downloadbaar hier in NL

Commentaren

Transcriptie

downloadbaar hier in NL
IS
AR
M
RS
EP
NE
>
DU
UB
ISM
E
R.
S E R G I J SE L S
EL
CO
I
GN
R.
D
R. D
IL E
§
SQUARE
DE NOVILLE
SD
E
ES
TIS
SE
RA
ND
S
ET
e
R.
N
VA
E
HO
R.
DU
&
TE
D
R.
JA
RD
IN
&
é
IE
R
C
ES
HA
M
DE
ER
GA
RT
DE GAND
AV
.
EZ
RM
CHAUSSÉE
(
IEN
UL
PLACE VAN
T-J
HOEGAERDEN . SAIN
R
U
CO
INE
TO
. PIE
R. P
J
Située au Nord-Est de la Région, Evere est une commune
AN
bien connue de ceux qui se rendent à l’aéroport
international ou qui cherchent à rejoindre l’autoroute. IRES NATIONALES
LO
SG
Son nom est souvent associé à l’Otan et aux grands buildings
DE
de la périphérie. Mais il suffit de quitter une des grandes
artères et de rentrer dans les quartiers pour non seulement
découvrir une commune riche de patrimoine mais également
humer un air de village que la Région a su conserver.
EM
D
AIE
EH
EL
D
AU
ZE
OU
R. H
PH
EL
EE
R
D
CO
I
AN
ET
QU
AC
R.
JE
R.
E
AU
z aTRIQUE
C
DU
R.
AN
ÉG
LIS
ON
EL
LÉ
>
R.
Koekelberg à la carte
R.
N
>
E
ST
RE
FR
S
!
è
ITÉ
UR
EC
ES TS
E D AN
SS TT
PA BA
IM OM
C
R.
R.
HO
AIN
TE
AN
N
GA
NS
AN
PM
R.
A
EL
S
EJ
ED
SÉ
Découvrez les trésors du petit patrimoine qui
nous entoure. Parcourez des coins inconnus.
Suivez l’itinéraire et n’hésitez pas à jouer!
Avec cette collection de cartes-promenades
richement illustrées, les communes bruxelloises
sont passées à la loupe. Un carnet à emmener en
balade ou à consulter chez soi.
DE
ES
R.
IER
É
CR
SA
IS
A
L
RE
-
sur votre commune
KO
L
>
R.
L'ÉG
LIS
ES
AI
NT
EAN
NE
DE
BE
C
KE
R
R.
JU
LE
S
DE
DU
R.
ç
ER
US
CHA
KOEKELBERG
)
à la carte: un nouveau regard
à la carte
>
N
RGE
N BE
à
CHATEAU-FERME DU KARREVELD
R. H
ES
NG
XA
AU
NE
AG
NT
MO
R.
R.
GE
OR
GE
-D
ITM
R.
AR
AL
CH
BE
AL
RT
DI
LL
IE
R. DE LA
PLACE
TANNER
HENRI VANHUFFEL
IE
R. VA
ELD
R. FÉ
E
ES
A
LIX V
NDI
L
R.
SA
NDE
ICE
LO
UI
SM
ET
TE
W
IE
RD
IST
NDE
RMA
EVA
SQUARE FÉLIX
Départ
: rue DeschampheleerEO-POmétro
Ribaucourt
VANDE SANDE
LD
II
Arrivée : place
Victoria
bus
20
R. H
ERK
Durée: environ 1h30
O LI
E
RM
E NO
RAV
ARREV
R. D
1. Au cœur du Bvieux
Koekelberg
OU
L
TE
AV. D
LE
ET
E
BESM
ES B
R. D
K
AV. DU
E LA
R.
D
A
RTÉ
LIBE
Z
RE
OU
F
ON
EJ
AU
BO
UL
EV
AR
D
ERTÉ
A LIB
EL
AV. D
ETH
ISAB
C EL
PAR
E
ÂT
CH
CIMETIERE DE
MOLENBEEK-ST-JEAN
LES
R. JU
SME
S BE
U
R. D
U
.D
AV
PLACE DE BASTOGNE
Promenades
PLACE
EUGENE SIMONIS
LE
R. JU
RS
HE
EG
DÉP
E L'IN
AV. D
R20
LA
.S
AV
E
ANC
END
E
BELG
à la carte
DE
RE
ED
SSÉ
AU
CH
Koekelberg
RIÈ
EL
ILE
B
AV.
EM
AV.
CAR
NEL
R.
D
O
TUN
>
E LA
>
R. D
ON
THE
AN
UP
D
V.
ERT
SSA
BO
ERT
SSA
BO
ILE
PA
è NTHEON
(§
AV.
EM
DA
ÉPEN
>
LES
R. JU
E
BESM
AV
&
a a
E
AV. D
ELD
ARREV
R. D
E NO
RMA
IBER
LA L
TÉ
z
D
ES
RAV
ES B
R. D
R. JU
-
>
K
AV. DU
LES
RS
E
BESM
TU
é
HE
L'IND
LGE
BE
NCE
EG
AU
E
ÂT
CH
LO
UI
SM
ET
TE
W
IE
AV.
DU
)
U
BO
UL
EV
AR
D
!
à
.S
AV
E
AV. D
PLACE DE BASTOGNE
.D
AV
Ko e k e l b e r g
II
RS
CAR
Charles Picqué
RIÈ
RE
Ministre-Président de la Région de Bruxelles-Capitale,
chargé de Monuments et Sites
CIMETIERE DE
MOLENBEEK-ST-JEAN
LD
HE
E LA
PO
PARC ELISABETH
ç
EG
.S
AV
R. D
LEO
PARC ELISABETH
>
OIR
MPT
AU
E
ÂT
B
NEL
ç
U CO
CH
E
AV. D
Je vous souhaite d’agréables découvertes …
TUN
AV.
EM
ILE
EUX
R. D
U
.D
AV
À partir de textes courts et de belles illustrations, l’amateur
R
. LEP
EUX
R. O
d’architecture ou l’amoureux de nature
se
à
LEPRfamiliarisera
R
E
M
R. O
l’histoire
et au développement urbanistique
d’Evere. Il pourra
UE
Q
I
IL
aller
au devant de la ville en suivant deux promenades qui
BAS
A
L
DE
R
AV.
OVE
dévoilent le passé rural et attirent l’attention
sur les espaces
ERO
ILE D
E
ATH
R. EM
verts tout autant que sur les trésors
d’architecture ArtTDéco
E-AG
-SAIN
M
E
et moderniste dont la commune recèle !
H
ERC
EON
AV. DE LA PAIX
EM
CH
ER
PARVIS
DE LA BASILIQUE
PANT
H
>
TIT
-B
NA
LES
R20
A
AU
EVER
YTRO
. L. U
R. M
E
ÂT
PE
NEL
HT
ORG
ERB
CH
DU
TUN
Départ et A arrivée : angle
avenue de la Liberté et avenue du Panthéon
AV
.D
ES
GL
bus 20, tram 19, métro Simonis
OIR
ES
NA
Durée: environ 1h30
TIO
>
U
.D
AV
R.
D
AND
R. V
C’est ce que nous dévoile le
douzième
L FRANCAISnuméro de la collection
AV. DE L'HÔPITA
à la carte, dédiée au patrimoine des communes qui compose
notre belle Région. Objet idéalement formaté pour être
tenu en main, ce petit guide pédagogique donne à chacun la
UE son regard
possibilité de déambuler dans la ville et d’aiguiser
SILIQ
A BA
DE L
.
V
texte
à
venir
A
sur ses détails.
AV. D
U
2. Promenade Royale
NDE
E SA
NDI
E
ND
IX VA
. FÉL
R
Les solutions du jeu (pages centrales). Dans le sens des aiguilles d’une montre en commençant par le
coin supérieur gauche : A 2, B 3, C I, L 12, G 17, C 12, A 11, K 12, I 12, D 22
texte à venir
EL R
T
SLN
GE
OR
GE
-D
ITM
AR
AL
CH
BE
AL
RT
ST
DI
R.
LL
IES
TR
.
HUIDVE
T TERIJS
H. VANHUFFEL
TR.
PLEIN
ST
R.
LE
SD
EB
E
CK
ER
WA
P
JU
ES
.
-KE
T-A
N
.
UE
CQ
JA
SIN
EV
ER
VA
GENT
N
SEL
JET
Vertrek en A Aankomst: hoek Vrijheidslaan en Pantheonlaan
Bus 20 (Vrijheid), tram 19 (Besme), metro Simonis
Duur: ongeveer 1u30
NLN
EO
TH
N
A
LA
STEENWEG OP
.
RD
AE
EG
O
NH
TR
T LN
.
STR
GHT
BOR
DER
VAN
AER
P
LEO
OSS
PO
LD
II-T
EM
ILE
B
BASILIEK
VOORPLEIN
NE
L
ELISABETHPARK
ç
>
ELISABETHPARK
ç
!
à
PAN
THE
N
SSA
SL
ILE
)
EM
STE
Rudi Vervoort
ENG
RO
EFS
Minister-President van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest,
TR.
bevoegd voor Monumenten en Landschappen
LN
N
IEL
W
TE
ET
.
R
NST
M
z
HE
VRIJ
ERE
IS
a aIDSLN
P
DAP
KARRE
N
VELDL
LO
U
V
&
>
S
S BE
JULE
TR.
MES
SME
S BE
JULE
STR.
RS
HE
-
-
LN
L
EE
ST
BASTENAKENPLEIN
é
>
G
SE
KA
LN
EIDS
LIJKH
NKE
A
H
AF
E ON
ISCH
BELG
O
è NLN
(§
ER
ERT
GH
LN
SE
VREDELN
UN
BO
R.
N
VAN HOEGAERDEN
LIE
PLEIN
-JU
INT
A
S
.
TR
ES
RS
&
é
MP
HA
SC
E
D
.
TR
S
SC
HM
ITZ
ST
R.
.
TR
TS
UR
CO
ST
.
.
TR
TS
INE
TO
AN
M
G
TR
IE
EL
V
.
