Periodiek bericht 2016

Commentaren

Transcriptie

Periodiek bericht 2016
Periodiek Bericht
Onderzoek en Ontwikkeling
i n Ke m p e n h a e g h e
Samen kom je verder
1
1
Maart 2016
i n h o u d s o p g av e
VOORWO O R D 3
VE RANT WO O R DI N G 4
C LINICI EN T ECHN I CI SAM EN O P ZO EK
NAAR N I EUWE PER SPECT I EVEN 5
1. 2. 3.
4.
5.
6.
7.
8.
2
Strategisch samenwerken vergroot perspectief
Neu3Ca, van veroudering tot beeld
Impuls-2 zoekt slaapzorg dichtbij patiënt De werking van transcraniële magneetstimulatie (TMS)
Begrijpen van werking magnetische velden en het brein?
Het oog vertelt meer
Brein op een chip
TU/e en Philips met fMRI naar neurofeedback
7
11
15
19
23
27
31
35
AFGERONDE PHD-STUDIES
37
LOPENDE ONDERZOEKEN PROMOVENDI
40
PUBLICATIES
46
INTERNATIONAL SCIENTIFIC ADVISORY BOARD
59
v o o rw o o r d
Onderzoek en ontwikkeling 2014-2015: Allen beter worden is de uitdaging
In onderzoek is samenwerking vandaag de dag eerder regel dan uitzondering. Kennis­
instituten, zorginstellingen en marktpartijen delen infrastructuren, kennis en expertise
waarmee ze elkaar op weg naar het beste eindresultaat versterken. Clinici en technici
werken samen aan onderzoeksvragen van de werkvloer voor nieuwe diagnosetechnieken
en behandelmethoden die worden ingebed op diezelfde werkvloer. Of ze werken samen
in de zoektocht naar nieuwe innovatieve richtingen die vragen om vervolgonderzoek
door promovendi of leiden tot nieuwe producten en behandelmethoden waarvoor
­samenwerking met het bedrijfsleven noodzakelijk is.
Samen werken we aan het opheffen van barrières zodat de zorg beter wordt, talent zich
kan ontplooien, technieken bewezen toegankelijk en toepasbaar worden en klinische
data inzetbaar zijn in onderzoek. Coalities, samenwerkingsverbanden en netwerkverbanden worden breed gezocht en gevonden. In domeinen die de specialisatiegebieden
van Kempenhaeghe raken, hebben we in de periode 2014-2015 in toenemende mate
opgetrokken met de academische medische en zeker ook de technologische wereld.
In een groter verband - als het gaat om het samenbrengen van ondernemerschap,
­innovatie en ­educatie in gezond leven en actief ouder worden - zijn in het Neu3Ca-­
project stappen gezet met steun van het Europese Instituut voor Innovatie en Technologie
(EIT-Health).
Samenwerken gaat daarbij door alle lagen van de organisaties heen. Van een rector
magnificus die spreekt met de raad van bestuur van Kempenhaeghe tot studenten en
promovendi die bijdragen aan het vinden van relevante puzzelstukjes. Samenwerken
vanuit de verschillende werelden gaat ook over elkaar leren kennen en elkaars taal
­leren spreken. Technici, clinici en onderzoekers van bedrijven trekken met elkaar op
in langdurige trajecten en vinden niet vanzelfsprekend dezelfde aspecten belangrijk.
Dat maakt dat samenwerken gaat over blijven afstemmen en elkaar vinden vanuit de
eigen identiteit. In keuzes, focus en prioriteiten, nu en in de toekomst.
In deze uitgave van het Periodiek Bericht leest u meer over studies en programma’s
­waarin Kempenhaeghe samenwerkt met belangrijke partners als academische kennis­
instituten en het bedrijfsleven. In diverse vormen worden dit soort samenwerkingen
­geformaliseerd. Doel is steeds te werken aan een beter perspectief voor onderzoek en
­uitkomsten, zodat de zorg voor de patiënt en uiteindelijk zijn kwaliteit van leven verbetert. Daarvan allen beter worden en de win-win-situaties blijven vinden, is de uitdaging.
prof. dr. Paul Boon
prof. dr. Bert Aldenkamp
directeur sector Onderzoek & Ontwikkeling secretaris sector Onderzoek & Ontwikkeling
KempenhaegheKempenhaeghe
3
v e r a n t w o o r d i n g
Iedere twee jaar rapporteert Kempenhaeghe over haar productie op het vlak van
Onderzoek & Ontwikkeling. Deze rapportage gaat over 2014 en 2015. Het betreft
enerzijds een formele rapportage met als kern de publicaties in peer-reviewed
internationale vaktijdschriften, maar we geven ook een inkijk in een aantal lopende
onderzoekingen. Deze uitgave biedt een illustratie van vooral die projecten waarin
­clinici en technici gezamenlijk op zoek zijn naar betere en nieuwe perspectieven voor
diagnostiek en behandeling van epilepsie, slaapstoornissen of neurologische leer- en
ontwikkelingsstoornissen.
Uiteraard is deze productie niet alleen ‘binnen’ Kempenhaeghe tot stand gekomen maar
in samenwerking met vele partners: we werken aan wetenschappelijk onderzoek in
­actieve netwerken. Zonder exclusief te zijn, zijn daarbij de belangrijkste partners het
Maastricht UMC +, de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) en het Universitair
Ziekenhuis Gent. Ook noemen we graag collega-instituut SEIN in Heemstede en in
Zwolle. Daarnaast werken we samen met vele andere academische partners. We zetten
graag in op continuering van al deze samenwerkingen in de komende jaren.
Dagelijks Bestuur Sector Onderzoek & Ontwikkeling:
prof. dr. A.P. Aldenkamp, secretaris Sector Onderzoek & Ontwikkeling Kempenhaeghe
prof. dr. J.B.A.M. Arends, voorzitter medisch-ethische commissie
prof. dr. P.A.J.M. Boon, directeur Onderzoek & Ontwikkeling Kempenhaeghe
dr. L.M.C. Gottmer - Welschen, manager Sector Onderzoek & Ontwikkeling Kempenhaeghe
dr. A.J.A. de Louw, medisch directeur Academisch Centrum voor Epileptologie
prof. dr. D.A.A. Pevernagie, medisch hoofd Centrum voor Slaapgeneeskunde
4
CLINICI EN TECHNICI SAMEN OP ZOEK
NAAR NIEUWE PERSPECTIEVEN
5
werelden
smelten
samen
6
1. (directeur Onderzoek & Ontwikkeling Kempenhaeghe)
PROF. DR. P.A.J.M. BOON
(hoogleraar faculteit Electrical Engineering, TU/e)
PROF. DR. IR. J.W.M. BERGMANS
Strategisch samenwerken
vergroot perspectief
“De samenwerking van Kempenhaeghe met de TU/e is er één met een rijk verleden
en raakt steeds breder ingebed”, zegt prof. dr. ir. Jan Bergmans van de Eindhovense
universiteit. Prof. dr. Paul Boon, directeur Onderzoek & Ontwikkeling Kempenhaeghe vult hem aan: “Een aantal jaren geleden werd de samenwerking tussen ons en
de TU/e geformaliseerd. Dergelijke samenwerking vanuit onze expertise met kennisinstituten en marktpartijen versterkt alle partijen, zorgt voor een beter p
­ erspectief
voor onderzoek en draagt bij aan betere patiëntenzorg.”
Professor Bergmans: “Er is inmiddels een steeds breder wordend besef, van politiek tot
in de kennisinstellingen zelf, dat de academische excellentie de maatschappelijke
­impact kan en moet versterken. Gezamenlijke onderzoeken moeten niet alleen maar
leiden tot een wetenschappelijke publicatie. Het gaat erom dat we samenwerken aan de
maatschappelijke impact, zoals het verbeteren van de kwaliteit van leven van de
­patiënt. Dat vraagt om een gedragen visie en aanpak en om een samenwerking met
partijen als Kempenhaeghe die zaken in huis hebben die wij ontberen zoals klinische
kennis, klinische data en de klinisch-technische infrastructuur.”
O p m aat n aar b ete r
Professor Boon haakt daarop in: “Een samenwerking met een partij als de TU/e
­vergroot onze mogelijkheden. In de zorg in slaap en epilepsie zien we de kansen in
technologische nieuwe mogelijkheden voor diagnose en behandelingen. Dat vergroot
het perspectief voor onze patiënten. Daarnaast opent de samenwerking nieuwe wegen
naar gelden voor relevant onderzoek. Tegelijk hebben we in Kempenhaeghe aandacht
voor academische samenwerkingsverbanden waar de patiënt directer van profiteert.
Het Academisch Centrum voor Epileptologie van Kempenhaeghe en Maastricht UMC+
beoogt daadwerkelijk klinische verbetering van patiëntenzorg in epilepsie tot stand te
brengen. Inmiddels worden dergelijke relaties ook opgezocht door ons Centrum voor
Slaapgeneeskunde. Intensief samenwerken leidt tot tastbare resultaten waar de zorg
voor patiënten nu en straks mee verder kan.”
7
B reed ve rbo nde n
“De samenwerking met de TU/e heeft een steeds steviger fundament”, vervolgt
­professor Boon. “Natuurlijk vanuit het Academisch Centrum voor Epileptologie,
maar ook vanuit het Centrum voor Slaapgeneeskunde lopen er al tientallen jaren
­verbindingen. Zowel prof. dr. Johan Arends als prof. dr. Bert Aldenkamp zijn hierin
vanuit Kempenhaeghe de verbindende personen geweest. Daarnaast zijn ons Centrum
voor Neurologische Leer- en ontwikkelstoornissen, onze Gedragswetenschappelijke
Dienst en ons onderwijsexpertisecentrum De Berkenschutse partners voor de TU/e.
Vanuit al deze disciplines werken we samen met faculteiten zoals Electrical Engineering, Biomedical Engineering en Industrial Design. Additioneel daaraan wordt er
­samengewerkt met het bedrijfsleven, met partijen als Philips Research en Medtronic.”
Kruis be stui vi ng
Professor Bergmans: “Eén van de belangrijke uitdagingen in het zoeken en vinden van
de samenwerking is dat er verschillende werelden samensmelten: zorg, onderwijs,
­kennis en commercie. Hierin werken andere mensen die een andere taal spreken met
andere belangen. Die samenwerking, van pril idee tot tastbaar product is mensenwerk.
Samen met onder meer Paul Boon probeer ik vanuit het enthousiasme voor de mogelijkheden een structuur te creëren waarin mensen elkaar vinden, van elkaar leren en
­elkaars problemen begrijpen. Dan kan het gaan om het vinden van topics die maximaal
kans op succes bieden, de coördinatie van onderzoek door goede begeleiding, het
­faciliteren van de onderzoekers of om afstemming op het hoogste niveau, samen met
de colleges van bestuur. Verbindende personen als Bert Aldenkamp of Johan Arends
zijn hierin essentieel.”
8
9
Werken
VANUIT
het
hart
10
2. PROF. DR. A.P. ALDENKAMP
(secretaris Onderzoek & Ontwikkeling Kempenhaeghe)
DR. A.J.A. DE LOUW
DR. S. ZINGER
(medisch directeur Academisch Centrum voor Epileptologie)
(postdoc/universitair docent Video Coding & Architectures)
Neu3Ca, van veroudering
tot beeld
“Het Neu3Ca-project kent drie zuilen”, zegt prof. dr. Bert Aldenkamp.
“In dit programma lopen onderzoeken naar neurodegeneratie, neuro-imaging
en neurostimulatie. Het is een breed samenwerkingsproject dat over afdelingen,
instellingen en grenzen heengaat. Partners worden gevonden in de faculteiten
Electrical Engineering, Biomedical Engineering, Mechnical Engineering van de
TU/e, binnen het ziekenhuis van de Universiteit Gent, in het Maastrichtse
UMC+ en binnen Kempenhaeghe. Daarbij worden industriële partijen als
­Philips en Medtronics betrokken.”
