van de redactie - Utrechts Opera Koor

Commentaren

Transcriptie

van de redactie - Utrechts Opera Koor
mei 2013
VAN DE REDACTIE
De opera I Lombardi alla prima Crociata werd op 14 april jl. met grote inzet van het
UOK, het Utrechtsch Studenten Concert, solisten en dirigent in Vredenburg Leidsche
Rijn uitgevoerd. Synchroon met het verhaal liep een stripbeeldverhaal met
Nederlandse tekst mee op een groot projectiescherm.
Deze Notenkraker is een Special: vrijwel alle bijdragen hebben betrekking op de zeer
geslaagde uitvoering. Hoewel het inmiddels een maand geleden is, zit het bij ons nog
fris in het geheugen. De uitvoering van een complete opera met solisten en orkest is
voor het Utrechts Operakoor een muzikaal hoogtepunt waar maanden van intensief
repeteren aan vooraf zijn gegaan. We hopen dan ook dat het toen aanwezige publiek
er een mooie herinnering aan heeft. Hoe koorleden, dirigent en publiek er op hebben
gereageerd is te lezen in deze Notenkraker.
Marja van Embden, Emelie Hutter, Marijke Linnebank en Ruud Worm
Inhoud
- Van de redactie
- Van het bestuur
- Reacties van twee dirigenten
- Voorbereidingen I Lombardi
- Flyers en posters in en om Utrecht
- Recensie I Lombardi
- Interview met Ruud bos
- Interview met Kas van der Linden
- Bed & Breakfast
- Project I Lombardi
- Een greep uit de ontvangen e-mails
- Ervaringen van een koorlid
- Reactie van mijn dochter
22 mei 2013
Marijke
Fons Roels
Fons / Marijke
Fem de Voogdt
Anke Asselman
Jan van Doorn
Emelie
Marijke
Godelief Hofman
Zoetermeers Mannenkoor
redactie
Marja
Marja
Notenkraker
blad 1 van 23
- Impressie van uit de zaal
- Archiefstof
- My Breath My Music
- OperaUtrecht in UCK
- Uittips
Anthony Anthonijsz
Corry de Loor
Emelie
Fem de Voogdt
Marja
VAN HET BESTUUR
De uitvoering van I Lombardi op 14 april 2013 was het hoogtepunt van het seizoen
2012 - 2013. Bezoekers vonden het een bijzonder boeiend en aansprekend concert en
waren zeer verrast door de hoge kwaliteit van het Utrechts Operakoor.
Het bestuur is heel blij dat alle inspanning en investering om de kwaliteit van het koor
te verbeteren zijn vruchten heeft afgeworpen.
Op de eerste plaats een compliment voor de inzet van onze dirigent Steven van Wieren
die alle koorstukken op een vakkundige wijze heeft ingestudeerd. Daarbij bekwaam
geholpen door Eric Noya als onze vaste pianist. Helaas heeft hij het laatste deel van de
repetities niet kunnen meemaken door gezondheidsproblemen. Gelukkig heeft hij voor
prima vervangers gezorgd.
Op de tweede plaats een compliment voor Tania van Raai die als dynamische
zangcoach niet alleen de stemtechniek heeft verbeterd maar ook de durf om te zingen
flink heeft aangewakkerd bij onze leden.
We zijn blij dat we de idee van het strip/beeldverhaal hebben doorgezet ondanks de
grote investering die nodig was om dit te realiseren. De reacties van de bezoekers
waren bijzonder positief. Het beleid om de visuele vormgeving van onze grote
uitvoeringen aan te pakken blijkt een juiste keuze te zijn. We hebben meer bezoekers
getrokken en sponsoren waren bereid meer geld te doneren voor deze uitvoering.
De beslissing om Bas Pollard van het USC aan te trekken als dirigent voor dit
operaconcert heeft mede bijgedragen aan dit bijzondere succes. Hij had de
inspirerende benadering en operaervaring die nodig was om het koor boven zichzelf te
laten uitstijgen. Opera is toch meer dan alleen klassieke stukken zingen.
In I Lombardi zitten veel mannenpartijen. We zijn heel gelukkig dat we zoveel goede
projectzangers bereid hebben gevonden ons koor te komen versterken. Daarbij willen
we in het bijzonder noemen de mannen van het Zoetermeers Mannenkoor en
natuurlijk de mevrouw van het Zoetermeers Vrouwenkoor. Alle hulde!
Het bestuur heeft iedereen die heeft bijgedragen aan de voorbereidingen en
organisatie van deze grote uitvoering reeds bedankt op de eerste repetitie na het
concert. We willen ze nog even noemen:
- Kas met zijn geluid- en animatieteam
- Commissie kaartverkoop
- Redactiecommissie en kledingcommissie
- De PR en marketingcommissie
- Ruud Bos voor de verwerving van sponsorgelden en donaties
- Alle koorleden die affiches hebben rondgebracht en flyers hebben gedistribueerd
- Alle koorleden die bezoekers hebben aangebracht
22 mei 2013
Notenkraker
blad 2 van 23
- De fotograaf
- Jan van Hees als website-beheerder
- De standbemanning van het UOK in de hal van Vredenburg
- Hilde voor de externe communicatie, de uitvoerende PR-correspondentie en -activiteiten
- Johan voor de algehele concertorganisatie en Anniet voor de assistentie; Jos voor de
kooropstelling
Fons, Hilde en Johan
Reactie van dirigent Bas Pollard tegenover Fons Roels
Bas was zeer tevreden met het resultaat van de uitvoering en
zeker ook over het UOK. Hij is heel blij dat de koorleden zijn
aanwijzingen serieus genomen hebben en zoveel mogelijk
hebben toegepast. Denk daarbij aan goed naar de dirigent en de
zaal inkijken, tonen van passie, durf, flair en met overtuiging
zingen. Ook het zelf inzetten ging prima en ook waar mogelijk
uit het hoofd zingen. Hij is ervan overtuigd dat het publiek ook
verrast was van de kwaliteit van het koor.
Hij adviseert ons dringend op deze weg door te gaan. De omslag
van het UOK is hiermee ingezet. De volgende voorstellingen worden dan nog mooier!
Hij zei ook nog dat het erg belangrijk is de visuele vormgeving van een operaconcert
heel veel aandacht te geven. In dit geval het strip/beeldverhaal maar ook op andere
manieren. Hij dacht zelfs aan spelend zingen!
