Vier gedichten in het Stellingwarfs over de jaargetijden

Commentaren

Transcriptie

Vier gedichten in het Stellingwarfs over de jaargetijden
Vier gedichten in het Stellingwarfs
over de jaargetijden
1
hiemkunde 2015.indd 1
22-4-2015 16:15:43
Vier gedichten in het
Stellingwarfs over de
jaargetijden
Voorjaar, zomer, herfst en winter; het zijn deze vier jaargetijden die een jaar in vier delen verdeeld. Het voorjaar is
van 21 maart tot 21 juni en de zomer duurt van 21 juni tot
21 september. De herfst begint op 21 september en duurt
tot 21 december. Op 21 december begint de winter, de laatste winterdag is op 20 maart.
Veel mensen die gedichten schrijven, gebruiken als onderwerp vaak één van de jaargetijden. Je ziet zulke gedichten
in alle talen: in het Engels, het Frans, het Nederlands, het
Fries en ook in het Stellingwarfs. Het Stellingwarfs is de
taal die van oudsher wordt gesproken in onze gemeenten Oost- en West-Stellingwerf. Het is een hele oude taal,
veel ouder dan het Nederlands. In het Stellingwarfs wordt
niet alleen gesproken, maar ook gelezen en dus ook geschreven. En zo zijn er ook mensen die in het Stellingwarfs
gedichten over de jaargetijden schrijven of geschreven
hebben.
Op de volgende bladzijden kun je vier gedichten in het
Stellingwarfs lezen over het voorjaar, de zomer, de herfst
en de winter. Ze zijn alle vier geschreven door de Stellingwarver schrijver Jouk (Martinus Bakker). Na het laatste
gedicht vind je een rijtje met vragen over deze gedichten;
kun jij die beantwoorden?
2
hiemkunde 2015.indd 2
22-4-2015 16:15:43
Veurjaor
De eerste mooie veurjaorsdag,
Die straolend butendeure lag.
Et laom, dat deur de lanen sprong,
Et lurkien, dat zien loflied zong,
Een knoppe, die te baasten hong
In de kestanje.
De vlinder, die zien cirkels sleug,
Een protter, die mit plusies vleug,
De elzeboom, die katties dreug
Vol franje.
En dan et locht, dat goolden locht,
Dat mit de zwatte schaden vocht,
Dat in een wilde warrelvlocht
Van boven kwam!
Dat zulver op et waeter klonk
En grif op et waeter blonk,
Dat overal ni’j leven schonk,
Op elke dam!
De eerste mooie veurjaorsdag,
Die straolend butendeure lag.
De aovend kwam – de zunne ging.
Wat blift is de herinnering.
Jouk
3
hiemkunde 2015.indd 3
22-4-2015 16:15:43
Klaprozen
Vanmorgen, doe de dauw op de wereld lag
en de voegels een welkom zongen
an de zunnige zoemerse junidag,
bin de klaprozen eupensprongen.
Was et zunne of wiend of een tovergee,
die raekte an al die knoppen?
’t Was God, die et Wonder gebeuren dee,
die zachies de vorm en de kleuren zee;
en doe sprongen de dikke doppen.
De klaprozen staon oranje-rood
en maeken de wereld blieder.
Mar de massa vrot veur zien daeg’liks brood,
tussen morgenstond en aovendrood,
zonder weet van et Wonder, wieder.
Jouk
4
hiemkunde 2015.indd 4
22-4-2015 16:15:43
Sprokien van de haast
Bruun staon de bomen
geduldig te dromen
over et pad
en de grunende gracht.
Rood is et blad;
een uutbundige pracht,
straolt uut de kleuren
een sprokies-gebeuren.
Doodstille naachten;
keboolterties waachten
rustig heur tied.
Aachter de deuren
staon potties mit kleuren;
kwassies ontbreken d’r niet.
’t Maontien verschient;
rap as de wiend
eupen die deuren!
Now gaot et gebeuren:
de bos wodt een toverkesteel!
Overal zwarven ze
mit heur penseel
overal varven ze
rood, bruun en geel.
Kleine keboolterties,
schilderties toch!
’t Maontien dat lacht
hoog’ in de locht,
diep’ in de gracht.
Kleine keboolters,
De dag is d’r weer,
Straolend van locht.
Och, bin jim vlocht?
’k Zie jim niet meer.
’t Wark van jim hanen,
ja, dát is d’r nog!
’k Wol jim bedaanken,
waor wonen jim toch?
Jouk
5
hiemkunde 2015.indd 5
22-4-2015 16:15:43
Keuning Roegbaord
Keuning Roegbaord het zien haand
daelelegd op stad en laand.
En hi’j blaost zien koolde aosem,
over ’t waeter; voorn en braosem
vlochten in de diepte vot.
En hi’j schuddet, naor zien aord,
grote vlokken uut zien baord,
tot de wereld wied-waor wit wodt
en de wegen spiegelglad.
Keuning Roegbaord grinnikt wat.
Mar de kiender, mit heur sleden,
draeven overal of en an,
glieden waor ’t mar even kan.
Keuning Roegbaord lacht tevreden,
het d’r zien pleziertien van!
En hi’j blaost nóg even hadder!
En hi’j schuddet nóg wat barder!
En de oold’re generaosie
klaegt netuurlik stien en bien,
want ze meugen him niet zien!
- Roegbaord, wat bin ie gemien!
- Wat bedoej’ en wat beblaos ie!
Roegbaord grinnikt om heur zorgen:
oolde zoere proemers bin ’t!
Roegbaord is de kiendervrund!
Wie de jeugd het, die het morgen!
Jouk
6
hiemkunde 2015.indd 6
22-4-2015 16:15:43
Vragen over de vier gedichten
Voor het beantwoorden van de vragen kan gebruik worden gemaakt van het vierdelige ‘Stellingwarfs Woordeboek’. Dat kun je digitaal inkijken op de website www.stellingia.nl.
Vragen over het gedicht ‘Veurjaor’
■
1. Kun je in het kort de inhoud van het gedicht beschrijven?
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
■
2. Welke vier dieren worden in het gedicht genoemd en welke twee soorten bomen?
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
■
3. Welk Stellingwarfs woord vind je het mooiste?
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
■
4. Welk Stellingwarfs woord vind je het moeilijkste?
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
7
hiemkunde 2015.indd 7
22-4-2015 16:15:43
Vragen over het gedicht ‘Klaprozen’
■
1. Kun je het gedicht vertalen in het Nederlands? Het hoeft niet te rijmen, hoor!
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
■
2. Vind je in dit gedicht veel moeilijke woorden in het Stellingwarfs? Zo ja, welke?
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
■
3. Wat probeert Jouk met zijn gedicht aan te geven?
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
8
hiemkunde 2015.indd 8
22-4-2015 16:15:43
Vragen over het gedicht ‘Sprokien van de haast’
■
1. Probeer het gedicht te vertalen in het Nederlands. Probeer het ook dan te laten rijmen!
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
■
2. Welke woorden zijn in het Nederlands veel anders dan in het Stellingwarfs?
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
9
hiemkunde 2015.indd 9
22-4-2015 16:15:43
Vragen over het gedicht ‘Keuning Roegbaord’
■
1. Wie, of wat, bedoelt Jouk met ‘Keuning Roegbaord?
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
■
2. Vind je het gedicht vrolijk of somber?
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
■
3. Welk Stellingwarfs vind je het mooiste en waarom?
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
10
hiemkunde 2015.indd 10
22-4-2015 16:15:44