Plantin-Moretusprijs - Plantin Instituut voor Typografie

Commentaren

Transcriptie

Plantin-Moretusprijs - Plantin Instituut voor Typografie
Plantin-Moretusprijs
Colofon
voor de best verzorgde boeken van 2004
Projectcoördinatie en eindredactie
Sofie Eeckelaers
Vlaamse Uitgevers Vereniging
Hof ter Schriecklaan 19, 2600 Berchem
03 281 53 61
sofi[email protected]
Vlaamse Uitgevers Vereniging &
Plantin Genootschap
Teksten
Johan Velter
Grafische vormgeving & fotografie
Van Looveren & Gobert, Brussel
Druk & afwerking
Gedrukt in fm-raster
door Emico offset nv, Wommelgem
De brochure werd gedrukt op GardaPat 13
(binnenwerk 115 g, cover 200 g), verdeeld door GPG,
in een oplage van 2000 exemplaren.
De tekst werd gezet uit Foundry Old Style &
Foundry Form Sans.
Vlaamse Uitgevers Vereniging
Hof ter Schriecklaan 19, 2600 Berchem
www.vuv.be
wd: d/2005/6775/4
Plantin Genootschap
Hoger Instituut voor Grafische kunsten vzw
Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet
Vrijdagmarkt 22, 2000 Antwerpen
www.plantingenootschap.be
Met de steun van
2,00 euro
Plantin-Moretusprijs
Colofon
voor de best verzorgde boeken van 2004
Projectcoördinatie en eindredactie
Sofie Eeckelaers
Vlaamse Uitgevers Vereniging
Hof ter Schriecklaan 19, 2600 Berchem
03 281 53 61
sofi[email protected]
Vlaamse Uitgevers Vereniging &
Plantin Genootschap
Teksten
Johan Velter
Grafische vormgeving & fotografie
Van Looveren & Gobert, Brussel
Druk & afwerking
Gedrukt in fm-raster door
Emico offset nv, Wommelgem
De brochure werd gedrukt op Gardapat, 115 & 200 g
in een oplage van 2000 exemplaren.
De tekst werd gezet uit Foundry Old Style &
Foundry Form Sans.
Vlaamse Uitgevers Vereniging
Hof ter Schriecklaan 19, 2600 Berchem
www.vuv.be
wd: d/2005/6775/4
Plantin Genootschap
Hoger Instituut voor Grafische kunsten vzw
Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet
Vrijdagmarkt 22, 2000 Antwerpen
www.plantingenootschap.be
Met de steun van
Gardapat (en/of) GPG papier (logo volgt!)
2,00 euro
Plantin-Moretusprijs voor de best verzorgde boeken van 2004
Juryleden
Frans Blondé
2
Ambiorixlei 9, 2900 Schoten
[email protected]
Houder van de Orde van de Rijzende Zon (Japan).
Positioneerde nv Blondé sa internationaal en behaalde
de Franse Trophée de la Qualité Idéale (1988), de Frans
Wildiersprijs (1991), de Oscar van de Export (1992)
en de en iso 9001 (2000).
Otto Koch
Schorpioenstraat 12, 2018 Antwerpen
[email protected]
Handboekbinder en zaakvoerder van
‘Handboekbinderij De Pers’ te Antwerpen.
Hilde Peleman
Jakobijnenstraat 8, 9000 Gent
[email protected]
Zaakvoerder van Copyright Art and
Architecture Bookshop in Gent en Antwerpen.
Lid van de Commissie die de Minister van
Cultuur adviseert voor de subsidiëring van
de Vlaamse culturele publicaties.
Karel F. Treebus
Wagnerstraat 3, nl – 2651 vd Berkel & Rodenrijs
[email protected]
Was typografisch vormgever bij het voormalige
Nederlandse Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf.
Auteur van o.a. Typografisch handvat (1989),
Tekstwijzer (1982) en het vervolg hierop Vormwijzer (1991).
Margedrukker.
Johan Velter
Gentbruggestraat 106, 9040 Gent
[email protected]
Organisator van Druksel, een beurs van
boekenmakers, bibliofiele drukkers
en kleine uitgevers. Uitgever in de marge.
plantin-moretusprijs 2005
Inleiding
Een jury wil juichen, jubelen en anderen deelgenoot maken van
gedane ontdekkingen. Ze wil bekronen omdat ze gelooft in het boek
als idee en als vorm, omdat ze de makers – alle makers – om hun
capaciteiten wil loven. Een jurylid is per definitie enthousiast.