“Neu3Ca richt zich op versnelde cognitieve veroudering bij mensen met epilepsie,
g­ ebruik makend van drie invalshoeken. In de benaming Neu3Ca zit allereerst de Ca;
dat staat voor Cognitive ageing. De Neu3 staat voor drie keer een neurologische
­invalshoek: neurodegeneratie, neuroimaging en neurostimulatie. Allereerst neurodegeneratie. We hebben ontdekt dat een specifieke groep versnelde achteruitgang van
het cognitief functioneren kent”, gaat professor Bert Aldenkamp verder. “Bij hen zien
we in korte tijd een cascadisch verval dat zich stabiliseert op een lager niveau. Deze
patiënten d
­ ementeren niet maar hebben wel oorspronkelijk een hoger niveau van
functioneren gekend. We horen internationaal dat dit wordt herkend. Dat fenomeen
willen we verklaren. Mogelijk leidt dat tot meer inzicht in cognitieve veroudering in
algemene zin.”
I m ag in e
“De voordelen van het Neu3Ca project zijn divers”, geeft dr. Anton de Louw, medisch
hoofd van het Academisch Centrum voor Epileptologie, aan. “Op het gebied van
­neuroimaging hopen we in samenwerking met de TU/e de netwerken en veranderingen
daarin bij veroudering in beeld te brengen. Dat kan tot verrassende inzichten leiden.
Met deze tweede invalshoek kunnen we meer begrijpen en verklaren over het proces
van de versnelde veroudering. Daar werken we strategisch aan met top-clinici en
­top-technici.”
11
Gezonde r o ud
“In neurostimulatie zien we mogelijkheden om in te grijpen op de versnelde veroudering”, vervolgt professor Aldenkamp. “Met Philips verkennen we of met fMRI neurofeedback, vertraging van de veroudering mogelijk is. De muziek van Bach, als het ware
muzikale wiskunde, laat ook veranderingen zien in functioneel herstel van de patiënt.
In Gent worden successen geboekt met transcraniële magnetische stimulatie.
Dat vraagt om onderzoek met elkaar in een brede structuur die momenteel wordt
­opgebouwd. Het hart is Neu3Ca. Hier komen clinici en technici in samen om hun bijdrage te leveren tegen versnelde cognitieve veroudering bij mensen met epilepsie.”
12
13
MINDER
ingrijpende
TECHNIEKEN
14
3. DR. S. OVEREEM MD
(arts/onderzoeker Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe,
docent/onderzoeker TU/e)
PROF. DR. D.A.A. PEVERNAGIE
(medisch hoofd Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe)
Impulse-2 zoekt slaapzorg
dichtbij patiënt
Een fundamenteel onderzoeksgebied waarop het Centrum voor Slaapgeneeskunde
Kempenhaeghe de samenwerking aanging met Philips en de TU/e-faculteiten
Industrial Design en Electrical Engineering ligt op het gebied van ‘advanced sleep
monitoring’. In deze lijn ondersteund door een Impulse 2-subsidie wordt gemikt
op het ontwikkelen van vooruitstrevende meettechnieken voor slaap en slaapstoornissen. Idealiter voor een langere periode in de comfortabele thuisomgeving
van de patiënt.
Dr. Sebastiaan Overeem is bij het Centrum voor Slaapgeneeskunde werkzaam als arts/
onderzoeker. Hij coördineert diverse onderzoekslijnen. Daarnaast is hij werkzaam als
docent/onderzoeker binnen de faculteit Industrial Design van de TU/e. Hij vertelt dat
de samenwerking binnen Impulse-2 een gedegen afstemming vraagt: “Er zijn ongeveer
85 verschillende slaapstoornissen bekend. Zo’n 10% van de Nederlanders lijdt aan een
of andere vorm. Het is dus belangrijk te kijken hoe je samen de breedte en de diepte
van onderzoek vindt en bewaakt. Waar gaan we naar kijken en wat is interessant?
­Samen met prof. dr. Jan Bergmans en Philips zoeken we hierin de afstemming tussen
de insteek vanuit onze werelden.”
C om f ort d oor h i ghte ch
“We leven in een tijd met technieken die steeds minder ingrijpend kunnen zijn tijdens
het volgen voor diagnose en behandeling van patiënten”, vertelt prof. dr. Dirk Pevernagie.
“Makkelijker toegankelijk en minder omslachtig. Nog niet zo lang g­ eleden was het in ons
opnamecentrum in Kempenhaeghe nodig dat mensen tijdens een opname door draden
gekoppeld waren aan onze systemen. Tegenwoordig kan dat via Wifi ook draadloos zodat
de patiënt zich vrijer kan bewegen. Dergelijke systemen worden ook steeds mobieler.
We willen hierin verder kijken naar diagnostische instrumenten in kleine behuizingen en
minimalistische techniek, of naar communicatieve applicaties voor afgestemde behandelmogelijkheden. Dat brengt de zorg dichterbij de patiënt en leidt mogelijk tot betere zorg
door bijvoorbeeld diagnostiek op afstand in de eigen thuisomgeving van de patiënt.”
15
Im p ulse 2 e n ve rde r
Tijdens het internationaal klinisch congres van Kempenhaeghe in maart 2016 is de
kick-off van het Impulse 2-programma. Sebastiaan Overeem: “De eerste onderzoeks­
trajecten die bekend zijn, komen uit onze klinische praktijk. GZ-psycholoog Laury
Quaedackers zal zich richten op narcolepsie bij kinderen. En arts Nele Vandenbussche
focust zich op de ademhalingsinspanning tijdens slaap van volwassen. Het komende
jaar hopen we dat vanuit alle richtingen uit te breiden naar zeven volwaardige PhD’s.
Daarnaast richten we ons met kruisaanstellingen op het wederzijds uitbreiden van de
samenwerking.” Professor Pevernagie tot slot: “We staan aan de vooravond van het
­vormen van een academisch netwerk in slaapgeneeskunde. Daarin trekken we op met
partners als de TU/e, Ciro+ en Maastricht UMC+. We kijken samen over grenzen waar
we kunnen leren van anderen. Dit soort samenwerkingen zijn essentieel zodat er
­concrete toepassingen voor de slaapgeneeskunde in Nederland worden gevonden die
bewezen effectief en efficiënt zijn.”
16
17
De
VERTAALSLAG
in
beeld
18
4. DR. IR. R.M.H. BESSELING
IR. D.C.W. KLOOSTER, PHD-STUDENT
(faculteit Electrical Engineering, TU/e)
(faculteit Electrical Engineering, TU/e)
De werking van
transcraniële magneet­
stimulatie (TMS)
Promovenda Debby Klooster van de faculteit Electrical Engineering van de TU/e
werkt binnen het overkoepelende Neu3Ca-project aan een onderzoek om de
­werking van TMS beter te begrijpen. “De fundamentele insteek is kijken hoe TMS
ingrijpt op het brein en om te onderzoeken wat er dan verandert. Het ultieme
doel is om zo te ontdekken of en hoe ingrijpen met deze niet-invasieve techniek
kan leiden tot klinische verbeteringen in patiënten met neurologische en psychologische aandoeningen.”
TMS is een stimulatie van de hersenen door elektromagnetische pulsen. Simpel gezegd
wordt een spoel op het hoofd van de patiënt geplaatst. De pulsen die in de spoel
­worden opgewekt kunnen gericht ingrijpen op kleine gebieden in het brein. TMS is
een goedgekeurde behandeling voor depressie en mogelijk zijn er andere toepassingen.
Studies wijzen bijvoorbeeld op bijeffecten als een verbetering van het geheugen en
­mogelijk invloed op het beïnvloeden van veroudering.
K l in is ch e in f ras t ructuur no di g
Voor haar promotieonderzoek is Debby Klooster werkzaam op de TU/e, in Kempenhaeghe en ook met grote regelmaat in het universitair ziekenhuis van Gent. “Het onderzoek vraagt om een behoorlijke technische infrastructuur en kennis van de klinische achtergronden”, vertelt ze. “We proberen het effect van TMS zichtbaar te maken
met behulp van verschillende MRI-technieken. Patiënten krijgen eerst een zogenoemde
baseline MRI, voordat er stimulatie is toegediend. Na het stimulatieprotocol, dat op
veel verschillende manieren uitgevoerd kan worden, gaat de patiënt weer in de MRI.
Op deze manier kunnen we de scans vóór en na stimulatie bekijken en eventuele
­veranderingen linken aan die stimulatie. In de pilotstudie voor epilepsiepatiënten die
nu loopt in het ziekenhuis van Gent wordt ook een EEG geregistreerd tijdens de stimulatie. Al die facetten maken dat een vaste klinische omgeving noodzakelijk is en Gent
19
biedt dergelijke faciliteiten. Daarbij is men daar ervaringsdeskundig op het gebied van
hersenstimulatie.”
S ynerge ti sche kra chte n
“De combinatie van clinici en technici is relevant”, aldus dr. ir. René Besseling.
Hij is vanaf 1 maart 2016 als program director vanuit de faculteit Electrical Engineering betrokken bij de coördinatie van het Neu3Ca-project. “Wellicht is het mogelijk om
met deze vorm van stimulatie de cognitie te normaliseren bij bijvoorbeeld mensen met
epilepsie en cognitieve problemen. Als technici willen we niet alleen begrijpen hoe
het brein werkt, maar die kennis ook toepassen. Daar heb je elkaar voor nodig.”
Debby Klooster vult hem aan: “Clinici kunnen uitleggen hoe de fysiologisch anatomische kant werkt. Ik bereken en bestudeer zaken die aanvullend zijn. Als mijn klinische
collega dat vervolgens kan vertalen naar de werking van het brein, dan wordt het pas
echt interessant. Zo bereiken we een synergetisch effect en wordt het meer dan alleen
fundamenteel onderzoek.”
Actiev e co ö rdi na ti e
René Besseling gaat verder: “De organisatorische samenhang met medewerkers uit
Gent, Heeze en Eindhoven vanuit verschillende achtergronden is uitdagend. Mijn taak
is het om vanuit het overkoepelende project Neu3ca waarbinnen deze studie valt,
de samenhang te bewaken en te coördineren. Het gaat er daarbij ook om elkaar op de
hoogte te houden van het verloop. Debby is veelvuldig in Gent te vinden en eenmaal
per kwartaal spreken we met alle leden uit het project via een videoconferentie.
Langzaam leren we zo elkaars taal spreken. Stapje voor stapje komen we zo dichter tot
elkaar. Momenteel vertalen we de klinische vraag nog naar een technische probleemstelling. Het uiteindelijke doel is om de cirkel rond te krijgen zodat de patiënten echt
daadwerkelijk verbeteren na stimulatie.”
20
21
PUZZELEN
op
een
fundament
22
5. IR. M.J.R.A. VAN ROSSUM
(faculteit Electrical Engineering, PHD-student TU/e)
PROF. DR. IR. A.G. TIJHUIS
(hoogleraar faculteit Electrical Engineering, TU/e)
Begrijpen van werking
magnetische velden en
het brein
“De grootste uitdaging is dat we nog niet zoveel weten over de werking van magnetische pulsen op het brein”, vertelt prof. dr. ir. Anton Tijhuis. Professor Tijhuis
werkt binnen de faculteit Electrical Engineering van de TU/e in de groep Elektromagnetisme. “Als groep werken we ongeveer tien jaar, een relatief korte tijd, aan
studies rond de invloed van magnetische velden op gezondheid. Sinds een aantal
jaren kijken we daarbij naar de werking op de hersenen. Jonge onderzoekers als
Maarten van Rossum en Elles Raaijmakers kijken naar deelvragen om meer zicht
te krijgen op de invloeden van magnetische velden op het brein.”
