaktegesteldheid te bekomen
voor dit soort test, en ze op de maquette monteren voor de
windtunnelproef.
AMB verbetert in samenwerking met ARMO de
nauwkeurigheid en productiviteit van een
CNC-draaibank
22
23
PRODUCEREN
De firma AQSYS is gespecialiseerd in de ontwikkeling en productie van elektronische apparaten en andere innoverende
producten. Zo ontwikkelt
AQSYS een manipulator
voor het bewegen en op
zijn plaats houden van
een
endoscopische
camera tijdens laproscopische chirurgische ingrepen.
De ontwerper, J. André, tekende een zeer nauwkeurig apparaat
uit dat beantwoordt aan de voorwaarden van de chirurgen op
het vlak van geometrische omvang, bewegingsflexibiliteit, elektrische veiligheid en werking.
Het WTCM produceerde enkele sets van 9 stukken voor
de validatie van de mechanische concepten, en vervolgens een vijftigtal sets die rechtstreeks voor de productie van de manipulator bestemd waren.
gietijzer, waarbij gelaste constructies vervangen worden door
onderdelen die in één stuk gegoten kunnen worden. Als testcase
voor deze gegoten onderdelen heeft BEP-Europe in samenwerking met WTCM drie onderdelen van een testbank voor het uitlijnen van wielen gesimuleerd.
FMEA-analyse stelt Baxter in staat zijn
processen beter te beheersen
De omschakeling van gelaste constructies - die bestaan uit
metaalplaten en profielen - naar gietstukken vergt een volledig
herontwerp van de constructie. Het doel hierbij is om te vertrekken van de gevraagde eisen, zonder rekening te houden met de
reeds bestaande constructies. Dit geldt zowel voor de dimensies
als de krachten en de bevestigingspunten van het onderdeel in
de constructie. Na de simulatiestudie van het optimale ontwerp
van de gietstukken moet men
een aantal verfijningen voorzien die niet
voorkomen bij
gelaste
constructies, zoals
FMEA (Failure Mode and Effects Analysis) was reeds
een bekend werkinstrument bij Baxter. Overtuigd van
het belang hiervan, vroeg de firma aan het WTCM
enkele van haar teams op te leiden om de analyse te
doen van verschillende processen. Het doel hiervan was
de productie betrouwbaarder te maken, in overeenstemming te brengen met de aanbevelingen van de FDA
(U.S. Food and Drug Administration) en de integratie
van bestelde machines te verifiëren.
De manipulator zal nooit in serieproductie worden vervaardigd, en de geplande aantallen laten niet toe productiewerktuigen zoals spuitgietvormen of matrijzen af te schrijven.
Tenslotte is een simulatie uitgevoerd van de vervormingen die optreden ten gevolge van thermische spanningen tijdens het afkoelen van een gietstuk. Op die manier
kan men controleren of de krimpspanningen toelaatbaar zijn voor de eisen die gesteld worden aan de constructie.
In overleg met het WTCM werd al snel gekozen voor ‘rapid
manufacturing’ van stukken door sintering van stukken in gesinterd polyamide. Deze techniek biedt namelijk het voordeel
van een grote ontwerpvrijheid (er werden complexe stukken
vervaardigd die met mechanische bewerking vrijwel onmogelijk
zouden zijn), een redelijke kostprijs per stuk (geen investering
in productiewerktuigen) en zeer korte bevoorradingstermijnen.
PRODUCEREN
De mechanische en elektrische eigenschappen van het voorgestelde polyamide zijn zeer geschikt voor de te vervaardigen
stukken en de precisie en reproduceerbaarheid voldoen aan de
gestelde voorwaarden.
Vandaag zijn de installaties betrouwbaarder, is de kwaliteit van de producten beter gewaarborgd en zijn de
productielijnen makkelijker te onderhouden. Er konden
enkele wijzigingen worden aangebracht aan de lastenboeken voor besteld materiaal, wat een interessante
tijdwinst en productieverhoging oplevert voor de toekomst.
Dankzij deze resultaten raakte het personeel van Baxter
ervan overtuigd dat FMEA meer inhield dan het produceren van administratieve documenten, en een echt
beslissingshulpmiddel was, en dat er binnen de onderneming een mentaliteitswijziging moest komen ten aanzien van deze methodologie.
BEP-Europe herontwerpt gelaste testbankonderdelen naar gietstukken
BEP-Europe ontwerpt en bouwt testbanken voor de automobielindustrie. Tot vandaag maakt men de onderdelen
hiervoor in gelaste staalconstructies. De wens om goedkoper te werken drijft BEP-Europe naar onderdelen uit
24
Aan de hand van deze resultaten heeft BEP-Europe de
bij WTCM gesimuleerde camerasteun en zweefplaat
laten gieten bij een Vlaamse gieterij.
Carat-Duchatelet gebruikt ‘direct manufacturing’ in zijn gepantserde voertuigen
gelijkmatige overgangen, afgeronde hoeken en lossingsschuintes. Het bekomen ontwerp in nodulair gietijzer is 30% lichter
dan de bestaande gelaste constructie.
Carat-Duchatelet biedt in zijn productassortiment ook
een gamma gepantserde voertuigen aan. Deze voertuigen zijn natuurlijk zeer zwaar en de deurscharnieren
moeten worden versterkt. Tot nog toe werden deze stukken mechanisch bewerkt, met lange termijnen en hoge
prijzen tot gevolg voor zeer kleine reeksen. Daarom
wilde de firma de mogelijkheden testen van rechtstreekse productie door sintering van metaalpoeders.
Naast het ontwerp zijn ook de parameters van het gietproces
gesimuleerd. De simulatie heeft geleid tot een ideaal gietsysteem en een goed navulsysteem (opkomers) om de slink in het
ontwerp te kunnen opvangen. In dit geval heeft men de opkomers zelfs kunnen weglaten omdat de koolstofexpansie bij het
stollen van gietijzer, de slink volledig kan compenseren. Dit
levert dan weer een materiaal- en energiebesparing op.