Maar ook argwanend. Teveel boeken zijn al gezien die te oppervlakkig zijn, die een truc hanteren, die te clichématig werken.
Het is een evenwicht dat gezocht moet worden. Het doel is vreugde
te zien en te tonen. Maar een plezier moet ook doordacht zijn,
wil het een fundament bezitten.
De jurering van de ‘Best verzorgde boeken van 2004’ was niet gemakkelijk. In het aanbod was er nogal wat seriewerk te zien. Ook boeken die technisch wel in orde waren en die toch maar tot de goede
middelmaat behoorden. Het gros van de uitgevers beweegt zich op
dat niveau. Ook al waren er dit jaar (alweer) boeken met slecht bindwerk, papier waarvan de looprichting verkeerd was (het moet economisch zijn) en op typografisch vlak hinderlijk lange tekstregels.
Een jury wil niet het gewone bekronen maar wel het uitzonderlijke,
het boek dat een kop heeft. Sommige boeken vielen op door een
prachtige fotografie of een doordachte typografie, maar als geheel
konden ze niet bekoren. Laat dat nu het specifieke van een boek zijn:
het samenkomen van vele kunsten. Het nadenken, het schrijven, het
ontwerpen, het stimuleren, het vormgeven, het zetten, het drukken,
het binden. Maar vooral: het boek is het resultaat van alle keuzes
samen. En zo kan het gebeuren dat die ene keuze een verkeerde was.
De organisatoren hebben tijdens het deliberatieproces de spelregels
verruimd. Daardoor zijn er dit jaar twee soorten vermeldingen.
Er zijn niet alleen de traditionele bekroningen, de boeken die er dit
jaar toe doen, maar er zijn ook vermeldingen/nominaties, boeken die
om de een of andere reden het vermelden waard zijn maar het als
geheel (als boek) net niet gehaald hebben.
3
De jury betreurt ook dat ze niet de volledige productie van wat uitgevers en vormgevers in Vlaanderen gemaakt hebben, heeft kunnen
beoordelen. Vandaar deze oproep naar zowel de potentiële inzenders
als de organisatoren van de Plantin-Moretusprijs: mogen volgend
jaar de inzendingen massaler toestromen.
4
En nog een teleurstelling. In een aantal categorieën heeft de jury
geen prijs kunnen toekennen. Voor de categorie van de bibliofiele
boeken waren er te weinig inzendingen die een bekroning verdienden of een vermelding waard waren. Er was ook onduidelijkheid
over wat nu bibliofilie is. Bij de ‘Educatieve en wetenschappelijke
uitgaven’ is er slechts één nominatie gevallen. De jury verzuchtte
meermaals dat die boeken meer aandacht verdienden van de uitgevers: het is voor velen het eerste en soms ook enige contact met het
boek en dat wordt verknoeid door een ongeïnteresseerde houding,
door een niet-geïnspireerde vormgeving. Het kan nochtans anders.
De schoonheid van een technische tekening, van een statistische
tabel, van een educatieve foto hebben we nergens gezien. Misschien
moet het Plantin Genootschap maar eens een initiatief nemen om
voor dit soort boeken heel bijzondere aandacht te creëren bij alle
betrokkenen: leerkrachten en pedagogen zowel als vormgevers en
uitgevers.
Ook de categorie van de non-fictionuitgaven was dit jaar teleurstellend. Een boek met dat ene detail waardoor het interessant wordt,
hebben we nauwelijks gezien. Jammer, want als we kijken naar de
categorie van de Vlaamse vormgevers, zien we hoeveel talent er
aanwezig is.
Een jury kan en wil ook niet blind zijn voor de markt die overspoeld
wordt met boeken. Kranten, tijdschriften geven maar boeken weg,
er is de ramsj, er zijn de witte boeken. Het regulier uitgegeven boek
staat daarmee onder druk: men geeft de lezer de indruk dat een boek
(bijna) niets hoeft te kosten. In deze concurrentiële wereld moet
de uitgever die eer van zijn werk wil halen, gesteund worden.
Want een boek uitgeven is een daad van intelligentie en smaak.
plantin-moretusprijs 2005
De jury heeft zich niet laten verleiden door een louter opvallende
vorm en het buitenissige bekroond. Een boek is in de eerste plaats
een functioneel object: het moet mechanisch in orde zijn. Originaliteit is in dezen niet noodzakelijk een positief woord omdat het
soms al te zeer naar de hobbysfeer verwijst. Maar zelfs een jury
die het vormelijke moet beoordelen, is en wil niet blind zijn voor
de werkelijke functie van het boek en dat is: inzichten overdragen.
