dNa lezeN

Commentaren

Transcriptie

dNa lezeN
28
InterConnect 38, maaRT 2012
DOORGELEZEN
— Een imec-medewerker selecteert een boek, en geeft – vanuit zijn expertise
aan waarom dat boek het lezen waard is. Peter Peumans, directeur van imec’s life sciences groep, las
‘Genome, the autobiography of a species’ van Matt Ridley (325 pagina’s – Fourth Estate, 2000).
DNA lezen
wordt routine
Peter Peumans’ afdeling binnen imec ontwikkelt elektronica
die het onderzoek in de gezondheidszorg een grote stap
vooruit kan brengen. Eén van de uitdagingen is om een
doorbraak te realiseren in de technologie voor het uitlezen
van DNA, de lange kettingmolecule die in elke cel van
levende wezens zit. Dat DNA bevat het genoom, de code
van het leven.
InTeRConneCT 38, maart 2012
P
eter Peumans: “Ik ben ’s ochtends en ’s avonds
relatief lang onderweg met de wagen, en
ik gebruik die tijd om naar audioboeken te
luisteren. Een van de pareltjes die ik daarbij tegenkwam is het boek van Matt Ridley. In ‘Genome’
brengt hij een veelomvattend en indringend beeld
van de menselijke erfelijke code. Hij doet dat aan de
hand van 23 hoofdstukken, 1 per chromosoom.”
kookboek
Ons DNA kun je bekijken als een receptenboek dat
beschrijft hoe ons lichaam gemaakt wordt. Het boek
is geschreven met 4 letters – 4 eenvoudige molecules. Het is meer dan 3 miljard letters lang, verdeeld
over 23 hoofdstukken, de chromosomen. In die 23
hoofdstukken zitten 20.000 recepten, de genen, die
bepalen hoe de basisblokken van ons lichaam, de
eiwitten, worden gebouwd.
29
Het virus iN oNs
Het genoom zit veel complexer in elkaar dan men
eerst dacht. Slechts 1,5% van het DNA is de code
voor onze eiwitten.
Peter Peumans: “Zo gaat men er nu van uit dat 10%
van onze genetische code eigenlijk DNA van virussen
is, dat in ons DNA is terechtgekomen. Die stukken
blijven bij ons, en vermeerderen zich zelfs, gewoon
omdat ze zo gemakkelijk te kopiëren zijn. Maar verder
zitten in dat DNA dat geen eiwitten produceert ook
nog levensbelangrijke stukken. Ze bevinden zich
meestal voor of achter het eiwit-DNA en gedragen
zich als een soort sleutels. Ze bepalen of een gen op
een bepaald moment al dan niet zal gelezen worden.
En dus ook of er op dat moment een bepaald soort
eiwitten gemaakt wordt.”
Peter Peumans: “In ons DNA ligt bepaald wie we zijn
en wat onze mogelijkheden zijn, als menselijke soort,
maar ook als individu. Zo blijkt dat zelfs de menselijke eigenschap om taal te gebruiken in het genoom
is vastgelegd. Maar ook op individueel vlak zorgen
kleine verschillen in ons DNA dat we anders gaan
reageren op de mogelijkheden en beperkingen die
onze omgeving ons oplegt.
Het is nu ongeveer 10 jaar geleden dat het eerste
volledige menselijke genoom is ontcijferd. Sindsdien
heeft men dat al talloze malen overgedaan, voor
menselijk DNA, voor een hele reeks dieren en planten,
maar ook voor bacteriën en virussen. Daardoor is
de hoeveelheid beschikbare gegevens razendsnel
gestegen. En de kost om een volledig genoom uit te
lezen is met een factor 20.000 gedaald, van zo’n 100
miljoen dollar naar 5.000 dollar.
De studie van het menselijk genoom is de laatste
twee decennia in een stroomversnelling terecht
gekomen. Uit dat onderzoek zijn een aantal fascinerende inzichten gekomen. Inzichten die ook van
belang zijn voor onze toekomstige gezondheidszorg,
voor betere diagnoses en therapieën. ”
sNeller dNa lezeN
Peter Peumans: “Als we er zouden in slagen om
het uitlezen van DNA nog sneller en goedkoper te
maken, dan zie ik geweldige mogelijkheden voor het
verbeteren van de diagnose en behandeling van een
aantal aandoeningen.
PeTeR PeumAns
Denk bijvoorbeeld aan een simpele ontsteking, waar
we nu een celcultuur moeten maken en twee dagen
moeten wachten voor we weten welke bacterie
schuldig is. Met goedkope DNA-analyse kunnen we
de zoektocht naar die bacterie binnen een halfuur
tot een goed einde brengen, tegen een lagere kost.
Veel ingrijpender nog zal de mogelijkheid zijn om bv.
kanker vroeger op te sporen dan nu mogelijk is, op
het niveau van de individuele cellen. Maar ook voor
minder bedreigende ziektes zal de therapie effectiever worden. Mensen reageren immers zeer individueel op medicijnen. Hun DNA is de code, de sleutel
die ons zal toelaten om de best geschikte therapie
te selecteren.”
WaaroM Dit boek leZen?
Wie iS Matt riDley?
3 oM te onthouDen
matt ridley slaagt erin om wetenschappelijke
inzichten op een meeslepende manier
te vertellen. en dat op een manier die zowel
specialisten als leken kan boeien. hij doet dat
met verrassende beelden en eye-openers die
de lezer nog lang bijblijven.
matt ridley is een Britse wetenschapsschrijver.
na zijn doctoraat in de zoölogie begon
hij zijn carrière als wetenschapseditor bij
the economist. matt ridley schrijft artikels,
blogs, en heeft meerdere succesvolle boeken
gepubliceerd, onder andere over het grensvlak
tussen biologie, innovatie en vooruitgang.
01 het genoom maakt ons tot wat we zijn,
als mens én als individu.
02 het genoom zit complex in elkaar. we
begrijpen al veel, maar nog niet alles.
03 In de toekomst zullen we regelmatig ons Dna
laten aflezen, onder meer om ziektes efficiënt
en vroegtijdig op te sporen.

Vergelijkbare documenten