22 mei 2013
Notenkraker
blad 3 van 23
Kort interview met dirigent Steven van Wieren
Omdat Bas Pollard de uitvoering dirigeerde had onze vaste koordirigent Steven de kans
om zelf mee te zingen in het koor bij de bassen. Een kans die hij met vreugde
aangreep.
De I Lombardi was jouw eerste volledige opera met het UOK. Hoe heb je de uitvoering
ervaren? Het was een rush, ik onderging het als een vloedgolf waarin je meeging. Het
was een leuke ervaring vanaf de andere kant. Ik heb vaak de behoefte om mee te
zingen en krijg die gelegenheid zo weinig.
Is het resultaat van de voorbereidende maanden met het koor je mee- of
tegengevallen? Zeker meegevallen, het was bovendien een prettige repetitieperiode
van hard werken.
Zou je het weer zo doen een volgende keer?
Sommige dingen had ik wel beter gewild. Misschien
zou ik een volgende keer nog iets efficiënter zijn.
Bijv. het apart oefenen van de mannenkoren nog
eerder beginnen, omdat zij een groot aandeel
hebben in deze opera. De verstaanbaarheid is vaak
een probleem, de melodie niet; en de muzikale
expressie was heel goed. Ik heb daar ook veel
aandacht aan besteed, net zoals het uitzetten van
muzikale lijnen voor het koor.
Heb je iets gehad aan de aanwijzingen die Bas
Pollard aan ons en jou gaf? Ja zeker, Bas straalde een
sfeer van stabiliteit en rust uit: je moet niet te veel
energie geven anders red je het niet bij zo’n lange uitvoering. Bas doseert zijn energie
meer zodat hij op de extreme momenten heel expressief kan zijn. Hij is bovendien heel
joviaal en hulpvaardig en heeft me bruikbare tips gegeven. Een daarvan was: laat het
koor meer zelf doen, werk niet te veel met expressie in gezicht en gebaren, al wil je
graag de bedoeling overbrengen. Doseren en reserveren voor de plekken waar het op
aan komt.
Tenslotte wil ik nog even kwijt dat het zo prettig is dat je iedere repetitie met
stemvorming begint. Het zingt beter en je stem wordt er beter door. Bedankt.
Marijke
22 mei 2013
Notenkraker
blad 4 van 23
De voorbereiding van I Lombardi
Terugblik van Fem de Voogdt
Al enkele maanden - elke week opnieuw - een
duidelijk verslag tijdens de zangavonden of per email over de vele enthousiaste plannen!
Wat speelde er allemaal?
(Er is vast nog véél meer, maar ik weet niet alles!)
Contact zoeken met solisten - 7 stuks dit keer.
Plan voor strip-projektie met tekst - goede striptekenaar gevonden.
Plan voor crowdfunding - en het voorspoedige financiële resultaat hiervan.
Diverse sponsors benaderd - met heel veel succes.
Ontwerpen van kleine en grote flyers en affiches - waar ze op te hangen.
Info verzamelen t.b.v programmaboekjes - en het ontwerpen ervan.
CD en/of DVD produceren - deskundige hulp hierbij.
Stimuleren kaartverkoop - bestellen op onze site en financiële afhandeling.
Na het einde van de crowfunding - mailcontact met donoren m.b.t. tegenprestaties.
Overleg met beide dirigenten.
Waar en wanneer gezamenljke repetities van orkest en koor.
Onze concertkleding - rode rozen en rode strikjes verzorgen.
Plaatsing koorleden tijdens het concert.
Tijdschema generale repetitie met solisten - stoelen, geluid en veel catering.
Tijdschema Grote Uitvoering – heel veel toegewijde planning en denkwerk.
Bloemen voor solisten en dirigenten.
En dan: Een Prachtig Concert met zeker 800 bezoekers!
De vele inspanningen zijn geweldig beloond!
Het bestuur en heel wat leden van het koor hebben enthousiast veel tijd en aandacht
gestoken in dit grote, zo goed geslaagde project. Steven heeft ons heel goed en
stimulerend begeleid en gezorgd dat we prima voorbereid waren. Bas Pollard heeft
ons allen samen door zijn grote ervaring tot een mooie uitvoering gebracht!
Ik bewaar een fijne herinnering aan de afgelopen maanden en aan het Concert.
Fem de Voogdt
22 mei 2013
Notenkraker
blad 5 van 23
Foto’s en flyers in en om Utrecht
We hangen in de stad!
22 mei 2013
Foto’s Anke Asselman
Notenkraker
blad 6 van 23
22 mei 2013
Notenkraker
blad 7 van 23
Indrukwekkend I Lombardi operaconcert
Uitvoering 14 april 2013 14.30 in Vredenburg L.R.
In het kader van 200 jaar Verdi-herdenking had het bestuur van Utrechts Operakoor
(UOK) gekozen voor de schitterende opera ‘I Lombardi alla prima Crociata’.
Info: op pauselijk bevel trok een legermacht onder aanvoering van Godfried van
Bouillon een strijdmacht naar Antiochië en Jeruzalem ten einde de Muzelmannen
aldaar te verdrijven. Dat is gelukt zij het met grote verliezen aan beide kanten.
Het werk:
I Lombardi stelt de hoogste eisen aan alle uitvoerenden. Het grote vierstemmige
operakoor aangevuld met zangers o.a. uit het Zoetermeers mannenkoor, bracht een
formidabele eenheid in stemkleur en klank. Zangdocente Tania van Raai, bekend met
de Italiaanse Belcanto taal en cultuur, heeft het koor vocaal en tekstueel tot grote
hoogte gebracht.
De koordirigent Steven van Wieren heeft vele maanden hard gewerkt om alle facetten
van deze bijzondere compositie verantwoord ten uitvoer te brengen. Kort gezegd
kunnen we stellen dat het hoge niveau van de koorklanken verrassend goed door
kwam in de grote zaal van Vredenburg.
Memorabel verassend was het ‘solistisch’ optreden van het grote dameskoor ‘Che
l’alma inamora’; toon zuiver en mooi legato. Evenals de schitterende vioolsolo vanuit
het orkest. Het Utrechtsch Studenten Concert, bekend bij het UOK van eerdere
uitvoeringen, nu spelend onder leiding van de eigen dirigent Bas Pollard, was bijzonder
op dreef. Het speelde met veel elan zowel symfonisch als ondersteunend voor het
koor. Een goede keuze van het bestuur was de grote zangsolistencast die met hun
prachtige stemmenmateriaal hun partijen zeer indringend brachten. Menig applaus
klonk hiervoor op.