Het boek is een object dat kennis en cultuur in zich draagt en via de
vorm meedeelt.
Er zijn (minstens) twee soorten boeken. Een eerste categorie bestaat
uit die boeken die de markt doen draaien. Het zijn de massaboeken
die aantrekkelijk kunnen ogen, die technisch degelijk gemaakt zijn.
Het geeft geen pas die boeken (of deze uitgevers) denigrerend te
behandelen. Ze hebben een functie. Ze hebben zich naadloos in de
consumptiemaatschappij gevoegd, ze creëren welvaart. Een tweede
categorie boeken verwijst naar de humanistische, Europese traditie.
Het boek is hier dan als een individu dat bewust met de dingen omgaat, dat zoekt naar een evenwicht tussen het vormelijke en het functionele, dat het technische waardeert en de schoonheid zoekt. Het
boek als object, als medium ontmoet de lezer als subject. Die wordt
niet verengd tot een koper, een consument, een evenementenzoeker.
Het is zoals Michel Houellebecq het schrijft: een boek lezen is de
essentie van het menszijn en de Westerling die dit niet meer kan, verliest zijn menselijkheid, is een object geworden dat leeft en gebruikt
wordt om te consumeren. Een mens is weerstand, diepgang, traagheid, duurzaamheid. Het boek kan een weerslag zijn van die houding.
De jury heeft zich door een aantal boeken laten verrassen, heeft in
één geval zelfs haar principes aan de kant gezet om een hoogst merkwaardig boek (en oeuvre) te bekronen.
Op de rand van het ravijn zijn er nog boeken.
Johan Velter, 29 juli 2005
juryvoorzitter
5
bekroningen
bekroning
titel
auteur
uitgeverij
8
categorie literatuur
De gedichten 1953-2002
Willy Roggeman
Meulenhoff, Amsterdam Manteau, Antwerpen
De bundel ‘De gedichten 1953-2002’ van Willy Roggeman is een gebeurtenis. Dit oeuvre is jarenlang een schaduw van zichzelf geweest:
van horen zeggen wist men dat het belangrijk was, dat dit modernisme ‘du jamais vu’ was. Maar velen hebben dit werk nooit kunnen
lezen. De oude uitgaven waren niet meer te koop, een deel van dit
oeuvre was bij de bijzondere boekenmaker ‘Grijm’ of in tijdschriften
verschenen (maar wie wist dat?). En plots staat dat daar. Dooreman
& Houbrechts moesten een klassiek ogend boek maken en tegelijkertijd de eenzelvige dwarsheid van deze poëzie in materie omzetten.
Ze zijn daar glansrijk in geslaagd. De bladspiegel is royaal terwijl
het formaat van het boek net niet traditioneel is. Ook de grootte van
het lettertype lijkt op het eerste gezicht iets te fors te zijn maar is
9
dat bij nader inzien niet: deze poëzie die zo in zichzelf gesloten is,
wil niet weglopen maar zichzelf tonen en aanwezig zijn. Bewust van
de eigen waarde, bewust van het verleden.
De stofomslag heeft dezelfde tint als het papier van het binnenwerk. Enkele juryleden vonden dit papier te licht voor de kloeke
letter. Maar iedereen was gecharmeerd door het mechanisme van het
boek: het ligt stevig in de hand, het valt mooi open, er is een royaal
leeslint. De linnen band voelt prettig aan. Door de vormgeving zo te
verzorgen wordt de meesterschrijver eer betoond.
Lof voor de durf van de uitgever en het inzicht van de grafisch
ontwerpers.
grafisch ontwerp: Dooreman & Houbrechts / zetwerk: Griffo, Gent
lettertype: Berthold Garamond / papiersoort: Bioset 90 g Houtvrij
drukker: New Goff, Gent / binder: Scheerders Van Kerchove, Sint-Niklaas
taal: Nederlands / gewicht: 1273 gram / formaat: 220 × 160 × 50
pagina’s: 826 / prijs: 59,90 euro
bekroning
titel
ondertitel
auteur
uitgeverij
categorie kunst- en fotoboeken
Johan Van Geluwe
The museum of museums
Harald Szeemann, Bart De Baere, Maarten Delbeke, e.a.
Ludion, Gent-Amsterdam
10
Een hoogst particulier universum moet in een boek, dat per
definitie een massamedium is, omgezet worden. De kunstenaar zelf,
in zijn hoedanigheid van ‘flandrien’, roept op de omslag het publiek
toe, dat met graagte toestroomt.