“Het is logisch dat we hiermee bezig zijn want in het klinische veld worden al wel
­bewezen effectieve methodieken gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan Nervus Vagus
­Stimulatie waarbij er op een epileptische aanval wordt ingegrepen met elektrostimu­
latie. Dat blijkt te werken maar hoe precies is de grote vraag. Als we dat begrijpen,
kunnen we mogelijk gerichtere technieken ontwikkelen en inzetten. We kunnen hier
iets betekenen dat maatschappelijk relevant is. Dat hoort ook bij onze universitaire
taak”, aldus professor Tijhuis.
B ek ende tech nieke n
“Bijzonder is dat de werking van de technieken die we inzetten vaak beproefd zijn.
In wezen maakt het niet uit of we voor Defensie een antenne maken waarmee we een
signaal over een afstand van 200 kilometer op een specifiek gebied kunnen richten, of
dat we een antenne maken waarmee we een doelgebied in de hersenen willen bereiken.
Natuurlijk is er sprake van een andere schaalgrootte maar de principes blijven hetzelfde.
Wat wel belangrijk is, dat we meer zicht krijgen op de werking en eigenschappen van
het medium waarop we magnetische velden richten.”
23
B elan g va n be gri p
Maarten van Rossum werkt aan een promotietraject onder begeleiding van p
­ rofessor
Tijhuis en professor Aldenkamp waarin hij een stuk software schrijft om de werking
van magnetische velden op verschillende media beter te begrijpen. “Dit is b
­ elangrijk
omdat we weten dat elke persoon anders reageert op bijvoorbeeld een b
­ ehandeling en
dat dit van moment tot moment kan verschillen. Dat impliceert dat een generieke
­behandelmethode mogelijk minder effectief is. Om zo nauwkeurig mogelijk te kunnen
meten en ingrijpen, willen we dus weten wat de eigenschappen zijn van het medium
waarop je een magnetisch veld richt. Als we weten wat magnetische velden in verschillende media doen, dan kun je daarin andersom redeneren en aan de hand van het veld
de eigenschappen van het medium definiëren.”
B ijdrage a l s mo ti va ti e
“Het is mijn ambitie om met dit onderzoek een kleine bijdrage te leveren aan een maatschappelijk relevante uitdaging”, vervolgt Maarten. “De vertaalslag van de medische
wereld naar de technische kant heeft daarbij alle aandacht. Medisch specialisten zijn
pragmatisch en richten zich voornamelijk op een effectieve werking. Wij willen graag
weten wat daaraan ten grondslag ligt. Het is bottom-up versus top-down maar in beide
gevallen gaat het om de toepasbaarheid van de methode. Ik hoop daar een puzzelstukje
zichtbaar te maken. Als faculteit en universiteit vinden we dit belangrijk. Dat blijkt niet
alleen uit de samenwerking met het klinische veld. Maar ook uit de samenwerking van
diverse faculteiten binnen onze eigen groep en faculteitoverstijgend binnen de universiteit met als dagelijkse begeleiders Rob Mestrom en René Besseling. En uit het feit dat
we hiervoor zelf gelden beschikbaar hebben gemaakt. Gezien de maatschappelijke
­relevantie zou meer aandacht vanuit subsidieverschaffers voor de doorbraken in deze
nog jonge combinatie van vakgebieden een waardevolle aanvulling zijn.”
24
25
SAMEN
kijken
samen
LEREN
26
6. DRS. J. PEIJNENBORGH, PHD-STUDENT
(psycholoog in opleiding tot GZ-psycholoog Centrum voor
Neurologische Leer- en ontwikkelingsstoornissen Kempenhaeghe)
PROF. DR. M. RAUTERBERG
(hoogleraar faculteit Industrial Design, TU/e)
Het oog vertelt meer
In een lopend promotieonderzoek onder supervisie van de promotoren prof. dr.
Hans Vles en prof. dr. Bert Aldenkamp en copromotor dr. Jos Hendriksen verzamelde drs. Janneke Peijenborgh data waarmee ze in 2017 uitspraken hoopt te doen
rond tijdsbesef bij gezonde kinderen en bij kinderen met een neurologisch gebaseerde leer- of ontwikkelingsstoornis. Ze blikt terug op samenwerking hierin met
de TU/e. “In het beginstadium werd er met de Thaise PhD-student Pongpanote
Gonsook een interactieve diagnostische videogame ontwikkeld. Later werkte de
universiteit mee aan het verwerken van de berg data tot informatie.”
Eind januari 2016 promoveerde haar technische tegenhanger op het proefschrift ‘Interactive Diagnostic Game for Time Perception’. Met de door het team van Kempenhaeghe
en TU/e ontwikkelde game Timo’s Adventure kunnen zogenoemde blikdata worden
­gevangen. Al ruim 25 jaar is blikbeweging expertise van prof. dr. Matthias Rauterberg
van de faculteit Industrial Design, afdeling Designed Intelligence, die als promotor de
supervisie van de diagnostische computergame voerde. “Het oog is een bijzonder zintuigelijk orgaan”, vertelt de professor. “Het is visueel waarneembaar dat het beweegt en
daarmee is het meetbaar waar iemand naar kijkt, hoe lang of dat er afleiding zit in zijn
of haar blikveld. Dat levert ontzettend veel gegevens op voor analyse.”
I n s trum en t in onde r z o e k
“We gebruiken de game om te onderzoeken of er verschillen zijn in hoe gezonde kinderen en hoe kinderen met een reeds gediagnosticeerde leer- en ontwikkelingsstoornis
het spel spelen. De perceptie van tijd is van wezenlijk belang voor cognitief en sociaal
functioneren. Daarom kijken we naar thema’s die samenhangen met tijd zoals werk­
geheugen, reactietijden, tijdsproductie, inhibitie en planning en kijken we naar zaken
als waar het kind precies naar kijkt, hoe lang of hoe snel het reageert. Mogelijk is de
game een bruikbaar aanvullend instrument voor diagnose”, vertelt Janneke.
Toek om s tm u ziek
“Om de game nog beter bruikbaar te maken, als een echt diagnostisch instrument, is
verder onderzoek nodig”, vult professor Rauterberg aan. “Er liggen mogelijkheden om
27
dit verder te verbeteren. Een onderzoeksvraag zou kunnen zijn waardoor een kind in
het spel afgeleid wordt. In de game zijn bewust distractoren ingebouwd maar wellicht
zijn er voor een kind dat het spel speelt ook andere zaken die de blik afleiden.
Er liggen geweldige vragen waar jonge onderzoekers nog een mooie kluif aan kunnen
hebben en waarvoor al een goede basis ligt.”
28
29
Eindeloze
onderzoeksmogelijkheden
30
7. DR. R. LUTTGE
E.A.L. RAAIJMAKERS, MSC, PHD
(associate professor, faculteit Mechanical Engineering, TU/e)
(faculteit Electrical Engineering, PHD-student TU/e)
Brein op een chip
Binnen de afdeling Microsystems van de faculteit Mechanical Engineering TU/e
werkt associate professor Regina Luttge met haar team aan een ‘brein op een chip’.
Een structuur van hersencellen in de juiste morfologie driedimensionaal opgebouwd. Dat levert een stabiel minibrein in een volume van ongeveer 15 microliters
dat gecontroleerd testen in brede zin mogelijk maakt. Ook als het gaat om het beter
begrijpen van de werking van transcraniële elektrostimulatie oftewel TMS zijn experimenten met een minibrein mogelijk.
“De eerste stappen in de ontwikkeling zette ik ongeveer vijf jaar geleden bij de
Universiteit van Twente”, vertelt Regina Luttge. “We stuitten op signalen dat chips
waarop hersencellen als een soort tweedimensionaal tapijtje groeide in onderzoek niet
altijd functioneel waren. Daar zagen we mogelijkheden tot verbetering. Wellicht
schortte er iets aan het netwerk door de morfologie. De elektrode op een MEA
­(micro­electrode arrays, red.) zijn maar in een beperkt gebied beschikbaar dus wilden
we het in de hoogte zoeken. Die ontwikkeling wordt nu bij de TU/e afgerond en heeft
geresulteerd in ‘Brein op een chip’.”
U i tdag ing en
“De cellen die we gebruiken om een neuronaal netwerk te groeien, kennen allemaal
ongeveer dezelfde grootte waardoor we deze in een microzeef gecontroleerd kunnen
vangen. Dat kunnen we zo doen dat de eerste laag cellen contact maakt met de
­elek­troden geïntegreerd op de microzeef . De microbioreactor kan dan boven op de
elektrodenzeef geplaatst worden. De opbouw van een driedimensionale hersencellenstructuur wordt hierin gesteund door een gel. Een grote uitdaging bleek een methode
te vinden waardoor we in zo’n 3D-omgeving de cellen levend en stabiel konden houden.
Via een poreus membraan spoelen we nu voeding in en ongewenste afvalproducten uit.
Recentelijk ontving ik een ERC-Proof of Concept-beurs vanuit het European Research
Council waardoor we op zoek kunnen naar de brede toepasbaarheid van onze
­microsystemen voor minibreinen. Er is al veel internationale interesse voor gecontroleerd onderzoek, ook vanuit de industrie. We streven er in eerste instantie naar ons
­microbioreactorsysteem, vaak gewoon chip genoemd, aan neurowetenschappelijke
31
a­ fdelingen te geven om het groeien van hersenweefsel gezamenlijk nader te bestuderen
op bruikbaarheid van onze platformtechnologie voor hersenonderzoek De mogelijk­
heden zijn talrijk. Dat wordt ook binnen de TU/e gezien. Elles Raaijmakers toont zich
zeer geïnteresseerd.”
In h et l a b
Ir. Elles Raaijmakers staat nog aan het prille begin van haar promotietraject maar is
­enthousiast over de mogelijkheden die ze voor zich ziet. Ze zal vanuit de Elektro­
magnetismegroep van de faculteit Electrical Engineering bij de groep van professor
Luttge aansluiten en zich richten op de combinatie TMS en het minibrein. “Werken in
een biologische laboratoriumomgeving heeft niet direct iets met elektrotechniek te
­maken”, lacht Elles. “Gelukkig heb ik een minor Biomedische technologie gevolgd.
Het basale idee is, dat hier door gecontroleerde experimenten op celniveau meer
­geleerd kan worden over het ingrijpen met elektromagnetische velden in het brein.
En dat ik op zoek mag naar een hierin, hopelijk, onontgonnen gebiedje. Ja, dat is toch
fantastisch.”
Afstemmen
“Wat de exacte onderzoeksrichting wordt, weet ik nog niet. Ik doe momenteel
­ongelooflijk veel ideeën op waarin we nog antwoorden missen. Heel bijzonder is de
­samenwerking vanuit de Elektromagnetismegroep met professor Aldenkamp en professor Luttge. We leren van en bij elkaar en stemmen af over de mogelijkheden. Die lijken
eindeloos. Hoe geweldig zou het zijn om te ontdekken waarom effecten van TMS blijven hangen of op welke frequentie de koppeling tussen de velden en cellen het grootst
is en wat de effecten hiervan zijn op het brein. We weten al heel veel, maar hoe meer ik
lees, hoe meer ik zie dat we ook nog ongelooflijk veel niet weten over de werking en
invloeden van TMS.”
32
33
OVER
grenzen
werken
34
8. DR. R. LAMERICHS
(senior onderzoeker Philips Research)
TU/e en Philips met fMRI
naar neurofeedback
“Momenteel staan we aan het begin van een brede samenwerking in onderzoek
naar neurofeedback aan patiënten met versnelde cognitieve achteruitgang.