Operadirigent Bas Pollard was heel strak en slagvaardig en stuwde het hele ensemble
tot hoog niveau. Bravo! Arjan Wilschut verraste het publiek met zijn zeer geslaagde
animatiefilm die synchroon liep met de teksten van het zangkoor en de solisten. Een
drieluik van een vocaal, orkest en animatiefilm wordt voor de toekomst het opnieuw
beleven van opera.
Een geweldige bijval van de toehoorders was een beloning voor deze grootse
happening. Go on UOK op dit hoge muzikale niveau!
N.B. Hulde voor de layout en de uitvoerige informatie over I Lombardi en medewerkers
en uitvoerenden in het programmaboekje.
Zangsolisten:
Francis van Broekhuizen
Hadewijch Voorn
Julian Hartman
Ruben Gerson
Jeroen Bik
Michael Fischi Spadaccini
Farman Purnama
Recensie: Jan van Doorn (foto) & Helena Schalkwijk
22 mei 2013
Notenkraker
blad 8 van 23
Interview met Ruud Bos
Enkele weken voor de uitvoering van I Lombardi op 14 april jl. hadden Marijke
Linnebank en ik een leuk, enthousiast gesprek met Ruud Bos, de initiatiefnemer èn stille
kracht achter de crowdfunding en fondsenwerving. Het leek ons een goed idee om juist
zijn inzet door middel van dit interview naar buiten te brengen.
Hoe ben je ertoe gekomen je d.m.v. het werven van fondsen in te zetten voor het koor?
Ongeveer vijf jaar geleden hoorde ik via Johan van de Vijzel dat
het koor in de rode cijfers zat. Op eigen initiatief heb ik toen - na
overleg met hem - wat fondsen aangesproken, waarmee ik
bekend was. In het verleden heeft één van de koorleden zich ook
met fondsenwerving beziggehouden. In mijn werk had ik al wat
ervaring hiermee opgedaan. Ik ben maar gewoon begonnen,
pionieren noem je dat. Dat heeft destijds al een aardig bedrag
opgebracht. Maar dit jaar sloeg werkelijk alles, omdat er een totaalbedrag van
€ 10.000 is binnengekomen. Daar komt het bedrag van € 4.000 van de crowdfunding
nog bij. Een klapstuk!
Misschien is het goed om het verschil tussen sponsoring en fondsenwerving even te
verduidelijken. Sponsors zijn winkels of bedrijven, die geld geven in ruil voor
zichtbaarheid: reclame of een advertentie in bijvoorbeeld het programmaboekje. Ik
houd me alleen bezig met fondsenwerving. Behalve de grote jongens, zoals het Prins
Bernhard Cultuurfonds en het VSBFonds, is er bijvoorbeeld ook een locaal fonds, het
kfHeinfonds, genoemd naar de oprichter van de SHV in Utrecht. De heer Hein had een
enorm vermogen opgebouwd en na zijn dood wilde hij dit onderbrengen in een
Stichting, waaruit dit fonds is voortgekomen Hij was vrijgezel en had geen erfgenamen.
Kortgeleden kregen wij een uitnodiging om te komen optreden t.g.v. hun 75-jarig
bestaan. Alle instanties, die geld hebben gekregen uit dit fonds worden uitgenodigd
om tijdens een soort circusprogramma in een manege ergens in de buurt van Utrecht
(de heer Hein was groot paardenliefhebber) iets van zich te laten horen. Het valt net in
de week, waarin we al twee uitvoeringen hebben, maar we kunnen dit natuurlijk niet
weigeren, we gaan ons niet in onze eigen vingers snijden.
Hoe kom je zo’n fonds op het spoor?
Ja, door wat te speuren op Internet. Zo heb je behalve de net genoemde landelijke
fondsen, ook bijvoorbeeld Het Kattendijke Drucker Fonds, dat ik via een koorlid heb
doorgekregen. Ook zijn er fondsen, die ontstaan zijn door vermogens van kleine
adelijke families, bijvoorbeeld Gravin van Byland Fonds. Ik neem deze gelegenheid te
baat om de koorleden, die regelmatig naar een concert gaan, een tip te geven om op
de flyer van die uitvoering te kijken naar vermelding van (kleine) fondsen, die wij als
UOK ook zouden kunnen aanspreken. Het is namelijk zo, dat fondsenwerving big
business is geworden, nu de overheid zoveel minder subsidie geeft aan culturele
instellingen en iedereen zijn eigen broek moet ophouden, ook in de toekomst.
Daardoor wordt de spoeling bij de verschillende fondsen helaas steeds dunner. In
Spanje en Frankrijk gebeurt het bijvoorbeeld al, dat veel meer bedrijven hun gelden en
22 mei 2013
Notenkraker
blad 9 van 23
dus naamsbekendheid geven aan culturele evenementen, maar in Nederland, van
oudsher een verzorgingsstaat, zijn wij hier nog niet zo aan gewend.
Doe jij deze klus eigenlijk alléén?
Ja, maar het is niet zoveel werk, tijdelijk heb je het druk bij het versturen van de
zogenaamde “bedelbrieven”, in ons geval was dat in oktober 2012. De aangeschreven
fondsen vergaderen regelmatig en je krijgt al snel een bericht of je vraag wordt af- of
toegewezen. Bij afwijzing zonder motivering, wil ik altijd wel weten wat de reden
hiervan is om hiervan te kunnen leren in de toekomst. Verder is het wel belangrijk om
de actualiteit te blijven volgen, want één keer een dichte deur is niet altijd een dichte
deur. Neem als voorbeeld de Rabo bank, die zich van de wielersport heeft teruggetrokken door de doping schandalen. Je zou dan kunnen proberen of er mogelijk
ruimte vrijkomt voor ons. De fondsen vragen als tegenprestatie eigenlijk alleen maar
om naamsvermelding en ontvangen twee vrijkaarten voor de uitvoering. Je moet een
aanvraag altijd wel erg goed onderbouwen met een projectplan, vergelijkbaar met een
businessplan. Hierin moet ik verduidelijken waarom we dit jaar gekozen hebben voor I
Lombardi, iets over de historie van het koor, onze doelstelling etc. Ook moet ik
financiële stukken en een marketingplan toevoegen, waaronder een begroting met
inzicht over de manier waarop we denken het geld binnen te halen. Als zo’n opzet
maar enigszins wankelt, geven ze natuurlijk geen geld. Voor het bestuur is dit niet altijd
makkelijk, omdat je al zo lang van tevoren duidelijkheid moet kunnen geven over
bijvoorbeeld de solisten en het orkest, die gecontracteerd worden. Deze keer zijn we
daar goed in geslaagd, omdat er al lang van tevoren over is nagedacht binnen het
bestuur.