RSTR
TOO
KAN
DELS
HAN
R.
R ST
.
M. LTROEVE
UY
N
LL
EE
CH
E
(
EN
2. Koninklijke wandeling
Ik wens u veel wandelplezier.
Ko e k e l b e r g
.
EV
&
II-TUNN
ST
KA
BE
R
SS
TR
HO
TR.
POLD
Het
KLNspel op de middenpagina zoomt dan weer wel in op de
ILIE
R.
basiliek, nodigt u uit om haar zowel van
als van
STbinnen
VER
ROO
E
SELN
D
buiten te gaan bekijken en testEuw
MILE kennis van objecten ERCHEM
B
HA
die je enkel in kerken terugvindt.
GAT
ST-A
BEGRAAFPLAATS VAN
ST-JANS-MOLENBEEK
ES
W
EZS
RM
IE
P. P
SR
ND
De wandelingen nemen ons mee langs lanen met ronkende
namen en prachtige huizen maar evengoed langs oude
N
IEKL
steenwegen met restanten van arbeiderswoningen,
ateliers
BASIL
en estaminets. We maken ook kennis met de opmerkelijke
realisaties van enkele modernistische architecten
in opdracht
STR.
EUX
van de Koekelbergse haard.
LEPR
R
E
M
O
EL
CO
I
GN
e
In het eerste deel van deze wandelkaart reizen we terug naar LEO
de tijd toen er op het plateau van Koekelberg nog schaapjes
graasden, we zien hoe de industrie zich in de gemeente
installeert en een spoorlijn haar grondgebied in twee snijdt.
Vervolgens verschijnt Leopold
II op ISL
het
N toneel die de gemeente
FRANS GASTHU
zal integreren in zijn groots stedenbouwkundig project.
EIN
SD
NA
>
>
TR
R.
ST
EP
NE
ES
>
UE
z aSTR.
KU
B
Koekelberg à la carte
KL
CO
I
E
NW
EE
AU
T
ISM
Koekelberg ligt letterlijk en figuurlijk in de schaduw van de
Basiliek van het Heilig Hart. Maar als we dit alomtegenwoordige
monument nu eens links lieten liggen en op zoek gingen naar
de andere rijkdommen die deze gemeente te bieden heeft? OEMLN
AN
ST
L.
AN
JE
BAS
FR
TR
.
TR
RIQ
E
ST
NS
E
UD
EA
UZ
O
H
V
NG
GA
RS
DE
RIJ
ST
.
TR
S
AN
PM
RE
.
STR
AIE
LEH
§
SE
Bekijk uw gemeente met nieuwe ogen, ontdek al
de pareltjes van het erfgoed dat u dagelijks
omringt, leer ongekende hoekjes kennen,
volg het parcours en speel het spel mee.
In deze collectie worden de Brusselse gemeentes
in de kijker gezet in een rijk geïllustreerde en
praktische wandelbrochure, waarmee u op stap
kan gaan of die u gezellig thuis kan doorbladeren.
HO
RK
S
NS
VE
ILI
G
-
!
è
.
TR
SS
ID
E
H
EM
ILE
ER G
IJSELSSTR.
DE NOVILLE
SQUARE
JE T
KOEKELBERG
GA
IER
SS
T
R. R.
ST
P
O
LO
EL
KK
FA
)
à la carte: uw gemeente in de kijker
RK
OL
.
TR
GS
ER
NB
LE
GE
EN
KASTEEL-BOERDERIJ KARREVELD
à la carte
>
à
ç
HE
HE
LE
ER
ST
R.
DS
TR
.
N
IEL
W
TE
ET
LO
UI
SM
ES
D
VAN
S TR
.
EN
FÉLIX
HE
KOL
SQUARE
Duur:
ongeveerR1u30
IERS
ST
ILS
TA
N
R.
N
R.
ENST
BERG
VAN
N
IEST
ES
AND
EG
TR.
TR.
THS
S
REN
VELDL
MA
ND
)
AD?
II-L
V Vertrek: Deschampheleerstraat - metro Ribaucourt (lijnen 2 en 6)
A FELIX
Aankomst:
VANDE SANDEVictoriaplein - bus 20
ABE
PE
DAP
KARRE
R
TR.( T
NOR
LD
ELIS
N
SL
LN
EL
VR
SME
S BE
JULE
N
IDSL
1. In het hart van
oud Koekelberg
LEO
PO
>
VRIJ
IJHE
STR.
L
HEID
N
E
UR
FO
.
NL
N
ÉO
TR
EO
)
AD
T-A
NN
AK
ER
KS
S
JULE
TH
( TR
N
ZL
NW
BASTENAKENPLEIN
PA
N
STR.
E
BESM
K
PAR
ER
GH
SE
E
ST
KA
BEGRAAFPLAATS VAN
ST-JANS-MOLENBEEK
Wandelingen
EUGENE SIMONIS
PLEIN
SI N
BELG
WA
PE
NS
TIL
S
EM
ISC
N
HE O
>
TR.
N
IDSL
KHE
àKELIJla
carte
AN
AFH
E
STE
SE
JE T
Koekelberg
EFS
>
RO
>
ENG
>
STE
ILE
B
20
NOR
MA
ND
R.
AND
LIX V
STR.
NDE
E SA
IEST
FÉ
De oplossingen van het spel (zie middenpagina’s). In wijzerzin, te beginnen in de linkerbovenhoek:
2B, 3C, 9I, 5E, 7F, 4D, 10J, 1G, 6A, 8H.
Koek elberg à la carte
In het hart van oud Koekelberg
Deze wandeling zet ons op het spoor van het
industriële verleden van de wijk en het dagelijkse
leven van de arbeiders van vroeger: hun cafés,
scholen, huizen, enz.
Duur: ongeveer 1u30
LA
N
ML
OE
SR
ND
Wijk in de kijker
UISLN
FRANS GASTH
T LN
NLN
EO
TH
AN
BO
SSA
ER
ILE
EM
OG
II-T
UN
SCH
NE
L
UT T
.
DE
ON
LN
.
TR
DS
EN
ST
R20
EM
ILE
NEL
EFS
EUGENE SIMONIS
PLEIN
L
SM
NST
ST
IL
N
IEL
W
TE
ET
SM
.
TR
DS
GE
OR
GE
-D
ITM
AR
AL
CH
BE
AL
RT
ST
DI
R.
LL
IES
TR
.
HUIDVE
H. VANHUFFEL
TTERIJST
R.
PLEIN
ST
AN
VAN
HE
.
STR
RK
-KE
NA
SIN
T-A
N
TR
SIN
VE
ILI
G
JU
ES
ER
ES
SS
E
NW
EE
SM
GN
W
EV
ST
R.
EL
CO
I
TR
.
G
TR
.
R.
ST
EP
EZS
RM
.
TR
TS
UR
CO
INE
TO
AN
UE
CQ
JA
IE
P. P
AN
JE
.
TR
TS
SC
HM
ITZ
ST
R.
E
N
VA
STEENWEG OP
GENT
HO
.
TR
ES
RD
E
GA
R.
ST
EN
VAN HOEGAERDEN JULI
PLEIN
INT
SA
.
HO
EV
EN
IE
NG
GA
RS
DE
RIJ
ST
SD
SE
ST
RGIJ
SELSSTR.
DE NOVILLE
SQUARE
.
STR
AIE
EH
EL
D
U
EA
UZ
HO
JE T
BI
CO
I
.
TR
SS
ID
HE
EM
ILE
E
R.
.
AN
ST
TR
RIQ
UE
KU
ST
ES
FR
RG
A
M
EP
NS
AU
T
T
NS
NE
Een wandeling in een wijk die oorspronkelijk de
residentie moest worden van koning Leopold II
en de hoge burgerij. Op dit parcours ontdekken
we talrijke herenhuizen en burgerwoningen,
maar ook huizen van meer bescheiden allure
of recentere datum.
Duur: ongeveer 1u30
L.
R.
RE
SS
. TR
TR .
PS
O
O
L
EL
KK
FA
E
NB
Koninklijke wandeling
HO
IER
LE
NS
RK
OL
GE
EN
LE
SD
EB
E
CK
ER
R.
WA
PE
N
FÉLIX
S TR
.
RGE
R.
-LN
BE
VAN
LO
UI
TR.
IEST
AN
DE S
D II
G
THS
R.
N
VELDL
TR.
DES
MA
ND
HER
KOL
IERS
WE
ABE
NST
KARRE
NOR
POL
FÉLIX
VANDE SANDE
SQUARE
ELIS
ERE
VRIJ
SME
S BE
JULE
N
SL
HEID
STR.
LEO
EN
K
PAR
P
DAP
N
LL
N
SL
ER
GH
SLN
HEID
VRIJ
SC
DE
RS
TR
.
EL
EE
RS
TR
.
S BE
JULE
LN
EZ
UR
FO
STE
HAN
NAF
HE O
ISC
BELG
SE
EE
ST
KA
BASTENAKENPLEIN
N
ÉO
.
ESTR
SE
JET
LN
EIDS
KH
KELIJ
ST
R.
TR.
WA
P
BO
TUN
ILS
TA
N
N
SSA
SL
RO
R.
KST
NEC
ER
ERT
GH
LN
HA
GAT
ST-A
PAN
THE
T-A
NN
AK
ER
KS
TR
.
CH
-BER
GA
TR.
• CABUY, Y., DEMETER, S., Atlas van de archeologische ondergrond van het Gewest Brussel.
11. Koekelberg. Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en Koninklijke Musea
voor Kunst en Geschiedenis, Brussel, 1995.
• SUTTER, D., Koekelberg. Au fil du temps… Au cœur des rues…, Drukker, 2012.
• TONDEUR, F., Koekelberg, Guides des communes de la région bruxelloise, CFC-Éditions, Brussel, 2000.
STR
ELISABETHPARK
ELN
EMS
ENG
Meer weten?
ERS
ELISABETHPARK
VREDELN
ST
R.
M
HE
RC
BE
P
EIN
LD
SE
.
RSTR
TOO
KAN
DELS
HAN
STR.