De gedachte is om vanuit fMRI de patiënt te helpen gebieden van het brein te
­stimuleren. Een onderzoek dat past binnen het Neu3Ca-project waarop we door
professor Bergmans van de TU/e werden gewezen en waarin partijen over grenzen
samenwerken. Vanuit Philips hadden we onszelf deze vraag op basis van de
literatuur ook gevormd”, vertelt senior onderzoeker dr. Rolf Lamerichs van
­Philips Research.
“Onze onderzoeksgroep binnen Philips Research concentreert zich op verbeteringen of
innovaties in beeldverwerkingstechnieken die via applicaties van Philips Healthcare de
zorg bereiken. Ik hou me daarin voornamelijk bezig met MR-imaging voor MRI/fMRI.
Samenwerking met de klinische wereld is hierin essentieel. We richten ons op verschillende ziektebeelden. Dat vraagt om input om de behoefte goed te begrijpen. De output
richt zich op die klinische setting. Onze producten en services moeten zich bewijzen in
de zorg voor de patiënt.”
E f f ectiev e h ers enspi nse l s
“Ook binnen Philips zet die samenwerking zich voort met collega-onderzoekers of
business developers. Ideeën moeten realiseerbaar blijken, zodat de patiënt er baat bij
kan hebben. Om het brein steeds beter te begrijpen, zijn er voor ons als nieuwsgierige
onderzoekers mensen met kennis over het brein nodig. Die vinden we in het veld.
Het begrijpen van de achtergronden is zinvol. Dat vraagt om aandacht voor de overdracht van kennis tussen alle partijen. In Kempenhaeghe vinden bijvoorbeeld voor de
groep die in dit project samenwerkt minicursussen plaats over de werking van het
brein. Dat maakt het werk heel uitdagend en spannend tegelijk. Ik leer steeds nieuwe
dingen, over de techniek, de signaalverwerking of op het gebied van neuroscience.”
35
Mog eli j khe de n vo o r pa ti ë nt
“Een resultante van die samenwerking is ook dat we het brein letterlijk steeds beter in
beeld krijgen. Binnen brein-imaging wordt steeds weer gekeken naar de veranderingen
in het brein op functionele gebieden. Daar zullen betere gerichtere therapieën uitkomen
bijvoorbeeld als het gaat om het ingrijpen op cognitieve veroudering. Dat biedt wellicht
mogelijkheden voor andere gebieden zoals ingrijpen op Parkinson, epilepsie of op
­neurologisch afwijkend gedrag. Op weg ernaartoe zijn er talloze technische vragen
waarvoor we de infrastructuur rond patiënten nodig hebben. Net als gelden of mensen
voor onderzoek. We hebben elkaar hard nodig. Alleen samen kunnen we dit doen.”
36
AFGERONDE PHD-STUDIES EN
LOPENDE ONDERZOEKEN PROMOVENDI
37
AFGERONDE PHD-STUDIES
dr. Judith van Andel:
Towards a multimodal system for nocturnal seizure detection
Universiteit Utrecht, 23 november 2015
Promotoren: prof. dr. K.C.B. Roes, prof. dr. J.B.A.M. Arends
Copromotor: dr. F.S.S. Leijten
dr. Kim Beerhorst:
Bone disease in chronic epilepsy
Universiteit Maastricht, 13 november 2015
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. R. van Oostenbrugge
Copromotor: dr. P. Verschuure
dr. ir. René Besseling:
Brain wiring and neuronal dynamics; advances in MR imaging of focal epilepsy
Universiteit Maastricht, 4 april 2014
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. ir. W. Backes
Copromotor: dr. J. Jansen.
dr. Saskia Ebus:
Interictal epileptiform activity as a marker for clinical outcome
Universiteit Maastricht, 27 mei 2015
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. J.B.A.M. Arends, prof. dr. P.A.J.M. Boon
dr. Sylvia Klinkenberg:
VNS in children
Universiteit Maastricht, 6 februari 2015
Promotoren: prof. dr. J.S.H. Vles, prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotor: prof. dr. H.J.M. Majoie
dr. Reina de Kinderen:
Health technology assessment in epilepsy
Universiteit Maastricht, 22 mei 2015
Promotoren: prof. dr. mr. S.M.A.A. Evers, prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotoren: prof. dr. H.J.M. Majoie, dr. D. Postulart
38
dr. Sylvie van der Kruijs:
Psychogenic non-epileptic seizures
Universiteit Maastricht, 24 juni 2014
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. K.E.J. Vonck
Copromotoren: dr. J.F.A. Jansen, dr. R.H.C. Lazeron
dr. Maartje Louter:
Sleep in Parkinson’s disease
Radboud Universiteit, 13 februari 2015
Promotoren: prof. dr. B.R. Bloem, prof. dr. D.A.A. Pevernagie
Copromotoren: dr. S. Overeem, prof. dr. J.B.A.M. Arends
39
LOPENDE ONDERZOEKEN PROMOVENDI
drs. E. Barendse
Neurocognitive factors in autism
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. R. Kessels
Copromotoren: dr. M. Hendriks, dr. J. Jansen
Gepland jaar van promotie: 2016
ir. A. Bernas
fMRI Neurodynamcis
Promotor: prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotoren: dr. ir. S. Zinger, dr. ir. R. Besseling
Gepland jaar van promotie: 2016
drs. Z. Bouman
Adaptation, standardization and validation of the Dutch version of the Wechsler Memory
Scale - fourth edition
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. R.P.C. Kessels
Copromotor: dr. M.P.H. Hendriks
Promotie 4 maart 2016
drs. L.E.M. Breuer
Cognitive deterioration in adult epilepsy: does Accelerated Cognitive Ageing exist?
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. P.A.J.M. Boon
Copromotoren: dr. A. de Louw, dr. R. Besseling
Gepland jaar van promotie: 2018
drs. M. Buskermolen
Auditief verstandelijk beperkten
Promotor: prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotor: dr. J. Hoekman
Gepland jaar van promotie: 2017
G. Chaitany Msc
MRI and fMRI in localization related epilepsy
Promotor: prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotoren: dr. ir. S. Zinger, dr. J. Jansen
Gepland jaar van promotie: 2016
40
drs. A.J. Colon
MMIND-E: MEG and MRI in diagnosis of epilepsy
Promotor: prof. dr. P.A.J.M. Boon
Copromotoren: dr. P.A.M. Hofman, dr. P.W.W. Ossenblok
Gepland jaar van promotie: 2016
ir. G.S. Drenthen
Longitudinal Early Epilepsy Study
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. J.S.H. Vles
Copromotoren: dr. J.F.A. Jansen, dr. ir. S. Zinger
Gepland jaar van promotie: 2019
drs. E. Fonseca Wald
Longitudinal Early Epilepsy Study
Promotor: prof. dr. J.S.H. Vles
Copromotoren: dr. S. Klinkenberg, dr. J. Hendriksen
Gepland jaar van promotie: 2019
drs. R. Geerlings
Transitieproblematiek bij jongeren met epilepsie
Promotor: prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotoren: dr. A.J.A. de Louw, dr. L.M.C. Gottmer-Welschen
Gepland jaar van promotie: 2016
drs. N. Gosens
The role of mitochondrial dysfunction in the development of refractory epilepsy
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. J.S.H Vles
Copromotor: dr. G. Hoogland, dr. R. Rouhl
Gepland jaar van promotie: 2017
ir. K.H.M. Hermans
Pre-surgical functional mapping in epilepsy using EEG and fMRI
Promotoren: prof. dr. P.A.J.M. Boon, prof. dr. R.M. Verdaasdonk
Copromotoren: dr. P.P.W. Ossenblok, dr. J.C. de Munck
Gepland jaar van promotie: 2017
41
drs. D.M. IJff
Cognitive effects of anti-epileptic drug treatment
Promotor: prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotoren: prof. dr. H.J.M. Majoie, dr. J.F.A. Jansen, dr. R.H.C. Lazeron
Gepland jaar van promotie: 2016
ir. D.C.W. Klooster PDeng
Transcranial magnetic stimulation: towards a deeper understanding of the mechanism of action
Promotor: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. P.A.J.M. Boon
Copromotor: dr. A. de Louw
Gepland jaar van promotie: 2018
drs. D.A.J.E. Lambrechts
Ketogenic diet therapies, treatment for children and adults with refractory epilepsy
Promotoren: prof. dr. H.J.M. Majoie, prof. dr. J.S.H. Vles, prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotor: dr. A.J. de Louw
Gepland jaar van promotie: 2016
L.A.M. Leenen MANP
Self-management in people with epilepsy
Promotoren: prof. dr. mr. S.M.A.A. Evers, prof. dr. C.M. Heugten
Copromotor: prof. dr. H.J.M. Majoie
Gepland jaar van promotie: 2016
ir. S.P.L. Meesters
Thalamo-cortical circuit identification using functional and structural connectivity analysis
Promotor: prof. dr. L.M.J. Florack, prof. dr. P.A.J.M. Boon
Copromotor: dr. P.P.W. Ossenblok
Gepland jaar van promotie: 2018
J.S. van Ool Msc.
Neuropsychiatric comorbidities in patients with epilepsy and an intellectual disability
Promotor: prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotoren: dr. J.G. Hendriksen, dr. J. Schelhaas
Gepland jaar van promotie: 2018
drs. J.C.A.W. Peijnenborgh
Time perception in children with ADHD
Promotoren: prof. dr. J.S.H. Vles, prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotoren: dr. J.G.M. Hendriksen, dr. P. Hurks
Gepland jaar van promotie: 2016
42
drs. L. Quaedackers
Intelligent systems for diagnosing and treating psychosocial aspects of narcolepsy
Promotor: prof. dr. P. Markopoulos
Copromotor: dr. S. Overeem
Gepland jaar van promotie: 2019
A.L. Raaijmakers MSc.
Modelling Transcranial Magnetic Stimulation
Promotor: prof. dr. ir. A.G. Tijhuis, prof. dr. A. P. Aldenkamp
Copromotoren: dr.ir. R.M.C. Mestrom, dr.ir. R.M.H. Besseling
Gepland jaar van promotie: 2019
ir. M.J.R.A. van Rossum
Neuronavigation by Modelling Electromagnetic Fields Generated by Transcranial Magnetic
Stimulation
Promotoren: prof. dr. A,P, Aldenkamp, prof. dr. ir. A.G. Tijhuis
Copromotoren: dr. ir. R.M.C. Mestrom, dr. ir. R.H.M. Besseling
Gepland jaar van promotie: 2019
ir. A. Sazonov
Epileptic seizure detection
Promotoren: prof. dr. J.B.A.M. Arends, prof. dr. ir. J.W.M. Bergmans
Copromotoren: dr. ir. P.A.M. Griep, dr. ir. P.J.M. Cluitmans, prof. dr. P.A.J.M. Boon
Gepland jaar van promotie: 2015
drs. F.M. Snoeijen - Schouwenaars
Neuropsychiatric comorbidities in patients with epilepsy and an intellectual disability
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp
Copromotoren: dr. J. Hendriksen, dr. J. Schelhaas
Gepland jaar van promotie: 2019
drs. J. van Tuyl
Post-stroke epilepsy; prevention and treatment
Promotoren: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. R. van Oostenbrugge
Copromotoren dr. L. van Raak, dr. R. Rouhl
Gepland jaar van promotie: 2017
drs. N.L.E. Vandenbussche
Assessment of respiratory effort during sleep: esophageal pressure versus noninvasive techniques
Promotoren: prof. dr. D.A.A. Pevernagie
Copromotoren: dr. S. Overeem
Gepland jaar van promotie: 2018
43
ir. T.M. van Veenendaal
Neurotransmitter metabolism of cognitive adverse events of antiepileptic drugs
Promotor: prof. dr. A.P. Aldenkamp, prof. dr. ir. W.H. Backes
Copromotor: dr. J.F.A. Jansen
Gepland jaar van promotie: 2017
drs. L. Wang
Monitoring of non-convulsive seizure states of epilepsy
Promotor: prof. dr. ir. B. de Vries
Copromotor: prof. dr. J.B.A.M. Arends
Gepland jaar van promotie: 2017
drs. B. Wijnen
Economic Evaluation and Patient Preferences in Epilepsy
Promotor: prof. dr. S.M.A.A. Evers
Copromotoren: prof. dr. H.J.M. Majoie, dr. R.J.A. de Kinderen
Gepland jaar van promotie: 2018
44
PUBLICATIES
45
PUBLICATIES
Pub lica ti e s i n i nte r na ti o na l pe e r-re vie w e d jo u r n a ls
• Aalbers MW, Rijkers K, Klinkenberg S, Majoie M, Cornips EM. Vagus nerve stimulation
lead removal or replacement: surgical technique, institutional experience, and literature
overview. Acta Neurochirurgica (Wien) 2015; 157(11): 1917-1924. doi: 10.1007/s00701015-2547-9.