Ik vind het erg leuk werk en ook spannend. Het is een soort gebedel op een nette
manier. Elke keer als er een toewijzing kwam, gaf ik dat door aan het bestuur en die
ging dan weer enthousiast verder. Je doet het dus met elkaar en daar krijg ik een kick
van.
Tijdens het gesprek liet Ruud ons een digitaal projectplan zien met foto’s van het koor,
vermelding van websites van het koor en Steven, het bestaan van de pr-commissie
(Kas, Alex en Ton), het educatieve doel om een podium te bieden voor jonge zangers
etc. etc. Indrukwekkend!
Je werk kwam net even ter sprake. Wat doe je eigenlijk voor de kost?
Ik werk als medisch maatschappelijk werker bij het UMC (Universitair Medisch
Centrum), afd. Hemofilie. Voor patienten, die door hun ziekte en/of
arbeidsongeschiktheid in de financiële problemen komen doe ik een beroep op
fondsen. Daarbij moet je denken aan financiële hulp voor de aankoop van een e-fiets
voor iemand met een ernstig vermoeidheidsprobleem, een laptop voor een patient die
aan huis is gekluisterd of hulp voor opleidingskosten voor iemand die vanwege z’n
lichamelijke beperkingen moet omscholen.
Hoe ben je op het idee van “crowdfunding” gekomen?
Via een vriendin, die bij het kamerkoor “Sjanton” zingt, hoorde ik erover. Zij hadden
geld nodig voor een uitvoering van Orfeo in de Nicolaikerk. Het bestaat eigenlijk al vijf
22 mei 2013
Notenkraker
blad 10 van 23
jaar, maar het duurde even voordat het fenomeen bij ons doorsijpelde. Toen ik het
aansneed, was iedereen erg enthousiast. Kas werd gevraagd om de technische kant
(o.a. het vertonen van een promotiefilmpje) ter hand te nemen en ik ging aan de gang
met de correspondentie met de stichting Voor de Kunst.
Kun je iets meer vertellen over de filosofie van dit nieuwe fenomeen crowdfunding?
In het licht van een terugtredende overheid, gaat er steeds meer cultuur verloren.
Doodjammer! Er zijn nu al bekende orkesten, die verdwijnen of moeten fuseren. Je
moet eerst de kans krijgen klein te beginnen, voordat je groot wordt om in
Concertgebouw of Muziektheater te kunnen optreden. Voor de Kunst is daarin
gesprongen. Het is een website voor allerlei kunstprojecten om (aanvullende)
financiering te zoeken bij particulieren of bedrijven. Zó kunnen liefhebbers het aanbod
van kunst en cultuur in de eigen regio zelf mee bepalen.
Hoe lang ben je al lid van het koor en waar komt je belangstelling voor opera vandaan?
Ik weet nog dat mijn eerste uitvoering die van het Requiem was zo’n vijf jaar geleden.
Ik was niet van de opera en ik ben er ook niet mee opgevoed. In Nijmegen, waar ik
vandaan kom, heb ik gezongen bij een Bachkoor. Op een feestje van een gezamenlijke
vriend ben ik door Kas gestrikt. En nu vind ik opera steeds mooier en heb het zeker
leren waarderen. Ik kan enorm genieten van de muziek. De scenische uitvoering, zoals
dat nu wordt aangeboden, vind ik voor mezelf niet zo aantrekkelijk.
Tot slot een vraag: Ons koor moet jonge leden aantrekken. Hoe doe je dat volgens jou?
Jongeren moeten af van het vooringenomen beeld van opera. Onze voorstelling met
animatie kan daaraan een goede bijdrage leveren.
Het was leuk dit gesprek en ik kijk uit naar het uitkomen van de Notenkraker, het blad
dat ik altijd met veel plezier lees, het is een levendig krantje.
Emelie Hutter
Interview met Kas van der Linden
Het beeldstripverhaal was een succes. Jij bent degene die gezorgd heeft dat het er
kwam. Heb jij ook het animatiefilmpje voor de crowdfunding bedacht?
Ja, het was goed geslaagd en is uit praktische overwegingen ontstaan. Ik wilde iets
laten zien over het stripverhaal en dat combineren met de crowdfunding-actie. Het
was leuk om a.h.w. door het stripverhaal te wandelen. Door ervaring met audiovisuele
producties wist ik wel hoe dat te realiseren was. Ik heb een paar professionele
vrienden die me bij het monteren hebben geholpen met als betaling een lekker biertje.
Van I Lombardi was geen bestaand stripverhaal, dus moest ik op zoek naar een
striptekenaar.
22 mei 2013
Notenkraker
blad 11 van 23
Hoe is dat in z’n werk gegaan?
Via relaties ben ik op het spoor gekomen van goede tekenaars. Die zagen geen
mogelijkheid om de strip binnen een half jaar klaar te krijgen. Met hulp van een
agentschap voor illustratoren “ComicHouse” waar ook striptekenaars aan zijn
verbonden kwam ik verder. Sonja Wessels bracht me in contact met Arjan Wilschut,
een van de illustratoren die met “de klare lijn”werken (donkere omlijning binnenin
ingekleurd). De boodschap was duidelijk: er was weinig tijd waarin het stripverhaal
klaar moest zijn en de betaling was naar professionele maatstaven zeer gering. Toch
leidde het contact met Arjan tot een contract. Arjan had eerder een kinderbijbel
geïllustreerd waarvan de sfeer en kleurzetting
perfect klopten bij I Lombardi. Arjan was gegrepen
door de opdracht een historisch thema in een
stripverhaal te verwerken dat bij een opera zou
worden gebruikt. Hij vond het heel gedurfd dat
een amateuroperagezelschap een dergelijk project
op de rails wilde zetten. Met hulp van Kas
verdiepte hij zich in de achtergrond en theorie van
de opera en samen werkten ze het verhaal om tot
stripverhaal dat aansloot bij de scenes en de
muziek. Er ontstond een intensieve samenwerking
waarbij ze elkaar inspireerden en stimuleerden. Omdat in opera meer “zang-dialoog” is
en minder spel-actie dan in toneel, bracht Arjan op knappe wijze dynamiek in de
tekeningen.