Het WTCM verbeterde in de eerste plaats de productie,
op een Prometal-machine, van een set van 4 scharnierafstandsstukken in een staalsoort die overeenstemde met
het St 54 dat Carat-Duchatelet gebruikt. Na reiniging en
het op maat boren van de gaten, konden de verkregen
stukken op identieke wijze als de mechanisch bewerkte
afstandsstukken bichromatisch worden verzinkt.
PRODUCEREN
AQSYS produceert een nieuwe medische
manipulator
PRODUCEREN
25
PRODUCEREN
PRODUCEREN
Copeland vroeg daarom aan het WTCM om een oplossing te bestuderen om het label thermisch te beschermen
om de continuïteit van het opsporingssysteem te garanderen. Er werd hiervoor een beschermende schaal in
teflon ontworpen waarin de chip kon worden geplaatst.
Dit materiaal is chemisch bestand tegen de fosfateringsproducten. Het heeft een tamelijk hoge dichtheid en
tegelijk een lage thermische emissiviteit en geleidbaarheid. Het wordt dus tamelijk langzaam warm.
De geometrie van de schaal werd zo ontworpen dat ze
een groot volume en een geringe oppervlakte vertoonde, teneinde de warmte-uitwisseling te beperken.
Copeland verbetert zijn opsporingssysteem
PRODUCEREN
Om de kwaliteit van zijn compressoren te verbeteren, heeft
Copeland een opsporingssysteem uitgewerkt voor zijn productie: op elk product wordt een RFID-label (Radio Frequency
IDentification) aangebracht dat het product volgt tijdens alle
productiefasen en hiervan de kenmerken registreert.
De productie omvat onder andere een fosfaterings-, bepoederings- en inbrandingsfase van de lak. Tot nog toe waren deze
fasen nefast voor de RFID-chip, en met name de cyclus in de
infraroodoven bij 250 °C. De chip moest hiervoor worden verwijderd en daarna teruggeplaatst.
26
Een ander stuk, een tandwiel, is zo ontworpen dat er
een eveneens standaard getande riem in past.
Na verschillende validatieprototypes produceerde het
WTCM vijf definitieve onderdelensets voor montage op
de helikopters van Flying-Cam.
De schaal met het label wordt op de compressor bevestigd bij het begin van de productie en wordt aan het
einde hiervan gerecupereerd.
Door middel van thermische berekeningen kon de weerstand van het gekozen materiaal worden geverifieerd
en de vorm van de schaal worden geoptimaliseerd. De
berekeningen werden gevalideerd op functionele prototypes door middel van laboratoriumproeven waarbij de
omstandigheden in de oven werden nagebootst.
IBA benut optimaal de mogelijkheden
van laagsgewijze productie
Copeland beschikt vandaag over een prototype van een
thermische afscherming die in situ werd getest en het
RFID-label perfect beschermt.
Het CRM optimaliseert de productie van
zijn vuurvaste materialen voor de ontwikkelingen op het gebied van continugieting
In het kader van zijn nieuwe ontwikkelingen voor het
continugieten van staal, heeft het CRM (Centre de
Recherches Métallurgiques) nood aan een snelle en
goedkope productie van nieuwe vuurvaste stukken met
complexe vormen, die zullen worden getest op de
pilootlijn voor continugieting, alsook tijdens industriële
proeven. Tot voor kort werd de matrijs voor deze stukken vervaardigd door assemblage van machinaal
bewerkte metalen stukken.
Het WTCM stelde een vierdelige matrijs voor, gemaakt
van gesinterd polyamide, geïmpregneerd met epoxy.
Deze afwerking was bedoeld om de porositeit te verminderen en de lossing van het gietbeton te vergemakkelijken.
De productietechniek door laagsgewijze toevoeging
maakte het mogelijk complexe vormen en uitsnijdingen
te creëren die extra functionaliteiten toevoegen aan het
geheel.
De matrijs werd ontworpen en vervaardigd op twee
weken tijd. Er werden zeven betonelementen gegoten en
IBA (Ion Beam Applications) levert efficiënte en betrouwbare oplossingen met een ongeëvenaarde precisie op
het terrein van kankerdiagnose en –behandeling, alsook
op het gebied van sterilisatie en ionisatie.
Flying-Cam, een onderneming in de lift
Flying-Cam produceert telegeleide helikopters die zijn uitgerust
met een mobiele camera. De onderneming gebruikt deze om
gedetailleerde luchtopnamen te maken die bestemd zijn voor de
filmindustrie, de reclamewereld of de televisie.
Om gewicht uit te sparen op de toestellen en hun prestaties te
verbeteren, wenste het bedrijf bepaalde mechanische onderdelen van het rotatiesysteem van de camera in kunststof te vervaardigen.
Rekening houdend met de zeer kleine reeksen, was het ondenkbaar om met dure spuitgietmatrijzen te werken om de stukken
via een lange weg via siliconengieting te vervaardigen.
Het WTCM stelde voor direct bruikbare stukken te vervaardigen
via polyamidepoedersintering. Dankzij een nieuw concept,
gebaseerd op de bijzondere verwerkingskenmerken via materiaaltoevoeging, konden vier onderdelen worden vervangen
door één enkel stuk. Dit laatste is voldoende nauwkeurig om er
een standaard kogellager in te passen.
In 2004 ontwierp IBA een sterilisatie-installatie voor flessen op basis van elektronenbeschieting, en vroeg het
aan het WTCM om de dichting tussen de elektronenbron en het uittreedvenster van de deeltjesversneller te
vervaardigen via de Optoform-techniek.
Dit eerste stuk werd in gebruik genomen. Op basis van
dit eerste experiment kon een beter inzicht worden verkregen in de eigenschappen van het met keramiek versterkte materiaal dat gebruikt wordt bij de Optoformtechniek, maar ook in de bijzondere ontwerpmogelijkheden die de productie door materiaalafzetting biedt, en
die nog niet werden toegepast in de eerste producties.