• Aalbers MW, Rijkers K, Majoie HJ, Dings JT, Schijns OE, Schipper S, De Baets MH, Kessels
A, Vles JS, Hoogland G. The influence of neuropathology on brain inflammation in human
and experimental temporal lobe epilepsy. J Neuroimmunol 2014; 271(1-2): 36-42. doi:
10.1016/j.jneuroim.2014.03.016
• Baumann CR, Mignot E, Lammers GJ, Overeem S, Arnulf I, Rye D, Dauvilliers Y, Honda
M, Owens JA, Plazzi G, Scammell TE. Challenges in Diagnosing Narcolepsy without Cataplexy: A Consensus Statement. Sleep 2014; 37(6): 1035-1042. doi: 10.5665/sleep.3756
• Becker F, Schubert J, Weckhuysen S, Suls A, Gruninger S, Korn-Merker E, Hofmann-Peters A,
Sperner J, Cross H, Hallmann K, Elger CE, Kunz WS, Madeleyen R, Lerche H, Weber YG.
Do Glut1 (glucose transporter type 1) defects exist in epilepsy patients responding to a
­ketogenic diet? Epilepsy Res 2015; 114: 47-51. doi: 10.1016/j.eplepsyres.2015.04.012
• Berkvens JJ, Veugen I, Veendrick-Meekes MJ, Snoeijen-Schouwenaars FM, Schelhaas HJ,
Willemsen MH, Tan IY, Aldenkamp AP. Autism and behavior in adult patients with Dravet
syndrome (DS). Epilepsy Behav 2015; 47: 11-16. doi: 10.1016/j.yebeh.2015.04.057
• Besseling RM, Jansen JF, Overvliet GM, Van der Kruijs SJ, Ebus S, De Louw AJ, Hofman PA,
Aldenkamp AP, Backes WH. Delayed convergence between brain network structure and
function in rolandic epilepsy. Frontiers in Human Neuroscience 2014; 8: 704. doi: 10.3389/
fnhum.2014.00704.
• Blanchard MG, Willemsen MH, Walker JB, Dib-Hajj SD, Waxman SG, Jongmans MC,
Kleefstra T, van de Warrenburg BP, Praamstra P, Nicolai J, Yntema HG, Bindels RJ, Meisler
MH, Kamsteeg EJ. De novo gain-of-function and loss-of-function mutations of SCN8A in
patients with intellectual disabilities and epilepsy. J Med Genet 2015; 52(5): 330-337.
doi: 10.1136/jmedgenet-2014-102813
• Boerma RS, Braun KP, van de Broek MP, van Berkestijn FM, Swinkels ME, Hagebeuk EO,
Lindhout D, van Kempen M, Boon M, Nicolai J, de Kovel CG, Brilstra EH, Koeleman BP.
Remarkable Phenytoin Sensitivity in 4 Children with SCN8A-related Epilepsy: A Molecular
Neuropharmacological Approach. Neurotherapeutics 2016; 13(1): 192-197. doi: 10.1007/
s13311-015-0372-8
46
• Boets B, Verhoeven J, Wouters J, Steyaert J. Fragile Spectral and Temporal Auditory
Processing in Adolescents with Autism Spectrum Disorder and Early Language Delay.
J Autism Dev Disord 2015; 46(6): 1845-1857. doi: 10.1007/s10803-014-2341-1
• Boon P, Vonck K, van Rijckevorsel K, Tahry RE, Elger C, Mullatti N, Schulze-Bonhage A,
Wagner G, Diehl B, Hamer H, Reuber M, Kostov H, Legros B, Noachter S, Weber Y,
Coenen V, Rooijakkers H, Schijns O, Selway R, Van Roost D, Eggleston K, Van Grunderbeek W, Jayewardene A, McGuire R. A Prospective, Multicenter Study of Cardiac-based
Seizure Detection to Activate Vagus Nerve Stimulation. Seizure-European Journal of
Epilepsy 2015; 32: 52-61. doi: 10.1016/j.seizure.2015.08.011
• Bouman Z, Elhorst D, Hendriks MP, Kessels RP, Aldenkamp AP. Clinical utility of the
Wechsler Memory Scale - Fourth Edition (WMS-IV) in patients with intractable temporal
lobe epilepsy. Epilepsy Behav 2016; 55: 178-182. doi: 10.1016/j.yebeh.2015.11.022
• Bouman Z, Hendriks MP, Aldenkamp AP, Kessels RP. Clinical validation of the WMS-IV-NL
brief cognitive status exam (BCSE) in older adults with MCI or dementia. Int Psychogeriatr
2014; (Jul 31): 1-9. doi: 10.1017/s1041610214001471
• Bouman Z, Hendriks MP, Kerkmeer MC, Kessels RP, Aldenkamp AP. Confirmatory Factor
Analysis of the Dutch Version of the Wechsler Memory Scale-Fourth Edition (WMS-IV-NL).
Arch Clin Neuropsychol 2015; 30(3): 228-235. doi: 10.1093/arclin/acv013
• Bouman Z, Hendriks MP, Van Der Veld WM, Aldenkamp AP, Kessels RP. Clinical validation
of three short forms of the Dutch Wechsler Memory Scale-Fourth Edition (WMS-IV-NL) in
a mixed clinical sample. Assessment 2015; (Jul 9). doi: 10.1177/1073191115593629
• Braakman HM, Vaessen MJ, Jansen JF, Debeij-van Hall MH, De Louw A, Hofman PA,
Vles JS, Aldenkamp AP, Backes WH. Aetiology of cognitive impairment in children with
frontal lobe epilepsy. Acta Neurol Scand 2015; 131(1): 17-29. doi: 10.1111/ane.12283
• Braakman HMH, Vaessen MJ, Jansen JFA, Debeij-van Hall MHJA, De Louw A, Hofman
PAM, J.S.H. V, Aldenkamp AP, Backes WH. Pediatric frontal lobe epilepsy: white matter
abnormalities and cognitive impairment Acta Neurol Scand 2014; 129(4): 252-262. doi:
10.1111/ane.12183
• Braams O, Meekes J, Braun K, Schappin R, van Rijen PC, Hendriks MP, JennekensSchinkel A, van Nieuwenhuizen O. Parenting stress does not normalize after child’s epilepsy
surgery. Epilepsy & Behavior 2015; 42: 147-152. doi: 10.1016/j.yebeh.2014.10.034
• Buffel I, Meurs A, Portelli J, Raedt R, De Herdt V, Sioncke L, Wadman W, Bihel F, Schmitt
M, Vonck K, Bourguignon JJ, Simonin F, Smolders I, Boon P. Neuropeptide FF and prolactin-releasing peptide decrease cortical excitability through activation of NPFF receptors.
Epilepsia 2015; 56(3): 489-498. doi: 10.1111/epi.12928
47
• Buffel I, Meurs A, Raedt R, De Herdt V, Decorte L, Bertier L, Delbeke J, Wadman W,
Vonck K, Boon P. The effect of high and low frequency cortical stimulation with a fixed or a
poisson distributed interpulse interval on cortical excitability in rats. Int J Neural Syst
2014; 24(2): 1430005. doi: 10.1142/s0129065714300058
• Carvill GL, Weckhuysen S, McMahon JM, Hartmann C, Moller RS, Hjalgrim H, Cook J,
Geraghty E, O’Roak BJ, Petrou S, Clarke A, Gill D, Sadleir LG, Muhle H, von Spiczak S,
Nikanorova M, Hodgson BL, Gazina EV, Suls A, Shendure J, Dibbens LM, De Jonghe P,
Helbig I, Berkovic SF, Scheffer IE, Mefford HC. GABRA1 and STXBP1: Novel genetic
causes of Dravet syndrome. Neurology 2014; 82(14): 1245-1253. doi: 10.1212/
wnl.0000000000000291
• Cuperus J, Vugs B, Scheper A, Hendriks M. Executive function behaviours in children with
specific language impairment (SLI). International Journal of Developmental Disabilities
2014; 60(3): 132-143. doi: 10.1179/2047387714Y.0000000049
• De Kinderen RJ, Evers SM, Rinkens R, Postulart D, Vader CI, Majoie MH, Aldenkamp AP.
Side-effects of antiepileptic drugs: The economic burden. Seizure 2014; 23(3): 184-190.
doi: 10.1016/j.seizure.2013.11.009
• De Kinderen RJ, Lambrechts DA, Wijnen BF, Postulart D, Aldenkamp AP, Majoie MH,
Evers SM. An economic evaluation of the ketogenic diet versus care as usual in children and
adolescents with intractable epilepsy: An interim analysis. Epilepsia 2016; 57(1): 41-50.
doi: 10.1111/epi.13254
• De Kinderen RJ, Postulart D, Aldenkamp AP, Evers SM, Lambrechts DA, De Louw AJ,
Majoie MH, Grutters JP. Cost-effectiveness of the ketogenic diet and vagus nerve stimulation
for the treatment of children with intractable epilepsy. Epilepsy Research 2015; 110: 119-131.
doi: 10.1016/j.eplepsyres.2014.12.005
• De Taeye L, Vonck K, van Bochove M, Boon P, Van Roost D, Mollet L, Meurs A, De Herdt V,
Carrette E, Dauwe I, Gadeyne S, van Mierlo P, Verguts T, Raedt R. The P3 Event-Related
Potential is a Biomarker for the Efficacy of Vagus Nerve Stimulation in Patients with
Epilepsy. Neurotherapeutics 2014; 11(3): 612-622. doi: 10.1007/s13311-014-0272-3
• Djemie T, Weckhuysen S, Holmgren P, Hardies K, Van Dyck T, Hendrickx R, Schoonjans AS,
Van Paesschen W, Jansen AC, De Meirleir L, Selim LA, Girgis MY, Buyse G, Lagae L,
Smets K, Smouts I, Claeys KG, Van den Bergh V, Grisar T, Blatt I, Shorer Z, Roelens F,
Afawi Z, Helbig I, Ceulemans B, De Jonghe P, Suls A. PRRT2 mutations: exploring the
phenotypical boundaries. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2014; 85(4): 462-465. doi:
10.1136/jnnp-2013-305122
• Donjacour CE, Aziz NA, Overeem S, Kalsbeek A, Pijl H, Lammers GJ. Glucose and fat
­metabolism in narcolepsy and the effect of sodium oxybate: a hyperinsulinemic-euglycemic
clamp study. Sleep 2014; 37(4): 795-801. doi: 10.5665/sleep.3592
48
• Doorenweerd N, Straathof CS, Dumas EM, Spitali P, Ginjaar IB, Wokke BH, Schrans DG,
van den Bergen JC, van Zwet EW, Webb,Van Buchem MA, Verschuuren JJ, Hendriksen JG,
Niks EH, Kan HE. Reduced cerebral grey matter and altered white matter in boys with Duchenne
muscular dystrophy. Annals of Neurology 2014; 76(3): 403-411. doi: 10.1002/ana.24222
• Ebus SC, IJff DM, den Boer JT, van Hall MJ, Klinkenberg S, van der Does A, Boon PJ,
Arends JB, Aldenkamp AP. Changes in the frequency of benign focal spikes accompany
changes in central information processing speed: A prospective 2-year follow-up study.