KL
PO
G
WE
EN
STE
SE
JET
EU
LEPR
BO
N
SEL
JE T
LEO
.
R
STE
Een ruraal landschap
Tussen twee steenwegen
Een middeleeuws gehucht
Ontstaan van een industriële voorstad
Steegjes en arbeiderswijken
Victoria, koekjes en chocolade
Het plateau van Koekelberg
De spoorlijn, breuklijn
in het stedelijk landschap
De Leopold II-laan, een nieuwe stadsas
BASILIEKVOORPLEIN
OME
EM
LN
TR
HTS
LN
.
STR.
VER
ROO
E DE
EMIL
R20
.
XSTR
XSTR
PREU
R LE
OME
LA
ND
SRO
ORG
EL
VER
ROE
UYT
M. L.
E
ST
KA
KLN
ILIE
BAS
N
IEKL
BASIL
NEL
B
DER
VAN
TUN
MP
HA
H
Koekelberg
à la carte
Koekelberg,
industrieel en koninklijk
In de 13de eeuw was Koekelberg een
landelijk dorpje, gelegen in de vallei van
de Paruckbeek rond de heerlijkheid van
Koekelberg. Landbouw en veeteelt waren
de voornaamste bronnen van bestaan.
Onder de Franse bezetting werd Koekelberg
samengevoegd met Sint-Agatha-Berchem,
een situatie die duurde tot 1841, toen het
een zelfstandige gemeente werd.
In tegenstelling tot Sint-Agatha-Berchem, dat grotendeels
landelijk bleef, ontwikkelde Koekelberg zich in de tweede
helft van de 19de eeuw tot een industriële en ambachtelijke
gemeente, vooral in zijn lage gedeelte. Een snel groeiende
arbeidersbevolking woonde dicht op elkaar in een wirwar
van straatjes, binnenhoven en doodlopende gangen. Het
inwonersaantal steeg van 1.900 in 1841 tot 5.000 in 1880.
Onder het bewind van koning Leopold II zette de verstedelijking
zich voort in westelijke richting. Op het plateau van Koekelberg,
dat een schitterend uitzicht biedt over Brussel, werd in 1880
de ontwikkeling van een chique woonwijk gepland rond een
uitgestrekt park, het huidige Elisabethpark. Deze groene long
van de gemeente ligt aan de voet van de nationale basiliek
van Koekelberg, een monument dat alle Belgen kennen.
Met zijn 20.000 inwoners is de tweede kleinste gemeente van het
Brussels Gewest (1,17 km2) vandaag vooral een woongemeente.
Wandelen door Koekelberg is op zoek gaan naar de sporen
van het industriële verleden maar ook zeer uiteenlopende
wijken ontdekken met een verrassend rijk bouwkundig erfgoed.
Redactie, opzoekingen en iconografie
Anne-Marie Pirlot
Adviescomité
Anne-Sophie Walazyc,
kabinet van de Minister-President
Aude Stordeur en Gaëtan Van der Smissen
van de gemeente Koekelberg
Coördinatie
Paula Dumont, Directie Monumenten en Landschappen
Vertaling
Gitracom
Herlezing
Harry Lelièvre, Directie Monumenten en Landschappen
Foto’s en andere illustraties
Algemeen Rijksarchief, kaarten en plannen – © AGR
Archief van de gemeente Jette
Archives d’Architecture Moderne
Kaarten: Brussel URBIS ®© – Distributie CIBG,
Kunstlaan 20, 1000 Brussel
Philippe de Gobert © AAM
Alfred de Ville de Goyet © MRBC-MBHG
Wim Robberechts © MRBC-MBHG
Marcel Vanhulst © MRBC-MBHG
Verzameling Belfiusbank – Académie royale
de Belgique
Bedankingen
Het College van Burgemeester en Schepenen
van de gemeente Koekelberg
Graphisme
www.generis.be
Drukwerk
JCBGAM printing
© Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, Directie Monumenten en Landschappen,
CCN – Vooruitgangstraat 80 – 1035 Brussel – verantwoordelijke uitgever A. Verkruyssen, Directeur-generaal
Wettelijk depot D/2013/6860/008. Deze wandelbrochure wordt gratis verspreid.
à la carte
Een ruraal landschap
Een middeleeuws gehucht
LA
De Paruckbeek, een kleine bijrivier van de Zenne,
vormde tot aan zijn overwelving in 1869 de grens
tussen Sint-Jans-Molenbeek en Koekelberg.
Zijn kronkelende meanders zijn vandaag nog
herkenbaar in de bochtige gemeentegrenzen.
De vochtige gronden van de vallei leenden
zich uitstekend voor veeteelt en tuinbouw.
Meerdere vijvers, gevoed door de beek, waren
rijk aan vis. En op het plateau van Koekelberg werd
al sinds de 12de eeuw graan geteeld.
De adellijke familie ‘van Koekelberg’ werd
omstreeks 1250 eigenaar van een domein
gelegen tussen Berchem, Sint-Jans-Molenbeek
en Laken. Dit was de oorsprong van het gehucht
Koekelberg. De heerlijkheid werd in 1264 in leen
gegeven aan de abdij van Dielegem in Jette terwijl
de Sint-Annakapel, waarschijnlijk aan het begin van
de 14de eeuw gebouwd door de heer van Koekelberg,
afhing van de abdij van Grimbergen. Deze kapel werd
later bij de parochie Sint-Agatha-Berchem gevoegd.
Het dorp breidde zich geleidelijk uit in de nabijheid
van het landgoed en langs de steenwegen naar
Gent en Jette.
N
ML
OE
SR
ND
ISLN
LN
NLN
EO
TH
AN
ER T
BO
SSA
EM
ILE
LD
II-T
UN
BO
OG
SCH
UT T
ERS
STR
.
NE
L
ELISABETHPARK
ELISABETHPARK
SELN
HEM
TR
.
DS
TA
N
ST
ILS
-LN
TR
GE
S TR
.
ST
R.
ST
EN
LE
SD
EB
E
CK
ER
WA
P
JU
.
.
R.
R.
ES
.
STR
NA
T-A
N
SIN
ST
R.
W
EV
SS
ES
TR
.
G
TR
.
.
R.
ST
AN
R.
ST
I
TO
AN
JE
T
UE
CQ
JA
R.
ST
VAN HOEGAERDEN LIEN
PLEIN
-JU
INT
SA
EP
NE
TR
ER
R.
E
NW
EE
UE
GN
ST
RIQ
EL
CO
I
SE
-KE
RK
SD
RGIJ
SELSSTR.
DE NOVILLE
SQUARE
NG
GA
RS
DE
RIJ
ST
CO
I
.
STR
AIE
HO
LEH
EV
DE
EN
AU
IE
ZE
RS
U
HO
T
.
AU
T
.
TR
SS
ID
HE
EM
ILE
E
JE T
R.
ST
AN
KU
M
EP
BI
SM
ST
L.
TR
.
AN
GS
TR
FR
RK
OL
IER
SS
. TR
TR .
PS
OO
L
L
KE
K
FA
H. VANHUFFEL
PLEIN
TERIJST
HE
ER
ES
ST
TR
NB
NS
IES
LE
RE
HUIDVET
AL
LL
GE
HO
M
AR
CH
DI
EN
NS
IT-
R.
GA
-D
BE
RT
ENST
GE
AL
TR
OR
T-A
NN
AK
ER
KS
R.
BERG
IEST
Tussen twee
steenwegen
SC
HM
ITZ
ST
R.
.
TR
TS
UR
CO
STEENWEG OP
HO
SC
DE
MP
HA
H
.
TR
ES
RD
AE
EG
N
VA
NE
TR.
EZS
IERM
P. P
De steenwegen naar Gent en Jette zijn beide zeer oude
verkeerswegen. De Steenwech, de huidige Gentse Steenweg,
verbond vanaf het begin van de 13de eeuw Brussel met
Vlaanderen en het Rijnland. Het was een drukke handelsweg
die van groot belang was voor de uitwisseling van goederen
tussen stad en platteland en voor de bevoorrading van
Brussel met levensmiddelen. De oude weg naar Wemmel,
de huidige Jetse Steenweg, zorgde voor de verbinding tussen
de abdij van Dielegem en Brussel. De eerste bewoning zou zich
vooral langs deze twee verkeersassen concentreren.
D II
.
SA
DS
N
IEL
W
TE
ET
M
IS
TR
NDES
VAN
FÉLI
MA
ND
HER
KOL
IERS
TR.
R.
NDE
X VA
NOR
POL
THS
NST
JULE
LEO
FELIX VANDE SANDE
SQUARE
ABE
ERE
ELDLN
KARREV
LO
U
ELIS
P
DAP
N
H
VRIJ
.
K
PAR
LN
SLN
HEID
VRIJ
LN
EIDS
LN
EZ
UR
FO
EL
EE
RS
TR
.
S BES
JULE
ESTR
M
S BES
EN
LÉ
G
WE
EN
STE
SE
JET
S
ER
GH
SE
ON
.
TR
MES
LL
EE
ST
KA
BASTENAKENPLEIN
R20
EUGENE SIMONIS
PLEIN
CH
IS
BELG
WA
P
NEL
SLN
TA
N
AFH
E ON
VE
ILI
G
TLN
AER
OSS
TUN
TR.
HEID
ELIJK
ANK
EFS
ILS
RO
EM
ILE
B
ENG
R.
KST
NEC
DE
ON
LN
LN
STE
PAN
THE
S
ER
GH
SE
ERC
HA-B
GAT
ST-A
VREDELN
R.
ST
CH
EM
BE
R
P
KL
EIN
PO
EG
NW
TEE
ES
STR.
R.
ER ST
OOV
E DER
EMIL
N
SEL
JET
LEO
EU
LEPR
R.
ORST
ANTO
DELSK
HAN
R
LA
ND
SRO
EM
LN
TR.
HTS
BASILIEKVOORPLEIN
.