PRODUCEREN
Gezien het succes van deze productie, vroeg Carat-Duchatelet
complexere stukken te produceren, scharnieren waarbij de economische winst ten opzichte van mechanische bewerking nog
groter is. De stukken werden vervaardigd met dit procédé, in
hetzelfde materiaal en binnen een zeer korte termijn. De firma
kon beschikken over verschillende sets van 8 definitieve stukken,
die enkel een lichte oppervlaktebewerking en het op maat
boren van de gaten vereisten.
getest op de pilootlijn en in een industriële omgeving.
Andere varianten van de matrijs zullen binnenkort worden
getest: deze technologie is bijzonder geschikt om nieuwe ontwerpen snel te testen.
Vandaag heeft IBA dezelfde isolerende dichting anders
ontworpen, namelijk met een complexere geometrie
zodat het traject van de stroom langer wordt en de
doorslagspanning verbetert. De Optoform-techniek
maakt het mogelijk deze even makkelijk te vervaardigen
als de oorspronkelijke eenvoudige vorm.
27
PRODUCEREN
PRODUCEREN
destructieve karakterisatie en controle van motorblokken
is deze analyse een handig instrument. Om nog betere
kennis te krijgen van de eigenschappen van vermiculair
gietijzer, hebben zij samen met WTCM een onderzoek
opgezet om de eigenschappen van vermiculair gietijzer
via trillingsanalyse en beeldanalyse te bekomen.
van de structuur, maar ook van de kerfslagtaaiheid van het
materiaal waaruit het gemaakt is, zonder destructieve proeven
te moeten uitvoeren. Dit is een belangrijke meerwaarde die
IMCE aan zijn klanten, producenten van motorblokken, biedt.
LVD beheerst vrijbuigen door mathematisch model
Het grote stuk, 320*180*120 mm groot, werd direct geproduceerd, zonder vervorming en zonder porositeit, tegen een zeer
voordelige kostprijs en met een zeer gunstige productietermijn.
Het gekozen materiaal is een zeer goede elektrische isolator en
behoudt zijn eigenschappen op lange termijn.
IMCE breidt niet-destructief onderzoek van motorblokken door trillingsanalyse uit naar vermiculair
gietijzer
De huidige Al-legeringen en lamellair gietijzer die gebruikt worden voor motorblokken bezitten onvoldoende sterkte om aan de
nieuwe Europese wetgeving te voldoen. Vermiculair gietijzer
biedt hier wel mogelijkheden. Omwille van de moeilijke productievoorwaarden is een nauwgezette controle van de motorblokken van groot belang. De uitgebreide trillingsanalyse van IMCE
biedt een optimale methode voor de structuurcontrole.
IMCE is een bedrijf dat gespecialiseerd is in de analyse van
materialen door trillingsanalyse. Met name voor de niet-
Door middel van trillingsanalyse is het mogelijk een
aantal fysische eigenschappen van metalen te bepalen.
Het dempingspatroon van de opgemeten trillingen is
immers een maat voor de mechanische eigenschappen
van het materiaal, waaronder de elasticiteitsmodulus.
Tegelijk is het een soort vingerafdruk van het type materiaal. Lamellair gietijzer bijvoorbeeld toont een veel grotere demping dan nodulair. Voor elk identiek motorblok
moet de analyse dezelfde resultaten opleveren. Indien
dat niet het geval is, weet de operator dat er iets mis is
met het onderzochte model (bijvoorbeeld insluitsels,
luchtbellen, …).
Vrijbuigen is een schijnbaar eenvoudige bewerking die in de
praktijk heel wat moeilijkheden oplevert wanneer men nauwkeurige hoeken en afmetingen wil verkrijgen.
Met het vrijbuigen kan men met een beperkt aantal messen en
matrijzen een heel groot gamma hoeken vervaardigen. Dit proces heeft echter zijn beperking: men kan maar één type plooiprofiel krijgen, dat in feite een complexe curve is.
Het resultaat van het onderzoek leverde een kenmerkende trillingsanalyse op voor elk soort gietijzer, en een
nauw verband tussen de sterkte van het gietijzer en de
karakteristieken van de trilling. Een systeem voor beeldanalyse, ontwikkeld binnen het WTCM, liet bovendien
toe om de structuur van het gietijzer te bepalen op basis
van de lengte-dikte verhouding van de grafietdeeltjes.
Op deze wijze kon ook een verband tussen de structuur
en de materiaalsterkte afgeleid worden.
De analyses van al deze onderzoeken leverden een
nieuwe kennis op van het verband tussen de resultaten
van een trillingsanalyse en de kerfslagtaaiheid van vermiculair gietijzer. De trillingsanalyses die IMCE nu uitvoert op motorblokken geven dus niet enkel een beeld
mathematisch model van dit proces. Dit model laat toe
de plooikrachten, de elastische terugvering en het plooiverlies te voorspellen.
Als controle werden ook de berekende plooiprofielen
van 7 referentiematerialen (met een dikte van 3 mm en
geplooid in matrijzen van 24 mm) vergeleken met de
doorsneden van de geplooide platen (om het randeffect
niet te zien).
Om een opgegeven profiel, b.v. een zeer kleine of zeer
grote radius, een klassieke Z-plooi, een diepe U of een
willekeurige vorm te krijgen, moet men het matrijsbuigen toepassen. Bij het vrijbuigen wordt het proces aangestuurd door de positie van de verticale as, terwijl bij
het matrijsbuigen het proces gestuurd wordt door de
perskracht (druk in de cilinders) te sturen.
Op een aantal vragen moet men zo nauwkeurig mogelijk antwoorden: wat zijn de nodige perskrachten in
functie van het materiaal en de dikte, en hoe groot zullen het plooiverlies en de terugvering zijn. Om hierop
een antwoord te geven, werd ook dit proces grondig
bestudeerd. Deze studie is gefundeerd op drie steunpijlers: observatie, plasticiteitsleer en eindige-elementen
berekeningen.