Epilepsy Behav 2015; 43: 8-15. doi: 10.1016/j.yebeh.2014.11.027
• Ebus SC, Lambrechts D, Herraets I, Majoie MH, De Louw A, Boon PJ, Aldenkamp A,
Arends J. Can an early 24-hour EEG predict the response to the ketogenic diet? A prospective study in 34 children and adults with refractory epilepsy treated with the ketogenic diet.
Seizure 2014; 23(6): 468-474. doi: 10.1016/j.seizure.2014.03.008
• Fürbass F, Ossenblok P, Hartmann M, Perko H, Skupch A, Lindinger G, Elezi L, Pataraia E,
Colon A, Baumgartner C. Prospective Multi-Center Study of an Automatic Online Seizure
Detection System for Epilepsy Monitoring Units. Clinical Neurophysiology 2015; 126(6):
1124-1131. doi: 10.1016/j.clinph.2014.09.023
• Geerlings RP, Aldenkamp AP, Gottmer-Welschen LM, de With PH, Zinger S, van Staa AL,
De Louw AJ. Developing from child to adult: Risk factors for poor psychosocial outcome in
adolescents and young adults with epilepsy. Epilepsy Behav 2015; 51: 182-190. doi:
10.1016/j.yebeh.2015.07.035
• Geerlings RPJ, Aldenkamp AP, De With PHN, Zinger S, Gottmer-Welschen LMC,
De Louw AJA. Transition to adult medical care for adolescents with epilepsy.
Epilepsy & Behavior 2015; 44: 127-135. doi: 10.1016/j.yebeh.2014.12.041
• Geerlings R, Aldenkamp A, Gottmer-Welschen L, de With P, Zinger S, van Staa A, de Louw A.
Evaluation of a multidisciplinary epilepsy transition clinic for adolescents. European Journal
of Paediatric Neurology 2016; (Jan 13). doi: 10.1016/j.ejpn.2016.01.003
• Grevers E, Breuer L, IJff D, Aldenkamp A. Mental slowing in relation to epilepsy and
anti­epileptic medication. Acta Neurologica Scandinavica 2015; (Oct 7). doi: 10.1111/
ane.12517
• Groot LJ, Gosens N, Vles JS, Hoogland G, Aldenkamp AP, Rouhl RP. Inter- and intraobserver agreement of seizure behavior scoring in the amygdala kindled rat. Epilepsy Behav
2015; 42: 10-13. doi: 10.1016/j.yebeh.2014.10.030
• Gupta L, Besseling RM, Overvliet GM, Hofman PA, De Louw A, Vaessen MJ, Aldenkamp AP,
Ulman S, Jansen JF, Backes WH. Spatial heterogeneity analysis of brain activation in fMRI.
Neuroimage Clin 2014; 5: 266-276. doi: 10.1016/j.nicl.2014.06.013
49
• Halma E, De Louw AJA, Klinkenberg S, Aldenkamp AP, IJff DM, Majoie M. Behavioral
side-effects of levetiracetam in children with epilepsy: a systematic review. Seizure 2014;
23(9): 685-691. doi: 10.1016/j.seizure.2014.06.004
• Helmstaedter C, Aldenkamp AP, Baker GA, Mazarati A, Ryvlin P, Sankar R. Disentangling
the relationship between epilepsy and its behavioral comorbidities - The need for prospective
studies in new-onset epilepsies. Epilepsy Behav 2014; 31: 43-47. doi: 10.1016/j.yebeh.2013.11.010
• Hendriksen JG, Peijnenborgh JCAW, Aldenkamp AP, Vles JSH. Diagnostic overshadowing in
a population of children with neurological disabilities: a cross sectional descriptive study on
acquired ADHD. Eur J Paediatr Neurol 2015; 19(5): 521-524. doi: 10.1016/j.
ejpn.2015.04.004
• Hendriksen JG, Vles JS. Muscle and brain: a dyad with important diagnostic and therapeutic
implications. Dev Med Child Neurol 2016; 58(1): 13. doi: 10.1111/dmcn.12937
• Hendriksen RG, Hoogland G, Schipper S, Hendriksen JG, Vles JS, Aalbers MW. A Possible
Role of dystrophin in neuronal excitability: a review of the current literature. Neurosci
Biobehav Rev 2015; 51: 255-262. doi: 10.1016/j.neubiorev.2015.01.023
• Hermans K, Ossenblok P, van Houdt P, Geerts L, Verdaasdonk R, Boon P, Colon A,
de Munck JC. Network analysis of EEG related functional MRI changes due to medication
withdrawal in focal epilepsy. NeuroImage: Clinical 2015; 8: 560-571. doi: 10.1016/j.
nicl.2015.06.002
• Hurks P, Hendriksen J, Dek J, Kooij A. Accuracy of Short Forms of the Dutch Wechsler
Preschool and Primary Scale of Intelligence: Third Edition. Assessment 2015; (Mar 24):
10.1177/1073191115577189
• IJff D, Kinderen R, Vader C, Majoie M, Aldenkamp A. Subjectively Perceived Side-Effects of
Anti-Epileptic Drugs in Chronic Refractory Epilepsy. Adv Pharmacoepidemiol Drug Saf
2015; 4(4): 186. doi: 10.4172/2167-1052.1000186
• IJff DM, van Veenendaal TM, Majoie HJ, De Louw AJ, Jansen JF, Aldenkamp AP. Cognitive
effects of lacosamide as adjunctive therapy in refractory epilepsy. Acta Neurol Scand 2015;
131(6): 347-354. doi: 10.1111/ane.12372
• Jansen JF, Van der Kruijs SJ, Vlooswijk MC, Majoie HM, Hofman PA, Aldenkamp AP,
Backes WH. Quantitative MR and cognitive impairment in cryptogenic localisation-related
epilepsy. Epileptic Disord 2014; 16(3): 318–327. doi: 10.1684/epd.2014.0665
50
• Kaditis AG, Alonso Alvarez ML, Boudewyns A, Alexopoulos EI, Ersu R, Joosten K,
Larramona H, Miano S, Narang I, Trang H, Tsaoussoglou M, Vandenbussche N, Villa MP,
Van Waardenburg D, Weber S, Verhulst S. Obstructive sleep disordered breathing in 2-18
year-old children: diagnosis and management. Eur Respir J 2016; 47(1): 69-94. doi:
10.1183/13993003.00385-2015
• Kessels RP, Overbeek A, Bouman Z. Assessment of verbal and visuospatial working memory
in mild cognitive impairment and Alzheimer’s dementia. Dementia & neuropsychologia
2015; 9(3): 301-305.
• Khatami R, Luca G, Baumann CR, Bassetti CL, Bruni O, Canellas F, Dauvilliers Y, Del
Rio-Villegas R, Feketeova E, Ferri R, Geisler P, Hogl B, Jennum P, Kornum BR, Lecendreux
M, Martins-da-Silva A, Mathis J, Mayer G, Paiva T, Partinen M, Peraita-Adrados R,
Plazzi G, Santamaria J, Sonka K, Riha R, Tafti M, Wierzbicka A, Young P, Lammers GJ,
Overeem S. The European Narcolepsy Network (EU-NN) database. J Sleep Res 2016.
doi: 10.1111/jsr.12374
• Klinkenberg S, Ubbink S, Vles J, De Louw A, Debeij-van Hall M, Scheijen D, Brokx J.
Noninvasive treatment alternative for intractable startle epilepsy. Epilepsy & Behavior
Case Reports 2014; 2: 49-53. doi: 10.1016/j.ebcr.2014.02.002
• Klinkenberg S, van den Borne C, Aalbers M, Verschuure P, Kessels A, Leenen L, Rijkers K,
Aldenkamp A, Vles J, Majoie H. The effects of vagus nerve stimulation on tryptophan metabolites in children with intractable epilepsy. Epilepsy & Behavior 2014; 37: 133-138. doi:
10.1016/j.yebeh.2014.06.001
• Lambrechts DA, De Kinderen RJ, Vles HS, De Louw AJ, Aldenkamp AP, Majoie MJ.
The MCT-ketogenic diet as a treatment option in refractory childhood epilepsy: A prospective
study with 2-year follow-up. Epilepsy Behav 2015; 51: 261-266. doi: 10.1016/j.yebeh.2015.07.023
• Leenen LA, Wijnen BF, De Kinderen RJ, Majoie MH, van Heugten CM, Evers SM.
(Cost)-effectiveness of a multi-component intervention for adults with epilepsy: study protocol of a Dutch randomized controlled trial (ZMILE study). BMC Neurology 2014; 14: 255.
doi: 10.1186/s12883-014-0255-3
• Lei W, Cluitmans PJ, Arends JB, Yan W, Sazonov AV. Epileptic seizure detection on patients
with mental retardation based on EEG features: A pilot study. Conf Proc IEEE Eng
Med Biol Soc 2015; 2015: 578-581. doi: 10.1109/embc.2015.7318428
• Linden PF, Tan IY, Erp MG, Blarikom W, Schelhaas HJ, Majoie MH. Letter: Evaluating the
care of a multidisciplinary clinic by using the White Paper “Listening for a change: Medical
and social needs of people with intellectual disability who have epilepsy”. Epilepsia 2015;
56(9): 1472-1473.
51
• Long X, Arends JB, Aarts RM, Haakma R, Fonseca P, Rolink J. Time delay between cardiac
and brain activity during sleep transitions. Applied Physics Letters 2015; 106(14): 143702.
doi: 10.1063/1.4917221
• Louter M, Arends JB, Bloem BR, Overeem S. Actigraphy as a diagnostic aid for REM sleep
behavior disorder in Parkinson’s disease. BMC Neurol 2014; 14(1): 76. doi: 10.1186/14712377-14-76
• Louter M, Maetzler W, Prinzen J, van Lummel RC, Hobert M, Arends JB, Bloem BR,
Streffer J, Berg D, Overeem S, Liepelt-Scarfone I. Accelerometer-based quantitative analysis
of axial nocturnal movements differentiates patients with Parkinson’s disease, but not highrisk individuals, from controls. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2015; 86(1): 32-37.
doi: 10.1136/jnnp-2013-306851
• Maes J, Verbraecken J, Willemen M, De Volder I, van Gastel A, Michiels N, Verbeek I,
Vandekerckhove M, Wuyts J, Haex B, Willemen T, Exadaktylos V, Bulckaert A, Cluydts R.