XSTR
OME
R20
ORG
N
ER
OEV
UYTR
M. L.
LL
EE
ST
KA
KLN
ILIE
BAS
LN
LIEK
BASI
NEL
B
DER
VAN
TUN
S
JET
FRANS GASTHU
SI N
Koekelberg
GENT
Een atheneum in art-decostijl
De school is bij uitstek de vertrouwde plaats
van het kind en hoe klaarder en mooier deze
plaats zal zijn, hoe meer het kind hierin
zijn brein zal ontwikkelen in harmonieuze
voorwaarden (Henri Jacobs, 1924).
Architect Henri Jacobs (1864-1935) had reeds
heel wat ervaring met schoolarchitectuur – hij
had al een vijftiental scholen op zijn naam
waarvan twee in de Herkoliersstraat – toen hij
in 1933 de opdracht aanvaardde voor de bouw
van het Athénée royal de Koekelberg (Omer
Lepreuxstraat 15). Jacobs is vooral bekend
voor zijn realisaties in art-nouveaustijl maar
verraste hier door in dit nieuwe schoolgebouw
radicaal te breken met zijn geliefde stijl.
De door het gemeentebestuur gevraagde
infrastructuur was aanzienlijk: 39 klaslokalen,
twee tekenklassen, vier laboratoria voor natuurkunde, scheikunde en biologie, een gymnastiekzaal, een muziekklas, een bibliotheek en
twee studiezalen. De keuze van de materialen
werd geleid door één algemeen principe: een
maximum aan kwaliteit voor een relatief
lage prijs.
Samen met zijn zoon Henri-Aimé (1896-1964)
ontwierp Jacobs een gebouw in art-decostijl
waarvan de monumentale en geometrische
gevel beklemtoond wordt door een imposant
ingangsportaal, nog versterkt door een smeedijzeren balkon. Het geraamte in gewapend
beton werd bekleed met gevels van baksteen,
hardsteen en granito.
Grote vensteropeningen met metalen schrijnwerk laten volop licht binnen in de lokalen.
Uitgerust met alle moderne didactische
materiaal beantwoordde de school voor die
tijd aan het beste wat men op dit terrein mag
verwachten. In vijf jaar steeg de schoolbevolking
er van 60 naar 600 leerlingen!
à la carte
Koekelberg
Victoria, koekjes en chocolade
In de 19de eeuw vestigden fabrieken (steenbakkerijen, metaalgieterijen) en diverse
nijverheden (weefateliers, ververijen, leerlooierijen, distilleerderijen, brouwerijen)
zich in de omgeving van de Paruckbeek en de vijvers. Deze ambachtelijke en
industriële activiteiten trokken een gestaag toenemende arbeidersbevolking aan.
De sterke demografische groei leidde in 1841 tot de splitsing van de dorpen Koekelberg
en Sint-Agatha-Berchem, die sinds de Franse bezetting één bestuurlijk geheel vormden.
Koekelberg moest voortaan alleen instaan voor de administratieve
en financiële gevolgen van deze immigratiegolf.
In 1896 vestigde zich een industriële koekjesbakkerij, opgericht door drie
Brusselse pasteibakkers, op het plateau van Koekelberg. Onder de naam
Manufacture de biscuits et desserts Victoria produceerde ze naar Engels
voorbeeld diverse soorten koekjes: boudoirs, makarons, petits-beurre, …
In 1908 werd ook chocolade aan het assortiment toegevoegd. Na de
Eerste Wereldoorlog maakte het succes van de chocolade de bouw
nodig van een nieuwe productievestiging in de Wapenstilstandstraat
(architect Arthur Pladet, 1921). De befaamde grenadier, het embleem van
het merk, ontstond in 1938 en het meest bekende product, de Big Nuts,
in 1953. Op de Expo 58 verwelkomde het paviljoen van
Victoria meer dan 230.000 kinderen in vijf maanden!
De Victoriafabriek sloot haar deuren in 1970. Een deel
van de gebouwen werd verkocht aan chocolade- en
snoepproducent Godiva terwijl de oude koekjesbakkerij
aan de De Neckstraat zal worden omgevormd tot
chocolademuseum het Belgium Chocolate Village.
LA
Ontstaan van een industriële voorstad
N
ML
OE
SR
ND
ISLN
LN
NLN
EO
TH
AN
ER T
BO
SSA
EM
ILE
LD
II-T
UN
NE
L
BO
OG
SCH
UT T
ERS
STR
.
ELISABETHPARK
ELISABETHPARK
SELN
HEM
TR
.
DS
TA
N
ST
ILS
-LN
TR
S TR
.
ST
R.
ST
EN
LE
SD
EB
E
CK
ER
WA
P
JU
.
R.
R.
.
STR
RK
NA
-KE
ES
T-A
N
SIN
UE
ST
R.
W
EV
SS
ES
TR
.
G
.
.
R.
I
TO
AN
AN
R.
ST
EV
EN
IE
HO
S
DE
TR
.
MP
HA
H
N
LIE
-JU
INT
R
ST
SA
R
AE
EG
NE
N
VA
.
TR
TS
UR
CO
TR.
EZS
IERM
P. P
STEENWEG OP
.
TR
SC
HM
ITZ
ST
R.
RS
.
VAN
HOEGAERDEN
PLEIN
ST
JE
T
UE
CQ
JA
HO
SC
DE
TR
EP
NE
TR
ER
E
NW
EE
RIQ
GN
ST
AU
T
SE
R.
ST
AN
KU
M
EP
BI
SM
ST
L.
EL
CO
I
.
STR
AIE
LEH
DE
AU
ZE
U
HO
NG
GA
RS
DE
RIJ
ST
SD
RGIJ
SELSSTR.
DE NOVILLE
SQUARE
JE T
CO
I
.
TR
SS
ID
HE
EM
ILE
E
.
.
AN
TR
TR
FR
RK
OL
IER
SS
. TR
TR .
PS
OO
L
L
KE
K
FA
H. VANHUFFEL
PLEIN
TERIJST
HE
GS
ES
.
ER
NS
ST
TR
NB
RE
IES
LE
HUIDVET
AL
LL
GE
HO
M
AR
CH
DI
EN
NS
IT-
R.
GA
-D
BE
RT
ENST
GE
AL
TR
OR
EL
EE
RS
TR
.
GE
T-A
NN
AK
ER
KS
R.
BERG
IEST
Steegjes en arbeiderswijken
De instroom van arbeiders en ambachtslui leidde
tot een aanzienlijke verdichting van de bebouwing,
en het ontstaan van talrijke arbeiderswijken.
Kroostrijke gezinnen leefden er opeengehoopt in kleine
ongezonde huizen, gelegen in smalle straten en steegjes
die uitgaven op de Jetse Steenweg, in gesloten woonblokken
met een binnenkoer of in arbeiderscités gegroepeerd rond een
gemeenschappelijke ruimte. De toenemende verpaupering bevorderde
de verspreiding van ziekten. De cholera-epidemies van 1832, 1849 en
1866 troffen Koekelberg bijzonder hard.
D II
.
SA
DS
N
IEL
W
TE
ET
M
TR
NDES
VAN
IS
HER
KOL
IERS
TR.
R.
FÉLI
MA
ND
POL
THS
NST
NDE
X VA
NOR
LEO
FELIX VANDE SANDE
SQUARE
ABE
ERE
JULE
ELDLN
KARREV
LO
U
ELIS
P
DAP
N
H
VRIJ
.
K
PAR
LN
SLN
HEID
VRIJ
LN
EIDS
LN
EZ
UR
FO
VE
ILI
G
S BES
JULE
ESTR
M
S BES
EN
LÉ
G
WE
EN
STE
SE
JET
S
ER
GH
SE
ON
.
TR
MES
LL
EE
ST
KA
BASTENAKENPLEIN
R20
EUGENE SIMONIS
PLEIN
CH
IS
BELG
WA
P
NEL
SLN
TA
N
AFH
E ON
SI N
TLN
AER
OSS
TUN
TR.
HEID
ELIJK
ANK
EFS
ILS
RO
EM
ILE
B
ENG
R.
KST
NEC
DE
ON
LN
LN
STE
PAN
THE
S
ER
GH
SE
ERC
HA-B
GAT
ST-A
VREDELN
R.
ST
CH
EM
BE
R
P
KL
EIN
PO
EG
NW
TEE
ES
STR.
R.
ER ST
OOV
E DER
EMIL
N
SEL
JET
LEO
EU
LEPR
R.
ORST
ANTO
DELSK
HAN
R
LA
ND
SRO
EM
LN
TR.
HTS
BASILIEKVOORPLEIN
.
XSTR
OME
R20
ORG
N
ER
OEV
UYTR
M. L.
LL
EE
ST
KA
KLN
ILIE
BAS
LN
LIEK
BASI
NEL
B
DER
VAN
TUN
S
JET
FRANS GASTHU
GENT
In de tijd dat Koekelberg brouwde …
Vroeger dronken mensen liever bier dan
water dat vaak onzuiver was en verdacht
werd aan de oorsprong te liggen van
epidemies zoals pest en cholera. Bier was
de volksdrank bij uitstek en werd dan ook in
grote hoeveelheden gedronken door alle
Brusselaars.
Het staat vast dat in Koekelberg al in de 13de
eeuw bier werd gebrouwen. In de 17de eeuw
telde men acht brouwerijen. Maar vooral de
19de eeuw was de bloeiperiode van de
Koekelbergse bieren met de vestiging van
twee brouwerijen die op korte tijd een
spectaculaire groei kenden en overschakelden
van ambachtelijke op industriële productie.
De brouwerijen De Boeck, gebouwd tussen
1877 en 1897, produceerden lambiek, faro,
huishoudbier, bruin bier en blond bier.
Hun specialiteit was oude lambiek. Het
destijds omvangrijk en homogeen complex –
brouwerij, mouterij, biermagazijn, kantoren,
enz. – werd omsloten door de Delcoignestraat,
de Van Hoegaerdestraat en de Schmitzstraat.
Van dit industriële geheel blijft vandaag
alleen nog het huis van de brouwmeesters
over op de hoek van de Delcoignestraat en de
Van Hoegaerdestraat.