Mecar beheerst zijn beslagproces beter
LVD heeft WTCM ingeschakeld om een grondige studie over het
vrijbuigen uit te voeren. Deze studie heeft geresulteerd in een
Voor de werking van een van zijn producten moet
Mecar perfect het proces beheersen waarbij een polyamide ring met voldoende precisie rond een geheel van
polypropyleen en aluminium wordt geslagen om de
gasdichtheid te verzekeren en een constant rotatie aanzetkoppel te garanderen van een stuk in een bepaald
snelheidsbereik.
PRODUCEREN
PRODUCEREN
Het WTCM leverde een bijdrage om de invloed van de
verschillende parameters van het beslagproces te bepalen en te becijferen: geometrie van de ringen (toleranties), werktemperaturen, wrijvingscoëfficiënt, … Deze
digitale aanpak via sterk niet-liniaire analyse werd aan-
28
29
PRODUCEREN
PRODUCEREN
Hiatus bouwt spuitgietmatrijzen voor serieproductie
voor de elektronicasector en helpt andere bedrijven met
innoveren.
gevuld met een experimentele fase. Er werden proefopstellingen
gebouwd om de elementen te beslaan in een gecontroleerde
omgeving en om de wrijvingskoppels tussen de materialen te
meten. De toegepaste DOE-methode (Design Of Experiment)
maakte het mogelijk de lijst van invloedsparameters verder aan
te vullen en vast te stellen welke de belangrijkste zijn.
Dankzij deze twee complementaire methoden beschikt Mecar
vandaag over een goede kennis van de fenomenen die optreden tijdens zijn beslagproces en begrijpt het beter de parameters en hun werking.
Pezy Development en Hiatus profiteren van de
voordelen van ‘rapid tooling’
PRODUCEREN
Pezy Development is een ontwikkelbureau dat zich met integrale mechanische productontwikkeling, van concept tot en met
productie, bezighoudt.
Foto Hiatus
30
De firma A.C.M. Implants gebruikt medische scanbestanden om
modellen te produceren die chirurgen in staat stellen de modus
operandi voor de implantatie van prothesen te bestuderen. Zij
wendde zich tot het WTCM om rechtstreeks gipsen stukken te
produceren via de Z-Corp techniek. Na het verwijderen uit de
machine, moeten de stukken enkel nog een infiltratie en een verstevigingsafwerking ondergaan.
Van de beeldhouwkunst tot de geneeskunde,
via de videospelletjes en de biotechnologie,
de technieken voor ‘rapid prototyping’ zijn
overal
De firma Biosiris biedt bio-informaticadiensten aan aan
de farmaceutische, cosmetische en biotechnologische
sector, alsook aan de voedingsmiddelenindustrie. Zij is
opgericht vanuit het Centrum voor Digitale Moleculaire
Biofysica van de Universitaire Faculteit Landbouwwetenschappen in Gembloux.
Met de bedoeling bepaalde moleculen, die het voor zijn
klanten ontwikkelde, driedimensionaal voor te stellen,
wenste Biosiris een proteïnemodel fysisch uit te werken,
omdat dit doeltreffender is dan een beeld op een
scherm. Het WTCM had reeds in het verleden een
software-instrument ontwikkeld om moleculaire databanken om te zetten in bestanden die bruikbaar zijn
voor de ‘rapid prototyping’ technieken. De proteïne
werd in enkele dagen in 3D vervaardigd door sintering
van polyamidepoeder. Op die manier kon de nieuwe
molecule zeer snel worden gepresenteerd tijdens een
belangrijke internationale bijeenkomst. Het stuk van
200*100*50 mm vormde een uitstekende weergave van
4000 atomen met een diameter van +/- 5 mm.
De beeldhouwer Félix Roulin maakt delen van het menselijk
lichaam op basis van gipsen afgietsels die rechtstreeks op de
proefpersoon worden genomen. Hiermee vervaardigt hij siliconenmodellen en maakt hij zeer realistische stukken met een uitstekende detailweergave van de huid, de aders, enz.
Het WTCM scande de stukken met
een contactloze 3D-meetmachine
en slaagde erin via reverse engineering de noodzakelijke bestanden te maken. Deze werden
bewerkt om hun grootte te reduceren tot een werkbaar
formaat in de applicatie, maar met behoud van gegevens zoals de huidplooien in de hals.
De lancering van het spel waarin deze zeer realistische
beelden voorkomen, is gepland voor begin 2005.
De firma Blue Skying Services wilde
de reproductiemogelijkheden van
kunstwerken op basis van een beeld
in klei van de hand van de
kunstenaar in
gescande
bestanden uittesten.
De Prometaltechniek voor
een snelle productie van stukken met een
bronsaspect leek
de meest aantrekkelijke en geschikte techniek hiervoor, vooral
vanwege de uitgebreide
afwerkingsmogelijkheden
die hierop kunnen toegepast
worden. Dankzij deze sinteringstechniek kan de kunstenaar
spelen met oppervlaktekenmerken
en schaalgrootte en beschikt hij over metalen werkstukken.
Door deze gemakkelijke reproductie van zijn werken,
krijgt de maker ervan meer tijd die hij kan besteden aan
kunstonderzoek en nieuwe technieken.
PRODUCEREN
Deze twee ondernemingen willen zeer snel over inzetstukken voor spuitgietmatrijzen beschikken. De
sinteringstechnieken op basis van metaalpoeders die in
het WTCM worden toegepast (met name DMLS) stellen
hen in staat zeer snel – in minder dan twee weken –
proefreeksen van kunststofstukken te spuiten. Door het
gebruik van zeer fijne poeders, met een korrelgrootte
van minder dan 20 µm, krijgen de inzetstukken een
goede oppervlakteafwerking.
Voor de productiestudio PhStudio wilde hij over deze
stukken beschikken in de vorm van computerbestanden,
zodat de beelden in een videospel voor Playstation konden worden opgenomen.