Over de titelpagina is nagedacht. Op de linkerpagina, in de onderste helft links: de bekende stempel, het waarmerk van Johan Van
Geluwe – alsof hij zichzelf toestemming verleend heeft. De rechterpagina: in het rood en tussen haakjes staat The Museum of Museums. De naam van de kunstenaar in zwart, de woorden getrapt, de
namen van de schrijvers daaronder. Op de ommezijde van de titelpagina een rode stempel: Johan geeft de wereld en zichzelf een hand.
En dan zijn er de teksten van de hooggeleerde heren. Ze zijn uit een
duidelijke letter over de volle breedte van de pagina gezet. Dit boek
heeft alles van een traditioneel, klassiek kunstboek. Het toont een
oeuvre, er zijn heldere prenten, gedateerde foto’s (het nabije verle-
plantin-moretusprijs 2005
den is prominent aanwezig). De bladschikking is rustig. Wanneer het
nodig is, zijn de foto’s in kleur afgedrukt. Het ‘amateurisme’ is soms
aandoenlijk – maar bewust gewild. Het boek bladert gemakkelijk.
Er is een aangename afwisseling van prent en tekst. De jury was ook
gecharmeerd door het tricolore leeslint, niet alleen handig maar duidelijk behorend tot het oeuvre en de mentaliteit van de kunstenaar.
Het toont aan dat het leven niet in het boek opgesloten blijft maar
zijn eigen gang gaat. De driekleur wordt op de stofomslag afgebeeld
en wie het leeslint daar juist onder aanbrengt, ziet het gebeuren:
wat in het boek verteld werd, ontsnapt.
Toch heeft de jury de indruk dat het boek te veel ingepast moest
worden in een concept, een reeks waardoor de individualiteit van
de kunstenaar wat te kort gedaan is. De welhaast unieke combinatie
van Vlaams provincialisme met een universeel concept komt niet
voldoende tot uiting. Wat jammer is, maar ooit nog kan gebeuren.
grafisch ontwerp: Filiep Tacq & Johan Van Geluwe / zetwerk: Anagram, Gent
lettertype: New Century Schoolbook / papiersoort: Furioso natuurwit
fotogravure: Die Keure, Brugge / drukker: Die Keure, Brugge / binder:
Splichal, Turnhout / taal: Nederlands, Engels, Duits / gewicht: 1288 gram
formaat: 310 × 245 × 20 / pagina’s: 159 / prijs: 50 euro
11
bekroning
titel
ondertitel
auteur
uitgeverij
categorie werk van vlaamse vormgevers
Jan De Cock
Denkmal isbn 9080842419
Wouter Davidts, Chris Dercon, Luc Lambrecht, Mark De Kesel
Atelier Jan De Cock, Brussel
12
Door dit boek te bekronen, heeft de jury een standpunt willen
innemen: ze bewondert namelijk de instelling en gedrevenheid van
Jan De Cock. Dat een jong en hedendaags kunstenaar een boekwerk
in zijn oeuvre wil opnemen om zijn beeldende werk te documenteren, is uitzonderlijk en toe te juichen. Dat dit boekwerk bovendien
een bouwsteen vormt in het oeuvre zelf, toont de levenskracht en
de noodzaak aan van het boek an sich. En dat er bovendien op een
intelligente manier nagedacht wordt over het functioneren van het
idee boek is voor Vlaanderen uitzonderlijk.
Want technisch is dit boek niet in orde: wie dit te veel als boek
gebruikt, blijft al te snel achter met gekreukte bladen die soms
loskomen. De cassette waarin de drie delen van het boek opgeborgen
zitten, sluit niet naadloos aan. Het plakwerk komt te snel los.
plantin-moretusprijs 2005
13
Maar de jury meende toch dat de technische mankementen van
het boek niet opwegen tegen de intentie en de durf van de kunstenaar en de bravoure van de vormgever. Want hier gaat het om niet
minder dan de deconstructie én de revitalisering van het boek zelf.
Het boek heeft zelfs iets van een perpetuum mobile. Zelden heeft de
jury zo perplex gestaan bij het hanteren van een boek. Hier kunnen
alle clichés losgelaten worden, want de woorden betekenen een kwadraat. Het boek is een ontdekking, de lezer wordt kwaad op zichzelf
omdat hij een bepaalde logica niet eerder gezien heeft, hij voelt zich
in het ootje genomen, hij wordt gefascineerd door de prenten, gebiologeerd door het maakproces, hij verwijst naar andere kunstenaars en
projecten, er is een dialoog tussen maker en lezer/kijker.