Hoe kijken jullie terug op de samenwerking?
Het ging geweldig goed en ondanks het vele werk dat Arjan voor een relatief kleine
betaling moest leveren klaagde hij daar niet over.
Heeft Arjan al een uitgever voor het stripverhaal?
Er is een jonge enthousiaste uitgever gevonden die een combinatie maakt tussen een
prentenboek en een stripverhaal, met achterin de cd van de opera I Lombardi. Hij zal
te koop zijn in de stripwinkels, in de gewone boekhandel en in de muziekwinkel.
Betaalbaar voor de gewone koper?
Hij wordt zeker niet duurder dan 20 euro.
Dan moet nog een persoon genoemd worden die belangrijk was voor het tot stand
komen van het beeldstripverhaal: de editor Adri Gersen die de montage van het
beeldstripverhaal heeft gedaan en die tijdens de uitvoering de beeldprojectie
bediende. Ook voor hem was dit project enorm stimulerend.
Denk je dat zo’n kostbaar project ook in de toekomst mogelijk is?
Ondanks alle moeite die aan PR en reclame, affiches en flyers is besteed, zaten er toch
slechts 800 mensen in de zaal. Om het financieel haalbaar te maken moet de zaal
uitverkocht zijn, dat zijn 1000 toeschouwers. Liefst 5 volle zalen!
22 mei 2013
Notenkraker
blad 12 van 23
Ik geloof erin dat opera weer gewoon bij de mensen moet worden gebracht, net zoals
vroeger. Een voorbeeld: Alex had 30 collega’s van z’n werk meegebracht, mensen die
nooit naar de opera gingen. Ze waren razend enthousiast, het was een eye-opener!
Het verhaal en de muziek kwam bij hen binnen, mogelijk gemaakt door het
stripverhaal waardoor ze de emoties konden volgen. We moeten optimistisch blijven
om door leuke acties een nieuw publiek aan te trekken, mensen over de streep te
halen!
En zo’n dirigent als Bas Pollard krijgt ons zover om uit ons dak te gaan! Het is moeilijk
te voorspellen hoe de toekomst zal zijn, toch moeten we blijven proberen nieuwe
spannende dingen te verzinnen, dan komen er de volgende keer 60 collega’s van Alex
kijken.
Marijke
Bijzondere ervaring van Godelief Hofman, 2e alt
Mij viel de eer te beurt dat het bestuur mij vroeg of ik de tenor Michael Fischi
Spadaccini logies kon aanbieden in mijn B&B voor twee nachten. Daar reageerde ik
natuurlijk onmiddellijk positief op met een volmondig “ja”! Van Johan van de Vijzel
kreeg ik zijn email-adres, want ik wilde hem het website-adres van de B&B toesturen,
zodat hij kon zien waar hij terecht zou komen. Hij reageerde meteen heel spontaan
met ‘caro signor’! Ik mailde dat hij met een ‘signora’ te maken had, waarop hij weer
gauw met excuses antwoordde.
22 mei 2013
Notenkraker
blad 13 van 23
Vrijdagavond 12 april arriveerde hij (had toch nog moeten zoeken ondanks de GPS!). Ik
vroeg of hij iets wilde eten, maar nee, dat was niet goed voor zijn maag als hij moest
zingen! Ontbijten wilde hij gelukkig wel. De volgende ochtend om 09.00 uur had ik het
ontbijt voor hem klaargezet en meteen vroeg hij of ik er niet bij wilde komen zitten! Ja
natuurlijk, zo kon ik mijn Italiaans weer eens in praktijk brengen! Hij praatte honderd
uit over zijn zangervaringen tot nu toe en was enorm trots op zijn moeder, die de hele
opleiding gefinancierd had. Zijn grootvader was ooit als mijnwerker naar België
geëmigreerd.
Na het ontbijt vroeg hij of hij mocht oefenen. Ik hoopte heerlijke aria’s te horen te
krijgen, maar het was pure stemvorming (in de badkamer!).
Kortom het was een bijzonder leuke ervaring om Michael in huis te hebben! Een paar
dagen later mailde hij mij dat hij Breukelen miste, want Macedonië was zeer arm en
het appartement waar hij zat, lelijk en hij werd gewekt door de moskee i.p.v. onze
haan! Maar… de mensen waren aardig en hielden van muziek, dus dat maakt veel
goed!
Godelief Hofman
Project I Lombardi
Als zanger van het Zoetermeers Mannenkoor was ik een van de deelnemers aan de
opera I Lombardi van het Utrechts Operakoor. Namens alle acht mannen (en een
vrouw) mag ik zeggen dat wij het een bijzondere ervaring vonden om aan dit project
mee te werken.
Naast het zingen vonden wij het leuk en inspirerend het koor te leren kennen. Ook was
het leuk om Steven eens voor een ander koor te zien staan. Ongeveer een jaar elke
woensdag naar Utrecht rijden en samen met het UOK zingen en vooraf natuurlijk de
onvergetelijke zangcoaching van Tania en het pianospel van pianovirtuoos Eric Noya.
Als afronding van dit project een schitterende ervaring deze opera te zingen met
orkest en solisten onder leiding van Bas Pollard.
Het Zoetermeers Mannenkoor hoopt van harte dat we in de toekomst nog eens een
vorm kunnen vinden om samen met het UOK een soortgelijk evenement te kunnen
organiseren. Wij danken allen heel hartelijk voor de gastvrijheid en de vriendschap die
wij hebben mogen ervaren.
Wij wensen het Utrechts Operakoor het allerbeste toe met heel veel zangplezier. Met
vriendelijke zangersgroet,
Wim van Oevelen, mede namens Leo, Jos, Peter, Teunis, Bart, Eef, Ger en Nan.
Een greep uit de ontvangen e-mails
Het bestuur heeft na onze uitvoering van I Lombardi van alle kanten e-mails ontvangen
met uiteenlopende reacties. Hier volgt een greep uit deze e-mails.
22 mei 2013
Notenkraker
blad 14 van 23
Julian Hartman: Beste Hilde, dank voor jouw heel hartelijke ontvangst. Een beetje
kwam het oude gevoel weer terug van hoe welkom ik vroeger was bij het Utrechts
Operakoor. Mijn eerste rolletje bij SUO in La Traviata in 1988, daarna vele concerten,
maar ook de rol van Mephistopheles in Faust, daarna Pagano in I Lombardi, Zaccaria in
Nabucco en nu voor de 2e keer Pagano in I Lombardi. Voor mij was SUO mijn thuisclub
en ik had altijd leuk contact met de leden en zeker ook met Johan van de Camp en zijn
vrouw. Fijn nog wat bekende gezichten terug te hebben gezien. We zeggen tot ziens!