31
PRODUCEREN
PRODUCEREN
Roxell reduceert de machinedoorlooptijd van
prototypes met 40% dankzij 5-assig frezen
Stuart Energy verbetert zijn waterstofgeneratoren
Het Oost-Vlaamse Roxell is gespecialiseerd in het ontwerp en
de vervaardiging van voeder- en drinkinstallaties voor de
pluimvee- en varkenssector.
Stuart Energy produceert waterstofgeneratoren die werken op basis van hydrolyse van water. De installatie
bestaat uit een opeenstapeling van ringen in polysulfon
of polyacetaal, die worden afgewisseld met teflondichtingen. Het geheel wordt aangeklemd met draadstangen en bij 80 °C onder druk gehouden. Om de prestaties van zijn product uit te breiden wou Stuart Energy
Europe weten tot welke grenzen de bestaande componenten kunnen worden belast. Het WTCM voerde
een structuurberekening uit om de maximaal toelaatbare drukken te bepalen voor de verschillende materialen, rekening houdend met het ontwerp van de installatie en de spanningen die erop inwerken.
Roxell wil in de toekomst nog
sneller nieuwe voeder- en
drinkinstallaties op de
markt
lanceren.
Daardoor zullen ook
de functionele prototypes tegen een
sneller
tempo
moeten worden
geproduceerd.
Aangezien het
merendeel van de
prototypes worden gefreesd, is een doorlooptijdverkorting realiseerbaar door het huidige freesproces te evalueren en te optimaliseren. Om de capaciteit van de bestaande freesmachine te
vergroten, heeft Roxell geopteerd om de haalbaarheid van 5assig frezen door WTCM te laten onderzoeken.
draadstangen losser wordt na verloop van tijd. Er werd een
proefcel gebouwd om een beginvervorming toe te passen op de
proefstukken en te meten hoe de kracht die moet worden uitgeoefend om deze te handhaven, evolueert in de tijd. De veronderstelling van de kruip van het teflon werd bevestigd.
Stuart Energy beschikt nu over de nodige elementen om zijn
product beter te beheersen en verder te laten ontwikkelen.
Wopla evalueert nieuwe technologieën
De firma Wopla is gespecialiseerd in de studie en de
productie van gespoten kunststofonderdelen. Om het
hoofd te bieden aan de concurrentie van de lagelonenlanden, wenste zij de mogelijkheid te onderzoeken om
zich toe te leggen op meer ingewikkelde spuitgiettechnieken met een hogere toegevoegde waarde. Om
Wopla hierbij te helpen, maakt het WTCM een stand
van zaken op over verschillende alternatieve spuitgiettechnologieën: voordelen, nadelen, toepassingen en
gevolgen op technisch vlak, uitrusting, processen, hulpmiddelen, …
Anderzijds vroeg Stuart Energy aan het WTCM de
kruipweerstand van de verschillende materialen in de
stapel te onderzoeken aangezien de klemkracht van de
Momenteel worden de kunststoffen prototypes volledig afgewerkt op een 3-assige freesmachine. Gezien de complexe en
grillige vormen - o.a. hoge en steile wanden - zijn gereedschappen met zeer lange uitsteeklengtes noodzakelijk. Deze
werkwijze resulteert dikwijls in trillingen tijdens het frezen en in
het slechtste geval tot freesbreuk, waardoor onafgewerkte en/of
beschadigde onderdelen. Proceszekerheid is echter een vereiste, zeker omdat Roxell de machinecapaciteit nu reeds efficiënter benut door ook ’s nachts onbemand te werken.
PRODUCEREN
PRODUCEREN
Aan de hand van een praktische ‘case’ is gebleken dat een
doorlooptijdverkorting van 40% (14 uur freestijd i.p.v. 24 uur
freestijd) geen utopie is, indien Roxell zijn
prototypes (jaarlijks ongeveer 200 prototypes) op een 5-assige freesmachine zou frezen. De extra rotatieassen zorgen voor een
betere producttoegankelijkheid wat Roxell
toelaat om kortere gereedschappen in te zetten.
Uit deze haalbaarheidsstudie die WTCM
voor Roxell uitvoerde, is gebleken dat de
investering in een wieg met draaitafel
voor hun 3-assige freesmachine opportuniteiten biedt om de prototype-afdeling
nog flexibeler en productiever te maken.
32
33
ORGANISEREN
ORGANISEREN
AMD schrapt tussenvoorraden bij
houtbewerkingslijnen
kingen moeten voorzien worden. De machine wordt op
zijn beurt een “bouwpakket”.
AMD ontwerpt en assembleert houtbewerkingmachines met een
zeer hoge graad van interne automatisering. Productielijnen
voor blokhutten zijn hier een voorbeeld van. AMD wenst hierbij zijn klanten de snelste weg te bieden van ruw hout tot bouwpakket.
Naast deze verhoogde flexibiliteit kan AMD ook nieuwe
mogelijkheden bieden op het gebied van restafval. Een
intelligente verwerking van het resthout zorgt ervoor dat
afval minimaal wordt. Het resthout wordt hierbij tijdelijk,
doch geheel automatisch, gestockeerd naast de machine. Het wordt op het gepaste moment hergebruikt.
De meeste fabrikanten van blokhutten produceren eerst onderdelen (halffabrikaten) op voorraad. Naarmate bestellingen binnenkomen worden onderdelen uit deze voorraad verzameld om
de gewenste bouwpakketten samen te stellen.
AMD ging de uitdaging aan: “het overbodig maken van de
voorraad aan onderdelen!” Gewenst vertrekpunt is het ruwe
hout, eindpunt is het afgewerkte bouwpakket. De benodigde
blokhutonderdelen worden direct in de correcte verpakkingsvolgorde geproduceerd en aan het inpakstation afgeleverd.