Dit boek maakt woorden waar.
grafisch ontwerp: Luc Derycke, Gent / zetwerk: Luc Derycke & Co, Gent
lettertype: Akzidenz Grotesk, Janson, Univers, Imago, Bauer Bodoni
papiersoort: Mc Arjo gesatineerd 120 g, Mc Arjo gesatineerd 170 g, Arctic Volume
135 g, Munken Print extra 18 90 g / fotogravure: Drukkerij Lannoo, Tielt
drukker: Drukkerij Lannoo, Tielt / binder: Drukkerij Lannoo, Tielt
taal: Nederlands, Engels / gewicht: 3472 gram / formaat: 290 × 240 × 52
pagina’s: 556 / prijs: 69 euro
bekroning
titel
ondertitel
auteur
uitgeverij
categorie werk van vlaamse vormgevers
Ocean Flowers
Impressions from nature
Carol Armstrong & Catherine de Zegher, editors
The Drawing Center, New York
14
Men opent het boek en ziet tekeningen van schelpen en zeeplanten. Even verder blauwdrukken van algen. Dan pas de titelpagina,
het boek zelf. De vormgeving is klassiek en rustbrengend. Een
goede leesletter (jammer genoeg contrasteert de frivole letter van
de hoofdstuktitels en de beginkapitalen hiermee) doet op de eerste
pagina van het essay van De Zegher de namen van Deleuze en Guattari oplichten. De lezer is op zijn hoede: het is niet wat het oogt.
Op sommige bladzijden worden in de ene marge tekeningen
opgenomen, in de andere worden de referenties van de prenten
ingevoegd, onderaan de bladzijden staan de voetnoten. Ook al zijn
de bladzijden zeer vol, toch blijven ze prettig leesbaar. Niet alleen
plantin-moretusprijs 2005
omdat het illustratiemateriaal dicht bij de tekst staat, maar ook omdat de strenge hand van de vormgever het vele materiaal in bedwang
kan houden. Hier zien we hoe enkel de gebalde vorm kennis en
schoonheid kan overdragen. Een groot deel van het boek bestaat uit
reproducties van prenten uit oude boeken. De kwaliteit, de gevoeligheid en daardoor het bijna tactiele van deze prenten is waarlijk onthutsend. De technische superioriteit is ook te merken wanneer een
reproductie op twee naast elkaar liggende pagina’s wordt afgedrukt:
de middenvouw is er, maar stoort nergens.
Hier zien we het boek in de humanistische traditie waar schoonheid, kennis en technisch vernuft samenkomen in dat ene wat hier
voorligt. Een bijna-meesterwerk.
grafisch ontwerp: Luc Derycke, Gent / zetwerk: Luc Derycke & Co, Gent
lettertype: Aristocrat, ff Metaplus, Van Dijck / papiersoort: GardaPat 13, 100 en 135 g
fotogravure: Drukkerij Lannoo, Tielt / drukker: Drukkerij Lannoo, Tielt
binder: Drukkerij Lannoo, Tielt / taal: Engels / gewicht: 1420 gram
formaat: 260 × 210 × 37 / pagina’s: 312 / prijs: 50 us dollar
15
bekroning
titel
ondertitel
auteur
uitgeverij
categorie kinder- en jeugdboeken
Waarom een buitenboordmotor eenzaam is
en waarom je Jansen heet als je Jansen heet en waarom eieren
vroeger geen eieren waren en waarom we geen zeventigduizend
letters hebben en nog veel meer over de taal die je nu leest
Joke van Leeuwen
Stichting Ons Erfdeel, Rekkem
16
Hier gebeurt iets. De omslag. Een deel van de hoofdtitel wordt
helder rood op een oranje achtergrond gedrukt. De ondertitel is
onduidelijk geel met in die tekst een hoop zwevende, rare figuurtjes.
Daaronder een handgeschreven tekst waar de benen van de letters
ook aan het zweven zijn. Het boek heeft een harde omslag. Het is
een jeugdboek. De titel is intrigerend, zo ook het omslagontwerp.
Het binnenwerk. Het boek is gezet uit de Syntax van Hans
Eduard Meier, een mooie, kloeke, heldere letter. Zwitsers. Er is
veel tekst (er moet veel uitgelegd worden) maar er steekt een goede
dynamiek in het boek. De lezer wordt ‘au sérieux’ genomen.