De Grande Brasserie de Koekelberg, in bedrijf
sinds 1887 op het plateau van Koekelberg
(Vrijheidslaan), was een van de eerste
brouwerijen, naast Wielemans-Ceuppens in
Vorst, die ‘pilsner’ of pilsbier begon te
brouwen. Het toenemende succes van de
Tsjechische en Duitse bieren bij de consument
zetten ondernemende industriëlen er toe aan
om ook bij ons bieren van lage gisting op de
markt te brengen.
De topproducten van deze brouwerij waren
Munich, Petite Bavière (huishoudbier) en vooral
de Bock van Koekelberg.
à la carte
Koekelberg
In december 1868 keurde de gemeenteraad de bouw goed van een nieuwe wijk rond
een centraal gelegen Nijverheidspaleis, naar het plan van Victor Besme. Dit project
werd in 1872 vervangen door het idee voor een ‘Koninklijke wijk’ bestaande uit een
groot park waarin een koninklijk verblijf zou worden gebouwd, omringd door villa’s. Ook
dit plan vond geen doorgang. Koning Leopold II stelde daarop de bouw voor van een
nationaal pantheon om de 50ste verjaardag van de Belgische onafhankelijkheid
te vieren. Dit pantheon zou worden opgericht in een park van 17 hectare,
op het grondgebied van de gemeenten Koekelberg en Ganshoren.
Rond dit park zouden meerdere lanen worden aangelegd zoals
de Pantheonlaan, de Landsroemlaan, de Onafhankelijkheidslaan,
enz. Dit nieuwe plan werd uitgevoerd vanaf 1880
maar het pantheon zou in 1903
op vraag van Leopold II
worden vervangen door
een basiliek ter ere van
het Heilig Hart.
Ingenieur Victor Besme plande vanaf 1861 de aanleg van een laan in het verlengde
van de Antwerpselaan, die het noorden van Brussel zou verbinden met het plateau van
Koekelberg. Als sluitstuk van het perspectief wou hij in de as van de nieuwe laan
een groot Nijverheidspaleis bouwen. Het ontwerp werd in augustus 1864
bij koninklijk besluit goedgekeurd, de laan zelf werd pas in 1891 voltooid.
Ze bevorderde de ontwikkeling van een nieuwe wijk op de hoogte en gaf
een belangrijke impuls aan de bevolkingsgroei van de gemeente. Langs
de laan werden geleidelijk herenhuizen en burgerwoningen gebouwd.
In 1956, met de komst van miljoenen bezoekers aan de Expo 58 in het
vooruitzicht, werd het wegennet gemoderniseerd en de met
bomen beplante laan omgevormd tot een stadsautoweg
om de Heizelvlakte beter bereikbaar te maken.
Het perspectief van de basiliek werd verminkt
door een viaduct die pas in 1986 zou worden
ontmanteld en vervangen door een tunnel.
LA
De Leopold II-laan, een nieuwe stadsas
N
ML
OE
SR
ND
ISLN
FRANS GASTHU
LN
ER T
NLN
EO
TH
AN
BO
SSA
EM
ILE
LD
II-T
UN
BO
OG
SCH
UT T
ERS
STR
.
NE
L
ELISABETHPARK
ELISABETHPARK
SELN
HEM
TR
.
DS
TA
N
ST
ILS
CK
ER
EB
E
.
TR
R.
R.
.
STR
RK
-KE
NA
T-A
N
SIN
R.
W
EV
TR
ER
SS
ES
E
NW
EE
ES
ST
TR
.
G
.
R.
ST
I
TO
AN
AN
NE
.
TR
TS
UR
CO
TR.
EZS
IERM
P. P
van de zowat 2.500 nagelaten tekeningen. De
basiliek werd in 1951 ingewijd maar was pas
volledig voltooid in 1970. Ze beantwoordde
aan de wens van kardinaal Mercier die een
centrale opstelling wou voor het altaar. Door
de plaatsing onder de koepel is het zichtbaar
van op de 4.000 voorziene zitplaatsen.
Het interieur van de basiliek ademt een unieke
sfeer uit die mee te danken is aan de decoratieve
blokken van okerkleurig aardewerk die zowel een
esthetische als een functionele rol vervullen.
De blokken die de zuilen en de gewelfribben
bekleden, zijn hol en gevuld met gewapend
beton om de betonnen draagstructuur te
versterken. Visueel verlenen deze geglazuurde
blokken een opmerkelijke eenheid aan de
decoratie van het interieur en maken ze van
dit gebouw een bouwkundig unicum.
HO
S
DE
R
AE
EG
N
VA
GENT
.
TR
SC
HM
ITZ
ST
R.
STEENWEG OP
.
VAN
HOEGAERDEN
PLEIN
.
R.
ST
EV
EN
IE
SC
DE
TR
EP
JE
T
UE
CQ
JA
HO
NG
GA
RS
DE
RIJ
ST
UE
GN
ST
RIQ
.
STR
AIE
LEH
DE
AU
ZE
U
HO
SE
AU
T
RGIJ
SELSSTR.
DE NOVILLE
SQUARE
SD
EL
CO
I
.
R.
ST
AN
KU
M
EP
BI
SM
ST
L.
.
TR
SS
ID
HE
EM
ILE
E
JE T
CO
I
TR
.
AN
GS
TR
FR
RK
OL
IER
SS
. TR
TR .
PS
OO
L
L
KE
K
FA
H. VANHUFFEL
PLEIN
TERIJST
HE
N
LIE
-JU
INT
SA
R
ST
RS
TR
.
EL
EE
RS
TR
.
ST
R.
ST
EN
WA
P
JU
.
ER
ES
ST
TR
NB
NS
AL
IES
LE
HUIDVET
RE
M
AR
LL
GE
HO
IT-
CH
DI
EN
LE
SD
RT
R.
NS
-D
BE
T-A
NN
AK
ER
KS
GE
AL
VE
ILI
G
N
IEL
W
TE
ET
M
EN
OR
ENST
GA
NE
Na het overlijden van Van huffel in 1935 werd
de bouw door Rome voortgezet op basis
S TR
.
.
TR
DS
GE
De Nationale basiliek van het Heilig Hart, meesterwerk van art deco
De eerste opdracht voor de bouw van een
basiliek ging in 1904 naar de Leuvense architect
Pierre Langerock. Hij ontwierp een gebouw in
flamboyante neogotische stijl geïnspireerd
op de ‘ideale kathedraal’ van Viollet-le-Duc.
De eerstesteenlegging vond plaats in 1905 en
de funderingen werden gelegd in 1908.
-LN
BERG
R.
De spoorlijn,
breuklijn in het stedelijk landschap
De Eerste Wereldoorlog onderbrak de bouw
echter. Na heel wat discussie kreeg architect
Albert Van huffel in 1920 opdracht een nieuw
ontwerp te maken, dat minder duur zou uitvallen
dan het eerste. Zijn plannen voor een gebouw in
gewapend beton werden goedgekeurd. Op de
Exposition des Arts décoratifs van Parijs in 1925
presenteerde hij een maquette die de grote prijs
voor architectuur behaalde. Voor de technische
uitvoering deed Van huffel een beroep op
ingenieur Raphaël Verwilghen en de specialist
in gewapend beton Gustave Magnel. In 1930
kregen ze versterking van ingenieur-architect
Paul Rome. Tussen 1926 en 1930 werden nieuwe
funderingen gelegd en in 1930 werd begonnen
met de bouw van de apsis.
D II
VAN
IS
TR.
R.
LO
U
THS
NST
HER
KOL
IERS
SA
IEST
De aanleg van de westelijke ringspoorweg tussen het Noorden het Zuidstation in 1871-1872 vertraagde de stadsuitbreiding
naar het westen toe en verscherpte de verschillen tussen het
hart van Koekelberg, een dichtbevolkte en volkse industriële
voorstad, en hoog-Koekelberg waar de meer gegoede klassen
woonden. Bovendien bleef het Simonisplein gedurende bijna
vijfentwintig jaar een stedenbouwkundig vacuüm door de gebrekkige
synchronisatie tussen de opening van de ringspoorweg en het project
voor stadsuitbreiding op het plateau van Koekelberg.
G
POL
ABE
ERE
NDE
X VA
FÉLI
MA
ND
LEO
FELIX VANDE SANDE
SQUARE
TR
NDES
WE
ELIS
P
DAP
ELDLN
KARREV
JULE
NOR
K
PAR
LN
N
H
VRIJ
.
ESTR
M
S BES
SLN
HEID
VRIJ
LN
EIDS
N
TEE
S BES
JULE
LN
EZ
UR
FO
ES
LÉ
S
JET
S
ER
GH
SE
ON
.
TR
MES
LL
EE
ST
KA
BASTENAKENPLEIN
R20
EUGENE SIMONIS
PLEIN
CH
IS
BELG
WA
P
NEL
SLN
TA
N
AFH
E ON
SI N
TLN
AER
OSS
TUN
TR.
HEID
ELIJK
ANK
EFS
ILS
RO
EM
ILE
B
ENG
R.
KST
NEC
DE
ON
LN
LN
STE
PAN
THE
S
ER
GH
SE
ERC
HA-B
GAT
ST-A
VREDELN
R.
ST
CH
EM
BE
R
P
KL
EIN
PO
EG
NW
TEE
ES
STR.
R.
ER ST
OOV
E DER
EMIL
N
SEL
JET
LEO
EU
LEPR
R.
ORST
ANTO
DELSK
HAN
R
LA
ND
SRO
EM
LN
TR.
HTS
BASILIEKVOORPLEIN
.
XSTR
OME
R20
ORG
N
ER
OEV
UYTR
M. L.
LL
EE
ST
KA
KLN
ILIE
BAS
LN
LIEK
BASI
NEL
B
DER
VAN
TUN
S
JET
Het plateau van Koekelberg
MP
HA
H
Wa n d e l i n g 1
In het hart van oud Koekelberg
Deze wandeling zet ons op het spoor van het industriële
verleden van de wijk en het dagelijkse leven van de arbeiders
van vroeger: hun cafés, scholen, huizen, enz.