Dat een productielijn nu meer ruimte in beslag neemt
wordt ruimschoots gecompenseerd door de besparing
op de voorraden en de benodigde ruimte ervan. De verkorting van de doorlooptijd vertaalt zich in snellere leveringstijden naar de eindklanten. De weg van bestelling
tot bouwpakket in uw tuin, is weer wat korter …
Simulatietechnieken helpen Robert
Bosch de vraag van de markt naar
zijn ruitenwissers te volgen
De N.V. Robert Bosch Production wil een flexibeler productie van zijn ruitenwissers, door met
kleinere productiereeksen te starten. In samenwerking
met het WTCM beschrijft zijn ontwerpteam het dynamisch
gedrag van het concept dat gekozen werd voor de nieuwe lijn
in een simulatiemodel. Op die manier kan de evolutie in de tijd
van de belasting, de wachttijden en de leeglooptijden van de
werkstations en de operators worden geobserveerd en becijferd. In het oorspronkelijke concept beperkt de laatste zone, de
zone van de verpakking, de "throughput" (= het aantal geproduceerde stukken per uur) van een reeks stukken. Daarom
wenst men de kennis over het dynamische gedrag van deze
zone te vergroten om de knelpunten op te heffen.
WTCM begeleidde AMD bij de keuze van het globale concept
en bij de evaluatie van alternatieve oplossingen op het gebied
van de aandrijving, sturing en software.
Hieruit volgde een machine die dermate modulair opgebouwd
kan worden, dat de klant van AMD, de blokhuttenbouwer, zelf
kan bepalen welke automatische instellingen en welke bewer-
Voor de onderneming betekent elke verhoging van de
productiviteit dankzij een betere verdeling van de
dynamische belasting tussen de operators, bij een constant volume, een mogelijkheid om de flexibiliteit te verbeteren. Het eindconcept vertoont een potentiële productiviteitsverhoging van 22 % ten opzichte van het oorspronkelijke concept.
Grada International verbetert de afstemming
van haar producten op de wensen van de
markt
Als producent van allerhande luchtroosters en aanverwante producten voor luchtkanalen en airconditioning,
is Grada een groeiende speler op de markt. Om de
positie van haar producten op de verschillende marktsegmenten te evalueren, heeft ze een studie uitgevoerd
naar marktaandeel en competitiviteit. Op basis daarvan
heeft ze prioritaire acties geselecteerd om voor een aantal producten die positie te verbeteren.
Enkele van de basiselementen van de Grada-filosofie
zijn een zeer korte levertermijn en een volledigheid van
het productengamma. Uiteraard is ook de prijs van
wezenlijk belang, naast de flexibiliteit van bestellen. Om
tot een nog betere dienstverlening naar de klanten toe te
komen, en om de eigen competitiviteit en omzet te verbeteren, heeft de directie beslist een evaluatie te doen
van de huidige portfolio aan producten in samenwerking met WTCM.
Keuzematrix productgroepen
Activiteiten portefeuille
34
Activiteiten portefeuille
ORGANISEREN
Aantrekkingskracht
Aantrekkingskracht
Aantrekkingskracht
Activiteiten portefeuille
Marktattractiviteit
ORGANISEREN
De techniek voor de verdeling van de belasting tussen de operators is geïnspireerd op een ‘lean manufacturing’ techniek, ook
wel ‘chaku-chaku’ genoemd. Deze bekijkt de doorstroming van
de operators van werkstation naar werkstation. In het oorspronkelijke concept volgt elke operator zijn product doorheen de
hele verpakkingslijn. Er is geen enkele bufferzone voorzien tussen de werkstations. Er wordt naar de volgende elementen
gekeken.
Hoelang moet een operator wachten voordat hij kan verderwerken met het stuk waarmee hij bezig is? Heeft deze wachttijd
een negatief effect op de algemene "throughput" van de lijn? Is
er tussen de werkstations een bufferruimte nodig om het stuk
neer te leggen? Zou het niet beter zijn bepaalde operators vast
toe te wijzen aan een werkstation, terwijl andere blijven doorstromen? Wat is het effect van een reorganisatie van het werk
(andere cyclustijd) op één of ander werkstation?
Concurrentiële positie
Concurrentiële positie
Concurrentiële positie
Competitieve sterkte
De eerste stap in de analyse van de marktpositie is om
de productgroepen te bekijken in functie van de attractiviteit van haar markt en in functie van haar competitiviteit. De scores op de verschillende criteria bepalen de
positie van elke productgroep.
35
ORGANISEREN
De invoering van deze methodologie onder begeleiding van
WTCM en de stapsgewijze implementatie van de aanbevelingen die daaruit voortvloeien, zullen Grada zeker helpen om
haar aanbod nog te verbeteren en haar positie op de markt te
versterken.
Een eerste actie is de reorganisatie van het departement
productontwikkeling. De efficiëntie kan hier verhogen
door één persoon aan te stellen die het hele traject, vanaf
het prilste idee tot de fase net voor productie, continu
begeleidt. Deze persoon kan veel sneller op de bal spelen
en problemen rond communicatie, tussentijdse evaluatie
van het proces, … opvangen en in goede banen leiden.
RF-Technologies omschrijft het project als volgt “De uitgewerkte procedure van het PO-proces heeft ondertussen al
zeer goed gescoord wanneer ze moest voorgelegd worden bij externe audits en ook wanneer ze op de agenda
stond bij opleidingen/voorstellingen van onze firma aan
klanten. Bij dat laatste was het de bedoeling om een aantal sterke punten van onze firma in de etalage te plaatsen
en dat is heel goed gelukt.”
In de rand heeft de directie tenslotte ook beslist om prototypes door toeleveranciers te laten aanleveren. Op die
manier kunnen de capaciteiten van de productontwikkelingsafdeling optimaal benut worden en vemindert de
totale kost ervan.
ORGANISEREN
De acties die RF-Technologies intussen heeft opgestart,
tonen in elk geval reeds een behoorlijke versnelling in het
totale traject van hun productontwikkeling.