De tekstblokken zijn lang genoeg om ernstig te zijn, maar er is een
plantin-moretusprijs 2005
prettige afwisseling van tekst en beeld. De tekeningen staan tussen
de teksten. Voor de ontwerper is dit moeilijker dan een prent naast
een tekst te moeten zetten, voor de lezer is het aangenamer omdat
hij tegelijkertijd tekst en beeld kan zien. Elke bladzijde is zo een
belevenis geworden. Er komt lucht in de tekst waardoor de woorden beter te pakken zijn. Dit boek bevat een leeslint (deze jury was
telkens weer verrukt een leeslint te zien) waardoor het echt een
lees- en leerboek geworden is.
De jury droomde: mochten de wetenschappelijke en educatieve
uitgevers dit boek maar eens bekijken, bestuderen en dan beseffen
dat een leerboek ook een vreugde kan zijn. Tegelijkertijd gedistingeerd, smaakvol en speels.
illustrator: Joke van Leeuwen / grafisch ontwerp: Luc De Meyer
(Die Keure, Brugge) / zetwerk: Die Keure, Brugge / lettertype: Syntax
papiersoort: Bioset / fotogravure: Die Keure, Brugge / drukker: Die Keure,
Brugge / binder: Splichal, Turnhout / taal: Nederlands / gewicht: 440 gram
formaat: 247 × 175 × 14 / pagina’s: 96 / prijs: 13,25 euro
17
nominaties
nominatie
titel
auteur
uitgeverij
categorie non-fiction
Backstage Kitchen
Lut De Clercq
Lannoo, Tielt
20
Er zijn hedendaagse kookboeken. Daarin vind je recepten maar
vooral word je geïmponeerd door de foto’s. Haarscherp, loepzuiver.
Soms zo oogstrelend dat je herinnerd wordt aan Zeuxis. Maar ook
intimiderend: zo lukt het mij nooit. Dit zijn boeken die niet gebruikt
mogen worden, ze dienen als een ideaal. Ze zijn vooral zichzelf.
Er zijn ook andere kookboeken. Daarin staan gerechten die klaargemaakt kunnen worden. De informatie over de gerechten, over de
bereidingswijze is duidelijk en geschreven voor een publiek dat iets
wil proberen, dat de handen uit de mouwen wil steken. De tekst is het
belangrijkste, niet de foto’s. Die zijn soms zo minuscuul dat ze weggelaten mogen worden. Het gaat hem om het eten en de informatie.
Zo’n boek is Backstage Kitchen. Als het gerecht niet gelukt is,
dan hebben we toch leute gehad. En jolig ziet het er wel uit: veel
kleuren, opvallende herkenningspunten. De bereidingswijze is duidelijk onderscheiden van de nodige ingrediënten, het is informatief
– de verscheidenheid is een ware troef.
De jury vond het hedendaagse concept aantrekkelijk, maar de layout ‘overdone’ en tegelijkertijd te gemakkelijk. Zoals muziek soms te
luid kan staan, zo schettert dit boek in de ogen. Daarom een nominatie.
fotografie: Heikki (recepten), Alex Vanhee en Jos Knaepen (artiesten)
grafisch ontwerp: Annelies Vanoost, Undercast, Antwerpen / zetwerk:
Undercast, Antwerpen / lettertype: Meta / papiersoort: Maco halfmat 150 g
fotogravure: Grafimon, Kuurne / drukker: Die Keure, Brugge / binder:
Die Keure, Brugge / taal: Nederlands / gewicht: 683 gram / formaat: 20 × 24 × 12
pagina’s: 174 / prijs: 19,95 euro
plantin-moretusprijs 2005
nominatie
titel
auteur
uitgeverij
categorie kinder- en jeugdboeken
Het mooie meisje
Pieter van Oudheusden
De Eenhoorn, Wielsbeke
21
Een kinderboek dat een traditionele vorm combineert met hedendaagse illustraties geeft veel mogelijkheden. Het kan inspelen op
traditie en heimwee. Het brengt de jaren van voorlezen in herinnering, maar ook het eerste lezen: met een (groot) boek op schoot
letterlijk in het boek verdwijnen. Dit boek is aantrekkelijk door de
nostalgie die het oproept. Door hun kleurstructuur en de grote vlakken verwijzen de prenten naar een hedendaagse wereld. De ritmiek
is evenwel niet altijd evenwichtig opgebouwd. Het boek valt niet
prettig open, het bindwerk is te prominent aanwezig. De letter oogt
kloek, maar is jammer genoeg toch niet goed leesbaar.