Hanna van Rooijen, sopraan UOK: Het was een prachtige voorstelling, ik heb er
ontzettend van genoten. De beste vriendin van mijn moeder riep na afloop: Ik wist niet
dat ik van opera hield, maar vanaf nu kom ik bij al je voorstellingen kijken!
Bart Divendal, Zoetermeers Mannenkoor: Ik heb mijn deelneming aan het concert op
14 april even laten bezinken en geconstateerd dat dit toch wel de mooiste uitvoering
was waaraan ik heb deelgenomen. Na 32 jaar zingen in een operakoor in Zoetermeer is
mijn enthousiasme voor opera weer helemaal terug en ik ben blij dat ik mocht
deelnemen aan deze uitvoering. Helaas is de afstand en dus de tijd een beperking
vanwege andere verplichtingen, maar anders wist ik het wel! Nogmaals mijn dank en ik
wens het koor nog vele jaren voorspoed. Misschien tot ziens.
Sarah Vermij, Utrechtsch StudentenConcert: Wat fijn om te horen dat jullie zo
enthousiast zijn! Ook vanuit het orkest hebben we het als een heel leuk project
ervaren. Zo'n mooie opera instuderen in korte tijd is altijd een grote uitdaging, en voor
ons was het bijzonder om het een keer met onze eigen dirigent te doen. Wij kijken er
dus ook zeker met plezier op terug!
22 mei 2013
Notenkraker
blad 15 van 23
Het Rheingold-project is blij met de aandacht die ze op jullie concert hebben mogen
krijgen. Fijn dat jullie ons in de gaten houden - wellicht zien we elkaar weer bij een van
de concerten van onze opera, op het schip in juli!
Ton (Rotterdams Operakoor): Hallo Fons,
Bedankt voor een heerlijke voorstelling. Annea en ik hebben genoten. Het koor was
buitengewoon goed. Zo'n koor is de reden dat ik in een operakoor zing. Jammer dat wij
te klein aan het worden zijn.
Als jullie weer een project hebben, houd mij dan op de hoogte, misschien dat ik voor
een project weleens met jullie mee kom doen.
Groet je, Ton
Ervaringen van een koorlid vóór en tijdens ons concert I Lomberdi op 14 april 2013
De spanning zat er al weken van tevoren in. Thuis de tekst en muziek doornemen en zo
mogelijk uit het hoofd kennen. Steven leerde ons veel over ritme, uitspraak en andere
muzikale details.
Tania demonstreerde en motiveerde ons hoe met het hele lijf te zingen en zo ook de
hoge tonen mooi te halen. En Bas Pollard deed alles nog eens dik over tijdens zijn
repetities met ons.
De generale in Houten was spectaculair. Met handen en voeten trok Bas het hele koor
en zijn USConcert op tot grote hoogten, wat wel wat hard klonk in deze kleine kerk,
maar hij wist wat hij deed. Ook de catering was uitstekend verzorgd met dozen
koekjes, een professioneel koffieapparaat en een snelle afwasmachine. Met hulp van
alle kanten bedienden wij de zaken en genoten zelf ook.
En dan de uitvoering op zondag 14 april.
Beladen met kleding en make-up verzamelden wij ons om 11.30 uur in de kleedkamer
van Vredenburg Leidsche Rijn en vroegen elkaar om de rode roos op ons zwarte jasje
te spelden. Mooi, dat rood op al dat zwart, ook bij de heren. Om 12.00 uur haastten
we ons naar het podium, waarop we lastige stukjes nog gauw doornamen. Gelukkig
werd het staan en zitten op een teken van Bas ook gerepeteerd, evenals door Jos het
netjes opkomen en afgaan in rijen, het zwarte boek in de rechterhand.
Ook met Steven oefenden we even in de kleine koffieruimte. Opvallend was dat de
kleine Indonesische tenor daarbij meedeed. Wat leuk! Ook leuk dat Steven als bas bij
de mannen meezong. Sportief van onze koordirigent!
Om 14.30 uur stonden we keurig op het podium en begon het orkest haar inzet. Van
de striptekeningen konden we weinig zien. Achterom kijken mochten we niet, noch
zwaaien naar het publiek. Maar tevoren hadden we al gespiekt en ze waren prachtig!
Nauwlettend wachtten we op onze inzetten en volgden de solisten en het
mannenkoor, dat klonk als een klok, versterkt door projectleden. We deden het goed,
zo veel mogelijk uit het hoofd, met één oog in het boek en Bas was tevreden. Naar ons
toe trok hij allerlei grimassen om ons bij te staan en hij dirigeerde met lijf en leden.
Ook de solisten zongen de sterren van de hemel, onder wie Francis, die door ziekte
22 mei 2013
Notenkraker
blad 16 van 23
geveld, het toch perfect deed met al die loopjes en hoge tonen. En dan die jonge
Italiaanse tenor Spadaccini die iedereen verraste met zijn prachtige stem. De hele zaal
nam hij mee. Toen de pauze aanbrak hadden we het grootste deel er al opzitten en vol
vertrouwen gingen we af, snakkend naar een drankje.
Met het Gerusalem betoverden we de zaal en voor we het wisten was daar het
daverend eindapplaus met bloemen voor de solisten en de beide dirigenten.
Op de dvd kunnen we nagenieten en in het bijbehorend boekje de striptekeningen
goed bekijken. En er zijn professionele foto’s gemaakt die we kunnen bestellen. Het
was een heerlijke middag, het publiek genoot en wij ook. Een uitvoering om nooit
meer te vergeten.
Marja van Embden, 1e sopraan
Reactie van mijn dochter Melanie en haar vriend Michel op ons concert
Ze kwamen speciaal voor mij, eigenlijk hielden ze niet zo van opera, vooral Michel niet.
Maar door de striptekeningen konden ze het verhaal goed volgen en waren hierdoor
enthousiast over de uitvoering. Door de verhaallijn genoten ze ook van de prachtige
muziek en de zangstemmen die de tekst onderstreepten. Voor hen werd het ook een
(wereld)première in alle opzichten.
Marja van Embden
Impressie vanuit de zaal
I Lombardi als strip. Weer wat anders om Verdi zo te beleven. Concertante gaat leven.