˜
Parcours: zie omslag
Vertrek: Deschampheleerstraat – metro Ribaucourt (lijnen 2 en 6)
A Aankomst: Victoriaplein – bus 20
Duur: ongeveer 1u30
V
‘
é Deschampheleerstraat 16-22, 1886
( Jetse Steenweg 117-119,
De onderneming Adolphe Delhaize
bouwde voor haar directeurs ook vier
woonhuizen. Bekijk ze aandachtig:
de huizen, in neoclassicistische stijl,
zijn volledig identiek.
arch. J. Costermans, 1913
Dit opbrengthuis verbergt een reeks
oude werkplaatsen. Toen dit gebouw in
aanbouw was langs de Jetse Steenweg,
vroeg de eigenaar namelijk toelating
om achteraan op het terrein ateliers te
mogen bouwen, langs weerszijden van
een doodlopende gang die toegankelijk
was via een inrijpoort aan de straatkant.
Deze zeer primitieve kleine werkplaatsen
werden verhuurd aan ambachtslui.
In het voorbijgaan werpen we
een blik op de drie eclectische huizen
op de nummers 139, 141 en 143.
Ze dateren van het einde van de
19de eeuw en hadden alle drie
een café op de benedenverdieping.
In die tijd werd overigens bijna één
huis op twee aan de Jetse Steenweg
als café uitgebaat.
“ Strijdersgang, 1840-1880
In de 19de eeuw waren er aan de
Jetse Steenweg heel wat steegjes of
doodlopende gangen. Als gevolg van
hun ongezonde leefomstandigheden
zijn de meeste in de loop der jaren
verdwenen. Deze gang, die tot 1918
‘Keizersgang’ heette, is een van de
weinige die nog bestaan. Zoals u kunt
zien, zijn de huizen allemaal volgens
hetzelfde plan gebouwd: twee traveeën
en één verdieping. In totaal tellen ze
vier kamers en een zolder onder het
pannendak waar volledige gezinnen
leefden. De huisjes van deze gang,
een rustige en charmante enclave in
de stad, zijn vandaag zeer gegeerd!
Fernand, Victor, Albert of Arthur
Hier ziet u vier details van gebouwen van De Koekelbergse Haard, gelegen
aan de Antoine Courtstraat. Fernand Brunfaut is de architect van het
hoekgebouw, daarna komen de gebouwen ontworpen door Victor Bourgeois
(nrs 1-3), Albert de Valeriola (nrs 5-7) en Arthur Pladet (nr. 9). Kunt u elk
detail toewijzen aan hun ontwerper?
Van links naar rechts: Albert de Valeriola, Arthur Pladet, Fernand Brunfaut, Victor Bourgeois.
Hier bevonden zich destijds de Anciens
établissements Adolphe Delhaize et Cie.
Het neoclassicistische gebouw aan de
straatzijde huisvestte de kantoren.
Wandel gerust door de ondergrondse
doorgang. Aan de achterzijde, binnen
in het huizenblok, ontdekt u de
vroegere ateliers en opslagplaatsen.
De onderneming had zo veel succes
dat ze in 1895 op de hoek van de
Deschampheleerstraat en de
Hovenierstraat een opbrengsthuis
&
&
‘ Jetse Steenweg 107, 19de eeuw
De ligging van dit huis, dat uit de rooilijn
springt, herinnert eraan dat de Jetse
Steenweg een zeer oude verbindingsweg
is die al eeuwen een dichte en hoofdzakelijk volkse bewoning kent. In vele
woningen waren ateliers van ambachtslui
gevestigd maar vooral herbergen, zo ook
in dit huis dat lange tijd een café was.
Nog andere gebouwen langs de Jetse
Steenweg zijn al van oude datum. Ze
zijn gemakkelijk te herkennen doordat
ze maar één verdieping hebben.
bouwde met een grote kruidenierswinkel Adolphe Delhaize op de begane
grond (nr. 34). In 1900 zette ze haar
uitbreiding voort met de bouw van
stallen in de Hovenierstaat (nrs 82-102)
die plaats boden voor meer dan 70
paarden! In 1919 werden de gebouwen
overgelaten aan de Grandes Laiteries
réunies en verhuisde Delhaize naar
de maritieme wijk. In 2001 werden
de ateliers aan de binnenzijde van
het huizenblok gerestaureerd door
de Antwerpse architecte Inge Sleutel.
é
Nr. 110, nr. 115 en verder de nrs 145-147
en de nrs 151-153-155-157.
& Deschampheleerstraat 26, 1866
(
(
§ Jetse Steenweg 149, arch.
Maurice Van Cauwelaert, 1930
In deze wijk met zijn eerder oude
bebouwing zijn modernistische
gebouwen zeldzaam. Dit strenge
gebouw in donkere baksteen, dat
boven de naburige huizen uitsteekt,
springt direct in het oog. De zeer
eenvoudige gevel is geïnspireerd
op voorbeelden uit Nederland.
Het contrast tussen de horizontaal
geplaatste vensters en de verticale
as van het trappenhuis brengen leven
in de gevelopstand. Zwarte keramiektegels herinneren aan de commerciële
functie van de benedenverdieping.
Tot in de jaren 1960 was hier namelijk
een café gevestigd.
§
Wandeling 1
è
!
è Jetse Steenweg 184,
arch. Hilaire Schoeps, 1906
Dit opbrengsthuis in eclectische stijl
trekt de aandacht met zijn veelkleurige
gevel, waarin wit geglazuurde en
oranjekleurige bakstenen elkaar
afwisselen. De architect heeft vooral de
vensteromlijstingen op kleurrijke wijze
benadrukt. Bewonder de centrale travee
die twee balkons heeft met gietijzeren
balustrade en een bebloemd keramiekpaneel onder het bovenste venster.
! De Koekelbergse Haard, Jetse
Steenweg 190 en Veiligheidsstraat
51, arch. Auguste Roussel, 1954
De sociale woningbouwmaatschappij
De Koekelbergse Haard, opgericht in
april 1921, was zeer actief tussen de
twee wereldoorlogen. Tijdens de
Tweede Wereldoorlog vielen haar
activiteiten stil. Pas in 1954 werden
weer nieuwe woningen gebouwd.
Dit gebouw van vier verdiepingen
bevat zestien appartementen, acht per
ingang. Het is een vrij goed voorbeeld
van modernistische architectuur, de
horizontale lijnen zijn zeer uitgesproken
en worden beklemtoond door de op
één rij geplaatste vensters, terwijl de
uitspringende trappenhuizen in glastegels
de geometrische compositie van het
geheel versterken. Architect Roussel
ontwierp datzelfde jaar nog een gelijkaardig hoekgebouw in de buurt (Herkoliersstraat 30 en Fakkelloopstraat 24.)
Aan de overkant van de straat
bevindt zich een ander gebouw van
De Koekelbergse Haard, ontworpen
door de architecten Arthur Pladet en
ç
ç
!
!
à
Albert de Valeriola (Herkoliersstraat 4-6-8,
Veiligheidsstraat 30, Fakkelloopstraat 27).
Vergelijk de twee gebouwen die twintig
jaar in leeftijd verschillen.
à Gemeentehuis,
Henri Vanhuffelplein 6,
arch. Constant Delplace, 1882 ;
François Deplaen 1903 ;
Henri-Aimé Jacobs, 1939 en 1957
In 1880, bijna 40 jaar na de oprichting
van Koekelberg als zelfstandige
gemeente, werd eindelijk de bouw
van een gemeentehuis goedgekeurd.
De stijl was klassiek: een rechthoekig
grondplan, twee verdiepingen onder
mansardedak, een portiek en een
monumentale trap. Het gebouw werd
in juli 1882 in gebruik genomen.
In 1903 voegde gemeentearchitect
Deplaen er een vleugel aan toe in
een stijl die aansloot bij het origineel.
Het huidige uitzicht is te danken
aan Henri-Aimé Jacobs die het
gemeentehuis in 1939 verbouwde
in een geometrische art-decostijl.
De monumentale trap binnenin heeft
zeer fraaie smeedijzeren leuningen.
ç Herkoliersstraat 35-37,
arch. Henri Jacobs, 1907
We staan hier voor de vroegere
gemeentelijke meisjesschool,
bestaande uit twee gebouwen in gele
baksteen met sierelementen in hardsteen.
Ze zijn gelegen rond een overdekte
speelplaats die versierd is met een
spectaculair fries van sgraffiti ontworpen
door Adolphe Crespin. Het stelt de vijf
continenten en hun fauna voor naast
diverse symbolen en allegorieën.
Meerdere sgraffiti versieren ook de
eclectische gevel. We zien onder meer
een uil, symbool van kennis en wijsheid.
De school, die zich uitstrekt aan de
binnenkant van een huizenblok op een
perceel van beperkte grootte, is perfect
in het stadsweefsel geïntegreerd. Het
gebouw huisvest vandaag een cultureel
en sociaal centrum, Atelier 35.
In dezelfde straat, op nr. 68,
bevindt zich een andere door
Henri Jacobs ontworpen school, de
huidige Gemeentelijke Basisschool
“De Kadeekes”, gebouwd in 1912.
In deze twee gebouwen paste Jacobs
op sobere wijze de typische vormentaal
van de art-nouveaustijl toe.
) Sint-Annakerk, Sint-Annakerkstraat 66, arch. Jean Cosse en
Brigitte De Groof, 1986-1989
Dit is al de derde Sint-Annakerk!
De eerste, gebouwd in 1839, bleek
na verloop van tijd te klein en werd in
1908 vervangen door een neogotische
kerk naar het ontwerp van architect
Edouard Ramaekers. Ze werd in
1985 gesloopt wegens problemen
met de stabiliteit. De huidige kerk
is een hedendaags gebouw van grote
eenvoud, ontworpen door architect
Jean Cosse. De gevel wordt geritmeerd door een verrassende open
klokkentoren en een blinde muur
We slaan linksaf de Sint-Annakerkstraat
in en komen op het Henri Vanhuffelplein.
Dit plein werd in 1873 ontworpen door
Victor Besme en in 2008 heringericht
door het studiebureau AGORA.