illustrator: Goele Dewanckel / grafisch ontwerp: Goele Dewanckel
zetwerk: Pieter van Oudheusden, Rotterdam / lettertype: Berthold City
papiersoort: Perigord 170 g / fotogravure: Oranje, Sint-Baafs-Vijve
drukker: Oranje, Sint-Baafs-Vijve / binder: Proost, Turnhout / taal: Nederlands
gewicht: 716 gram / formaat: 34 × 25,5 × 1 / pagina’s: 52 / prijs: 17,5 euro
nominatie
titel
ondertitel
auteur
uitgeverij
categorie educatieve en wetenschappelijke uitgaven
GVD*
Een praktische gids voor grafische communicatie en technieken
Marc Mombaerts en misjel vossen
Academia Press Wetenschappelijke Uitgeverij, Gent
22
Een boek waar de spanning tussen omslag en binnenwerk niet
opgelost werd. Het begint al met de titel gvd, een woordspel natuurlijk. Lijkt baldadig en taboedoorbrekend. Een gele omslag met
daarop gvd in cyaan, magenta en zwart. Enkel de rug van het boek
maakt duidelijk: gvd is ‘goed voor druk’. Deze omslag belooft helderheid, een duidelijk en bewust kleurgebruik, klare standpunten.
Het binnenwerk is echter traditioneel, en daarom teleurstellend.
De inhoud toont niet de structuur van het boek. De illustraties
zijn nogal oubollig. De tekst met de tussentitels is vervelend. Mooi
is wel dat er ruime marges zijn waarin de studenten kunnen schrijven, maar helaas laat het papier dat niet echt toe. Ook de didactische
functie van het boek is niet optimaal. Bijvoorbeeld: het ‘schematisch
letterparameteroverzicht’ niet op twee naast elkaar liggende bladzijden presenteren, is leesonvriendelijk. Ook het blauwdrukken op het
witte papier draagt niet bij tot helderheid. Om nog te zwijgen van
de blauwe steunkleur.
Een nominatie voor de omslag.
illustrator: Jan Van der Veken, Gent / grafisch ontwerp: Kris Demey, Gent
zetwerk: Griffo, Gent / lettertype: Utopia / papiersoort: Halfmat 130 g
Tom & Otto / fotogravure: Griffo, Gent / drukker: Imschoot, Gent
binder: Delabie, Marke / taal: Nederlands / gewicht: 1800 gram
formaat: 210 × 270 × 30 / pagina’s: xii, 432 / prijs: 60 euro
plantin-moretusprijs 2005
nominatie
titel
ondertitel
auteur
uitgeverij
categorie kunst- en fotoboeken
Copyright Rubens
Rubens en de grafiek
Nico Van Hout (redacteur)
Ludion, Gent
Een catalogus bij een tentoonstelling is dikwijls al te obligaat.
Tekst en illustraties met daaromheen een stofomslag. Nu en dan
tracht men iets beters te doen. Zoals hier. Het onderwerp is niet
alledaags: de naam van Rubens wordt niet automatisch met grafiek
geassocieerd. En oude prenten zijn toch wel oud.
Verrassing: de omslag van dit boek is van rode plastic. Dit voelt
allesbehalve zeventiende-eeuws aan. Er is een uitsnijding waardoor
de titel duidelijk zichtbaar is. Jammer is dat bij de uitsnijding geen
rekening gehouden werd met het optische effect wanneer het boek
neerligt. Daardoor is de uitsnijding niet zuiver genoeg.
Het zwart en rood komen in het binnenwerk terug. Bij de titels
van de hoofdstukken wordt het Romeinse cijfer zwaar in de linkerbovenhoek geplaatst, daaronder, iets lichter, de titel van het hoofdstuk en beide worden afgesloten door een verticale rode streep. Als
er een ondertitel is, komt die aan de rechterkant van de rode streep
te staan. Enkele juryleden vonden dit te zwaar, te log; andere vonden de rode streep precies in evenwicht (had de vormgever de cijfers
bijvoorbeeld ook in het rood gezet, dan was het te veel geweest).
De letter is duidelijk, maar misschien iets te groot waardoor je de
indruk krijgt dat de tekst opgeblazen wordt om het boek vol te krijgen. De verwijzingen naar de schilderijen in de linkermarge zijn niet
zeer leesvriendelijk: de lezer moet de prenten zoeken.