Voor wie niet vertrouwd is met opera, wordt allereerst het verhaal volkomen
begrijpelijk. Des te meer aandacht voor de muziek.
Wat zijn we verwend in deze tijd. Hoeveel dvd’s zijn er, opnames die in perfectie niet
onderdoen voor elkaar? Dan denk ik altijd aan de mensen uit de tijd van Verdi, die
zoiets misschien maar eens in hun leven konden meemaken. Maar ondanks de
moderne media gaat er niets boven een live optreden, de sfeer van verwachting als
het podium nog leeg is, het opkomen van koor en orkest, de solisten en dirigent en
dan… de eerste maten. En wat een koor!!! Hoorbaar degelijk ingestudeerd. Bij Verdi
denk ik altijd aan massieve mannenpartijen en die ontbraken hier niet.
Opvallend hoe de gedreven dirigent het uiterste uit koor en het jonge orkest wist te
halen. En dat leverde ontroerende momenten op.
Zoals de solo van de eerste violiste, zichtbaar opgelucht toonde zij dat het goed was
overgekomen. Het publiek beloonde haar prestatie met een spontaan warm applaus.
Leuk dat zoiets kan. Ook de bijzondere prestaties van de vocalisten, de soli van Francis
van Broekhuizen en vooral die van de jonge tenor Spadaccini ontlokten een
stormachtig onthaal. Om mij heen hoorde ik complimenten fluisteren wanneer hij
22 mei 2013
Notenkraker
blad 17 van 23
weer een aria inzette, vooral bij de duetten met Francis, dan hoorde ik zachtjes
uitingen van ontroering om mij heen.
En dan te beseffen getuige te zijn van een uniek moment, een wereldprimeur. Jammer
dat het slechts eenmalig is.
Anthony Anthonijsz
archief - stof
Voor de vierde maal is het dat het Utrechts Operakoor de opera 'I Lombardi' ten
gehore heeft gebracht.
De eerste keer was in 1993, Vredenburg. Toen 2001, op het Zaandammerplein in
Amsterdam.
Daarna in 2002 en dan nu: 2013, beide in Vredenburg.
Dit keer heb ik van deze concerten de posters/draaiboeken uit het archief opgedoken.
Vier keer dezelfde opera; vier keer zó'n verschillende poster.
22 mei 2013
Notenkraker
blad 18 van 23
Uitgelicht en afgestoft door
Corry de Loor
April 2013
My Breath My Music
In het programmaboekje van I Lombardi stond ook een advertentie van de stichting
‘My Breath My Music’. Graag wil ik hierbij enige toelichting geven en aandacht vragen
voor het werk, dat zij doen. Kortom: een muzikale noot kraken!
Zoals jullie natuurlijk weten is er een DVD-opname gemaakt. Ruud van der Wel heeft
met zijn audiobedrijf ervoor gezorgd, dat beeld en muziek werden samengebracht. In
het verleden heeft hij dit al eerder gedaan. Zijn jullie trouwens ook zo ontzettend
nieuwsgierig geworden? Hopelijk kunnen we binnenkort zelf zien hoe het stripverhaal
is overgekomen, want iedereen zal die DVD wel hebben besteld. Maar wat jullie
waarschijnlijk niet weten is dat Ruud ook ademhalingstherapeut is bij het Rijndam
22 mei 2013
Notenkraker
blad 19 van 23
Revalidatiecentrum in Rotterdam. Met Johan van de Vijzel heeft hij de afspraak
gemaakt, dat hij een advertentie krijgt in het programmablad en dat wij hierdoor
korting krijgen op de opname. Met zijn zelf gemaakte advertentie heeft hij deze keer
aandacht willen vragen voor de stichting, waar hij zich voor inzet. Hij wil mensen met
een zware lichamelijke handicap muziek laten maken, o.a. door middel van zelf
ontwikkelde elektronische blaasinstrumenten. Veelal zijn dat mensen met een
spierziekte, die op deze manier ook hun longen effectief kunnen oefenen.
My Breath My Music ondersteunt bij de aanschaf en kan die instrumenten zelf
ontwikkelen en aanpassen met de hulp van een wereldwijd netwerk. Zo is kortgeleden
de “Magic Flute” ontstaan, bespeelbaar zonder je handen te gebruiken. Benieuwd? Op
de website staan leuke filmpjes, waarop goed te zien is hoe mensen met een
spierziekte zelf muziek kunnen maken, alleen of in een bandje. Het plezier spat eraf!
Ook kan de stichting zorgen voor aangepaste bladmuziek en organiseren zij workshops
en geven demonstraties, niet alleen als inspiratie voor de toeschouwers maar ook voor
hun eigen deelnemers. Op hun website kun je meer lezen:
www.mybreathmymusic.com.
Ben je ook onder de indruk van het vele werk dat My Breath My Music doet?
Misschien kunnen zij iets betekenen voor iemand uit jullie familie-, vrienden- of
kennissenkring? En onnodig te zeggen, dat een donatie meer dan welkom is.
Emelie Hutter
De volgende bijdrage van Fem de Voogdt kwam net te laat binnen voor ons nummer
van januari. Toch willen we u die niet onthouden.
OperaUtrecht in UCK – Domplein
Zondag 13 januari 2013
Deze middag brachten de leden van OperaUtrecht heel veel moois ten gehore uit de
opera “Don Giovanni” van W.A.Mozart.
Don Giovanni, de beroemde en beruchte adellijke vrouwenversierder uit de 17e eeuw,
beleeft in deze opera zijn laatste liefdesavonturen waarna hij op een spookachtige
manier overlijdt.
Alle zangers brachten de diverse liefdesaffaires levensecht op het toneel en de mooie
zang zorgde ervoor dat de zaal helemaal in het verhaal kon opgaan.
Een jong meisje, een vroegere geliefde die hij niet herkent en nog wat andere dames
die hem gemaskerd benaderen: het is allemaal heel intrigerend. Zijn knecht Leporello
doet in het geheim letterlijk een boekje open over Don Giovanni’s vele veroveringen
van vrouwelijk schoon in heel Europa, door zijn meester vol trots daarin genoteerd; hij
citeert er o.a. uit dat deze grote vrouwenverslinder bij niet minder dan 1003 dames
succes had! Jammer, dat er nu in deze opera een einde moet komen aan al die
amoureuze belevenissen, door toedoen van een mysterieus beeld waarbij vurige
steekvlammen hem dodelijk treffen.