ç
)
-
a
waarin pilastervormige nissen
zijn uitgespaard. Ga gerust binnen
om de heiligenbeelden in keramiek
van kunstenaar Max der Linden
te bewonderen.
- Sint-Annakerkstraat 61, 1890
Dit huis in neogotische stijl trekt de
aandacht door de drielobbige boog
in de geveltop, uitlopend in forse
hardstenen zuilen op de verdieping
die op consoles rusten. De kleine
houten bekroning van de dakkapel
stemt qua vorm overeen met de
topgevel van de woning.
a Foyer Victoria,
Autriquestraat 21 en Kubismestraat
22, arch. Arthur Pladet, 1922
Deze twee gebouwen met twaalf
appartementen, gescheiden door
een binnenkoer, werden gebouwd
op initiatief van de coöperatieve
maatschappij Le Foyer Victoria,
opgericht in 1922 door het gelijknamige koekjes- en chocoladebedrijf.
In het verlengde van elk ligt een
appartementsgebouw van De
Koekelbergse Haard (Autriquestraat
23-25, architect Arthur Pladet;
Kubismestraat 24-26, architect Albert
de Valeriola). Haaks op deze twee
gehelen, op hetzelfde perceel, staat
een appartementsgebouw van Fernand
Brunfaut (Stepmanstraat 6-10). De vijf
gebouwen hebben vier bouwlagen.
Het totaalbeeld is homogeen door
de gebruikte materialen, maar de
versiering van de gevels zorgt voor
een zekere diversiteit. In 1970, toen
a
Wandeling 1
Wa n d e l i n g 2
Koninklijke wandeling
z
z Bovenhuis, Kubismestraat 11-21,
arch. V. Bourgeois, 1922
Dit streng ogende gebouw met
tien appartementen kan worden
beschouwd als het eerste manifest van
modernistische architectuur in Brussel.
Het werd gebouwd op vraag van de
pas opgerichte eigenaarscoöperatieve
van de Moderne Wijk in Sint-AgathaBerchem. Elk appartement heeft een
individuele ingang op de begane
grond terwijl het woongedeelte op
de verdieping ligt, vandaar de naam
Bovenhuis, een concept dat Bourgeois
in Nederland had leren kennen. Het
resultaat is een ingewikkeld kluwen
van woningen. De straat kreeg in 1923
zijn huidige naam, een verwijzing naar
het architecturale kubisme.
z
landschap te diversifiëren verdeelde
de maatschappij het bouwterrein in
meerdere percelen waarop telkens
een andere architect aan de slag mocht
gaan. In totaal werd een vijftigtal
woningen gebouwd. De bouwhoogte
en de volumes zijn vergelijkbaar maar
de gevels vertonen opmerkelijke
verschillen. Ziet u welke?
De maatschappij was slechts matig
tevreden over het gebouw van Victor
Bourgeois (nrs 1-3) wegens de te grote
soberheid van de gevel. Bourgeois werd
daarom als enige van de vier architecten
geweerd bij volgende bouwprojecten!
V
Met bloemen als leidraad …
Tijdens deze wandeling zullen we verschillende huizen zien ontworpen
door Fernand Lefever. Voor de speurneuzen onder u, hier zijn enkele
bloemenmotieven. Kunt u ze terugvinden?
Bekijk goed het hek dat toegang geeft
tot de binnenkant van het huizenblok,
aan de kant van de Jean Jacquetstraat.
We hebben zopas een identiek hek
gezien. Weet u nog waar?
& 1 Pantheonlaan 1 en Vrijheidslaan 2,
arch. Albert Callewaert, 1930
Deze imposante privéwoning, gebouwd
in opdracht van de industrieel Oscar
Bossaert – tevens burgemeester van
de gemeente en directeur van de
chocoladefabriek Victoria – is een
voorbeeld van art-decostijl, die tijdens
het interbellum sterk in de mode was.
Bewonder het vakmanschap van de
architect in de originele compositie
van de gevel en de zacht afgeronde
hoek op het kruispunt van de twee
lanen, de gebeeldhouwde friezen
die de vensterlijsten en de kroonlijst
benadrukken, en de smeedijzeren
e De Koekelbergse Haard,
Antoine Courtstraat 1-9 en Jean
Jacquetstraat 14-16, arch. Fernand
Brunfaut, Victor Bourgeois, Albert
de Valeriola, Arthur Pladet, 1921
Enkele maanden na haar oprichting
in april 1921 begon De Koekelbergse
Haard met de bouw van haar eerste
sociale woningen. Om het stedelijke
e
Parcours: zie omslag
Vertrek en A Aankomst: hoek Vrijheidslaan en Pantheonlaan
Bus 20 (Vrijheid), tram 19 (Besme), metro Simonis
Duur: ongeveer 1u30
Stepmanstraat 6-10.
Victoria zijn activiteiten staakte,
werd de Foyer Victoria overgenomen
door De Koekelbergse Haard. Voor de
volledigheid, op deze plaats stroomde
vroeger de Paruckbeek.
Aan het einde van de straat ziet u een
sportcentrum, gevestigd in het gebouw
van de vroegere kistenmakerij Van
Campenhout, die zelf gebouwd was
op de plaats van een looierij uit 1842.
© AAM
Van links naar rechts: 90, 84, 77, 93 Segherslaan.
a
Een wandeling in een wijk die oorspronkelijk de residentie moest
worden van koning Leopold II en de hoge burgerij. Op dit parcours
ontdekken we talrijke herenhuizen en burgerwoningen, maar ook
huizen van meer bescheiden allure of recentere datum.
e
© AAM
&
&
voordeur die zeer kenmerkend is voor
deze bouwstijl. Op het grote perceel
staan talrijke bomen. In de Vrijheidslaan
ziet u de garages naast huis nr. 10.
De huizen van de Pantheonlaan
worden het best bewonderd van op
enige afstand door de weg aan de kant
van het park te nemen. De huizen zijn
zeer verschillend en meerdere lonen de
moeite om even stil bij te blijven staan.
Kijk goed uit voor de tram bij het
oversteken!
Werp in het voorbijgaan een blik op een
geheel van drie huizen in eclectische
stijl, gebouwd in 1900 (nrs 6-7-8).
&
Wandeling 2
˜
arch. Henri Mardulyn, 1928
Dit is de eigen woning van de architect,
waar hij meer dan veertig jaar gewoond
heeft. Het gebouw in art-decostijl is
bijzonder verzorgd uitgevoerd. Bewonder
de compositie van de gevel met de
ritmische afwisseling van baksteen
en witsteen, evenals de decoratieve
elementen en het siersmeedwerk
die bijzonder geslaagd zijn.
Op nr. 18 zien we een mooi voorbeeld
van een neoclassicistische gevel.
“ Pantheonlaan 25-26,
arch. Jean L’Ancre, 1913
Deze gekoppelde woningen in
eclectische stijl trekken de aandacht
door hun keramiekpanelen.
De veertien panelen zijn aangebracht
op de borstweringen van de vensters
en erkers. Wie zien afbeeldingen
van zwanen, bloemen en twee
vrouwenhoofden. Keramische
ornamenten op de gevel waren zeer
populair vanaf het einde van de 19de
eeuw tot aan de Eerste Wereldoorlog.
Daarna verdwenen ze geleidelijk.
‘ Villa Madeleine, Pantheonlaan 27,
arch. Edmond Douay, 1910
Deze burgerwoning in eclectische
stijl heeft op de tweede verdieping
een tegelpaneel met het opschrift
‘Villa Madeleine’. Door hun woning
zo te noemen wilden de eigenaars
ongetwijfeld hun sociale status
in de verf zetten. In de kleine nis
bovenaan in de topgevel bevindt
zich een gebeeldhouwde figuur.
‘
‘
(
è
We maken een kleine omweg langs
de Belgische Onafhankelijkheidslaan
naar een huis in een stijl die weinig
voorkomt in Koekelberg:
de cottagestijl.
Let op het contrast tussen de
donkere Belvédèrebakstenen
en de zandkleurige omlijsting
van de erkers. Het geeft ritme
en een zekere expressiviteit
aan het gebouw. Bewonder
ook de kleine glas-in-loodramen
met hun geometrisch lijnenspel
in zuivere art-decogeest, die
zeer decoratief zijn.
De realisaties van Lefever zijn
gesigneerd onderaan rechts op de
gevel. Maar soms moet u goed kijken,
want de hardsteen is af en toe erg
verweerd.
( Villa Jeanne, Belgische
Onafhankelijkheidslaan 16,
arch. C. Van Wilder, 1912
De cottagestijl, geïnspireerd op
de architectuur van de Engelse
landhuizen, wordt zelden gebruikt voor
rijwoningen maar eerder voor villa’s.
Typisch is de puntgevel met zichtbare
spanten, houten erkers en balkons.
De met geglazuurde bakstenen
beklede gevel is bijzonder fraai.
Loop gerust nog even door in deze laan.
Iets verderop, op nr. 26, ziet u een
interessante woning in neobarokstijl
van architect Borgers.
In de Pantheonlaan zijn er zeven
woningen die zijn signatuur dragen.
Vindt u ze allemaal?
è Pantheonlaan 41,
Kijk terugkerend naar de Pantheonlaan
goed naar de loggia van het art-decohuis
op nr. 12. Het geometrische patroon is
zeer opmerkelijk!
arch. S. Raemdonck, 1908
Deze woning is de moeite waard
om even halt bij te houden. De gevel
zit vrij complex in elkaar. Het
impostvenster boven de voordeur
heeft de vorm van een tweelicht
met hardstenen bogen. Daarboven
zien we een kleine stenen erker
die op een lampvoetconsole rust.
Op dezelfde hoogte is er een
doorlopend gietijzeren balkon.
Een luifelvormig afdak hierboven
ondersteunt een tweede balkon
over de volledige breedte van de
gevel. Onder de kroonlijst zien we
een bijzonder mooi keramiekpaneel
met de afbeelding van ooievaars.