Sleep misperception, EEG characteristics and Autonomic Nervous System activity in
primary insomnia: A retrospective study on polysomnographic data. Int J Psychophysiol
2014; 91(3): 163-171. doi: 10.1016/j.ijpsycho.2013.10.012
• Meekes J, Braams OB, Braun KPJ, Jennekens-Schinkel A, Van Rijen PC, Alpherts WCJ,
Hendriks MPH, Van Nieuwenhuizen O. Visual memory after epilepsy surgery in children:
A standardized regression-based analysis of group and individual outcomes. Epilepsy Behav
2014; 36: 57-67. doi: 10.1016/j.yebeh.2014.04.016
• Meekes J, van Schooneveld MM, Braams OB, Jennekens-Schinkel A, van Rijen PC,
Hendriks MP, Braun KP, van Nieuwenhuizen O. Parental education predicts change in
intelligence quotient after childhood epilepsy surgery. Epilepsia 2015; 56(4): 599-607. doi:
10.1111/epi.12938
• Mu J, Rampp S, Carrette E, Roessler K, Sommer B, Schmitt FC, De Tiege X, Hamer H,
Boon P, Pauli E, Bluemcke I, Zhou D, Buchfelder M, Stefan H. Clinical relevance of source
location in frontal lobe epilepsy and prediction of postoperative long-term outcome. Seizure
2014; 23(7): 553-559. doi: 10.1016/j.seizure.2014.04.006
• Muller D, Gerber-Grote A, Stollenwerk B, Stock S, Auweiler PW, Frey S, Adarkwah CC,
De Kinderen R, Hellmich M. Reporting health care decision models: a prospective reliability
study of a multidimensional evaluation framework. Expert Rev Pharmacoecon Outcomes
Res 2015; (Dec 17). doi: 10.1586/14737167.2016.1115721
• Ooms S, Overeem S, Besse K, Rikkert MO, Verbeek M, Claassen JA. Effect of 1 Night of
Total Sleep Deprivation on Cerebrospinal Fluid beta-Amyloid 42 in Healthy Middle-Aged
Men: A Randomized Clinical Trial. JAMA Neurol 2014; 71(8): 971-977. doi: 10.1001/jamaneurol.2014.1173
52
• Orhan G, Bock M, Schepers D, Ilina EI, Reichel SN, Loffler H, Jezutkovic N, Weckhuysen S,
Mandelstam S, Suls A, Danker T, Guenther E, Scheffer IE, Jonghe PD, Lerche H, Maljevic S.
Dominant-negative Effects of KCNQ2 Mutations are Associated with Epileptic Encephalopathy. Ann Neurol 2014; 75(3): 382-394. doi: 10.1002/ana.24080
• Peijnenborgh JC, Hurks PM, Aldenkamp AP, Vles JS, Hendriksen JG. Efficacy of working
memory training in children and adolescents with learning disabilities: A review study and
meta-analysis. Neuropsychol Rehabil 2015; (Apr 17): 1-28. doi:
10.1080/09602011.2015.1026356
• Penzel T, Pevernagie D, Dogas Z, Grote L, de Lacy S, Rodenbeck A, Bassetti C, Berg S,
Cirignotta F, d’Ortho MP, Garcia-Borreguero D, Levy P, Nobili L, Paiva T, Peigneux P, Pollmacher T, Riemann D, Skene DJ, Zucconi M, Espie C. Catalogue of knowledge and skills
for sleep medicine. J Sleep Res 2014; 23(2): 222-238. doi: 10.1111/jsr.12095
• Pevernagie D, Verbraecken JA. East, West: is home best? Sleep Med 2015; 16(11): 14321433. doi: 10.1016/j.sleep.2015.07.001
• Picard F, Makrythanasis P, Navarro V, Ishida S, de Bellescize J, Ville D, Weckhuysen S,
Fosselle E, Suls A, De Jonghe P. DEPDC5 mutations in families presenting as autosomal
dominant nocturnal frontal lobe epilepsy. Neurology 2014; 82(23): 2101-2106. doi:
10.1212/WNL. 0000000000000488
• Pillen S, Van Alfen N. Muscle ultrasound from diagnostic tool to outcome measure-Quantification is the challenge. Muscle Nerve 2015; 52(3): 319-320. doi: 10.1002/mus.24613
• Pohlmann-Eden B, Aldenkamp A, Baker GA, Brandt C, Cendes F, Coras R, Crocker CE,
Helmstaedter C, Jones-Gotman M, Kanner AM, Mazarati A, Mula M, Smith ML, Omisade
A, Tellez-Zenteno J, Hermann BP. The relevance of neuropsychiatric symptoms and
cognitive problems in new-onset epilepsy - Current knowledge and understanding.
Epilepsy Behav 2015; 51: 199-209. doi: 10.1016/j.yebeh.2015.07.005
• Portegies JM, Fick RH, Sanguinetti GR, Meesters SP, Girard G, Duits R. Improving Fiber
Alignment in HARDI by Combining Contextual PDE Flow with Constrained Spherical
Deconvolution. PLoS One 2015; 10(10): e0138122. doi: 10.1371/journal.pone.0138122
• Prinsen H, van Dijk JP, Zwarts MJ, Leer JW, Bleijenberg G, van Laarhoven HW. The Role of
Central and Peripheral Muscle Fatigue in Postcancer Fatigue: A Randomized Controlled
Trial. J Pain Symptom Manage 2015; 49(2): 173-182. doi: 10.1016/j.jpainsymman.2014.06.020
• Qi S, Meesters S, Nicolay K, Romeny BM, Ossenblok P. The influence of construction
methodology on structural brain network measures: A review. J Neurosci Methods 2015;
253: 170-182. doi: 10.1016/j.jneumeth.2015.06.016
53
• Qi S, Meesters S, Nicolay K, Ter Haar Romeny BM, Ossenblok P. Structural brain network:
What is the effect of LiFE optimization of whole brain tractography?
Frontiers in Computational Neuroscience 2016; 10: 12. doi: 10.3389/fncom.2016.00012
• Radeke J, van Dijk JP, Holobar A, Lapatki BG. Electrophysiological method to examine
muscle fiber architecture in the upper lip in cleft-lip patients. J Orofac Orthop 2014; 75(1):
51-61. doi: 10.1007/s00056-013-0193-5
• Rektor I, Schachter SC, Arya R, Arzy S, Braakman H, Brodie MJ, Brugger P, Chang BS,
Guekht A, Hermann B, Hesdorffer DC, Jones-Gotman M, Kanner AM, Garcia-Larrea L,
Mares P, Mula M, Neufeld M, Risse GL, Ryvlin P, Seeck M, Tomson T, Korczyn AD. Third
International Congress on Epilepsy, Brain, and Mind: Part 2. Epilepsy Behav 2015; 50:
138-159. doi: 10.1016/j.yebeh.2015.07.014
• Reus L, Pillen S, Pelzer BJ, van Alfen-van der Velden JA, Hokken-Koelega AC, Zwarts M,
Otten BJ, Nijhuis-van der Sanden MW. Growth Hormone Therapy, Muscle Thickness, and
Motor Development in Prader-Willi Syndrome: An RCT. Pediatrics 2014; 134(6): e16191627. doi: 10.1542/peds.2013-3607
• Rijkers K, Moers-Hornikx VM, Hemmes RJ, Aalbers MW, Temel Y, Vles JS, Hoogland G.
Sustained Reduction of Cerebellar Activity in Experimental Epilepsy. Biomed Res Int 2015;
2015: 718591. doi: 10.1155/2015/718591
• Rossi S, Patki S, Passoni M, Perko H, Gritsch G, Ossenblok P, Yazicioglu RF. High density
wireless EEG prototype: Design and evaluation against reference equipment. Conf Proc
IEEE Eng Med Biol Soc 2014; 2014: 5776-5779. doi: 10.1109/embc.2014.6944940
• Rozendaal YJ, van Luijtelaar G, Ossenblok PP. Spatiotemporal mapping of interictal epileptiform discharges in human absence epilepsy: A MEG study. Epilepsy Research 2016; 119:
67–76 doi: 10.1016/j.eplepsyres.2015.11.013
• Ryvlin P, Gilliam FG, Nguyen DK, Colicchio G, Iudice A, Tinuper P, Zamponi N, Aguglia U,
Wagner L, Minotti L, Stefan H, Boon P, Sadler M, Benna P, Raman P, Perucca E. The longterm effect of vagus nerve stimulation on quality of life in patients with pharmacoresistant
focal epilepsy: The PuLsE (Open Prospective Randomized Long-term Effectiveness) trial.
Epilepsia 2014; 55(6): 893-900. doi: 10.1111/epi.12611
• Seidel K, Kuesters B, Den Dunnen WFA, Bouzrou M, Hageman G, Korf HW, Schelhaas HJ,
Verbeek D, Rueb U. First patho-anatomical investigation of the brain of a SCA19 patient.
Neuropathology and Applied Neurobiology 2014; 40(05): 640-644. doi: 10.1111/
nan.12128
54
• Shafi MM, Vernet M, Klooster D, Chu CJ, Boric K, Barnard ME, Romatoski K, Westover
MB, Christodoulou JA, Gabrieli JD. Physiological consequences of abnormal connectivity in
a developmental epilepsy. Annals of Neurology 2015; 77(3): 487-503. doi: 1002/ana.24343
• Sherif E, Valko PO, Overeem S, Baumann CR. Sleep benefit in Parkinson’s disease is associated with short sleep times. Parkinsonism Relat Disord 2014; 20(1): 116-118. doi:
10.1016/j.parkreldis.2013.09.005
• Snoeijen-Schouwenaars F, Veendrick M, van Mierlo P, van Erp G, De Louw A, Kleine B,
Schelhaas H, Tan I. Carbamazepine and Oxcarbazepine in adult patients with Dravet syndrome: friend or foe? Seizure 2015; 29: 114-118. doi: 10.1016/j.seizure.2015.03.010
• Snoeijen-Schouwenaars FM, van Deursen KC, Tan IY, Verschuure P, Majoie MH. Vitamin
D supplementation in children with epilepsy and intellectual disability. Pediatric Neurology
2015; 52(2): 160-164. doi: 10.1016/j.pediatrneurol.2014.10.001
• Sprengers M, Vonck K, Carrette E, Marson AG, Boon P. Deep brain and cortical stimulation
for epilepsy. Cochrane Database Syst Rev 2014; 6: CD008497. doi: 10.1002/14651858.
CD008497.pub2
• Straathof CS, Doorenweerd N, Wokke BH, Dumas EM, van den Bergen JC, van Buchem MA,
Hendriksen JG, Verschuuren JJ, Kan HE. Temporalis Muscle Hypertrophy and Reduced Skull
Eccentricity in Duchenne Muscular Dystrophy. J Child Neurol 2014; 29(10): 1344-1348. doi:
10.1177/0883073813518106
• Tafti M, Hor H, Dauvilliers Y, Lammers GJ, Overeem S, Mayer G, Javidi S, Iranzo A,
Santamaria J, Peraita-Adrados R, Vicario JL, Arnulf I, Plazzi G, Bayard S, Poli F, Pizza F,
Geisler P, Wierzbicka A, Bassetti CL, Mathis J, Lecendreux M, Donjacour CE, van der
­Heide A, Heinzer R, Haba-Rubio J, Feketeova E, Hogl B, Frauscher B, Beneto A, Khatami
R, Canellas F, Pfister C, Scholz S, Billiard M, Baumann CR, Ercilla G, Verduijn W, Claas
FH, Dubois V, Nowak J, Eberhard HP, Pradervand S, Hor CN, Testi M, Tiercy JM, Kutalik
Z. DQB1 Locus Alone Explains Most of the Risk and Protection in Narcolepsy with
­Cataplexy in Europe. Sleep 2014; 37(1): 19-25. doi: 10.5665/sleep.3300
• Tafti M, Lammers GJ, Dauvilliers Y, Overeem S, Mayer G, Nowak J, Pfister C, Dubois V,
Eliaou JF, Eberhard HP, Liblau R, Wierzbicka A, Geisler P, Bassetti CL, Mathis J, Lecendreux M, Khatami R, Heinzer R, Haba-Rubio J, Feketeova E, Baumann CR, Kutalik Z, Tiercy
JM. Narcolepsy-Associated HLA Class I Alleles Implicate Cell-Mediated Cytotoxicity. Sleep
2015; (Oct 22).
