Briefing: doodstraf in Texas

Commentaren

Transcriptie

Briefing: doodstraf in Texas
Briefing n.a.v. Nederlands-Vlaamse handelsmissie naar Texas
In deze briefing geven we een overzicht van relevante issues gerelateerd aan de oplegging en voltrekking van
de doodstraf in Texas. Deze informatie is primair ontleend aan de volgende documenten, waarin meer
achtergrondinformatie is te vinden:
-
Amnesty International, A Deadly Distinction: 500th Execution in Texas Looms, AMR 51/041/2013, 25
juni 2013, http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR51/041/2013/en
Amnesty International, Texas – Still Doing its Worst: 250th Execution under Current Governor
Imminent, AMR 51/092/2012, 30 oktober 2012,
http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR51/092/2012/en
Inleiding
In de nacht van woensdag 26 op donderdag 27 juni werd de 52-jarige Kimberly McCarthy in Texas geëxecuteerd.
ste
Deze executie was de 500 in Texas sinds het Supreme Court in 1976 het toen geldende moratorium op de
doodstraf ophief en de voltrekking van de doodstraf in 1977 werd hervat.
Van alle mensen die in de VS in de dodencel zaten in 2012, bevonden zich er zo’n 10 procent (308 personen) in
Texas. Na Florida kende Texas het hoogste aantal nieuw opgelegde doodstraffen in 2012 (9 maal). Texas was
bovendien veruit koploper in het ten uitvoer brengen van doodstraffen: ruim een derde van alle executies in de
1
VS in 2012 vonden in Texas plaats (15 van de 43).
Doodstraf bij jongvolwassen daders
Texas valt niet alleen op door het grote aantal voltrokken executies, maar ook door de doelgroepen die hiermee
gemoeid zijn. Zo zijn bijvoorbeeld jongvolwassenen niet gevrijwaard van de doodstraf. In 2005 erkende het
Supreme Court de speciale positie van jongeren en hun verminderde toerekeningsvatbaarheid (Roper v.
Simmons). Hiermee mocht de doodstraf niet meer worden opgelegd aan personen jonger dan 18 jaar.
Tegelijkertijd erkende het Hof dat de grens van 18 jaar enigszins arbitrair was en dat de mentale capaciteit van
jongeren op dat moment niet plotseling radicaal veranderde. Desondanks werden in de opvolgende jaren in
Texas 25 personen geëxecuteerd die slechts 18 of 19 jaar waren op het moment dat zij de misdaad waarvoor zij
werden veroordeeld pleegden. Dit niet zelden na een zeer langdurig verblijf op death row. Zo werd Bobby Hines
in maart 1992 veroordeeld voor de moord op een 26-jarige vrouw tijdens een inbraak. Hij was toen 19 jaar oud.
Na zijn veroordeling merkte een expert op dat er vele verzachtende omstandigheden waren geweest in de zaak
van Hines (o.a. zijn jonge leeftijd, zijn beperkte intellectuele capaciteiten, zijn beperkte functioneren en een
complex trauma gerelateerd aan mishandeling, achterlating, uitsluiting, armoede en verwaarlozing); deze waren
echter door zijn rechtshulpverleners slecht naar voren gebracht. Hines werd uiteindelijk op 24 oktober 2012,
meer dan twintig jaar na zijn oorspronkelijke veroordeling, ter dood gebracht.
1
Amnesty International, Death sentences and executions in 2012, ACT 50/001/2013, april 2013,
http://www.amnesty.org/en/library/info/ACT50/001/2013/en, p. 12.
Doodstraf bij mensen met een verstandelijke beperking
De doodstraf werd ook opgelegd (en voltrokken) bij mensen met een verstandelijke beperking. Volgens het
Supreme Court moeten personen waarbij sprake is van “mental retardation” (veelal gedefinieerd als het hebben
de
vastgesteld van een IQ onder de 70 voor het 18 levensjaar) worden uitgesloten van de doodstraf (Atkins v.
Virginia). Deze uitspraak is in Texaanse wetgeving echter niet geïmplementeerd. Op 7 augustus 2012 werd
bijvoorbeeld Marvin Wilson ter dood gebracht. Een door de rechtbank aangewezen neuropsycholoog had
geconcludeerd dat er sprake was van “mental retardation”, op basis van verschillende tests waaruit een IQ
tussen de 61 en 75 bleek, waarbij de laagste van deze scores uit de meest recente test kwam. Desondanks werd
door de Texaanse rechtbank de doodstraf opgelegd.
Doodstraf bij mensen met ernstige psychische problemen
Tevens wordt de doodstraf uitgevoerd bij mensen met ernstige psychische of psychiatrische problemen. Zo
werd op 10 oktober 2012 Jonathan Marcus Green ter dood gebracht. Dit ondanks het feit dat in zijn strafzaak
door een expert was vastgesteld dat Green leed aan ernstige waanbeelden, hallucinaties en andere stoornissen,
waaronder schizofrenie. Een expert voor de staat, die volgens de rechter Green slechts twee keer minder dan