§ Pantheonlaan 31-32,
Belgische Onafhankelijkheidslaan 6,
arch. Fernand Lefever, 1932
Dit is onze eerste kennismaking
met architect Lefever, die zeer actief
was in de gemeente. Naast dit
appartementsgebouw ontwierp
hij in deze laan tussen 1916 en 1927
ook meerdere eengezinswoningen.
Hij kon goed overweg met alle
mogelijke stijlen: Beaux-Arts,
eclecticisme of art deco zoals bij
dit gebouw.
§
è
Nrs 46, 55, 56, 58, 59, 61, 64.
é Pantheonlaan 14,
˜
!
!
! Pantheonlaan 59,
arch. Fernand Lefever, 1913
Dit was de eigen woning van architect
Lefever waar ook zijn kantoor gevestigd
was. De gevel in art-nouveaustijl is tot
in de puntjes afgewerkt want ze was
bedoeld als het visitekaartje van de
architect. De decoratie van de gevel
omvat onder meer sgraffiti en siersmeedwerk. Boven de voordeur zien we twee
spelende putti. Bewonder ook de
afwerking van de vensters met
roedeverdeling en het beglaasde luifel
boven de voordeur. Op het eerste
gezicht lijkt de gevel gebouwd in
natuursteen, maar schijn bedriegt.
In feite gaat het om een steennabootsende bepleistering, die veel
goedkoper is!
Wat zijn putti?
Deze term uit de Italiaanse renaissance wordt gebruikt voor
afbeeldingen van kleine kinderen met bolle wangen of engeltjes.
Ze staan symbool voor de liefde.
é
é
We slaan linksaf de Segherslaan in.
ç Segherslaan 103, arch.
Victor Bourgeois 1925, 1934 en 1948
Bourgeois bouwde deze woning in
1925 met het idee er het hoofdkwartier
van de modernistische beweging
in Brussel van te maken. De weinig
gebruikelijke indeling van de ruimtes
verraadt de invloed van Le Corbusier.
De woonvertrekken bevinden zich in
de kelderverdieping, het kantoor van
de architect ligt op de begane grond
en op de eerste verdieping is er een
vrije ruimte. Het huis heeft geen
voordeur, de toegang tot de woning
is langs de garage.
ç
Wandeling 2
© AAM
à
-
Meerdere verbouwingen hebben het
uitzicht van de gevel volledig gewijzigd
en doen vergeten dat de woning van
Bourgeois oorspronkelijk een van de
eerste manifesten van modernistische
architectuur in Brussel was.
is een zeer laat voorbeeld van art
nouveau in Brussel, een stijl die na de
Eerste Wereldoorlog algemeen werd
verlaten. De gevel is versierd met
een groot floraal sgraffitopaneel in
okergele tinten. Sommige motieven,
zoals de slingers van gestileerde
rozen, doen denken aan Paul Cauchie
(bezoek bij gelegenheid zeker eens
de persoonlijke woning van deze
kunstenaar in de Frankenstraat 5
in Etterbeek, de gevel is bijzonder
opmerkelijk). Bewonder ook de
sgraffitodecoratie onder het venster
die dezelfde geest ademt.
Vergelijk het huidige gebouw met de
oude foto: ziet u wat er veranderd is?
) Belgische Onafhankelijkheidslaan
Net als in de Pantheonlaan zijn
alle huizen gesigneerd. Probeer
ze te vinden.
Even kant: nrs. 82, 84, 90, 92, 94.
Oneven kant: nrs. 73, 77, 79, 81, 83, 85, 89, 91, 93.
à Segherslaan 77,
arch. Fernand Lefever, 1924
Deze woning, die invloeden vertoont
van de Weense Sezessionbeweging,
-
arch. L. en R. Bonne, 1960 (nr. 21)
en 1962 (nr. 44)
Deze twee hoekgebouwen, aan
weerszijden van de laan gelegen,
zijn door dezelfde architecten
ontworpen. De esthetiek van de
Expo 58-stijl komt duidelijk tot uiting
in de diverse materialen die gebruikt
werden voor de gevels en inkomhallen:
geglazuurde bakstenen, mozaïeken,
keramiek, exotische houtsoorten,
enz. Omwille van de diversiteit zijn
de helderblauwe mozaïekpanelen bij
de twee gebouwen anders geplaatst:
verticaal bij het ene, horizontaal
bij het andere. Ook de hoeken zijn
verschillend uitgewerkt. Bij het
ene gebouw is de hoek afgesneden
waardoor er drie gevels zijn, bij het
andere vormen de twee gevels een
rechte hoek.Werp in het voorbijgaan
een blik op de mooi geëmailleerde
deurklink van nr. 44.
Wandel verder door de Segherslaan
en sla linksaf aan de Vrijheidslaan.
54, arch. R. Claeys, 1936
Dit kleine appartementsgebouw dat
volledig symmetrisch is opgebouwd
over de twee hoekgevels, draagt
duidelijk de stempel van het
modernisme. Bemerk de sobere
lijnen en de bepleisterde afgeronde
balkons met buisvormige leuningen.
Zoals u ziet, wordt vooral de hoek
sterk benadrukt met een spel van
in- en uitsprongen. Oorspronkelijk
was een handelszaak gevestigd op
de begane grond. Bekijk aandachtig
de helder gekleurde gevelbekleding
rond de vitrine die versierd is met
hemelsblauwe spikkels!
Als u de Belgische Onafhankelijkheidslaan naar rechts volgt, kunt u talrijke
woningen in art-decostijl ontdekken.
Een ervan is met zijn twee patrijspoorten typisch voor de zogenaamde
pakketbootstijl. Ziet u het?
-
a
- Segherslaan 21 et 44,
renaissancestijl die in de tweede helft
van de 19de eeuw in de mode was. Ze
zijn symmetrisch maar verschillen door
de kleur van hun baksteenbekleding:
geel op nr. 29 en rood op nr. 31.
Ziet u nog andere verschillen?
a Vrijheidslaan 42-44,
34-36, 28-30, 10-12
Deze neoclassicistische dubbelhuizen
zijn gebouwd in 1882 en behoren tot de
oudste van de wijk. De wit gepleisterde
gevels zijn zeer sober. Opvallend aan
deze dubbelhuizen is dat ze elkaars
spiegelbeeld zijn: bij het ene is de
ingang links, bij het andere rechts!
z Vrijheidslaan 29-31
Deze twee trapgevelhuizen uit 1881
zijn gebouwd in neo-Vlaamse
Nr 88.
Lefever, altijd maar Lefever!
Deze laan zou gerust zijn naam
kunnen dragen, want tussen 1923
en 1931 bouwde hij hier maar liefst
veertien woningen, verdeeld
over de even en oneven nummers.
Deze architect beoefende met
groot gemak verschillende stijlen:
eclecticisme, art nouveau of art deco,
hij kon het allemaal.
)
)
Balkon, muurankers, …
ç
a
z
z
JEU / SPEL
1. Trouvez les détails
au cœur de la basilique
La Basilique nationale du Sacré-Cœur n’est pas une église comme
les autres. Voulue par le roi Léopold II, c’est un monument national,
construit sur un plateau qui domine la ville de Bruxelles. C’est
aussi une des plus grandes basiliques du monde, après la
Basilique Saint-Pierre de Rome.
N’hésitez pas à faire, extérieurement, le tour du monument.
Vous verrez que tous les volumes convergent vers le dôme (X).
Du côté du parc, l’édifice est précédé d’escaliers monumentaux
et d’un narthex à cinq arcades (Y). Les deux parties du transept
se terminent chacune par cinq chapelles rayonnantes : elles sont
dédiées aux neuf provinces et à la colonie du Congo (Z) et affirment
le caractère national de l’édifice.
Les photographies dans les médaillons représentent du mobilier
ou des objets liturgiques. Promenez-vous dans l’église pour
tenter de les retrouver et inscrivez dans la première bulle le
numéro qui correspond à leur emplacement sur le plan.
2. Trouvez le terme juste
Comme vous allez le découvrir, le vocabulaire liturgique est tout
à fait spécifique. Trouvez la correspondance entre le détail et
son appellation et inscrivez cette lettre dans la seconde bulle.
Solutions du jeu ? Voir sur le rabat des cartes
A.autel
B.confessionnal
C.lutrin
D.fonts baptismaux
E. crucifix
F. tabernacle
G.bénitier
H.tintinnabule (clochette)
I. conopée (baldaquin)
J. orgue
Z
6
2
7
10
8
9
X
Y
3
1
4
5
Z
In het hart van de basiliek
De Nationale Basiliek van het Heilig Hart is geen kerk als alle
andere. Gebouwd op aandringen van koning Leopold II is het een
nationaal monument, gelegen op een hoogte die de stad Brussel
domineert. Het is ook een van de grootste basilieken ter wereld,
na de Sint-Pietersbasiliek in Rome.
Neem rustig de tijd om langs buiten helemaal rond de basiliek
te wandelen. U zult zien dat alle volumes gericht zijn op de
koepel (X). De hoofdingang, langs de kant van het park, wordt
voorafgegaan door een brede monumentale trap en een narthex
of portaal met vijf arcaden (Y). De twee delen van het transept
eindigen elk op vijf straalvormige kapellen die gewijd zijn aan de
negen Belgische provincies en de vroegere kolonie Congo (Z).
Ze onderstrepen het nationale karakter van de basiliek.
1. Vind de details
De foto’s in de medaillons tonen kerkmeubilair of liturgische
voorwerpen. Probeer ze te vinden terwijl u door de kerk wandelt
en schrijf in de eerste cirkel het nummer dat overeenstemt met
hun plaats op het plan.
2. Vind de juiste term
Zoals u zult zien, heeft de katholieke liturgie haar eigen specifieke
woordenschat. Vind de overeenkomst tussen het detail en zijn
benaming en noteer deze letter in de tweede cirkel.
Oplossingen van het spel? Zie omslag
A.altaar
B.biechtstoel
C.koorlessenaar
D.doopvonten
E. kruisbeeld
F. tabernakel
G.wijwatervat
H.tintinnabulum (klokje)
I. conopeum (baldakijn)
J. orgel