• Tax CM, Duits R, Vilanova A, Ter Haar Romeny BM, Hofman P, Wagner L, Leemans A,
Ossenblok P. Evaluating Contextual Processing in Diffusion MRI: Application to Optic Radiation Reconstruction for Epilepsy Surgery. PLoS One 2014; 9(7): e101524. doi: 10.1371/
journal.pone.0101524
55
• Vaessen MJ, Jansen JF, Braakman HM, Hofman PA, De Louw A, Aldenkamp AP,
Backes WH. Functional and structural network impairment in childhood frontal lobe
epilepsy. PLoS One 2014; 9(3): e90068. doi: 10.1371/journal.pone.0090068
• Vaessen TJA, Overeem S, Sitskoorn MM. Cognitive complaints in obstructive sleep apnea.
Sleep Med Rev 2015; 19: 51-58. doi: 10.1016/j.smrv.2014.03.008
• van Andel J, Ungureanu C, Aarts R, Leijten F, Arends J. Using photoplethysmography in
heart rate monitoring of patients with epilepsy. Epilepsy & Behavior 2015; 45: 142-145.
• van de Laar M, Pevernagie D, van Mierlo P, Overeem S. Subjective sleep characteristics in
primary insomnia versus insomnia with comorbid anxiety or mood disorder. Sleep and
Biological Rhythms 2015; 13(1): 41-48. doi: 10.1111/sbr.12100
• van de Laar M, Pevernagie D, van Mierlo P, Overeem S. Psychiatric Comorbidity and
Aspects of Cognitive Coping Negatively Predict Outcome in Cognitive Behavioral Treatment
of Psychophysiological Insomnia. Behav Sleep Med 2015; 13(02): 140-156. doi:
10.1080/15402002.2013.845781
• van der Corput P, Arends J, van Wijk JJ. Visualization of Medicine Prescription Behavior.
Computer Graphics Forum 2014; 33(3): 161-170. doi: 10.1111/cgf.12372
• van der Heide A, Donjacour CE, Pijl H, Reijntjes RH, Overeem S, Lammers GJ,
Van Someren EJ, Fronczek R. The effects of sodium oxybate on core body and skin temperature regulation in narcolepsy. J Sleep Res 2015; 24(5): 566-575. doi: 10.1111/jsr.12303
• van der Kruijs S, Vonck K, Feijs L, Bodde N, Lazeron R. Autonomic Nervous System
Functioning Associated with Epileptic Seizures: Analysis of Heart Rate Variability. J Neurol
Neurophysiol 2014; 5(4): 1000215. doi: 10.4172/2155-9562-5-1000215
• Van der Kruijs SJ, Bodde NM, Carrette E, Lazeron RH, Vonck KE, Boon PA, Langereis GR,
Cluitmans PJ, Feijs LM, Hofman PA, Backes WH, Jansen JF, Aldenkamp AP. Neurophysiological correlates of dissociative symptoms. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2014; 85(2):
174-179. doi: 10.1136/jnnp-2012-302905
• Van der Kruijs SJ, Jagannathan SR, Bodde NM, Besseling RM, Lazeron RH, Vonck KE,
Boon PA, Cluitmans PJ, Hofman PA, Backes WH, Aldenkamp AP, Jansen JF. Resting-state
networks and dissociation in psychogenic non-epileptic seizures. J Psychiatr Res 2014; 54:
126-133. doi: 10.1016/j.jpsychires.2014.03.010
• van der Kruijs SJ, Vonck KE, Langereis GR, Feijs LM, Bodde NM, Lazeron RH, Carrette E,
Boon PA, Backes WH, Jansen JF, Aldenkamp AP, Cluitmans PJ. Autonomic nervous system
functioning associated with psychogenic nonepileptic seizures: Analysis of heart rate variability. Epilepsy Behav 2015; 54: 14-19. doi: 10.1016/j.yebeh.2015.10.014
56
• van Geldorp B, Bouman Z, Hendriks MP, Kessels RP. Different types of working memory
binding in epilepsy patients with unilateral anterior temporal lobectomy. Brain Cogn 2014;
85: 231-238. doi: 10.1016/j.bandc.2013.12.009
• van Gilst MM, Bloem BR, Overeem S. Prospective assessment of subjective sleep benefit in
Parkinson inverted question marks disease. BMC Neurol 2015; 15(1): 2. doi: 10.1186/
s12883-014-0256-2
• van Gilst MM, van Mierlo P, Bloem BR, Overeem S. Quantitative Motor Performance and
Sleep Benefit in Parkinson Disease. Sleep 2015; 38(10): 1567-1573.
• van Houdt PJ, Ossenblok PP, Colon AJ, Hermans KH, Verdaasdonk RM, Boon PA,
de Munck JC. Are Epilepsy-Related fMRI Components Dependent on the Presence of
Interictal Epileptic Discharges in Scalp EEG? Brain Topogr 2015; 28(4): 606-618. doi:
10.1007/s10548-014-0407-1
• van Mierlo P, Snoeijen-Schouwenaars FM, Veendrick MJ, Tan IY, Willemsen MH,
Schelhaas HJ, Kleine BU. Letter: Recruitment of patients with both epilepsy and intellectual
disability. Epilepsia 2015; 56(4): 662-663. doi: 10.1111/epi.12948
• van Veenendaal TM, IJff DM, Aldenkamp AP, Hofman PA, Vlooswijk MC, Rouhl RP,
De Louw AJ, Backes WH, Jansen JF. Metabolic and functional MR biomarkers of antiepileptic
drug effectiveness: A review. Neurosci Biobehav Rev 2015; 59: 92-99. doi: 10.1016/j.neubiorev.2015.10.004
• Vandenbussche NL, Overeem S, van Dijk JP, Simons PJ, Pevernagie D. Assessment of
respiratory effort during sleep: esophageal pressure versus noninvasive monitoring techniques. Sleep Medicine Reviews 2015; 24: 28-36. doi: 10.1016/j.smrv.2014.12.006
• Vandenbussche NL, Overeem S, van Dijk JP, Simons PJ, Pevernagie D. Response to Letterto-Editor by M. Tenhunen and S. Himanen:“Assessment of respiratory effort during sleep:
esophageal pressure versus noninvasive monitoring techniques”. Sleep Medicine Reviews
2015; 24: 105. doi: 10.1016/j.smrv.2015.09.002.
• Verbeek NE, van der Maas NA, Sonsma AC, Ippel E, Vermeer-de Bondt PE, Hagebeuk E,
Jansen FE, Geesink HH, Braun KP, De Louw A, Augustijn PB, Neuteboom RF, Schieving JH,
Stroink H, Vermeulen RJ, Nicolai J, Brouwer OF, van Kempen M, de Kovel CG, Kemmeren
JM, Koeleman BP, Knoers NV, Lindhout D, Gunning WB, Brilstra EH. Effect of vaccinations
on seizure risk and disease course in Dravet syndrome. Neurology 2015; 85(7): 596-603.
doi: 10.1212/wnl.0000000000001855
• Videnovic A, Lazar AS, Barker RA, Overeem S. ‘The clocks that time us’-circadian rhythms
in neurodegenerative disorders. Nat Rev Neurol 2014; 10(12): 683-693. doi: 10.1038/nrneurol.2014.206
57
• Vles GF, Hendriksen RG, Hendriksen JG, van Raak EP, Soudant D, Vles JS, Gavilanes AW.
Quality of Life of Children with Cerebral Palsy: A cross-sectional KIDSCREEN study in the
Southern part of the Netherlands. CNS Neurol Disord Drug Targets 2015; 14(1): 102-109.
doi: 10.2174/1871527314666150116123045
• Vonck K, Raedt R, Naulaerts J, De Vogelaere F, Thiery E, Van Roost D, Aldenkamp B,
Miatton M, Boon P. Vagus nerve stimulation...25 years later! What do we know about the
effects on cognition? Neurosci Biobehav Rev 2014; 45: 63-71. doi: 10.1016/j.neubiorev.2014.05.005
• Vugs B, Hendriks M, Cuperus J, Verhoeven L. Working memory performance and executive
function behaviors in young children with SLI. Res Dev Disabil 2014; 35(1): 62-74. doi:
10.1016/j.ridd.2013.10.022
• Wegner I, Wilhelm A, Lambrechts D, Sander J, Lindhout D. Effect of oral contraceptives on
lamotrigine levels depends on comedication. Acta Neurologica Scandinavica 2014; 129(6):
393-398. doi: 10.1111/ane.12197
• Wijnen BF, van der Putten IM, Groothuis S, De Kinderen RJ, Noben CY, Paulus AT,
Ramaekers BL, Vogel GC, Hiligsmann M. Discrete-choice experiments versus rating scale
exercises to evaluate the importance of attributes. Expert Rev Pharmacoecon Outcomes
Res 2015; 15(4): 721-728. doi: 10.1586/14737167.2015.1033406
• Wijnen BFM, De Kinderen RJA, Colon AJ, Dirksen CD, Essers BAB, Hiligsmann M,
Leijten FSS, Ossenblok PPW, Evers SMAA. Eliciting patients’ preferences for epilepsy
diagnostics: A discrete choice experiment. Epilepsy Behav 2014; 31: 102-109.
doi: 10.1016/j.yebeh.2013.11.029
58
INTERNATIONAL SCIENTIFIC ADVISORY BOARD
Als centrum van kennis en expertise staat Kempenhaeghe niet geïsoleerd in het
­landschap van epileptologie, slaapgeneeskunde en neurocognitie. Kempenhaeghe
functioneert in de context van landelijke en internationale partners en netwerken.
Nieuwe biomedisch-vakinhoudelijke ontwikkelingen zijn bij uitstek internationaal
en worden via de moderne media erg snel verspreid. Er zijn binnen Kempenhaeghe
continu vraagstukken van klinische, wetenschappelijke, organisatorische en beleidsmatige aard die baat hebben bij externe expertise en/of toetsing.
De International Scientific Advisory Board (ISAB) verstrekt de sector
Onderzoek & Ontwikkeling van Kempenhaeghe advies over:
• (her)evaluatie en/of opzetten van strategische onderzoekslijnen
• opzetten nieuwe onderzoeksprojecten
• strategische beleidsnotities op het vlak van onderzoek en ontwikkeling
• kennis- en onderwijscentrum voor slaapgeneeskunde
• peer-review evaluatie van PhD-studenten, onderzoekers en senior-onderzoekers
Samenstelling van de International Scientific Advisory Board
prof. dr. A. Arzimanoglou
president French League Against Epilepsy head of
epilepsy, sleep & pediatric neurophysiology
department, institute for children and adolescents with epilepsy, IDEE, University Hospitals of Lyon, Frankrijk
prof. dr. F.M.C. Besag professor of neuropsychiatry, University of Bedfordshire clinical professor University of London School of
Pharmacy, Groot-Brittannië
prof. dr. C.E. Elger Director der Klinik und Poliklinik für Epileptologie der Rhein, Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn, Duitsland
prof. dr. E. Perucca first Vice-president of the International League against Epilepsy (ILAE) chair of medical pharmacology,
department on internal medicine and therapeutics and institute of neurology C. Mondino, University of Pavia, Italië
prof. dr. C.L. Bassetti chairman department of neurology, University Hospital of Zürich, Zwitserland
59
COLOFON
Uitg av e
Kempenhaeghe, maart 2016
Producti e
Sector Onderzoek & Ontwikkeling i.s.m. afdeling Communicatie Kempenhaeghe
B eeld e n, vo r mge vi ng e n re a l i sa ti e
DWMC BV, Veldhoven
Rob de Wit i.s.m. Ilona Gijzen
60