een uur had gezien en geen tests had uitgevoerd, betwijfelde de diagnose met betrekking tot schizofrenie. Ook
deze expert concludeerde echter dat Green aan een geestesziekte, waaronder hallucinatie, leed. Een
aanvankelijk uitstel van executie, mede op basis hiervan, werd echter in beroep teruggedraaid.
Discriminatoire oplegging van de doodstraf
De rol die ras speelt in het opleggen van de doodstraf is een grote zorg in Texas. In 2009 en 2012 sprak de VN
Speciale Rapporteur voor buitengerechtelijke, standrechtelijke of willekeurige executies specifiek zijn zorg uit
over dit aspect van de doodstraf in Texas. De doodstraf wordt disproportioneel opgelegd aan zwarte burgers, in
het bijzonder wanneer het slachtoffer blank is. Verschillende veroordelingen van zwarte daders zijn gedaan ten
overstaan van geheel blanke jury’s. Zo concludeerde een studie uit 2008 naar oplegging van de doodstraf in
Harris County (binnen Texas het gebied waar veruit de meeste doodvonnissen worden voltrokken) dat zowel het
2
ras van de dader als dat van het slachtoffer doorslaggevend was bij het al dan niet opleggen van de doodstraf.
Rol van gouverneur Perry
Meer dan de helft van de 500 executies sinds 1977, vonden plaats sinds 2001, het jaar waarin de huidige
gouverneur van Texas, Rick Perry, aantrad. In deze periode van 12 jaar zijn in Texas tweemaal zo veel mensen ter
dood gebracht als in elke andere staat in de ruim 35 jaar sinds de beslissing van het Supreme Court. Vlak na zijn
aantreden in 2001 koppelde gouverneur Rick Perry de doodstraf expliciet aan christelijke waarden en aan het
respect voor leven:
“Texans know the air that we breathe, the water that we drink, the land that we inhabit, they are all a
reflection of the majesty and the beauty of our wonderful Creator. We must preserve His image. Like
most Texans, I am a proponent of capital punishment because it affirms the high value we place on
innocent life. We have a good system of justice in Texas, but it can be better.” State of the Statetoespraak, 25 januari 2001.
De mogelijkheden voor de gouverneur om in te grijpen in doodstrafzaken is formeel enigszins beperkt. Onder
Texaanse wetgeving kan hij altijd eenmalig uitstel van executie van 30 dagen geven, maar een langer uitstel of
gratie kan hij slechts goedkeuren na een voorstel van een meerderheid van de leden van de Board of Pardons and
Paroles. Echter, mocht gouverneur Perry duidelijk maken dat hij voorkeur geeft aan minder draconische
maatregelen, dan zou dit zeker effect hebben. De gouverneur wijst immers de leden van de Board aan.
Bovendien dient de Board zich te beraden om een voorstel tot uitstel of gratie te doen als zij hiertoe door de
gouverneur schriftelijk wordt verzocht.
2
Philips, S. (2008). “Racial disparities in the capital of capital punishment”, Houston Law Review, 45.
2
Actuele zaken
3
Anthony Haynes
In 1999 werd Anthony Cardell Haynes veroordeeld voor het doodschieten van Kent Kincaid, een politieagent
buiten dienst, op 22 mei 1998. Haynes was op dat moment 19 jaar oud. Om tot een doodsvonnis te kunnen
komen moest de aanklager de jury er van overtuigen dat Haynes een blijvend gevaar voor de samenleving zou
vormen, zelfs wanneer hij in de gevangenis zou zijn opgesloten. Haynes had tot dan toe geen strafblad. Haynes,
een zwarte jongeman beschuldigd van het doodschieten van een blanke politieagent, werd veroordeeld door
een jury waarin slechts één zwart lid zitting had, nadat de aanklager vier andere kandidaat-leden had afgewezen
tijdens het selectieproces. De aangewezen verdediging van Haynes liet na om een reeks aan verzachtende
omstandigheden op te werpen, zoals zijn achtergrond van psychische problemen en zijn jonge leeftijd. In beroep
liet de door de staat aangewezen advocaat van Haynes na te wijzen op deze omissie, waardoor dit niet verder
kon worden meegenomen in verdere beroepsprocedures op federaal niveau. De Texas Board of Pardons and
Paroles wees later unaniem een mogelijkheid tot gratie af. Op 18 oktober 2012, dertien jaar na zijn veroordeling,
zou de inmiddels 33-jarige Haynes worden geëxecuteerd. Minder dan drie uur voor de geplande voltrekking werd
deze executie echter uitgesteld door het Supreme Court, die verder zal beslissen of zij de zaak inhoudelijk in
behandeling zal nemen. Haynes verblijft momenteel nog op death row in afwachting van verdere
ontwikkelingen.
4
Marcus Druery
Marcus Ray Tyrone Druery werd in december 2003 ter dood veroordeeld voor moord op een mede-studente aan