22 mei 2013
Notenkraker
blad 20 van 23
De ontmoetingen van de meisjes en hun geliefden met Don Giovanni, al dan niet in het
geheim, leverden veel emotionele scenes op vol dramatische zang. Men had het zich
niet gemakkelijk gemaakt, want doordat er heel veel van de opera werd uitgevoerd,
moet er een langdurige voorbereiding aan vooraf zijn gegaan om alle teksten en
melodieën zo mooi te kunnen brengen. Toch was ook nu weer duidelijk dat ze er
allemaal veel plezier in hadden!
Het publiek heeft zeker genoten van de mooie voorstelling, waarin soli en ensembles
elkaar afwisselden en waarin het toneelspel en daarbij ook speciaal de mime
verrassend goed overkwamen. Daarbij kwam ook nog, dat er vòòr elke scene even
duidelijk aan ons werd verteld wat er nu weer stond te gebeuren, waardoor we het
spel heel goed konden volgen.
De pianist begeleidde het geheel als altijd met veel kracht en kundigheid en hier en
daar ook met wat extra ondersteuning, waar de spelers vast plezier van hadden.
Het was voor de toehoorders een mooie en boeiende voorstelling. De zangers van
OperaUtrecht hebben weer een geslaagd optreden aan hun reeks concerten
toegevoegd!
Fem de Voogdt
Uittips op de valreep voor de zomer
Verzameld door Marja van Embden
In het Muziektheater Amsterdam (Stopera) zijn er:
Gratis lunchconcerten ---------------------------------------------- iedere dinsdag om 12.30 uur
De Nederlandse Opera presenteert er:
La Traviata
Giuseppe Verdi tot eind mei
Die Meistersinger von Nürnberg
Richard Wagner in juni
Voor verdere informatie: Tel 020 625 5455 en www.dno.nl.
Becoming Traviata is een film die in 2011 voor het operafestival te Aix-en-Provence
gemaakt is en gaat over een blik achter de schermen van de productie van La Traviata.
Twee maanden lang is ons in ieder stadium een blik gegund in dit creatieve proces. Een
echte aanrader waarvan de première in mei in enkele bioscopen in Nederland draait.
In het Hoogt te Utrecht alleen op 11 mei jl.
In het filmtheater Hilversum in ieder geval de hele maand mei op bepaalde data.
Zie ook www.artifilm.nl/Html/becomingtraviata.asp.
22 mei 2013
Notenkraker
blad 21 van 23
OperaUtrecht speelt voor de 2e keer gekostumeerd en geënsceneerd m.m.v. enkele
UOK leden:
Il Trovatore
Giuseppe Verdi
12 juni
Plaats: Dominicuskerk, Händelstraat te Utrecht.
Prijs: € 10. Voorverkoop: € 7,50. Voor verdere informatie: www.opera-utrecht.nl of bij
Fons Roels.
Opera in de bioscoop
De Wolff Bioscoop aan de Voorstraat te Utrecht presenteert opnames van opera’s
vanuit het Royal Opera House te Londen:
Donna del Lago (live opera)
G. Rossini
maandag 27 mei om 20.00 uur
Gloriana
(live opera)
B. Britten
maandag 24 juni om 20.00 uur
Voor meer informatie zie: http://www.wolff.nl/acties/rohcinema.
Voor voorstellingen in de bioscopen vanuit de Metropolitain Opera in de reeks Pathé
Opera of Opera Encore verwijzen wij u naar: http://www.pathe.nl/special/opera en
http://www.pathe.nl/special/encore. N.B. Op 3 juni komt Carmen in Pathé Rembrandt!
Het USConcert Utrecht presenteert: Das Rheingold van Richard Wagner t.g.v. hun 38e
lustrum (190-jarig bestaan).
Op een groot binnenvaartschip dat vanaf 2 juli te Koblenz de Rijn af vaart, wordt deze
prachtige opera uitgevoerd met technische medewerking van o.a. Opera Zuid.
In Utrecht meert het schip aan op 11, 12, 13 en 15 juli. Voor verdere informatie:
www.usconcert.nl.
Opera Spanga brengt vanaf 31 juli t/m 11
augustus een moderne versie van een oude opera
op de planken met Francis van Broekhuizen als
een van de solisten:
‘Romeo en Julia, het paradijs ligt onder de
voeten van je moeder’.
Het Fries Jeugd Harmonie Orkest speelt ook een
hoofdrol in dit thema dat de spanningen door
verschillen in geloof en cultuur heden ten dage
uitbeeldt.
Zie voor verdere informatie:
www.operaspanga.nl.
Opera in de Utrechtse Stadsschouwburg
Donderdag 30 mei 2013 20 uur: Tosca, Puccini - Opera Zuid
Donderdag 13 juni 2013 20 uur: Opera Gala - Nationale Reisopera
Informatie en verkoop: tel. 030 - 230 20 23 of via www.stadsschouwburg-utrecht.nl.
22 mei 2013
Notenkraker
blad 22 van 23
Vooruitblik:
In september is er iedere zondag in het Concertgebouw te Amsterdam
Het Zondagochtend Concert van 11.00 tot 12.00 uur. Zie www.concertgebouw.nl.
Marja van Embden
En voor de thuisblijvers ● Opera op BravaNL
do 23 mei
vr 24 mei
za 25 mei
zo 26 mei
ma 27 mei
di 28 mei
di 28 mei
wo 29 mei
do 30 mei
vr 31 mei
za 01 juni
zo 02 juni
ma 03 juni
ma 03 juni
19:30 uur Tristan und Isolde, Wagner
20:02 uur Bianca e Falliero, Rossini
12:01 uur Samson et Delilah, Saint-Saëns
13:30 uur Tristan und Isolde, Wagner
20:29 uur Mazeppa, Tsjaikovski
14:31 uur Pia de’ Tolomei, Donizetti
20:30 uur Daphne, Strauss
13:29 uur Die Walküre, Wagner
14:29 uur Mazeppa, Tsjaikovski
20:30 uur Un ballo in maschera, Verdi
13:06 uur Die Meistersinger, Wagner
20:32 uur Il barbiere di Siviglia, Rossini
14:30 uur Un ballo in maschera, Verdi
20:28 uur Don Giovanni, Mozart
Zie verder voor het programma: http://www.bravanlklassiek.nl/tv-gids.html.
22 mei 2013
Notenkraker
blad 23 van 23

Vergelijkbare documenten