RF-Technologies stelt actieplan op om
productontwikkeling te verbeteren
RF-Technologies is een fabrikant van brandwerende doorvoeringen voor technische installaties en ontrokingskleppen en
–deurtjes. De huidige markt van deze producten dwingt hen steeds
sneller nieuwe producten te ontwikkelen, die telkens moeten voldoen aan de normen van de landen waarvoor de producten
bestemd zijn.
36
S TAT U TA I R E O R G A N E N
Leden van de Algemene Raad van het WTCM
LID AANGEWEZEN DOOR HET VBO
LEDEN AANGEWEZEN DOOR AGORIA
Paul Soete, Gedelegeerd Bestuurder, Agoria, Brussel
Voorzitter:
Patrick Steverlynck,
General Affairs Manager, Picanol NV, Ieper
Vice-Voorzitter: Paul Soete,
Gedelegeerd Bestuurder, Agoria, Brussel
LEDEN AANGEWEZEN DOOR DE
WERKNEMERSORGANISATIES
Door het Algemeen Belgisch Vakverbond - ABVV
Willy Boghe, General Manager, Balzers NV, Sint-Truiden
Georges Campioli, Directeur-generaal, Agoria Wallonie,
Brussel
Pol Collart, Managing Director RSO, Alstom Belgium
Transport SA, Marcinelle (Charleroi)
Bill Collin, Gedelegeerd Bestuurder, Amos SA, Angleur (Liège)
Jean-Paul Demaerel, Head of Department, Umicore Research,
Brussel
Wilson De Pril, Directeur-generaal, Agoria Vlaanderen,
Brussel
Marc de Sauvage, General Manager, Bekaert NV,
Ingelmunster
Luc Desimpelaere, Manager New Technologies, Barco NV,
Kortrijk
Arno De Taeye, VP General Manager Hardside, Samsonite
Europe NV, Oudenaarde
Geert Heyse, VP R&D en Operations Europe DYMO, Esselte
BVBA, Sint-Niklaas
François Macq, Gedelegeerd Bestuurder, Macq Electronique
NV, Brussel
Christian Marville, Technical Manager, R-Tech SA, Liège
Georges Micheels, Directeur R&D en Industrialisatie, Herstal
SA, Herstal
Dominique Michel, Secretaris-generaal, Agoria Brussel,
Brussel
Dirk Naessens, Algemeen Directeur Technologie, LVD
Company NV, Gullegem (Wevelgem)
Geert Pauwels, Technisch Directeur, Niko NV, Sint-Niklaas
Jozef Schools, Assistent van de Algemene Directie, Van Hool
NV, Koningshooikt (Lier)
Herman Van der Auweraer, R&D Manager, LMS International
NV, Heverlee (Leuven)
Michel Van der Linden, Eurofab Manager Director, Caterpillar
Belgium SA, Gosselies (Charleroi)
Thierry Van Landegem, Director Centrale Research, Alcatel
Bell NV, Antwerpen
Paul Verhaert, Gedelegeerd Bestuurder, Verhaert Design &
Development NV, Kruibeke
Marc Lenders, Kabinetschef van de Voorzitter van de
Centrale der Metaalbewerkers van België, Brussel
Michel Maton, Secretaris-generaal van de Centrale der
Metaalbewerkers van België, Brussel
Door het Algemeen Christelijk Vakverbond - ACV
Tony Janssen, Voorzitter van de Christelijke Centrale
der Metaalbewerkers van België, Brussel
Bernard Wilmotte, Studiedienst aan de Christelijke
Centrale der Metaalbewerkers van België, Brussel
LEDEN GECOÖPTEERD DOOR DE INDUSTRIE
Jean-Luc Bozet, Professor aan de Université de Liège,
Liège
Patrick De Baets, Professor aan de UG, Gent
Michel Morant, Directeur Interface Entreprises aan de
Université de Liège, Liège
Hendrik Van Brussel, Professor aan de K.U.Leuven,
Heverlee (Leuven)
ORGANEN
Grada heeft hieruit enkele lessen getrokken. Zo is er voor intern
gebruik een verbeterde indeling in productgroepen gemaakt.
Dit geeft een duidelijk inzicht in de bijdrage van elke productgroep in de totale omzet en winst van het bedrijf. Op basis hiervan kan men veel gerichter ingrijpen op het waardecreatieproces om de rentabiliteit zo hoog mogelijk te houden.
Intuïtief dachten de medewerkers van RF-Technologies dat
het invoeren van een CAD-systeem in de productontwikkeling (PO) de oplossing voor het probleem zou zijn. De
door WTCM uitgevoerde studie bracht ook andere factoren aan het licht die voor optimalisatie in aanmerking
kwamen. Los van de vraag naar het CAD-systeem, heeft
de analyse van de werking van de productontwikkelingsafdeling een aantal acties opgeleverd die het proces van
productontwikkeling moeten versnellen en kwalitatief verbeteren.
LEDEN AANGEWEZEN DOOR DE OVERHEID
Georges Allo, Wetenschappelijk Adviseur, FOD
Economie, KMO, Middenstand en Energie, Brussel
Bernard De Potter, Directeur Innovatiestimulering, IWT,
Brussel
André P. Dewint, Eerstaanwezend Ingenieur, Hoofd
van Dienst, Ministerie van het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest, Dienst Onderzoek en
Innovatie, Brussel
Eric Sleeckx, Wetenschappelijk Adviseur, IWT, Brussel
Pierre Villers, wnd. Inspecteur-generaal, Ministerie van
het Waals Gewest, DGTRE, Jambes (Namur)
STATUTAIRE
De aangeduide resultaten op een grafiek leren snel welke producten minder goed scoren, welke voor verbetering vatbaar
zijn en welke enkel verbeterd kunnen worden op het gebied van
omzet. Vervolgens is het belangrijk na te gaan welke acties kunnen leiden tot die verbetering.