de Texas State Technical College in Waco, Texas, in 2002. Druery’s advocaten hebben naar voren gebracht dat
hij niet voldoet aan het criterium dat hij “competent” is voor executie; in 1986 oordeelde het Supreme Court dat
executie van “waanzinnige” (insane) daders in strijd was met het grondwettelijke verbod op wrede bestraffing
(Ford v. Wainwright). Exacte criteria, waaronder verduidelijking over de rol van psychische stoornissen, werden
niet gegeven. In een uitspraak in de zaak Panetti in 2007 (zie ook onder) stelde het Supreme Court echter wel dat
“gross delusions stemming from a severe mental disorder may put an awareness of a link between a crime and its
punishment in a context so far removed from reality that the punishment can serve no proper purpose” (Panetti v.
Quarterman). In de zaak van Druery is door de verdediging aangevoerd dat Druery lijdt aan ernstige psychische
stoornissen, waaronder paranoïde schizofrenie, en dat hij te maken heeft met waanvoorstellingen en
hallucinaties. Ook de Texaanse gevangenisautoriteiten hebben dit vastgesteld. Een door de verdediging
geconsulteerde neuropsycholoog heeft tevens geconcludeerd dat de geestestoestand van Druery het hem niet
toelaat een rationeel begrip van de samenhang tussen zijn misdaad en zijn bestraffing te hebben. Een Texaanse
rechtbank wees het verzoek van Druery’s advocaten om een volledige zitting over zijn competentie af. Op 1
augustus 2012 zou Druery ter dood worden gebracht, maar deze executie werd vijf dagen daarvoor uitgesteld
door een hogere rechtbank, in afwachting van behandeling van het beroep.
5
Scott Panetti
Scott Panetti werd in 1995 ter dood veroordeeld voor de moord op zijn schoonouders in 1992. Panetti kende op
dat moment al een lange geschiedenis van psychische stoornissen, waaronder schizofrenie, waarvoor hij ook
vele malen in verschillende instituten werd opgenomen. Na de moord werd Panetti, ondanks zijn slechte
mentale gesteldheid, voldoende in staat geacht om voor te komen. Panetti koos ervoor zichzelf zonder hulp van
een advocaat te verdedigen, hetgeen resulteerde in een bizar proces waarin Panetti, gekleed in een cowboy-pak,
onder andere eiste dat Jezus, John F. Kennedy, acteurs en overledenen werden opgeroepen om te getuigen.
3
Zie onder meer: Amnesty International, Texas Man Faces Execution for Crime at Age 19: Anthony Haynes, AMR
51/078/2012, 19 september 2012, http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR51/078/2012/en; Amnesty
International, Further Information: Last-Minute Stay of Execution for Texas Man: Anthony Haynes, AMR
51/089/2012, 19 oktober 2012, http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR51/089/2012/en; Amnesty
International, Texas – Still Doing its Worst: 250th Execution under Current Governor Imminent, AMR
51/092/2012, 30 oktober 2012, http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR51/092/2012/en, p. 8-9.
4
Zie onder meer: Amnesty International, Inmate with Mental Illness Faces Execution: Marcus Druery, AMR
51/069/2012, 25 juli 2012, http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR51/069/2012/en; Amnesty International,
Further Information: Court Issues Stay of Execution in Texas: Marcus Druery, AMR 51/070/2012, 30 juli 2012,
http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR51/070/2012/en;
5
Zie onder meer: Amnesty International, Too Much Cruelty, Too Little Clemency: Texas Nears 200th Execution
under Current Governor, AMR 51/057/2009, 30 april 2009,
http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR51/057/2009/en; Amnesty International, “Where Is the
Compassion?”: The Imminent Execution of Scott Panetti, Mentally Ill Offender, AMR 51/011/2004, 16 januari
2004, http://www.amnesty.org/en/library/info/AMR51/011/2004/en
3
Hierop werd de doodstraf opgelegd, welke in 2004 zou worden voltrokken. 24 uur voor de voltrekking werd de
executie uitgesteld door een federale rechter. De zaak kwam uiteindelijk voor bij het Supreme Court, die in 2007
bepaalde dat lagere rechtbanken de zaak opnieuw moesten behandelen, onder meer vanwege de ernstige
waanbeelden van Panetti. In 2008 bepaalde het District Court echter dat Panetti “competent” was voor executie.
De zaak is nu in behandeling bij het Firth Circuit Court.
4

Vergelijkbare documenten

Russisch roulette

Russisch roulette De doodstraf werd ook opgelegd (en voltrokken) bij mensen met een verstandelijke beperking. Volgens het Supreme Court moeten personen waarbij sprake is van “mental retardation” (veelal gedefinieerd...

Nadere informatie