De jury was verrast door de egaal rode bladen in het boek, die,
als ze opengeklapt worden, een reeks prenten tonen. Op deze wijze
heeft de vormgever een hecht boek gerealiseerd: buitenkant en
binnenwerk vormen door het doordacht gebruikmaken van twee
kleuren een eenheid.
grafisch ontwerp: Koen Bruneel, Kortrijk / zetwerk: Anagram, Brugge
lettertype: Perpetua / papiersoort: GardaPat 13, 135 g / fotogravure:
Die Keure, Brugge / drukker: Die Keure, Brugge / binder: Splichal, Turnhout
taal: Nederlands gewicht: 1348 gram / formaat: 240 × 305 × 25
pagina’s: 160 / prijs: 35 euro
23
nominatie
categorie kunst- en fotoboeken
titel
Mugo
Een reis door Mugoland
Hugo Moeraert (Mugo)
Oogachtend, Leuven
ondertitel
auteur
uitgeverij
24
Sommigen zien dit boek en vinden het maar niets. Anderen zijn
matig tot razend enthousiast.
Maar wat iedereen moet toegeven is dat dit boek een perfecte weerspiegeling is van het onderwerp zelf: Mugo en zijn
vertelling(en)/verzameling(en).
Het boek is gevat in een blikken doos, een simpele verwijzing
naar de blikken-speelgoed-verzameling van Mugo. Het geheel oogt
ook als speelgoed: wees en blijf een kind. Een raadgeving, (t)ja.
De tekst is gezet uit de klassieke Humanist en Garamond en is
daarmee toch wel in tegenspraak met de mentaliteit die uit het boek
spreekt. De tekst heeft een te ruime interlinie waardoor het lezen
moeizaam verloopt.
Het is een jolige wereld, die van Mugo, ver van de echte.
De blikken doos is dan ook een perfecte metafoor.
illustrator: Mugo / grafisch ontwerp: Dreamteam, Johan Stuyck, Loonbeek
zetwerk: Dreamteam, Loonbeek / lettertype: Humanist, Garamond
papiersoort: Idéal Premier 170 g / fotogravure: Artoos, Kampenhout
drukker: Artoos, Kampenhout / binder: Artoos, Kampenhout / taal: Nederlands
gewicht: 1400 gram / formaat: 220 × 290 × 42 / pagina’s: 176 / prijs: 50 euro
plantin-moretusprijs 2005
Plantin-Moretusprijs
Colofon
voor de best verzorgde boeken van 2004
Projectcoördinatie en eindredactie
Sofie Eeckelaers
Vlaamse Uitgevers Vereniging
Hof ter Schriecklaan 19, 2600 Berchem
03 281 53 61
sofi[email protected]
Vlaamse Uitgevers Vereniging &
Plantin Genootschap
Teksten
Johan Velter
Grafische vormgeving & fotografie
Van Looveren & Gobert, Brussel
Druk & afwerking
Gedrukt in fm-raster
door Emico offset nv, Wommelgem
De brochure werd gedrukt op GardaPat 13
(binnenwerk 115 g, cover 200 g),
verdeeld door GPG Papier nv,
in een oplage van 2000 exemplaren.
De tekst werd gezet uit Foundry Old Style &
Foundry Form Sans.
Vlaamse Uitgevers Vereniging
Hof ter Schriecklaan 19, 2600 Berchem
www.vuv.be
wd: d/2005/6775/4
Plantin Genootschap
Hoger Instituut voor Grafische kunsten vzw
Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet
Vrijdagmarkt 22, 2000 Antwerpen
www.plantingenootschap.be
Met de steun van
2,00 euro
Plantin-Moretusprijs
Colofon
voor de best verzorgde boeken van 2004
Projectcoördinatie en eindredactie
Sofie Eeckelaers
Vlaamse Uitgevers Vereniging
Hof ter Schriecklaan 19, 2600 Berchem
03 281 53 61
sofi[email protected]
Vlaamse Uitgevers Vereniging &
Plantin Genootschap
Teksten
Johan Velter
Grafische vormgeving & fotografie
Van Looveren & Gobert, Brussel
Druk & afwerking
Gedrukt in fm-raster door
Emico offset nv, Wommelgem
De brochure werd gedrukt op Gardapat, 115 & 200 g
in een oplage van 2000 exemplaren.
De tekst werd gezet uit Foundry Old Style &
Foundry Form Sans.
Vlaamse Uitgevers Vereniging
Hof ter Schriecklaan 19, 2600 Berchem
www.vuv.be
wd: d/2005/6775/4
Plantin Genootschap
Hoger Instituut voor Grafische kunsten vzw
Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet
Vrijdagmarkt 22, 2000 Antwerpen
www.plantingenootschap.be
Met de steun van
Gardapat (en/of) GPG papier (logo volgt!)
2,00 euro