37
STATUTAIRE
ORGANEN
Leden van de Raad van Bestuur van het WTCM
Voorzitter:
Patrick Steverlynck,
General Affairs Manager, Picanol NV, Ieper
Vice-Voorzitter: Paul Soete,
Gedelegeerd Bestuurder, Agoria, Brussel
An Van de Vel, Adjunct-directeur, Agoria Vlaanderen,
Brussel
Jan Vercammen, Vice President Innovation, Egemin
NV, Zwijndrecht
Leden van de Directieraad CRIF Wallonie
Leden
Georges Allo, Wetenschappelijk Adviseur, FOD Economie,
KMO, Middenstand en Energie, Brussel
Georges Campioli, Directeur-generaal, Agoria Wallonie,
Brussel
Wilson De Pril, Directeur-generaal, Agoria Vlaanderen,
Brussel
Marc de Sauvage, General Manager, Bekaert NV,
Ingelmunster
Luc Desimpelaere, Manager New Technologies, Barco NV,
Kortrijk
Tony Janssen, Voorzitter van de Christelijke Centrale der
Metaalbewerkers van België, Brussel
Georges Micheels, Directeur R&D en Industrialisatie, Herstal
SA, Herstal
Dominique Michel, Secretaris-generaal, Agoria Brussel,
Brussel
Thierry Van Landegem, Director Centrale Research, Alcatel
Bell NV, Antwerpen
Leden van de Directieraad WTCM Vlaanderen
Luc Desimpelaere,
Manager New Technologies, Barco NV,
Kortrijk
Vice-Voorzitter: Chris Van Bellegem,
Algemeen Directeur, Etap NV, Malle
ORGANEN
Voorzitter:
STATUTAIRE
Leden
Marc Delepierre, Directeur Technologie, Michel Van de Wiele
NV, Marke (Kortrijk)
Bernard De Potter, Directeur Innovatiestimulering, IWT, Brussel
Marc de Sauvage, General Manager, Bekaert NV,
Ingelmunster
Arno De Taeye, VP General Manager Hardside, Samsonite
Europe NV, Oudenaarde
Louis Hoeben, Plant Director, Sylvania-lighting, Tienen
Jan Leuridan, Executive Vice-President and CTO, LMS
International NV, Heverlee (Leuven)
Kristof Roelstraete, R&D Champion, Picanol NV, Ieper
Erik Taeymans, Directeur-Technical, I.V., Van Hool NV,
Koningshooikt (Lier)
Guido Van Den Berghe, Manager Industrial Development,
Asco Industries NV, Zaventem
38
Voorzitter:
Michel Foucart,
Voorzitter Gedelegeerd Bestuurder,
Technord Automation SA, Tournai
Leden
Jean-Paul Appelman, Engine & Components Planning
Manager, Caterpillar Belgium SA, Gosselies
(Charleroi)
Michel Bilocq, Directeur Bevoorrading en Logistiek,
Sonaca SA, Gosselies (Charleroi)
Georges Campioli, Directeur-generaal, Agoria
Wallonie, Brussel
Bill Collin, Gedelegeerd Bestuurder, Amos SA, Angleur
(Liège)
Patrick Graas, Directeur Onderzoek & Ontwikkeling,
Valeo Vision Belgique SA, Meslin-l'Evêque (Ath)
Pierre Guillaume, Technisch Directeur, Techspace Aero
SA, Milmort (Herstal)
Yves Jongen, Gedelegeerd Bestuurder Chief Research
Officer, Ion Beam Applications SA, Louvain-laNeuve (Ottignies-Louvain-la-Neuve)
Georges Micheels, Directeur R&D en Industrialisatie,
Herstal SA, Herstal
Christian Vandecasserie, Gedelegeerd Bestuurder,
Aseptic Technologies SA, Isnes (Gembloux)
Pierre Villers, wnd. Inspecteur-generaal, Ministerie van
het Waals Gewest, DGTRE, Jambes (Namur)
Leden van de Directieraad WTCM Brussel
Directieraad Agoria Brussel vervult de functie.
WTCM-CRIF
Jos Pinte
Diamant Building
A. Reyerslaan 80
B - 1030 Brussel
Tel. +32 2 706 79 44
Fax +32 2 706 81 09
Algemene directie
Ledenadministratie
WTCM Brussel
Jeroen Deleu
A. Reyerslaan 80
B - 1030 Brussel
Tel. +32 2 706 79 44
Fax +32 2 706 81 09
Regionale directie
Technologisch domein:
Software Engineering
WTCM Vlaanderen
Herman Derache
Campus Arenberg
Celestijnenlaan 300 C
B - 3001 Heverlee
Tel. +32 16 32 25 91
Fax +32 16 32 29 84
Andere Vlaamse vestigingen:
Diepenbeek
Wetenschapspark 3
B - 3590 Diepenbeek
Tel. +32 11 21 39 03
Fax +32 11 26 08 59
Wetenschapspark 9
B - 3590 Diepenbeek
Tel. +32 11 85 91 85
Fax +32 11 22 92 90
Gent
Campus Ardoyen
Technologiepark 915
B - 9052 Zwijnaarde
Tel. +32 9 264 56 89
Fax +32 9 264 58 48
Antwerpen
c/o Agoria Antwerpen-Limburg
Filip Williotstraat 9
B - 2600 Antwerpen - Berchem
Tel. +32 3 280 47 69
Fax +32 3 280 46 11
Regionale directie
Administratie - Boekhouding
Technologische domeinen:
Technologie en innovatie in bedrijfsprocessen
Verwerking van materialen
Mechatronica
CRIF Wallonie
Guy Fryns
LIEGE science park
Rue du Bois St.-Jean 12
B - 4102 Seraing
Tel. +32 4 361 87 00
Fax +32 4 361 87 02
Regionale directie
Technologische domeinen:
Engineering van materialen
Rapid manufacturing
Smart processes
Andere Waalse vestiging:
Charleroi
Avenue Georges Lemaître 22
B - 6041 Gosselies
Tel. +32 71 25 03 21
Fax +32 71 25 03 98
Algemene informatie:
[email protected]
Tel. +32 2 706 81 00
Website:
www.wtcm.be